[BJT Vol A - 2] [\z A /] [\w II /]
[BJT Page 002] [\x 2/]
[PTS Vol A - 2] [\z A /] [\f II /]
[PTS Page 001] [\q 1/]
Suttantapiṭake
Aṅguttaranikāyo
Dutiyo bhāgo
Catukkanipāto
1. Paṭhamo paṇṇāsako
1. Bhaṇḍagāmavaggo
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhasasa.
4. 1. 1. 1.
(Anubuddhasuttaṃ)
1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā vajjīsu viharati bhaṇḍagāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ bhagavā etadavoca:
Catunnaṃ bhikkhave dhammānaṃ ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamañceva tumhākañca. Katamesaṃ catunnaṃ?
Ariyassa bhikkhave sīlassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamañceva tumhākañca.
Ariyassa bhikkhave samādhissa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamañceva tumhākañca.
Ariyāya bhikkhave paññāya ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamañceva tumhākañca.
Ariyāya bhikkhave vimuttiyā ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamañceva tumhākañca.
[BJT Page 004] [\x 4/]
Tayidaṃ bhikkhave ariyaṃ sīlaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ. Ariyo samādhi anubuddho paṭividdho. Ariyā paññā anubuddhā paṭividdhā. Ariyā vimutti anubuddhā paṭividdhā. Ucchinnā bhavataṇhā khīṇā bhavanetti. Natthi'dāni punabbhavoti.
Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvā sugato athāparaṃ etadavoca satthā:
[PTS Page 002] [\q 2/]
1. Sīlaṃ samādhi paññā ca vimutti ca anuttarā,
Anubuddhā ime dhammā gotamena yasassinā.
2. Iti buddho abhiññāya dhammamakkhāsi bhikkhūnaṃ,
Dukkhassantakaro satthā cakkhumā parinibbuto'ti.
4. 1. 1. 2.
(Papatitasuttaṃ)
(Sāvatthinidānaṃ:)
2. Catūhi bhikkhave dhammehi asamannāgato imasmā dhammavinayā papatito'ti vuccati. Katamehi catūhi?
Ariyena bhikkhave sīlena asamannāgato imasmā dhammavinayā papatito'ti vuccati.
Ariyena bhikkhave samādhinā asamannāgato imasmā dhammavinayā papatito'ti vuccati.
Ariyāya bhikkhave paññāya asamannāgato imasmā dhammavinayā papatito'ti vuccati.
Ariyāya bhikkhave vimuttiyā asamannāgato imasmā dhammavinayā papatito'ti vuccati.
Imehi kho bhikkhave catūhi dhammehi asamannāgato imasmā dhammavinayā papatito'ti vuccati.
Catūhi bhikkhave dhammehi samannāgato imasmā dhammavinayā appapatito'ti1 vuccati. Katamehi catūhi?
Ariyena bhikkhave sīlena samannāgato imasmā dhammavinayā appapatito'ti vuccati.
Ariyena bhikkhave samādhinā samannāgato imasmā dhammavinayā appapatito'ti vuccati.
Ariyāya bhikkhave paññāya samannāgato imasmā dhammavinayā appapatito'ti vuccati.
1. Apapatito syā. [PTS.]
[BJT Page 006] [\x 6/]
Ariyāya bhikkhave vimuttiyā samannāgato imasmā dhammavinayā appapatito'ti vuccati.
Imehi kho bhikkhave catūhi dhammehi samannāgato imasmā dhammavinayā appapatito'ti vuccatīti.
3. Cutā patanti patitā giddhā ca punarāgatā,
Kataṃ kiccaṃ1 rataṃ rammaṃ sukhenānvāgataṃ sukhaṃ'ti.
4. 1. 1. 3.
(Paṭhamakhatasuttaṃ)
3. Catūhi bhikkhave dhammehi samannāgato bālo avyatto asappuriso khataṃ upahataṃ attānaṃ pariharati. Sāvajjo [PTS Page 003] [\q 3/] ca hoti sānuvajjo viññūnaṃ. Bahuṃ ca apuññaṃ pasavati. Katamehi catūhi?
Ananuvicca apariyogāhetvā avaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsati.
Ananuvicca apariyogāhetvā vaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsati.
Ananuvicca apariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃseti.
Ananuvicca apariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃseti.
Imehi kho bhikkhave catūhi dhammehi samannāgato bālo avyatto asappuriso khataṃ upahataṃ attānaṃ pariharati. Sāvajjo ca hoti sānuvajjo viññūnaṃ. Bahuṃ ca apuññaṃ pasavatīti.
Catūhi bhikkhave dhammehi samannāgato paṇḍito viyatto sappuriso akkhataṃ anupahataṃ attānaṃ pariharati. Anavajjo ca hoti ananuvajjo viññūnaṃ. Bahuṃ ca puññaṃ pasavati. Katamehi catūhi?
Anuvicca pariyogāhetvā avaṇṇārahassa avaṇṇaṃ bhāsati.
Anuvicca pariyogāhetvā vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsati.
Anuvicca pariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne appasādaṃ upadaṃseti.
Anuvicca pariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne pasādaṃ upadaṃseti.
Katakiccaṃ
[BJT Page 008] [\x 8/]
Imehi kho bhikkhave catūhi dhammehi samannāgato paṇḍito viyatto sappuriso akkhataṃ anupahataṃ attānaṃ pariharati. Anavajjo ca hoti ananuvajjo viññūnaṃ. Bahuṃ ca puññaṃ pasavatīti.
4. Yo nindiyaṃ pasaṃsati taṃ vā nindati yo pasaṃsiyo,
Vicināti mukhena so kaliṃ kalinā tena sukhaṃ na vindati.
5. Appamatto ayaṃ kali yo akkhesu dhanaparājayo,
Sabbassāpi sahāpi attanā ayameva mahantataro kali
Yo sugatesu manaṃ padosaye.
6. Sataṃ sahassānaṃ nirabbudānaṃ chattiṃsatiṃ 2 pañca ca abbudāni,
[PTS Page 004] [\q 4/] yamariyagarahī 3 nirayaṃ upeti vācaṃ manañca paṇidhāya pāpakanti.
4. 1. 1. 4.
(Dutiyakhatasuttaṃ)
4. Catusu bhikkhave micchā paṭipajjamāno bālo avyatto asappuriso khataṃ upahataṃ attānaṃ pariharati. Sāvajjo ca hoti sānuvajjo viññūnaṃ. Bahuṃ ca apuññaṃ pasavati. Katamesu catusu?
Mātari bhikkhave micchā paṭipajjamāno bālo avyatto asappuriso khataṃ upahataṃ attānaṃ pariharati. Sāvajjo ca hoti sānuvajjo viññūnaṃ. Bahuṃ ca apuññaṃ pasavati.
Pitari bhikkhave micchā paṭipajjamāno bālo avyatto asappuriso khataṃ upahataṃ attānaṃ pariharati. Sāvajjo ca hoti sānuvajjo viññūnaṃ. Bahuṃ ca apuññaṃ pasavati.
Tathāgate bhikkhave micchā paṭipajjamāno bālo avyatto asappuriso khataṃ upahataṃ attānaṃ pariharati. Sāvajjo ca hoti sānuvajjo viññūnaṃ. Bahuṃ ca apuññaṃ pasavati.
Tathāgatasāvake bhikkhave micchā paṭipajjamāno bālo avyatto asappuriso khataṃ upahataṃ attānaṃ pariharati. Sāvajjo ca hoti sānuvajjo viññūnaṃ. Bahuṃ ca apuññaṃ pasavati.
Imesu kho bhikkhave catusu micchā paṭipajjamāno bālo avyatto asappuriso khataṃ upahataṃ attānaṃ pariharati. Sāvajjo ca hoti sānuvajjo viññūnaṃ. Bahuṃ ca apuññaṃ pasavatīti.
1. So sugatesu na manaṃ pasādaye sīmu. 2. Chattiṃsati machasaṃ. Chattiṃsa ca [PTS, 3.] Yamariyaṃ garahiya syā.
[BJT Page 010] [\x 10/]
Catusu bhikkhave sammā paṭipajjamāno paṇḍito viyatto sappuriso akkhataṃ anupahataṃ attānaṃ pariharati. Anavajjo ca hoti ananuvajjo viññūnaṃ. Bahuṃ ca puññaṃ pasavati. Katamesu catusu?
Mātari bhikkhave sammā paṭipajjamāno paṇḍito viyatto sappuriso akkhataṃ anupahataṃ attānaṃ pariharati. Anavajjo ca hoti ananuvajjo viññūnaṃ. Bahuṃ ca puññaṃ pasavati.
Pitari bhikkhave sammā paṭipajjamāno paṇḍito viyatto sappuriso akkhataṃ anupahataṃ attānaṃ pariharati. Anavajjo ca hoti ananuvajjo viññūnaṃ. Bahuṃ ca puññaṃ pasavati.
Tathāgate bhikkhave sammā paṭipajjamāno paṇḍito viyatto sappuriso akkhataṃ anupahataṃ attānaṃ pariharati. Anavajjo ca hoti ananuvajjo viññūnaṃ. Bahuṃ ca puññaṃ pasavati.
Tathāgatasāvake bhikkhave sammā paṭipajjamāno paṇḍito viyatto sappuriso akkhataṃ anupahataṃ attānaṃ pariharati. Anavajjo ca hoti ananuvajjo viññūnaṃ. Bahuṃ ca puññaṃ pasavati.
Imesu kho bhikkhave catusu sammā paṭipajjamāno paṇḍito viyatto sappuriso akkhataṃ anupahataṃ attānaṃ pariharati. Anavajjo ca hoti ananuvajjo viññūnaṃ. Bahuṃ ca puññaṃ pasavatīti.
7. Mātari pitari cāpi yo micchā paṭipajjati,
Tathāgate ca sambuddhe atha vā tassa sāvake,
Bahuñca so pasavati apuññaṃ tādiso naro.
8. Tāya adhammacariyāya mātāpitusu paṇḍitā.
Idheva naṃ garahanti peccāpāyañca gacchati,
9. Mātari pitari cāpi yo sammā paṭipajjati.
Tathāgate ca sambuddhe atha vā tassa sāvake,
[PTS Page 005] [\q 5/] bahuñca so pasavati puññampi tādiso naro.
10. Tāya dhammacariyāya mātāpitusu paṇḍitā,
Idha ceva naṃ pasaṃsanti pecca sagge ca modatīti.
[BJT Page 012] [\x 12/]
4. 1. 1. 5.
(Anusotasuttaṃ)
5. Cattāro'me bhikkhave puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro?
Anusotagāmī puggalo, paṭisotagāmī puggalo, ṭhitatto puggalo, tiṇṇo pāragato thale tiṭṭhati brāhmaṇo.
Katamo ca bhikkhave anusotagāmī puggalo? Idha bhikkhave ekacco puggalo kāme ca paṭisevati, pāpañca kammaṃ karoti, ayaṃ vuccati bhikkhave anusotagāmī puggalo.
Katamo ca bhikkhave paṭisotagāmī puggalo? Idha bhikkhave ekacco puggalo kāme na paṭisevati, pāpañca kammaṃ na karoti, sahāpi dukkhena sahāpi domanassena assumukho'pi rudamāno paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carati. Ayaṃ vuccati bhikkhave paṭisotagāmī puggalo.
Katamo ca bhikkhave ṭhitatto puggalo? Idha bhikkhave ekacco puggalo pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saññojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti, tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā. Ayaṃ vuccati bhikkhave ṭhitatto puggalo.
Katamo ca bhikkhave puggalo tiṇṇo pāragato thale tiṭṭhati brāhmaṇo? [PTS Page 006] [\q 6/] idha bhikkhave ekacco puggalo āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati bhikkhave puggalo tiṇṇo pāragato thale tiṭṭhati brāhmaṇo.
Ime kho bhikkhave cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasminti.
11. Ye keci kāmesu asaññatā janā avītarāgā idha kāma bhogino,
Punappunaṃ jātijarūpagāhino taṇhādhipannā anusotagāmino.
12. Tasmā hi dhīro idhupaṭṭhitāsatī kāme ca pāpe ca asevamāno,
Sahāpi dukkhena jaheyya kāme paṭisotagāmīti tamāhu puggalaṃ.
[BJT Page 014] [\x 14/]
13. Yo ve kilesāni pahāya pañca paripuṇṇasekho apahānadhammo,
Cetovasippatto samāhitindriyo sa ve ṭhitatto'ti naro pavuccati.
14. Parovarā yassa samecca dhammā vidhūpitā atthagatā na santi,
Sa vedagū vusitabrahmacariyo lokantagū pāragato'ti vuccatīti.
4. 1. 1. 6.
(Appassutasuttaṃ)
6. Cattāro'me bhikkhave puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro?
Appassuto sutena anupapanno, appassuto sutena upapanno, bahussuto sutena anupapanno, bahussuto sutena upapanno.
Kathañca bhikkhave puggalo appassuto hoti sutena anupapanno? Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa appakaṃ sutaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ vyokaraṇaṃ gāthā 1 udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So tassa appakassa sutassa na atthamaññāya na dhammamaññāya na dhammānudhammapaṭipanno hoti. Evaṃ kho bhikkhave puggalo appassuto hoti sutena anupapanno.
Kathañca bhikkhave puggalo appassuto hoti sutena upapanno? [PTS Page 007] [\q 7/] idha bhikkhave ekaccassa puggalassa appakaṃ sutaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So tassa appakassa sutassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammapaṭipanno hoti. Evaṃ kho bhikkhave puggalo appassuto hoti, sutena upapanno.
Kathañca bhikkhave puggalo bahussuto hoti sutena anupapanno? Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa bahuṃ2 sutaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ
Itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So tassa bahukassa sutassa na atthamaññāya na dhammamaññāya na dhammānudhamma paṭipanno hoti. Evaṃ kho bhikkhave puggalo bahussuto hoti, sutena anupapanno.
1. Gāthā. Machasaṃ. 2. Bahukaṃ machasaṃ.
[BJT Page 016. [\x 16/] ]
Kathañca bhikkhave puggalo bahussuto hoti sutena upapanno? Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa bahuṃ sutaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. So tassa bahukassa sutassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammapaṭipanno hoti. Evaṃ kho bhikkhave puggalo bahussuto hoti sutena upapanno.
Ime kho bhikkhave cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasminti.
15. Appassuto'pi ce hoti sīlesu asamāhito,
Ubhayena naṃ garahanti sīlato ca sutena ca.
16. Appassutopi ce hoti sīlesu susamāhito,
Sīlato naṃ pasaṃsanti nāssa sampajjate sutaṃ.
17. Bahussutopi ce hoti sīlesu asamāhito,
Sīlato naṃ garahanti tassa sampajjate sutaṃ.
18. [PTS Page 008] [\q 8/] bahussutopi ce hoti sīlesu susamāhito,
Ubhayena naṃ pasaṃsanti sīlato ca sutena ca.
19. Bahussutaṃ dhammadharaṃ sappaññaṃ buddhasāvakaṃ,
Nekkhaṃ jambonadasseva ko taṃ ninditumarahati,
Devāpi naṃ pasaṃsanti brahmunāpi pasaṃsito'ti.
4. 1. 1. 7.
(Sobhentisuttaṃ)
7. Cattāro'me bhikkhave puggalā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammapaṭipannā saṅghaṃ sobhenti. Katame cattāro?
Bhikkhu bhikkhave viyatto vinīto visārado bahussuto dhammadharo dhammānudhammapaṭipanno saṅghaṃ sobheti.
Bhikkhunī bhikkhave viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammapaṭipannā saṅghaṃ sobheti.
Upāsako bhikkhave viyatto vinīto visārado bahussuto dhammadharo dhammānudhammapaṭipanno saṅghaṃ sobheti.
Upāsikā bhikkhave viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammapaṭipannā saṅghaṃ sobheti.
Ime kho bhikkhave cattāro viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammapaṭipannā saṅghaṃ sobhentīti.
[BJT Page 018] [\x 18/]
20. Yo hoti viyatto ca visārado ca
Bahussuto dhammadharo ca hoti,
Dhammassa hoti anudhammacārī
Sa tādiso vuccati saṅghasobhano.
21. Bhikkhu ca sīlasampanno bhikkhunī ca bahussutā,
Upāsako ca yo saddho yā ca saddhā upāsikā,
Ete kho saṅghaṃ sobhenti ete hi saṅghasobhanā'ti.
4. 1. 1. 8
(Vesārajjasuttaṃ)
8. Cattārimāni bhikkhave tathāgatassa vesārajjāni yehi vesārajjehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, [PTS Page 009] [\q 9/] parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. Katamāni cattāri?
"Sammāsambuddhassa te paṭijānato ime dhammā anabhisambuddhāti" tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṃ bhikkhave na samanupassāmi. Etampahaṃ bhikkhave nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi.
"Khīṇāsavassa te paṭijānato ime āsavā aparikkhīṇāti" tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṃ bhikkhave na samanupassāmi. Etampahaṃ bhikkhave nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi.
"Ye kho pana te antarāyikā dhammā vuttā. Te paṭisevato nālaṃ antarāyāyāti" tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṃ bhikkhave na samanupassāmi. Etampahaṃ bhikkhave nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi.
"Yassa kho pana te atthāya dhammo desito so na niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyāti" tatra vata maṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṃ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṃ bhikkhave na samanupassāmi. Etampahaṃ bhikkhave nimittaṃ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi.
[BJT Page 020] [\x 20/]
Imāni kho bhikkhave cattāri tathāgatassa vesārajjāni yehi vesārajjehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavattetīti.
22. Ye keci'me vādapathā puthussitā yannissitā samaṇabrāhmaṇā ca tathāgataṃ patvā na te bhavanti visāradaṃ vādapathātivattinaṃ. 1
23. Yo dhammacakkaṃ abhibhuyya kevalī 2 pavattayī sabbabhūtānukampī,
Taṃ tādisaṃ devamanussaseṭṭhaṃ sattā namassanti bhavassa pāragunti.
4. 1. 1. 9
(Taṇhāsuttaṃ)
9. [PTS Page 010] [\q 10/] cattāro'me bhikkhave taṇhuppādā yattha bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati. Katame cattāro?
Cīvarahetu vā bhikkhave bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati. Piṇḍapātahetu vā bhikkhave bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati. Senāsanahetu vā bhikkhave bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati. Itibhavābhavahetu vā bhikkhave bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati.
Ime kho bhikkhave cattāro taṇhuppādā yatra bhikkhuno taṇhā uppajjamānā
Uppajjatīti.
24. Taṇhādutiyo puriso dīghamaddhāna saṃsaraṃ,
Itthabhāvaññathābhāvaṃ saṃsāraṃ nātivattati.
25. Etamādīnavaṃ ñatvā taṇhaṃ dukkhassa sambhavaṃ,
Vītataṇho anādāno sato bhikkhu paribbaje'ti.
4. 1. 1. 10
(Yogasuttaṃ)
10. Cattāro'me bhikkhave yogā. Katame cattāro? Kāmayogo bhavayogo diṭṭhiyogo avijjāyogo.
Katamo ca bhikkhave kāmayogo? Idha bhikkhave ekacco kāmānaṃ samudayañca atthagamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti. Tassa kāmānaṃ samudayañca atthagamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ appajānato yo kāmesu kāmarāgo kāmanandi kāmasineho kāmamucchā kāmapipāsā kāmapariḷāho kāmajjhosānaṃ kāmataṇhā sānuseti. Ayaṃ vuccati bhikkhave kāmayogo. (Iti kāmayogo)
1. Vādapathātivattaṃ machasaṃ.
2. Kevalo machasaṃ. Kevalaṃ syā
[BJT Page 022] [\x 22/]
Bhavayogo ca kathaṃ hoti? Idha bhikkhave ekacco bhavānaṃ samudayañca atthagamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti. Tassa bhavānaṃ samudayañca atthagamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ appajānato yo bhavesu bhavarāgo bhavanandi bhavasineho bhavamucchā bhavapipāsā bhavapariḷāho bhavajjhosānaṃ bhavataṇhā sānuseti. Ayaṃ vuccati bhikkhave bhavayogo. (Iti kāmayogo bhavayogo)
Diṭṭhiyogo ca kathaṃ hoti? Idha bhikkhave ekacco diṭṭhīnaṃ samudayañca atthagamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti. Tassa diṭṭhīnaṃ samudayañca atthagamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ appajānato [PTS Page 011] [\q 11/] yo diṭṭhisu diṭṭhirāgo diṭṭhinandi diṭṭhisineho diṭṭhimucchā diṭṭhipipāsā diṭṭhipariḷāho diṭṭhiajjhosānaṃ diṭṭhitaṇhā sānuseti. Ayaṃ vuccati bhikkhave diṭṭhiyogo. (Iti kāmayogo bhavayogo diṭṭhiyogo)
Avijjāyogo ca kathaṃ hoti? Idha bhikkhave ekacco channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthagamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti. Tassa channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthagamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ appajānato yā chasu phassāyatanesu avijjā aññāṇaṃ sānuseti, ayaṃ vuccati bhikkhave avijjāyogo. (Iti kāmayogo bhavayogo diṭṭhiyogo avijjāyogo. )
Saṃyutto pāpakehi akusalehi dhammehi saṃkilesikehi ponobhavikehi sadarehi dukkhavipākehi āyatiṃ jātijarāmaraṇikehi, tasmā ayogakkhemīti vuccati.
Ime kho bhikkhave cattāro yogā.
Cattāro'me bhikkhave visaṃyogā. Katame cattāro?
Kāmayogavisaṃyogo bhavayogavisaṃyogo diṭṭhiyogavisaṃyogo avijjāyogavisaṃyogo.
Katamo ca bhikkhave kāmayogavisaṃyogo? Idha bhikkhave ekacco kāmānaṃ samudayañca atthagamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti. Tassa kāmānaṃ samudayañca atthagamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānato yo kāmesu kāmarāgo kāmanandi kāmasineho kāmamucchā kāmapipāsā kāmapariḷāho kāmajjhosānaṃ kāmataṇhā sā nānuseti. Ayaṃ vuccati bhikkhave kāmayogavisaṃyogo. (Iti kāmayogavisaṃyogo. )
[BJT Page 024] [\x 24/]
Bhavayogavisaṃyogo ca kathaṃ hoti? Idha bhikkhave ekacco bhavānaṃ samudayañca atthagamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti. Tassa bhavānaṃ samudayañca atthagamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānato yo bhavesu bhavarāgo bhavanandi bhavasineho bhavamucchā bhavapipāsā bhavapariḷāho bhavajjhosānaṃ bhavataṇhā sā nānuseti. Ayaṃ vuccati bhikkhave bhavayogavisaṃyogo. (Iti kāmayogavisaṃyogo bhavayogavisaṃyogo. )
Diṭṭhiyogavisaṃyogo ca kathaṃ hoti? Idha bhikkhave ekacco diṭṭhīnaṃ samudayañca atthagamañca assādañca ādīnavañca [PTS Page 012] [\q 12/] nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti. Tassa diṭṭhīnaṃ samudayañca atthagamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānato yo diṭṭhīsu diṭṭhirāgo diṭṭhinandi diṭṭhimucchā diṭṭhipipāsā diṭṭhipariḷāho diṭṭhiajjhosānaṃ diṭṭhitaṇhā sā nānuseti. Ayaṃ vuccati bhikkhave diṭṭhiyogavisaṃyogo. (Iti kāmayogavisaṃyogo bhavayogavisaṃyogo diṭṭhiyogavisaṃyogo. )
Avijjāyogavisaṃyogo ca kathaṃ hoti? Idha bhikkhave ekacco channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthagamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti. Tassa channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthagamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānato yā chasu phassāyatanesu avijjā aññāṇaṃ sā nānuseti. Ayaṃ vuccati bhikkhave avijjāyogavisaṃyogo. (Iti kāmayogavisaṃyogo bhavayogavisaṃyogo diṭṭhiyogavisaṃyogo avijjāyogavisaṃyogo. )
Visaṃyutto pāpakehi akusalehi dhammehi saṃkilesikehi ponobhavikehi sadarehi dukkhavipākehi āyatiṃ jātijarāmaraṇikehi. Tasmā yogakkhemīti vuccati.
Ime kho bhikkhave cattāro visaṃyogāti.
26. Kāmayogena saṃyuttā bhavayogena cūbhayaṃ,
Diṭṭhiyogena saṃyuttā avijjāya purakkhatā,
Sattā gacchanti saṃsāraṃ jātimaraṇagāmino.
27. Ye ca kāme pariññāya bhavayogañca sabbaso,
Diṭṭhiyogaṃ samūhacca avijjañca virājayaṃ,
Sabbayogavisaṃyuttā te ve yogātigā munīti.
Bhaṇḍagāmavaggo paṭhamo.
Tassuddānaṃ:
Anubuddhaṃ papatitaṃ dve khataṃ anusotapañcamaṃ,
[PTS Page 013] [\q 13/] appassuto ca sobhenti vesārajjaṃ taṇhāyogena te dasā'ti.
[BJT Page 026] [\x 26/]
2. Caravaggo
4. 1. 2. 1.
(Carantasuttaṃ)
(Sāvatthinidānaṃ:)
11. Carato cepi bhikkhave bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā
Vyāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañca bhikkhu adhivāseti, nappajahati, na vinodeti, na vyantīkaroti, na anabhāvaṃ gameti. Carampi bhikkhave bhikkhu evambhūto anātāpī anottāpī satataṃ samitaṃ kusīto hīnaviriyo'ti vuccati.
Ṭhitassa cepi bhikkhave bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā
Vyāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañca bhikkhu adhivāseti, nappajahati, na vinodeti, na vyantīkaroti, na anabhāvaṃ gameti. Ṭhitopi bhikkhave bhikkhu evambhūto anātāpī anottāpī satataṃ samitaṃ kusīto hīnaviriyo'ti vuccati.
Nisinnassa cepi bhikkhave bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā
Vyāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañca bhikkhu adhivāseti, nappajahati, na vinodeti, na vyantīkaroti, na anabhāvaṃ gameti. Nisinnopi bhikkhave bhikkhu evambhūto anātāpī anottāpī satataṃ samitaṃ kusīto hīnaviriyo'ti vuccati.
Sayānassa cepi bhikkhave bhikkhuno jāgarassa uppajjati kāmavitakko vā vyāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañca bhikkhu adhivāseti, nappajahati, na vinodeti, na vyantīkaroti, na anabhāvaṃ gameti. Sayānopi bhikkhave bhikkhu jāgaro evambhūto anātāpī anottāpī satataṃ samitaṃ kusīto hīnaviriyo'ti vuccati.
Carato cepi bhikkhave bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā
Vyāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañca bhikkhu nādhivāseti, pajahati vinodeti, vyantīkaroti, anabhāvaṃ gameti. Carampi bhikkhave bhikkhu evambhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhaviriyo pahitatto'ti vuccati.
Ṭhitassa cepi bhikkhave bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā
Vyāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañca bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti vyantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Ṭhitopi bhikkhave bhikkhu evambhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhaviriyo pahitatto'ti vuccati.
Nisinnassa cepi bhikkhave bhikkhuno uppajjati kāmavitakko vā
Vyāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Tañca bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti vyantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Nisinnopi bhikkhave bhikkhu evambhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhaviriyo pahitatto'ti vuccati.
[BJT Page 028] [\x 28/]
Sayānassa cepi bhikkhave bhikkhuno jāgarassa uppajjati kāmavitakko vā vyāpādavitakko vā vihiṃsāvitakko vā. Taṃ ca bhikkhu nādhivāseti pajahati, vinodeti, byantīkaroti, [PTS Page 014] [\q 14/] anabhāvaṃ gameti. Sayānopi bhikkhave bhikkhu jāgaro evambhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhaviriyo pahitatto'ti vuccatīti.
28. Caraṃ vā yadi vā tiṭṭhaṃ nisinno udavā sayaṃ,
Yo vitakkaṃ vitakketi pāpakaṃ gehanissitaṃ.
29. Kummaggaṃ paṭipanno so mohaneyyesu mucchito,
Abhabbo tādiso bhikkhu phuṭṭhuṃ sambodhimuttamaṃ.
30. Yo caraṃ vā tiṭṭhaṃ vā nisinno udavā sayaṃ,
Vitakkaṃ samayitvāna vitakkūpasame rato,
Bhabbo so tādiso bhikkhu phuṭṭhuṃ sambodhimuttamanti.
4. 1. 2. 2.
(Sīlasuttaṃ)
12. Sampannasīlā bhikkhave viharatha sampannapātimokkhā. Pātimokkhasaṃvarasaṃvutā viharatha ācāragocarasampannā aṇumattesu vajjesu bhayadassāvino. Samādāya sikkhatha sikkhāpadesu. Sampannasīlānāṃ vo bhikkhave viharataṃ sampannapātimokkhānaṃ pātimokkhasaṃvarasaṃvutānaṃ viharataṃ ācāragocarasampannānaṃ aṇumattesu vajjesu bhayadassāvīnaṃ samādāya sikkhataṃ sikkhāpadesu, kimassa uttariṃ karaṇīyaṃ?
Carato cepi bhikkhave bhikkhuno abhijjhā vyāpādo vigato
Hoti. Thīnamiddhaṃ uddhaccakukkuccaṃ vicikicchā pahīṇā hoti. Āraddhaṃ hoti viriyaṃ asallīnaṃ. Upaṭṭhitā sati apammuṭṭhā. Passaddho kāyo asāraddho. Samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Carampi bhikkhave bhikkhu evambhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhaviriyo pahitatto'ti vuccati.
Ṭhitassa cepi bhikkhave bhikkhuno abhijjhā vyāpādo vigato hoti. Thīnamiddhaṃ uddhaccakukkuccaṃ vicikicchā pahīṇā hoti. Āraddhaṃ hoti viriyaṃ asallīnaṃ. Upaṭṭhitā sati apammuṭṭhā. Passaddho kāyo asāraddho. Samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Ṭhitopi bhikkhave bhikkhu evambhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhaviriyo pahitatto'ti vuccati.
[BJT Page 030] [\x 30/]
Nisinnassa cepi bhikkhave bhikkhuno abhijjhā vyāpādo vigato hoti. Thīnamiddhaṃ uddhaccakukkuccaṃ vicikicchā pahīṇā hoti. Āraddhaṃ hoti viriyaṃ asallīnaṃ. Upaṭṭhitā sati apammuṭṭhā. 1 Passaddho kāyo asāraddho. Samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Nisinnopi bhikkhave bhikkhu evambhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ [PTS Page 015] [\q 15/] āraddhaviriyo pahitatto'ti vuccati.
Sayānassa cepi bhikkhave bhikkhuno jāgarassa abhijjhā vyāpādo vigato hoti. Thīnamiddhaṃ uddhaccakukkuccaṃ vicikicchā pahīṇā hoti. Āraddhaṃ hoti viriyaṃ asallīnaṃ. Upaṭṭhitā sati apammuṭṭhā. Passaddho kāyo asāraddho. Samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Sayānopi bhikkhave bhikkhu jāgaro evambhūto ātāpī ottāpī satataṃ samitaṃ āraddhaviriyo pahitatto'ti vuccatīti.
31. Yataṃ care yataṃ tiṭṭhe yataṃ acche yataṃ saye,
Yataṃ sammiñjaye bhikkhu yatameva naṃ pasāraye.
32. Uddhaṃ tiriyaṃ apācīnaṃ yāvatā jagato gati,
Samavekkhitā ca dhammānaṃ khandhānaṃ udayabbayaṃ.
33. Cetosamathasāmīciṃ sikkhamānaṃ sadā sataṃ,
Satataṃ pahitatto'ti āhu bhikkhuṃ tathāvidhanti.
4. 1. 2. 3.
(Padhānasuttaṃ)
13. Cattārimāni bhikkhave sammappadhānāni. Katamāni cattāri?
Idha bhikkhave bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti, vāyamati, viriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti padahati.
Uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahāṇāya chandaṃ janeti, vāyamati, viriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti padahati.
Anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti, vāyamati, viriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti padahati.
Uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhīyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti, vāyamati, viriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti padahati.
Imāni kho bhikkhave cattāri sammappadhānānīti.
1. Asammūḷhā machasaṃ.
[BJT Page 032. [\x 32/] ]
34. Sammappadhānā māradheyyādhibhūtā 1
Te asitā jātimaraṇabhayassa pāragū,
Te tusitā jetvāna māraṃ savāhiniṃ 2
Te anejā (sabbaṃ) namucibalaṃ upātivattā te sukhitāti.
4. 1. 2. 4.
(Saṃvarappadhānasuttaṃ)
14. [PTS Page 016] [\q 16/] cattārimāni bhikkhave padhānāni, katamāni cattāri? Saṃvarappadhānaṃ pahāṇappadhānaṃ, bhāvanappadhānaṃ, anurakkhaṇappadhānaṃ.
Katamañca bhikkhave saṃvarappadhānaṃ? Idha bhikkhave bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānuvyañjanaggāhī, yatvādhikaraṇametaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā na nimittaggāhī hoti nānuvyañjanaggāhī, yatvādhikaraṇametaṃ sotindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati sotindriyaṃ, sotindriye saṃvaraṃ āpajjati. Ghāṇena gandhaṃ ghāyitvā na nimittaggāhī hoti nānuvyañjanaggāhī, yatvādhikaraṇametaṃ ghāṇindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati ghāṇindriyaṃ, ghāṇindriye saṃvaraṃ āpajjati. Jivhāya rasaṃ sāyitvā na nimittaggāhī hoti nānuvyañjanaggāhī, yatvādhikaraṇametaṃ jivhindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati jivhindriyaṃ, jivhindriye saṃvaraṃ āpajjati. Kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā na nimittaggāhī hoti nānuvyañjanaggāhī, yatvādhikaraṇametaṃ kāyindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati kāyindriyaṃ, kāyindriye saṃvaraṃ āpajjati. Manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānuvyañjanaggāhī, yatvādhikaraṇametaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Idaṃ vuccati bhikkhave saṃvarappadhānaṃ.
Katamañca bhikkhave pahāṇappadhānaṃ? Idha bhikkhave bhikkhu uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti, pajahati, vinodeti, vyantīkaroti, anabhāvaṃ gameti. Uppannaṃ vyāpādavitakkaṃ nādhivāseti, pajahati, vinodeti, vyantīkaroti, anabhāvaṃ gameti. Uppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ nādhivāseti, pajahati, vinodeti, vyantīkaroti, anabhāvaṃ gameti. Uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti, pajahati, vinodeti, byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Idaṃ vuccati bhikkhave pahāṇappadhānaṃ:
1. Māradheyyābhibhūtaṃ machasaṃ.
2. Savāhanaṃ machasaṃ.
[BJT Page 034] [\x 34/]
Katamañca bhikkhave bhāvanappadhānaṃ? Idha bhikkhave bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Viriyasambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Pītisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Passaddhisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Samādhisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Idaṃ vuccati bhikkhave bhāvanappadhānaṃ.
[PTS Page 017] [\q 17/] katamañca bhikkhave anurakkhaṇappadhānaṃ? Idha bhikkhave bhikkhu uppannaṃ bhaddakaṃ samādhinimittaṃ anurakkhati aṭṭhikasaññaṃ pulavakasaññaṃ vinīlakasaññaṃ vipubbakasaññaṃ vicchiddakasaññaṃ uddhumātakasaññaṃ. Idaṃ vuccati bhikkhave anurakkhaṇappadhānaṃ.
Imāni kho bhikkhave cattāri padhānānīti.
36. Saṃvaro ca pahāṇañca bhāvanā anurakkhaṇā,
Ete padhānā cattāro desitādiccabandhunā,
Yehi bhikkhu idhātāpī khayaṃ dukkhassa pāpuṇe'ti.
4. 1. 2. 5.
(Aggapaññattisuttaṃ)
15. Catasso imā bhikkhave aggapaññattiyo. Katamā catasso?
Etadaggaṃ bhikkhave attabhāvīnaṃ yadidaṃ rāhu asurindo.
Etadaggaṃ bhikkhave kāmabhogīnaṃ yadidaṃ rājā mandhātā.
Etadaggaṃ bhikkhave ādhipateyyānaṃ yadidaṃ māro pāpimā.
Sadevake bhikkhave loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya tathāgato aggamakkhāyati arahaṃ sammāsambuddho.
Imā kho bhikkhave catasso aggapaññattiyo'ti
37. Rāhaggaṃ1 attabhāvīnaṃ mandhātā kāmabhoginaṃ,
Māro ādhipateyyānaṃ iddhiyā yasasā jalaṃ.
38. Uddhaṃ tiriyaṃ apācīnaṃ yāvatā jagato gati,
Sadevakassa lokassa buddho aggaṃ pavuccatī'ti
1. Rāhuggaṃ machasaṃ.
[BJT Page 036] [\x 36/]
4. 1. 2. 6
(Sokhummasuttaṃ)
16. Cattārimāni bhikkhave sokhummāni. Katamāni cattāri?
Idha bhikkhave bhikkhu rūpasokhummena samannāgato hoti paramena, tena ca rūpasokhummena aññaṃ rūpasokhummaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na samanupassati. Tena ca rūpasokhummena aññaṃ rūpasokhummaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti.
Vedanāsokhummena [PTS Page 018] [\q 18/] samannāgato hoti paramena. Tena ca vedanāsokhummena aññaṃ vedanāsokhummaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na samanupassati. Tena ca vedanāsokhummena aññaṃ vedanāsokhummaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti.
Saññāsokhummena samannāgato hoti paramena. Tena ca saññāsokhummena aññaṃ saññāsokhummaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na samanupassati. Tena ca saññāsokhummena aññaṃ saññāsokhummaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti.
Saṃkhārasokhummena samannāgato hoti paramena. Tena ca saṃkhāra sokhummena aññaṃ saṃkhārasokhummaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na samanupassati. Tena ca saṃkhārasokhummena aññaṃ saṃkhāra sokhummaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti.
Imāni kho bhikkhave cattāri sokhummānīti.
39. Rūpasokhummataṃ ñatvā vedanānañca sambhavaṃ,
Saññā yato samudeti atthaṃ gacchati yattha ca.
40. Saṃkhāre parato ñatvā dukkhato no ca attato,
Sa ve sammaddaso bhikkhu santo santipade rato,
Dhāreti antimaṃ dehaṃ jetvā māraṃ savāhininti.
4. 1. 2. 7
(Agatisuttaṃ)
17. Cattārimāni bhikkhave agatigamanāni katamāni cattāri?
Chandāgatiṃ gacchati. Dosāgatiṃ gacchati. Mohāgatiṃ gacchati. Bhayāgatiṃ gacchati. Imāni kho bhikkhave cattāri agatigamanānīti.
41. Chandā dosā bhayā mohā yo dhammaṃ ativattati,
Nihīyati tassa yaso kālapakkheva candimā'ti.
[BJT Page 038] [\x 38/]
4. 1. 2. 8.
(Nāgatisuttaṃ)
18. Cattārimāni bhikkhave nāgatigamanāni. Katamāni cattāri?
Na chandāgatiṃ gacchati. Na dosāgatiṃ gacchati. Na mohāgatiṃ gacchati. Na bhayāgatiṃ gacchati.
Imāni kho bhikkhave cattāri nāgatigamanānīti.
42. Chandā dosā bhayā mohā yo dhammaṃ nātivattati,
Āpūrati tassa yaso sukkapakkheva candimā'ti.
4. 1. 2. 9.
(Agatināgatisuttaṃ)
19. Cattārimāni bhikkhave agatigamanāni. Katamāni cattāri?
[PTS Page 019] [\q 19/] chandāgatiṃ gacchati. Dosāgatiṃ gacchati. Mohāgatiṃ gacchati. Bhayāgatiṃ gacchati.
Imāni kho bhikkhave cattāri agatigamanānīti.
Cattārimāni bhikkhave nāgatigamanāni. Katamāni cattāri?
Na chandāgatiṃ gacchati. Na dosāgatiṃ gacchati. Na mohāgatiṃ gacchati. Na bhayāgatiṃ gacchati.
Imāni kho bhikkhave cattāri nāgatigamanānīti.
43. Chandā dosā bhayā mohā yo dhammaṃ ativattati,
Nihīyati tassa yaso kālapakkheva candimā'ti.
44. Chandā dosā bhayā mohā yo dhammaṃ nātivattati,
Āpūrati tassa yaso sukkapakkheva candimā'ti.
4. 1. 2. 10
(Bhattuddesasuttaṃ)
20. Catūhi bhikkhave dhammehi samannāgato bhattuddesako yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye. Katamehi catūhi?
Chandāgatiṃ gacchati. Dosāgatiṃ gacchati. Mohāgatiṃ gacchati. Bhayāgatiṃ gacchati.
Imehi kho bhikkhave catūhi dhammehi samannāgato bhattuddesako yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye.
[BJT Page 040] [\x 40/]
Catūhi bhikkhave dhammehi samannāgato bhattuddesako yathābhataṃ nikkhitto evaṃ sagge. Katamehi catūhi?
Na chandāgatiṃ gacchati. Na dosāgatiṃ gacchati. Na mohāgatiṃ gacchati. Na bhayāgatiṃ gacchati.
Imehi kho bhikkhave catūhi dhammehi samannāgato bhattuddesako yathābhataṃ nikkhitto evaṃ saggeti.
45. Ye keci kāmesu asaññatā janā
Adhammikā honti adhammagāravā,
Chandā ca dosā ca bhayā ca gāmino 1
Parisakkasāvo 2 ca panesa vuccati.
Evaṃ hi vuttaṃ samaṇena jānatā
46. Tasmā hi te sappurisā pasaṃsiyā,
Dhamme ṭhitā ye na karonti pāpakaṃ,
Na chandadosā na bhayā ca gāmino.
Parisāya maṇḍo ca panesa vuccati.
Evaṃ hi vuttaṃ samaṇena jānatā'ti.
Caravaggo dutiyo.
Tassuddānaṃ:
Caraṃ sīlaṃ padhānānī saṃvara paññatti pañcamaṃ,
Sokhummaṃ tayo agati bhattuddesena te dasāti.
1. Chandā dosā mohā ca bhayā gāmino machasaṃ.
2. Parisā kasavo machasaṃ.
[BJT Page 042] [\x 42/]
3. Uruvelavaggo.
4. 1. 3. 1.
(Paṭhama uruvelasuttaṃ)
21. [PTS Page 020] [\q 20/] (evaṃ me sutaṃ:) ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhavo'ti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca:
Ekamidāhaṃ bhikkhave samayaṃ uruvelāyaṃ viharāmi najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho.
Tassa mayhaṃ bhikkhave rahogatassa patisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi: dukkhaṃ kho agāravo viharati appatisso. Kannu kho ahaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā sakkatvā garukatvā upanissāya vihareyyanti. Tassa mayhaṃ bhikkhave etadahosi:
Aparipūrassa kho ahaṃ sīlakkhandhassa pāripūriyā aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā sakkatvā garukatvā upanissāya vihareyyaṃ, na kho panāhaṃ passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā attanā sīlasampannataraṃ yamahaṃ sakkatvā garukatvā upanissāya vihareyyaṃ.
Aparipūrassa kho ahaṃ samādhikkhandhassa pāripūriyā aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā sakkatvā garukatvā upanissāya vihareyyaṃ, na kho panāhaṃ passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā attanā samādhi sampannataraṃ yamahaṃ sakkatvā garukatvā upanissāya vihareyyaṃ.
Aparipūrassa kho ahaṃ paññākkhandhassa pāripūriyā aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā sakkatvā garukatvā upanissāya vihareyyaṃ, na kho panāhaṃ passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā attanā paññāsampannataraṃ yamahaṃ sakkatvā garukatvā upanissāya vihareyyaṃ.
Aparipūrassa kho ahaṃ vimuttikkhandhassa pāripūriyā aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā sakkatvā garukatvā upanissāya vihareyyaṃ, na kho panāhaṃ passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya aññaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā attanā vimuttisampannataraṃ yamahaṃ sakkatvā garukatvā upanissāya vihareyyanti.
Tassa mayhaṃ bhikkhave etadahosi: yannūnāhaṃ yopāyaṃ dhammo mayā abhisambuddho tameva dhammaṃ sakkatvā garukatvā upanissāya vihareyyanti.
[BJT Page 044. [\x 44/] ]
Atha kho bhikkhave brahmā sahampati mama cetasā [PTS Page 021] [\q 21/] cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi nāma balavā puriso sammiñjitaṃ 1 vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ sammiñjeyya, evamevaṃ brahmaloke antarahito mama purato pāturahosi.
Atha kho bhikkhave brahmā sahampati ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dakkhiṇaṃ jāṇumaṇḍalaṃ puthuviyaṃ nihantvā yenāhaṃ tenañjaliṃ paṇāmetvā maṃ etadavoca: evametaṃ bhagavā evametaṃ sugata, yepi te bhante ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā. Tepi bhagavanto dhammaṃ yeva sakkatvā garukatvā upanissāya vihariṃsu. Yepi te bhante bhavisasanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, tepi bhagavanto dhammaṃ yeva sakkatvā garukatvā upanissāya viharissanti. Bhagavāpi bhante etarahi arahaṃ sammāsambuddho dhammaṃ yeva sakkatvā garukatvā upanissāya viharatūti.
Idamavoca brahmā sahampati. Idaṃ vatvā athāparaṃ etadavoca:
47. Ye cabbhatītā 2 sambuddhā ye ca buddhā anāgatā,
Yo cetarahi sambuddho bahunnaṃ sokanāsano.
48. Sabbe saddhammagaruno vihaṃsu viharanti ca,
Athopi viharissanti esā buddhāna dhammatā.
49. Tasmā hi atthakāmena mahattamabhikaṅkhatā,
Saddhammo garukātabbo saraṃ buddhānasāsananti.
Idamavoca bhikkhave brahmā sahampati. Idaṃ vatvā maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyī.
Athakhvāhaṃ bhikkhave brahmuno ca ajjhesanaṃ viditvā attano ca patirūpaṃ, yopāyaṃ dhammo mayā abhisambuddho tameva dhammaṃ sakkatvā garukatvā upanissāya vihāsiṃ. Yato ca kho bhikkhave saṅghopi mahattena samannāgato atha me saṅghepi (tibba) gāravoti.
4. 1. 3. 2.
( Dutiya uruvelasuttaṃ)
(Sāvatthinidānaṃ:)
22. [PTS Page 022] [\q 22/] ekamidāhaṃ bhikkhave samayaṃ uruvelāyaṃ viharāmi najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho. Atha kho bhikkhave sambahulā brāhmaṇā jiṇṇā vuddhā mahallakā addhagatā vayoanuppattā yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu. Upasaṅkamitvā mama saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sārāṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho bhikkhave te brāhmaṇā maṃ etadavocuṃ:
1. Samiñjitaṃ machasaṃ, 2. Ye ca atītā machasaṃ.
[BJT Page 046. [\x 46/] ]
Sutaṃ netaṃ 1 bho gotama na samaṇo gotamo brāhmaṇe jiṇṇe vuddhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimanteti. Tayidaṃ bho gotama tatheva. Nahi bhavaṃ gotamo brāhmaṇe jiṇṇe vuddhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimanteti. Tayidaṃ bho gotama na sampannamevāti.
Tassa mayhaṃ bhikkhave etadahosi: na vatime 2 āyasmanto jānanti theraṃ vā therakaraṇe vā dhamme. Vuddho cepi bhikkhave hoti āsītiko vā nāvutiko vā vassasatiko vā jātiyā. So ca hoti akālavādī abhūtavādī anatthavādī adhammavādī avinayavādī anidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā akālena anapadesaṃ apariyantavatiṃ anatthasaṃhitaṃ. Atha kho so bālo therotveva saṅkhaṃ gacchati.
Daharo cepi bhikkhave hoti yuvā susukāḷakeso bhaddena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā. So ca hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhitaṃ. Atha kho so paṇḍito therotveva saṅkhaṃ gacchati.
Cattārome, bhikkhave therakaraṇā dhammā. Katame cattāro?
Idha bhikkhave bhikkhu sīlavā hoti pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Bahussuto [PTS Page 023] [\q 23/] hoti sutadharo sutasannicayo. Ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthā savyañjanā kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti. Tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhatā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā.
Catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī.
Āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
Ime kho bhikkhave cattāro therakaraṇā dhammā ti.
1. Metaṃ si. 2. Nayime machasaṃ na vata me
[BJT Page 048] [\x 48/]
50. Yo uddhatena cittena samphañca bahubhāsati,
Asamāhitasaṅkappo asaddhammarato mago,
Ārā so thāvareyyamhā pāpadiṭṭhi anādaro.
51. Yo ca sīlena sampanno sutavā paṭibhānavā,
Saññato thiradhammesu 1 paññāyatthaṃ vipassati,
Pāragū sabbadhammānaṃ akhilo paṭibhānavā.
52. Pahīṇajātimaraṇo brahmacariyassa kevalī,
Tamahaṃ vadāmi theroti yassa no santi āsavā,
Āsavānaṃ khayā bhikkhu so theroti pavuccatīti.
4. 1. 3. 3.
(Lokasuttaṃ)
(Sāvatthinidānaṃ:)
23. Loko bhikkhave tathāgatena abhisambuddho. Lokasmā tathāgato visaṃyutto. Lokasamudayo bhikkhave tathāgatena abhisambuddho. Lokasamudayo tathāgatassa pahīṇo. Lokanirodho bhikkhave tathāgatena abhisambuddho. Lokanirodho tathāgatassa sacchikato. Lokanirodhagāminīpaṭipadā bhikkhave tathāgatena abhisambuddhā. Lokanirodhagāminīpaṭipadā tathāgatassa bhāvitā.
Yaṃ bhikkhave sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ [PTS Page 024] [\q 24/] pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā, sabbaṃ taṃ tathāgatena abhisambuddhaṃ. Tasmā tathāgato'ti vuccati.
Yañca bhikkhave rattiṃ tathāgato abhisambujjhati, yañca rattiṃ parinibbāyati, yaṃ etasmiṃ antare bhāsati lapati niddisati, sabbaṃ taṃ tatheva hoti. No aññathā. Tasmā tathāgato'ti vuccati.
Yathāvādī bhikkhave tathāgato tathākārī, yathākārī tathāvādī, iti
Yathāvādī tathākārī yathākārī tathāvādī. Tasmā tathāgato'ti vuccati.
Sadevake bhikkhave loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya tathāgato abhibhū anabhibhūto, aññadatthu daso vasavattī. Tasmā tathāgato'ti vuccati.
53. Sabbalokaṃ 2 abhiññāya sabbaloke yathā tathaṃ,
Sabbalokavisaṃyutto sabbaloke anūpayo.
1. Dhīro dhammesu machasaṃ. 2. Sabbaṃ lokaṃ ma. Cha. Saṃ.
[BJT Page 050] [\x 50/]
54. Sa ve sabbābhibhū dhīro sabbaganthappamocano,
Phuṭṭhassa paramā santi nibbānaṃ akutobhayaṃ.
55. "Esa khīṇāsavo buddho anīghocchinnasaṃsayo,
Sabbakammakkhayaṃ patto vimutto upadhisaṅkhaye.
56. Esa so bhagavā buddho esa sīho anuttaro,
Sadevakassa lokassa brahmacakkaṃ pavattayī. "
57. Iti devamanussā ca ye buddhaṃ saraṇaṃgatā,
Saṅgamma naṃ namassanti mahantaṃ vītasāradaṃ.
58. "Danto damayataṃ seṭṭho santo samayataṃ isī,
Mutto mocayataṃ aggo tiṇṇo tārayataṃ varo"
59. Iti hetaṃ namassanti mahantaṃ vītasāradaṃ,
Sadevakasmiṃ lokasmiṃ natthi te paṭipuggaloti.
4. 1. 3. 4.
(Kāḷakārāmasuttaṃ)
24. (Evaṃ me sutaṃ:) ekaṃ samayaṃ bhagavā sākete viharati kāḷakārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhavoti. Bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca:
[PTS Page 025] [\q 25/] yaṃ bhikkhave sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā, tamahaṃ jānāmi.
Yaṃ bhikkhave sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā, tamahaṃ abbhaññāsiṃ. Taṃ tathāgatassa viditaṃ. Taṃ tathāgato na upaṭṭhāsi.
Yaṃ bhikkhave sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā, tamahaṃ jānāmīti vadeyyaṃ, taṃ mama assa musā.
[BJT Page 052] [\x 52/]
Yaṃ bhikkhave sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā, tamahaṃ jānāmi ca na ca jānāmīti vadeyyaṃ, tampassa tādisameva. Tamahaṃ neva jānāmi na najānāmīti vadeyyaṃ, taṃ mama assa kali.
Iti kho bhikkhave tathāgato daṭṭhā daṭṭhabbaṃ diṭṭhaṃ na maññati. Adiṭṭhaṃ na maññati. Daṭṭhabbaṃ na maññati. Daṭṭhāraṃ na maññati. Sutā 1 sotabbaṃ sutaṃ na maññati. Asutaṃ na maññati. Sotabba na maññati. Sotāraṃ na maññati. Mutā 2 motabbaṃ mutaṃ na maññati. Amutaṃ na maññati. Motabbaṃ na maññati. Motāraṃ na maññati. Viññātā 3 viññātabbaṃ viññātaṃ na maññati. Aviññātaṃ na maññati. Viññātabbaṃ na maññati. Viññātāraṃ na maññati.
Iti kho bhikkhave tathāgato diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu tādīyeva tādī. Tamhā ca pana 4 tāditamhā añño tādī uttaritaro vā paṇītataro vā natthīti vadāmīti.
60. Yaṃ kiñci diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā
Ajjhositaṃ saccamutaṃ paresaṃ,
Na tesu tādī sayasaṃvutesu
Saccaṃ musā vāpi paraṃ daheyyaṃ.
61. Etaṃ ca sallaṃ paṭigacca 5 disvā
Ajjhositā yattha pajā visattā,
[PTS Page 026] [\q 26/]
Jānāmi passāmi tatheva etaṃ
Ajjhositaṃ natthi tathāgatānanti.
4. 1. 3. 5.
(Brahmacariyasuttaṃ)
(Sāvatthinidānaṃ:)
25. Nayidaṃ bhikkhave brahmacariyaṃ vussati janakuhanatthaṃ, na janalapanatthaṃ, na lābhasakkārasilokānisaṃsatthaṃ, na itivādappamokkhānisaṃsatthaṃ, na iti maṃ jano jānātūti. Atha kho idaṃ bhikkhave brahmacariyaṃ vussati saṃvaratthaṃ, pahāṇatthaṃ, virāgatthaṃ, nirodhatthanti.
62. Saṃvaratthaṃ pahāṇatthaṃ brahmacariyaṃ anītihaṃ,
Adesayi so bhagavā nibabānogadhagāminaṃ.
63. Esa maggo mahantehi anuyāto mahesihi,
Ye ca taṃ paṭipajjanti yathā buddhena desitaṃ,
Dukkhassantaṃ karissanti satthusāsanakārinoti.
1. Sutvā machasaṃ. 2. Mutvā machasaṃ 3. Viññatvā machasaṃ.
4. Tādimhā machasaṃ. 5. Paṭikacca machasaṃ.
[BJT Page 054. [\x 54/] ]
4. 1. 3. 6.
(Kuhakasuttaṃ)
26. Ye te bhikkhave bhikkhū kuhā thaddhā lapā siṅgī unnaḷā asamāhitā, na me te bhikkhave bhikkhū māmakā. Apagatā ca te bhikkhave bhikkhū imasmā dhammavinayā. Na ca te imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjanti.
Ye ca kho te bhikkhave bhikkhū nikkuhā nillapā dhīrā atthaddhā susamāhitā, te kho me bhikkhave bhikkhū māmakā. Anapagatā ca te bhikkhave bhikkhū imasmā dhammavinayā. Te ca imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjantīti.
64. Kuhā thaddhā lapā siṅgī unnaḷā asamāhitā,
Na te dhamme virūhanti sammāsambuddhadesite.
65. Nikkuhā nillapā dhīrā atthaddhā susamāhitā,
Te ve dhamme virūhanti sammāsambuddhadesiteti.
4. 1. 3. 7
( Santuṭṭhisuttaṃ)
27. Cattārimāni bhikkhave appāni ca sulabhāni ca, anavajjāni tāni ca. Katamāni cattāri?
Paṃsukūlaṃ bhikkhave cīvarānaṃ appañca sulabhañca, [PTS Page 027] [\q 27/] tañca anavajjaṃ. Piṇḍiyālopo bhikkhave bhojanānaṃ appañca sulabhañca, tañca anavajjaṃ. Rukkhamūlaṃ bhikkhave senāsanānaṃ appañca sulabhañca, tañca anavajjaṃ. Pūtimuttaṃ bhikkhave bhesajjānaṃ appañca sulabhañca, tañca anavajjaṃ.
Imāni kho bhikkhave cattāri appāni ca sulabhāni ca, tāni anavajjāni.
Yato kho bhikkhave bhikkhu appena ca santuṭṭho hoti sulabhena ca. Idamassāhaṃ aññataraṃ sāmaññaṅganti vadāmīti.
66. Anavajjena tuṭṭhassa appena sulabhena ca,
Na senāsanamārabbha cīvarampānabhojanaṃ,
Vighāto hoti cittassa disā na paṭihaññati.
67. Ye cassa dhammā akkhātā sāmaññassānulomikā,
Adhiggahītā tuṭṭhassa appamattassa bhikkhunoti.
[BJT Page 056. [\x 56/] ]
4. 1. 3. 8.
(Ariyavaṃsasuttaṃ)
28. Cattāro, me bhikkhave ariyavaṃsā aggaññā, rattaññā, vaṃsaññā, porāṇā, asaṅkiṇṇā, asaṅkiṇṇapubbā, na saṅkīyanti, na saṅkīyissanti, appatikuṭṭhā samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi. Katame cattāro?
Idha bhikkhave bhikkhu santuṭṭho hoti 1 itarītarena cīvarena,
Itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī. Na ca cīvarahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati. Aladdhā ca cīvaraṃ na paritassati. Laddhā ca cīvaraṃ agathito 2 amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati. Tāya va pana itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti. No paraṃ vambheti. So hi tattha dakkho analaso sampajāno patissato. Ayaṃ vuccati bhikkhave bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito.
Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena, itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī. Na ca piṇḍapātahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati. Aladdhā ca piṇḍapātaṃ na paritassati. Laddhā ca piṇḍapātaṃ agathito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī [PTS Page 028] [\q 28/] nissaraṇapañño paribhuñjati. Tāya ca pana itarītarapiṇḍapāta santuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti. No paraṃ vambheti. So hi tattha dakkho analaso sampajāno patissato. Ayaṃ vuccati bhikkhave bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito.
Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena, itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī. Na ca senāsanahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati. Aladdhā ca senāsanaṃ na paritassati. Laddhā ca senāsanaṃ agathito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati. Tāya ca pana itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti. No paraṃ vambheti. So hi tattha dakkho analaso sampajāno patissato. Ayaṃ vuccati bhikkhave bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito.
Puna ca paraṃ bhikkhave bhikkhu bhāvanārāmo hoti bhāvanārato, pahānārāmo hoti pahānarato. Tāya ca pana bhāvanārāmatāya bhāvanāratiyā pahānārāmatāya pahānaratiyā nevattānukkaṃseti. No paraṃ vambheti. So hi tattha dakkho analaso sampajāno patissato. Ayaṃ vuccati bhikkhave bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito.
1. Tuṭṭho machasaṃ 2. Agadhito machasaṃ.
[BJT Page 058] [\x 58/]
Ime kho bhikkhave cattāro ariyavaṃsā aggaññā, rattaññā, vaṃsaññā, porāṇā. Asaṅkiṇṇā. Asaṅkiṇṇapubbā, na saṅkīyanti, na saṅkīyissanti. Appatikuṭṭhā samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi.
Imehi ca pana bhikkhave catūhi ariyavaṃsehi samannāgato bhikkhu puratthimāya cepi disāya viharati, sveva aratiṃ sahati, na taṃ arati sahati. Pacchimāya cepi disāya viharati, sveva aratiṃ sahati, na taṃ arati sahati. Uttarāya cepi disāya viharati, sveva aratiṃ sahati, na taṃ arati sahati. Dakkhiṇāya cepi disāya viharati, sveva aratiṃ sahati, na taṃ arati sahati. Taṃ kissa hetu: aratiratisaho hi bhikkhave dhīroti.
68. Nārati sahati vīraṃ nārati vīrasaṃhati,
Dhīro ca aratiṃ sahati dhīro hi aratiṃ saho.
69. [PTS Page 029] [\q 29/] sabbakammavihāyinaṃ panunnaṃ ko nivāraye,
Nekkhaṃ jambonadasseva ko taṃ ninditumarahati,
Devāpi naṃ pasaṃsanti brahmunāpi pasaṃsitoti.
4. 1. 3. 9
(Dhammapadasuttaṃ)
29. Cattārimāni bhikkhave dhammapadāni aggaññāni, rattaññāni, vaṃsaññāni, porāṇāni, asaṅkiṇṇāni, asaṅkiṇṇapubbāni, na saṅkīyanti, na saṅkīyissanti, appatikuṭṭhāni samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi katamāni cattāri?
Anabhijjhā bhikkhave dhammapadaṃ aggaññaṃ, rattaññaṃ, vaṃsaññaṃ, porāṇaṃ, asaṅkiṇṇaṃ, asaṅkiṇṇapubbaṃ, na saṅkīyati, na saṅkīyissati, appatikuṭṭhaṃ samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi.
Avyāpādo bhikkhave dhammapadaṃ aggaññaṃ, rattaññaṃ, vaṃsaññaṃ porāṇaṃ, asaṅkiṇṇaṃ, asaṅkiṇṇapubbaṃ, na saṅkīyati, na saṅkīyissati, appatikuṭṭhaṃ samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi.
[BJT Page 060] [\x 60/]
Sammāsati bhikkhave dhammapadaṃ aggaññaṃ, rattaññaṃ, vaṃsaññaṃ, porāṇaṃ, asaṅkiṇṇaṃ, asaṅkiṇṇapubbaṃ, na saṅkīyati, na saṅkīyissati. Appatikuṭṭhaṃ samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi.
Sammāsamādhi bhikkhave dhammapadaṃ aggaññaṃ, rattaññaṃ, vaṃsaññaṃ, porāṇaṃ, asaṅkiṇṇaṃ, asaṅkiṇṇapubbaṃ, na saṅkīyati, na saṅkīyissati. Appatikuṭṭhaṃ samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi.
Imāni kho bhikkhave cattāri dhammapadāni aggaññāni, rattaññāni, vaṃsaññāni, porāṇāni, asaṅkiṇṇāni, asaṅkiṇṇapubbāni, na saṅkīyanti, na saṅkīyissanti. Appatikuṭṭhāni samaṇehi brāhmaṇehi viññūhīti.
70. Anabhijjhālu vihareyya avyāpannena cetasā,
Sato ekaggacittassa ajjhattaṃ susamāhitoti.
4. 1. 3. 10
(Paribbājakasuttaṃ)
30. (Evaṃ me sutaṃ) ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā paribbājakā sappiniyātīre 1 paribbājakārāme paṭivasanti. Seyyathīdaṃ: annahāro varadharo sakuludāyī ca paribbājako aññe ca abhiññātā abhiññātā paribbājakā.
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ patisallānā vuṭṭhito yena sappiniyā tīraṃ paribbājakārāmo tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā te paribbājake etadavoca:
Cattārimāni paribbājakā dhammapadāni aggaññāni, [PTS Page 030] [\q 30/] rattaññāni, vaṃsaññāni, porāṇāni, asaṅkiṇṇāni, asaṅkiṇṇapubbāni, na saṅkīyanti, na saṅkīyissanti. Appatikuṭṭhāni samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi. Katamāni cattāri?
1. Sippinikātīre machasaṃ.
[BJT Page 062. [\x 62/] ]
Anabhijjhā paribbājakā dhammapadaṃ aggaññaṃ rattaññaṃ vaṃsaññaṃ porāṇaṃ asaṅkiṇṇaṃ asaṅkiṇṇapubbaṃ, na saṅkīyati na saṅkīyissati. Appatikuṭṭhaṃ samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi. Avyāpādaṃ paribbājakā dhammapadaṃ aggaññaṃ rattaññaṃ vaṃsaññaṃ porāṇaṃ asaṅkiṇṇaṃ asaṅkiṇṇapubbaṃ, na saṅkīyati na saṅkīyissati. Appatikuṭṭhaṃ samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi. Sammāsati paribbājakā dhammapadaṃ aggaññaṃ rattaññaṃ vaṃsaññaṃ porāṇaṃ asaṅkiṇṇaṃ asaṅkiṇṇapubbaṃ, na saṅkīyati na saṅkīyissati. Appatikuṭṭhaṃ samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi. Sammāsamādhi paribbājakā dhammapadaṃ aggaññaṃ rattaññaṃ vaṃsaññaṃ porāṇaṃ asaṅkiṇṇaṃ asaṅkiṇṇapubbaṃ, na saṅkīyati na saṅkīyissati. Appatikuṭṭhaṃ samaṇehi
Brāhmaṇehi viññūhi.
Imāni kho paribbājakā cattāri dhammapadāni aggaññāni rattaññāni vaṃsaññāni porāṇāni asaṅkiṇṇāni asaṅkiṇṇapubbāni, na saṅkīyanti na saṅkīyissanti. Appatikuṭṭhāni samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi.
Yo kho paribbājakā evaṃ vadeyya: ahametaṃ anabhijjhaṃ dhammapadaṃ paccakkhāya abhijjhāluṃ kāmesu tibbasārāgaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā paññāpessāmīti. Tamahaṃ tattha evaṃ vadeyyaṃ: etu. Vadatu. Vyāharatu. Passāmissa ānubhāvanti.
So vata paribbājakā anabhijjhaṃ dhammapadaṃ paccakkhāya, abhijjhāluṃ kāmesu tibbasārāgaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā paññāpessatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
Yo kho paribbājakā evaṃ vadeyya: ahametaṃ abyāpādaṃ dhammapadaṃ paccakkhāya byāpannacittaṃ paduṭṭhamanasaṅkappaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā paññāpessāmīti. Tamahaṃ tattha evaṃ vadeyyaṃ: etu. Vadatu. Vyāharatu. Passāmissa ānubhāvanti.
So vata paribbājakā abyāpādaṃ dhammapadaṃ paccakkhāya, byāpannacittaṃ paduṭṭhamanasaṅkappaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā paññāpessatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
Yo kho paribbājakā evaṃ vadeyya, ahametaṃ sammāsatiṃ dhammapadaṃ paccakkhāya, muṭṭhassatiṃ asampajānaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā paññāpessāmīti. Tamahaṃ tattha evaṃ vadeyyaṃ: etu. Vadatu. Vyāharatu. Passāmissa ānubhāvanti.
So vata paribbājakā sammāsatiṃ dhammapadaṃ paccakkhāya, muṭṭhassatiṃ asampajānaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā paññāpessatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
[BJT Page 064] [\x 64/]
Yo kho paribbājakā evaṃ vadeyya: ahametaṃ sammāsamādhiṃ dhammapadaṃ paccakkhāya asamāhitaṃ vibbhantacittaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā paññāpessāmīti. Tamahaṃ tattha evaṃ vadeyyaṃ, etu. Vadatu. [PTS Page 031] [\q 31/] vyāharatu. Passāmissa ānubhāvanti.
So vata paribbājakā sammāsamādhiṃ dhammapadaṃ paccakkhāya asamāhitaṃ vibbhantacittaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā paññāpessatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
Yo kho paribbājakā imāni cattāri dhammapadāni garahitabbaṃ paṭikkositabbaṃ maññeyya, tassa diṭṭheva dhamme cattāro sahadhammikā vādānupātā gārayhā ṭhānā āgacchanti. Katame cattāro?
Anabhijjhañce bhavaṃ dhammapadaṃ garahati, paṭikkosati. Ye ca hi abhijjhālū kāmesu tibbasarāgā samaṇabrāhmaṇā, te bhoto pujjā. Te bhoto pāsaṃsā.
Abyāpādañce bhavaṃ dhammapadaṃ garahati, paṭikkosati. Ye ca hi byāpannacittā paduṭṭhamanasaṅkappā samaṇabrāhmaṇā. Te bhoto pujjā. Te bhoto pāsaṃsā.
Sammāsatiñce bhavaṃ dhammapadaṃ garahati, paṭikkosati. Ye ca hi muṭṭhassatī asampajānā samaṇabrāhmaṇā, te bhoto pujjā. Te bhoto pāsaṃsā.
Sammāsamādhiñce bhavaṃ dhammapadaṃ garahati, paṭikkosati. Ye ca hi asamāhitā vibbhantacittā samaṇabrāhmaṇā. Te bhoto pujjā. Te bhoto pāsaṃsā.
Yo kho paribbājakā imāni cattāri dhammapadāni garahitabbaṃ paṭikkositabbaṃ maññeyya, tassa diṭṭheva dhamme ime cattāro sahadhammikā vādānupātā gārayhā ṭhānā āgacchanni.
Ye pi te paribbājakā ahesuṃ ukkalā vassabhaññā ahetuvādā, akiriyavādā, natthikavādā. Tepi imāni cattāri dhammapadāni na garahitabbaṃ na paṭikkositabbaṃ amaññiṃsu. Taṃ kissa hetu: nindābyārosā upārambhabhayāti.
71. Abyāpanno sadā sato ajjhattaṃ susamāhito,
Abhijjhāvinaye sikkhaṃ appamattoti vuccatīti.
Uruvelavaggo tatiyo.
Tassuddānaṃ:
Dve uruvelā loko kāliko brahmacariyena pañcamaṃ,
Kuhaṃ santuṭṭhi vaṃso dhammapadaṃ paribbājakena cāti.
[BJT Page 066] [\x 66/]
4. Cakkavaggo.
4. 1. 4. 1
( Cakkasuttaṃ )
( Sāvatthinidānaṃ:)
31. [PTS Page 032] [\q 32/] cattārimāni bhikkhave cakkāni yehi samannāgatānaṃ devamanussānaṃ catucakkaṃ vattati, yehi samannāgatā devamanussā nacirasseva mahantattaṃ vepullattaṃ pāpuṇanti bhogesu.
Katamāni cattāri? Patirūpadesavāso, sappurisupassayo, attasammāpaṇidhi, pubbe ca katapuññatā.
Imāni kho bhikkhave cattāri cakkāni, yehi samannāgatānaṃ devamanussānaṃ catucakkaṃ vattati, yehi samannāgatā devamanussā na cirasseva mahantattaṃ vepullattaṃ pāpuṇanti bhogesūti.
72. Patirūpe 1 vase dese ariyacittakaro 2 siyā,
Sammāpaṇidhisampanno pubbe puññakato naro,
Dhaññaṃ dhanaṃ yaso kitti sukhaṃ cetādhivattatīti. 3
4. 1. 4. 2
( Saṅgahavatthusuttaṃ )
32. Cattārimāni bhikkhave saṅgahavatthūni.
Katamāni cattāri? Dānaṃ, peyyavajjaṃ, atthacariyā, samānattatā.
Imāni kho bhikkhave cattāri saṅgahavatthūnīti.
73. Dānaṃ ca peyyavajjañca atthacariyā ca yā idha,
Samānattatā ca dhammesu tattha tattha yathārahaṃ,
Ete kho saṅgahā loke rathassāṇīva yāyato.
74. Ete ca saṅgahā nāssu na mātā puttakāraṇā,
Labhetha mānaṃ pūjaṃ vā pitā vā puttakāraṇā.
75. Yasmā ca saṅgahā ete samavekkhanti paṇḍitā,
Tasmā mahattaṃ papponti pāsaṃsā ca bhavanti te'ti.
4. 1. 4. 3.
(Sīhasuttaṃ)
33. [PTS Page 33] [\q 33/] sīho bhikkhave migarājā sāyanhasamayaṃ āsayā nikkhamati. Āsayā nikkhamitvā vijambhati. Vijambhitvā samantā catuddisā anuviloketi. Samantā catuddisā anuviloketvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ nadati. Tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā gocarāya pakkamati. Ye kho pana te bhikkhave tiracchānagatā pāṇā sīhassa migarañño nadato saddaṃ suṇanti, te yebhuyyena bhayaṃ saṃvegaṃ santāsaṃ āpajjanti. Bilaṃ
Bilāsayā pavisanti. Dakaṃ dakāsayā pavisanti. Vanaṃ vanāsayā pavisanti. Ākāsaṃ pakkhino bhajanti.
1. Paṭirūpe syā: 2. Ariyamittakaro syā:
3. Cetaṃ dhivattati syā: sīmu.
[BJT Page 068] [\x 68/]
Yepi te bhikkhave rañño nāgā gāmanigamarājadhānīsu daḷhehi varattehi bandhanehi baddhā, tepi tāni bandhanāni sañchinditvā sampadāḷetvā bhītā muttakarīsaṃ cajamānā yena vā tena vā palāyanti. Evaṃ mahiddhiyo kho bhikkhave sīho migarājā tiracchānagatānaṃ pāṇānaṃ evaṃ mahesakkho evaṃ mahānubhāvo.
Evameva kho bhikkhave yadā tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathī satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So dhammaṃ deseti: 'iti sakkāyo, iti sakkāyasamudayo, iti sakkāya nirodho, iti sakkāyanirodhagāminī paṭipadā'ti.
Yepi te bhikkhave devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā uccesu vimānesu ciraṭṭhitikā, tepi tathāgatassa dhammadesanaṃ sutvā yebhuyyena bhayaṃ saṃvegaṃ santāsaṃ āpajjanti.
Aniccā vata kira bho mayaṃ samānā niccamhā'ti amaññimha. Addhuvā vata kira bho mayaṃ samānā dhuvamhā'ti amaññimha. Asassatā vata kira bho mayaṃ samānā sassatamhā'ti amaññimha. Mayampi kira bho aniccā addhuvā asassatā sakkāyapariyāpannā'ti.
Evaṃ mahiddhiyo kho bhikkhave tathāgato sadevakassa lokassa. Evaṃ mahesakkho evaṃ mahānubhāvoti.
76. [PTS Page 034] [\q 34/] yadā buddho abhiññāya dhammacakkaṃ pavattayi,
Sadevakassa lokassa satthā appaṭipuggalo.
77. Sakkāyañca nirodhañca sakkāyassa ca sambhavaṃ,
Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ dukkhūpasamagāminaṃ.
78. Yepi dīghāyukā devā vaṇṇavanto yasassino,
Bhītā santāsamāpāduṃ sīhassevitare migā.
79. Avītivattā sakkāyaṃ aniccā kira bho mayaṃ,
Sutvā arahato vākyaṃ vippamuttassa tādino'ti.
1 Udakaṃ udakāsayā machasaṃ
[BJT Page 070] [\x 70/]
4. 1. 4. 4
( Aggappasādasuttaṃ )
34. Cattāro'me bhikkhave aggappasādā. Katame cattāro?
Yāvatā bhikkhave sattā apadā vā dipadā vā catuppadā vā bahuppadā vā rūpino vā arūpino vā saññino vā asaññino vā nevasaññīnāsaññino vā, tathāgato tesaṃ aggamakkhāyati arahaṃ sammāsambuddho. Ye bhikkhave buddhe pasannā, agge te pasannā, agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti.
Yāvatā bhikkhave dhammā saṅkhatā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo tesaṃ aggamakkhāyati. Ye bhikkhave ariye aṭṭhaṅgike magge pasannā, agge te pasannā. Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti.
Yāvatā bhikkhave dhammā saṅkhatā vā asaṅkhatā vā, virāgo tesaṃ dhammānaṃ aggamakkhāyati. Yadidaṃ madanimmadano pipāsavinayo ālayasamugghāto vaṭṭupacchedo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Ye bhikkhave dhamme pasannā, agge te pasannā. Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti.
Yāvatā bhikkhave saṅghā vā gaṇā vā, tathāgatasāvakasaṅgho tesaṃ aggamakkhāyati. Yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭhapurisapuggalā esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuṇeyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa. [PTS Page 035] [\q 35/] ye bhikkhave saṅghe pasannā, agge te pasannā. Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti.
Ime kho bhikkhave cattāro aggappasādāti.
80. Aggato ve pasannānaṃ aggaṃ dhammaṃ vijānataṃ,
Agge buddhe pasannānaṃ dakkhiṇeyye anuttare.
81. Agge dhamme pasannānaṃ virāgūpasame sukhe,
Agge saṅghe pasannānaṃ puññakkhette anuttare.
82. Aggasmiṃ dānaṃ dadataṃ aggaṃ puññaṃ pavaḍḍhati,
Aggaṃ āyuṃ1 ca vaṇṇo ca yaso kitti sukhaṃ balaṃ.
83. Aggassa dātā medhāvī aggadhammasamāhito,
Devabhūto manusso vā aggappatto pamodatīti.
1. Āyu ca: machasaṃ.
[BJT Page 072] [\x 72/]
4. 1. 4. 5
( Vassakārasuttaṃ )
35. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sārāṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavantaṃ etadavoca:
Catūhi kho mayaṃ bho gotama dhammehi samannāgataṃ mahāpaññaṃ mahāpurisaṃ paññapema. Katamehi catūhi?
Idha bho gotama bahussuto hoti tassa tasseva sutajātassa. Tassa tasseva kho pana bhāsitassa atthaṃ jānāti 'ayaṃ imassa bhāsitassa attho, ayaṃ imassa bhāsitassa attho'ti. Satimā kho pana hoti cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā. Yāni kho pana tāni gahaṭṭhakāni kiṅkaraṇīyāni, tattha dakkho hoti, analaso tatrūpāyavīmaṃsāya samannāgato alaṃ kātuṃ alaṃ saṃvidhātuṃ. Imehi kho mayaṃ bho gotama catūhi dhammehi samannāgataṃ mahāpaññaṃ mahāpurisaṃ paññapema. Sace pana me bho gotama anumoditabbaṃ, anumodatu me bhavaṃ gotamo. Sace pana me bho gotama paṭikkositabbaṃ, paṭikkosatu me bhavaṃ gotamoti.
Neva kho tyāhaṃ brāhmaṇa anumodāmi. Na pana paṭikkosāmi. [PTS Page 036] [\q 36/] catūhi kho ahaṃ brāhmaṇa dhammehi samannāgataṃ mahāpaññaṃ mahāpurisaṃ paññapemi. Katamehi catūhi?
Idha brāhmaṇa bahujanahitāya paṭipanno hoti bahujanasukhāya bahu'ssa janatā ariye ñāye patiṭṭhāpitā, yadidaṃ kalyāṇadhammatā kusaladhammatā.
So yaṃ vitakkaṃ ākaṅkhati vitakketuṃ. Taṃ vitakkaṃ vitakketi. Yaṃ vitakkaṃ nākaṅkhati vitakketuṃ, na taṃ vitakkaṃ vitakketi. Yaṃ saṅkappaṃ ākaṅkhati saṅkappetuṃ, taṃ saṅkappaṃ saṅkappeti. Yaṃ saṅkappaṃ nākaṅkhati saṅkappetuṃ, na taṃ saṅkappaṃ saṅkappeti. Iti cetovasippatto hoti vitakkapathesu.
Catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī.
Āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
[BJT Page 074] [\x 74/]
Neva kho tyāhaṃ brāhmaṇa anumodāmi. Na pana paṭikkosāmi. Imehi kho ahaṃ brāhmaṇa catūhi dhammehi samannāgataṃ mahāpaññaṃ mahāpurisaṃ paññapemīti.
Acchariyaṃ bho gotama. Abbhutaṃ bho gotama. Yāvasubhāsitaṃ cidaṃ bhotā gotamena. Imehi ca mayaṃ catūhi dhammehi samannāgataṃ bhavantaṃ gotamaṃ dhārema.
Bhavaṃ hi gotamo bahujanahitāya paṭipanno bahujanasukhāya, bahu te janatā ariye ñāye patiṭṭhāpitā yadidaṃ kalyāṇadhammatā kusaladhammatā.
Bhavaṃ hi gotamo yaṃ vitakkaṃ ākaṅkhati vitakketuṃ, taṃ vitakkaṃ vitakketi. Yaṃ vitakkaṃ nākaṅkhati vitakketuṃ, na taṃ vitakkaṃ vitakketi. Yaṃ saṅkappaṃ ākaṅkhati saṅkappetuṃ, taṃ saṅkappaṃ saṅkappeti. Yaṃ saṅkappaṃ nākaṅkhati saṅkappetuṃ, na taṃ saṅkappaṃ saṅkappeti. Bhavaṃ hi gotamo cetovasippatto vitakkapathesu.
Bhavaṃ hi gotamo catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī.
Bhavaṃ hi gotamo āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatīti.
[PTS Page 037] [\q 37/] addhā kho te brāhmaṇa āsajja upanīyavācā bhāsitā. Api ca tyāhaṃ vyākarissāmi:
Ahaṃ hi brāhmaṇa bahujanahitāya paṭipanno bahujanasukhāya, bahu me janatā ariye ñāye patiṭṭhāpitā yadidaṃ kalyāṇadhammatā kusaladhammatā.
Ahaṃ hi brāhmaṇa yaṃ vitakkaṃ ākaṅkhāmi vitakketuṃ, taṃ vitakkaṃ vitakkemi. Yaṃ vitakkaṃ nākaṅkhāmi vitakketuṃ, na taṃ vitakkaṃ vitakkemi. Yaṃ saṅkappaṃ ākaṅkhāmi saṅkappetuṃ, taṃ saṅkappaṃ saṅkappemi. Yaṃ saṅkappaṃ nākaṅkhāmi saṅkappetuṃ, na taṃ saṅkappaṃ saṅkappemi.
Ahaṃ hi brāhmaṇa cetovasippatto vitakkapathesu. Ahaṃ hi brāhmaṇa catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī.
Ahaṃ hi brāhmaṇa āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti.
[BJT Page 076] [\x 76/]
84. Yo vedi sabbasattānaṃ maccupāsā pamocanaṃ,
Hitaṃ devamanussānaṃ ñāyaṃ dhammaṃ pakāsayī,
Yaṃ ve disvā ca sutvā ca pasīdati bahujjano.
85. Maggāmaggassa kusalo katakicco anāsavo,
Buddho antimasārīro mahāpañño mahāpurisoti vuccatīti.
4. 1. 4. 6.
(Doṇa(loka)suttaṃ*)
36. Ekaṃ samayaṃ bhagavā antarā ca ukkaṭṭhaṃ antarā ca setavyaṃ addhānamaggapaṭipanno hoti. Doṇopi sudaṃ brāhmaṇo antarā ca ukkaṭṭhaṃ antarā ca setavyaṃ addhānamaggapaṭipanno hoti. Addasā kho doṇo brāhmaṇo bhagavato pādesu cakkāni sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni. Disvānassa etadahosi: "acchariyaṃ vata bho. Abbhutaṃ vata bho na vatimāni manussabhūtassa pādāni bhavissanti" ti.
[PTS Page 038] [\q 38/] atha kho bhagavā maggā okkamma aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi, pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ panidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā.
Atha kho doṇo brāhmaṇo bhagavato pādāni anugacchanto addasa bhagavantaṃ aññatarasmiṃ rukkhamūle nisinnaṃ pāsādikaṃ pasādanīyaṃ santindriyaṃ santamānasaṃ uttamadamathasamathamanuppattaṃ dantaṃ guttaṃ saṃyatindriyaṃ nāgaṃ. Disvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca:
Devo no bhavaṃ bhavissatīti? Na kho ahaṃ brāhmaṇa devo bhavissāmīti. Gandhabbo no bhavaṃ bhavissatīti? Na kho ahaṃ brāhmaṇa gandhabbo bhavissāmīti. Yakkho no bhavaṃ bhavissatīti? Na kho ahaṃ brāhmaṇa yakkho bhavissāmīti. Manusso no bhavaṃ bhavissatīti? Na kho ahaṃ brāhmaṇa manusso bhavissāmīti.
Devo no bhavaṃ bhavissatīti iti puṭṭho samāno 'na kho ahaṃ brāhmaṇa devo bhavissāmī' ti vadesi. Gandhabbo no bhavaṃ bhavissatīti iti puṭṭho samāno'na kho ahaṃ brāhmaṇa gandhabbo bhavissāmī' ti vadesi. Yakkho no bhavaṃ bhavissatīti iti puṭṭho samāno 'na kho ahaṃ brāhmaṇa yakkho bhavissāmī'ti vadesi. Manusso no bhavaṃ bhavissatīti iti puṭṭho samāno ' na kho ahaṃ brāhmaṇa manusso bhavissāmī' ti vadesi. Atha ko carahi bhavaṃ bhavissatīti.
*Uddāne 'loke' ti suttanāmaṃ.
[BJT Page 078] [\x 78/]
Yesaṃ kho ahaṃ brāhmaṇa āsavānaṃ appahīṇattā devo bhaveyyaṃ, te me āsavā pahīṇā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvakatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yesaṃ kho ahaṃ brāhmaṇa āsavānaṃ appahīṇattā gandhabbo bhaveyyaṃ, te me āsavā pahīṇā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvakatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yesaṃ kho ahaṃ brāhmaṇa āsavānaṃ appahīṇattā yakkho bhaveyyaṃ, te me āsavā pahīṇā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvakatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yesaṃ kho ahaṃ brāhmaṇa āsavānaṃ appahīṇattā manusso bhaveyyaṃ, te me āsavā pahīṇā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvakatā āyatiṃ anuppādadhammā.
Seyyathāpi brāhmaṇa uppalaṃ vā padumaṃ vā puṇḍarīkaṃ vā udake jātaṃ udake saṃvaḍḍhaṃ udakaṃ accuggamma ṭhāti [PTS Page 039] [\q 39/] anupalittaṃ udakena. Evameva kho ahaṃ brāhmaṇa loke jāto loke saṃvaḍḍho lokaṃ abhibhuyya viharāmi anupalitto lokena. Buddhoti maṃ brāhmaṇa dhārehīti.
86. Yena devūpapatyassa gandhabbo vā vihaṅgamo,
Yakkhattaṃ yena gaccheyyaṃ manussattañca abbaje, 1
Te mayhaṃ āsavā khīṇā viddhastā vinalīkatā.
87. Puṇḍarīkaṃ yathā vaggu 2 toyena nūpalippati,
Nūpalittomhi 3 lokena tasmā buddhosmi brāhmaṇāti.
4. 1. 4. 7.
(Aparihāniya suttaṃ)
(Sāvatthinidānaṃ)
37. Catūhi bhikkhave dhammehi samannāgato bhikkhu abhabbo parihānāya nibbānasseva santike. Katamehi catūhi?
Idha bhikkhave bhikkhu sīlasampanno hoti, indriyesu guttadvāro hoti, bhojane mattaññū hoti, jāgariyaṃ anuyutto hoti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu sīlasampanno hoti: idha bhikkhave bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati, ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Evaṃ kho bhikkhave bhikkhu sīlasampanno hoti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti: idha bhikkhave bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānuvyañjanaggāhī yatvādhikaraṇametaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati. Rakkhati cakkhundriyaṃ. Cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati.
1. Abbhaje syā. Aṇḍaje sīmu. 2. Uggaṃ syā.
3. Kupalippāmi syā. Machasaṃ nūpalimpāti ka.
[BJT Page 080] [\x 80/]
Sotena saddaṃ sutvā na nimittaggāhī hoti nānuvyañjanaggāhī
Yatvādhikaraṇametaṃ sotindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati. Rakkhati sotindriyaṃ sotindriye saṃvaraṃ āpajjati. Ghāṇena gandhaṃ ghāyitvā na nimittaggāhī hoti nānuvyañjanaggāhī yatvādhikaraṇametaṃ ghāṇindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati. Rakkhati ghāṇindriyaṃ. Ghāṇindriye saṃvaraṃ āpajjati. Jivhāya rasaṃ sāyitvā na nimittaggāhī hoti nānuvyañjanaggāhī yatvādhikaraṇametaṃ jivhindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati. Rakkhati jivhindriyaṃ. Jivhindriye saṃvaraṃ āpajjati. Kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā na nimittaggāhī hoti nānuvyañjanaggāhī yatvādhikaraṇametaṃ kāyindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati. Rakkhati kāyindriyaṃ. Kāyindriye saṃvaraṃ āpajjati. Manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānuvyañjanaggāhī yatvādhikaraṇametaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā [PTS Page 040] [\q 40/] dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati. Rakkhati manindriyaṃ. Manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Evaṃ kho bhikkhave bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu bhojane mattaññū hoti: idha bhikkhave bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti: neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya. Iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cāti. Evaṃ kho bhikkhave bhikkhu bhojane mattaññū hoti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu jāgariyaṃ anuyutto hoti: idha bhikkhave bhikkhu divasaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti, rattiyā paṭhamaṃ yāmaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti, rattiyā majjhimaṃ yāmaṃ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappeti pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvā rattiyā pacchimaṃ yāmaṃ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti. Evaṃ kho bhikkhave bhikkhu jāgariyaṃ anuyutto hoti.
Imehi kho bhikkhave catūhi dhammehi samannāgato bhikkhu abhabbo parihānāya. Nibbānasseva santiketi.
88. Sīle patiṭṭhito bhikkhu indriyesu ca saṃvuto,
Bhojanamhi ca mattaññū jāgariyaṃ anuyuñjati.
89. Evaṃ viharamānāpī ahorattamatandito,
Bhāvayaṃ kusalaṃ dhammaṃ yogakkhemassa pattiyā.
90. Appamādarato bhikkhu pamāde bhayadassi vā,
Abhabbo parihānāya nibbānasseva santiketi.
(Patilīnasuttaṃ)
4. 1. 4. 8.
38. [PTS Page 041] [\q 41/] panunnapaccekasacco bhikkhave bhikkhu samavayasaṭṭhesano 2 passaddhakāyasaṅkhāro patilīnoti vuccati.
1. Viharamāno pi sīmu. Vihārī ātāpi machasaṃ
2. Samavayasaccesano sīmu:
[BJT Page 082] [\x 82/]
Kathañca bhikkhave bhikkhu panunnapaccekasacco hoti? Idha bhikkhave bhikkhuno yāni tāni, puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ puthupaccekasaccāni seyyathīdaṃ: sassato lokoti vā asassato lokoti vā antavā lokoti vā anantavā lokoti vā taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā hoti tathāgato parammaraṇāti vā na hoti tathāgato parammaraṇāti vā hoti ca na hoti ca tathāgato parammaraṇāti vā neva hoti na na hoti tathāgato parammaraṇāti vā sabbānissa tāni panunnāni honti, cattāni, vantāni, muttāni, pahīṇāni, paṭinissaṭṭhāni. Evaṃ kho bhikkhave bhikkhu panunnapaccekasacco hoti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti? Idha bhikkhave bhikkhuno kāmesanā pahīṇā hoti. Bhavesanā pahīṇā hoti. Brahmacariyesanā paṭippassaddhā. Evaṃ kho bhikkhave bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti? Idha bhikkhave bhikkhu sukhassa ca pahāṇā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhaṃ asukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Evaṃ kho bhikkhave bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti.
Kathañca bhikkhave bhikkhu patilīno hoti? Idha bhikkhave bhikkhuno asmimāno pahīṇo hoti. Ucchinnamūlo, tālāvatthukato, anabhāvakato, āyatiṃ anuppādadhammo. Evaṃ kho bhikkhave bhikkhu patilīno hoti.
Panunnapaccekasacco bhikkhave bhikkhu samavayasaṭṭhesano passaddhakāyasaṅkhāro patilīnoti vuccatīti.
91. [PTS Page 042] [\q 42/] kāmesanā bhavesanā brahmacariyesanā saha,
Iti saccaparāmāso diṭṭhiṭṭhānā samussayā.
92. Sabbarāgavirattassa taṇhakkhayavimuttino,
Esanā paṭinissaṭṭhā diṭṭhiṭṭhānaṃ samūhatā.
93. Sa ve santo sato bhikkhu passaddho aparājito,
Mānābhisamayā buddho patilīnoti vuccatīti.
[BJT Page 084] [\x 84/]
4. 1. 4. 9.
( Ujjāyasuttaṃ)
39. Atha kho ujjāyo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sārāṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho ujjāyo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca:
Bhavampi no gotamo yaññaṃ vaṇṇetīti?
Na kho ahaṃ brāhmaṇa sabbaṃ yaññaṃ vaṇṇemi. Na panāhaṃ brāhmaṇa sabbaṃ yaññaṃ na vaṇṇemi. Yathārūpe kho brāhmaṇa yaññe gāvo haññanti, ajeḷakā haññanti, kukkuṭasūkarā haññanti, vividhā pāṇā saṅghātaṃ āpajjanti, evarūpaṃ kho ahaṃ brāhmaṇa sārambhaṃ yaññaṃ na vaṇṇemi. Taṃ kissa hetu? Evarūpaṃ hi brāhmaṇa sārambhaṃ yaññaṃ na upasaṅkamanti arahanto vā arahamaggaṃ vā samāpannā.
Yathārūpe ca kho brāhmaṇa yaññe na gāvo haññanti, na ajeḷakā haññanti, na kukkuṭasūkarā haññanti, na vividhā pāṇā saṅghātaṃ āpajjanti. Evarūpaṃ kho ahaṃ brāhmaṇa nirārambhaṃ yaññaṃ vaṇṇemi. Yadidaṃ niccadānaṃ anukūlayaññaṃ. Taṃ kissa hetu: evarūpaṃ hi brāhmaṇa nirārambhaṃ yaññaṃ upasaṅkamanti arahanto vā arahamaggaṃ vā samāpannāti.
94. Assamedhaṃ purisamedhaṃ sammāpāsaṃ vājapeyyaṃ niraggalaṃ,
Mahāyaññā mahārambhā na te honti mahapphalā.
[PTS Page 043] [\q 43/]
95. Ajeḷakā ca gāvo ca vividhā yattha haññare,
Na taṃ sammaggatā yaññaṃ upayanti mahesino.
96. Yaṃ ca yaññaṃ 1 nirārambhaṃ yajanti anukulaṃ sadā,
Ajeḷakā ca gāvo ca vividhā nettha haññare.
97. Taṃ ca sammaggatā yaññaṃ upayanti mahesino,
Etaṃ yajetha medhāvī eso yañño mahapphalo.
98. Etaṃ hi 2 yajamānassa seyyo hoti na pāpiyo,
Yañño ca vipulo hoti pasīdanti ca devatāti.
1. Ye ca yaññā ma. Cha. Saṃ. 2. Evaṃ syā.
[BJT Page 086] [\x 86/]
4. 1. 4. 10.
(Udāyīsuttaṃ)
40. Atha kho udāyī brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sārāṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho udāyī brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca:
Bhavampi no gotamo yaññaṃ vaṇṇetīti?
Na kho ahaṃ brāhmaṇa sabbaṃ yaññaṃ vaṇṇemi. Na panāhaṃ brāhmaṇa sabbaṃ yaññaṃ na vaṇṇemi. Yathārūpe kho brāhmaṇa yaññe gāvo haññanti. Ajeḷakā haññanti. Kukkuṭasūkarā haññanti. Vividhā pāṇā saṅghātaṃ āpajjanti. Evarūpaṃ kho ahaṃ brāhmaṇa sārambhaṃ yaññaṃ na vaṇṇemi. Taṃ kissa hetu: evarūpaṃ hi brāhmaṇa sārambhaṃ yaññaṃ na upasaṅkamanti arahanto vā arahamaggaṃ vā samāpannā.
Yathārūpe ca kho brāhmaṇa yaññe neva gāvo haññanti. Na ajeḷakā haññanti. Na kukkuṭasūkarā haññanti. Na vividhā pāṇā saṅghātaṃ āpajjanti. Evarūpaṃ kho ahaṃ brāhmaṇa nirārambhaṃ yaññaṃ vaṇṇemi yadidaṃ niccadānaṃ anukūlayaññaṃ. Taṃ kissa hetu: evarūpaṃ hi brāhmaṇa nirārambhaṃ yaññaṃ upasaṅkamanti arahanto vā arahamaggaṃ 1 vā samāpannāti.
99. Abhisaṅkhataṃ nirārambhaṃ yaññaṃ kālena kappiyaṃ,
[PTS Page 044] [\q 44/] tādisaṃ upasaṃyanti saññatā brahmacārayo.
100. Vivattacchaddā 2 ye loke vītivattā kulaṃ gatiṃ,
Yañña 3 metaṃ pasaṃsanti buddhā puññassa 4 kovidā.
101. Yaññe vā yadi vā saddhe hutaṃ katvā yathārahaṃ,
Pasannacitto yajati sukhette brahmacārisu.
102. Suhutaṃ suyiṭṭhaṃ suppattaṃ dakkhiṇeyyesu yaṃ kataṃ,
Yañño ca vipulo hoti pasīdanti ca devatā.
103. Evaṃ yajitvā medhāvī saddho muttena cetasā,
Abyāpajjhaṃ sukhaṃ lokaṃ paṇḍito upapajjatīti.
Cakkavaggo catuttho.
Tassuddānaṃ:
Cakko saṅgaho sīho pasādo vassakāreṇa pañcamaṃ,
Loke aparihāniyo patilīnena ujjāyo udāyinā te dasāti.
1. Arahattamaggaṃ vā machasaṃ. 2. Vivaṭṭacchadā machasaṃ. 3. Havyaṃ syā. 4. Yaññassa kovidā machasaṃ.
[BJT Page 088] [\x 88/]
5. Rohitassavaggo.
4. 1. 5. 1.
(Samādhibhāvanāsuttaṃ)
(Sāvatthinidānaṃ:)
41. Catasso imā bhikkhave samādhibhāvanā. Katamā catasso?
Atthi bhikkhave samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati.
Atthi bhikkhave samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṃvattati.
Atthi bhikkhave samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṃvattati.
Atthi bhikkhave samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati.
[PTS Page 045] [\q 45/] katamā ca bhikkhave samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati:
Idha bhikkhave bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti 'upekkhako satimā sukhavihārī'ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahāṇā dukkhassa ca pahāṇā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthagamā adukkhaṃ asukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati bhikkhave samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā
Diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati.
Katamā ca bhikkhave samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṃvattati:
Idha bhikkhave bhikkhu ālokasaññaṃ manasi karoti, divāsaññaṃ adhiṭṭhāti, yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. Ayaṃ bhikkhave samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṃvattati:
Katamā ca bhikkhave samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṃvattati:
Idha bhikkhave bhikkhuno viditā vedanā uppajjanti. Viditā upaṭṭhahanti. Viditā abbhatthaṃ gacchanti. Viditā saññā uppajjanti. Viditā upaṭṭhahanti. Viditā abbhatthaṃ gacchanti. Viditā vitakkā uppajjanti viditā upaṭṭhahanti. Viditā abbhatthaṃ gacchanti. Ayaṃ bhikkhave samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṃvattati.
Kata