Dhātuvaṃso

Namo tassa bhagavato arahato sammā sambuddhassa.

1. Tathāgatassāgamanakathā

Sambuddhamatulaṃ suddhaṃ dhammaṃ saṅghaṃ anuttaraṃ
Namassitvā 1 pavakkhāmi dhātuvaṃsappakāsanaṃ 2.
Tikkhattumagamā nātho laṅkādīpaṃ manoramaṃ
Sattānaṃ hitamicchanto sāsanassa ciraṭṭhitiṃ.

Tattha tikkhattumagamā nātho'ti anamatagge saṃsāravaṭṭe parināmetvā 3 appatisaraṇabhāvappattānaṃ 4 lokiyalokuttarasukhanipphādanabhāvena nātho patisaraṇa 5 bhūto bhagavā buddhadhammasaṅgharatanattayamaggaṃ 6 ācikkhanto laṅkādīpaṃ tikkhattuṃ gato. Tattha paṭhamagamane tāva bodhimaṇḍaṃ āruyha puratthīmābhimukho 7 nisīditvā suriye anatthamiteyeva 8 mārabalaṃ vidhametvā, paṭhamayāme pubbenivāsañāṇaṃ anussaritvā majjhimayāme cutupapātañāṇaṃ patvā pacchimayāmāvasāne paccayākāre ñāṇaṃ otāretvā dasabalacatuvesārajjādi guṇapatimaṇḍitaṃ sabbaññutañāṇaṃ paṭivijjhitvā bodhimaṇḍappadese anukkamena sattasattāhaṃ vītināmetvā aṭṭhame sattāhe ajapālanigrodhamūle 9 nisinno dhammagambhirataṃ paccavekkhanena 10 appossukkataṃ āpajjamāno dasasahassa brahmaparivārena sahampatimahābrahmunā āyācitadhammadesano
-----------------------

1. Namassetvā - ji.Vi.Kau. 2. Dhātuvaṃsapakāsakaṃ - ji.Kau. Dhātuvaṃsaṃ suhaṃpiyaṃ - siṃ.Dhā. 3. Parinametvā - ji. 4. Appatissaraṇabhāva sattānaṃ - jī.Vī.Kau. 5. Patissaraṇa - jī.Vī.Kau. 6. Ratanattayaṃ maggaṃ - jī.Vī.Kau.. 7. Puratthimāyabhimukho - kau. 8. Atthaṅgamiteyeva - jī.Vī.Kau. 9. Nigrodharukkhamūle - jī.Vī. 10. Paccavekkhaṇena - jī.Ḍī.Kau.

[SL Page 002] [\x 2/]

Hutvā buddhacakkhunā lokaṃ olokento pañcavaggiyānaṃ bhikkhunaṃ bahūpakārakaṃ anussaritvā uṭṭhāyāsanā kāsīnaṃ 1 puraṃ gantvā aññākoṇaḍaññappamukhe aṭṭhārasa brahmakoṭiyo amataṃ pāyento dhammacakkaṃ pavattetvā pakkhassa pañcamiyaṃ pañcavaggiye sabbepi te arahante patiṭṭhāpetvā taṃ divasameva yasakulaputtassa rattibhāge sotāpattiphalaṃ datvā punadivase arahantaṃ datvā tassa sahāyake catupaññāsajane arahantaṃ pāpetvā evaṃ loke ekasaṭṭhiyā 2 arahantesu jātesu vutthavasso pavāretvā,'caratha bhikkhave cārika' nti 3 bhikkhu disāsu pesetvā sayaṃ uruvelaṃ gacchanto antarāmagge kappāsikavanasaṇḍe bhaddavaggiye kumāre tiṃsajane vinetvā ehibhikkhubhāvena pabbājetvā uruvelaṃ gantvā aḍḍhuḍḍhāni pāṭihāriyasahassāni dassento uruvelakassapādayo sahassajaṭilaparivāre tebhātikajaṭile vinento tattheva vihāsi.
Aparabhāge aṅgamagadharaṭṭhavāsino uruvelakassapassa mahāyaññaṃ upaṭṭhāpesuṃ. So pana icchācārābhibhūto 4 cintesi: "sacāyaṃ mahāsamaṇo imassa samāgamassa majjhe pāṭihāriyaṃ kareyya lābhasakkāro me parihāyissati" ti. Tassevaṃ pavattaajjhāsayaṃ ñatvā pātova uttarakuruto bhikkhaṃ āharitvā anotatte āhāraṃ paribhuñjitvā sāyanha 5 samaye phussapuṇṇamīuposathadivase laṅkādīpassatthāya laṅkādīpamupāgami.
Tassa pana dīpassa mahāgaṅgāya dakkhiṇapasse āyāmato tiyojane puthulato ekayojanappamāṇe mahānāgavanuyyāne yakkhasamāgamassa majjhe tassa upari mahiyaṅgaṇathūpassa patiṭṭhānaṭṭhāne 6 ākāseyeva ṭhīto vuṭṭhivātandhakāraṃ dassetvā tesaṃ bhayaṃ uppādesi. Te bhayena upaddutā " kassa nu kho imaṃ kamma "nti ito cito olokento addasaṃsu 7 bhagavantaṃ ākāse nisinnaṃ. Disvāna 8 bhagavantaṃ abhayaṃ yāviṃsu. Tesaṃ bhagavā āha:

1. Kāsikaṃ - ji.Vi.Kau. 2. Ekasaṭṭhi - kau. Ekasaṭṭhīsu - ji.Vi.: 3. Cārikaṃ bhikkhave carathā'ti - ji.Vi.Kau. 4. Icchāmārābhibhuto - kau. 5. Sāhaṇha - jī.Vī.Kau. 6. Patiṭṭhitaṭṭhāne - jī.Vī.Kau. 7. Addassiṃsu - jī. Adassiṃsu - vi.Kau. 8. Disvā - jī.Vī.Kau.

[SL Page 003] [\x 3/]

"Sace tumhe abhayaṃ icchatha mayhaṃ nisajjaṭṭhānassa okāsaṃ dethā" ti. Sabbepi te tassa nisajjaṭṭhānaṃ adaṃsu. Bhagavā nisajjāya okāsaṃ gahetvā tesaṃ bhayaṃ vinodetvā tehi dinne bhumibhāge cammakhaṇḍaṃ pattharitvā nisīdi. Nisinno va pana bhagavā cammakhaṇḍaṃ pasāresi. 1
Te yakkhā bhītatasitā aññattha gantuṃ asahamānā samantato sāgaratīre rāsibhūtā ahesuṃ. Satthā giridīpaṃ 2 iddhānubhāvena āharitvā dassesi. Tesu tattha patiṭṭhitesu puna yathāṭṭhāneva ṭhapetvā pattharitacammakhaṇḍampi saṃkhipi. Tasmiṃ khaṇe tato tato devā sannipatiṃsu. Tesaṃ samāgame dhammaṃ desesi. Anekesaṃ pāṇakoṭīnaṃ dhammābhisamayo ahosi. Saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhitā asaṅkheyyā ahesuṃ. Sumanakūṭe pana mahāsumanadevo sotāpattiphalaṃ patvā attano pūjanīyaṃ bhagavantaṃ yāci. Bhagavā tena yācito sīsaṃ pāṇinā parāmasitvā kesadhātuṃgahetvā tassa adāsi. Datvā ca pana laṅkādīpaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā 3 parittaṃ katvā ārakkhaṃ saṃvidhāya puna uruvelameva āgato.
So pana kesadhātuyo suvaṇṇacaṅgoṭakenādāya satthu nisinnaṭṭhāne nānāratanehi vicittaṃ thūpaṃ patiṭṭhāpetvā 4 upari indanīlamaṇithūpikāhi pidahitvā gandhamālādīhi pūjento vihāsi. Parinibbute pana bhagavati sāriputtassa antevāsiko sarabhū nāma thero khīṇāsavo citakato iddhiyā tathāgatassa gīvaṭṭhiṃ ādāya tasmiṃ indanīlamaṇithūpe patiṭṭhāpetvā 4 meghavaṇṇapāsāṇehi dvādasahatthaṃ thūpaṃ kārāpetvā gato. 5 Tato devānampiyatissarañño bhātā cūḷābhayo nāma kumāro tamabbhutaṃ cetiyaṃ disvā abhippasanno taṃ paṭicchādento tiṃsahatthaṃ cetiyaṃ patiṭṭhāpesi. Puna duṭṭhagāmaṇī abhayamahārājā taṃ paṭicchādetvā asītihatthaṃ kañcukacetiyaṃ 6 kārāpesi.

--------------------------

1. Pasādesi - ji.Vi.Kau. 2. Yakkhagiridīpaṃ - ji.Vi. 3. Tikkhattuṃ vicāretvā - jī.Vi.Kau. 4. Patiṭṭhapetvā - vi. 5. 'Gato' iti - ji.Vi.Kau. Potthakesu natthi 6. Cetiyaṃ - ji.Vi. Kanaka cetiyaṃ - kau. Kañcukacetiyaṃ - mava.

[SL Page 004] [\x 4/]

Mahiyaṅgaṇa 1 thūpassa patiṭṭhānādhikāro evaṃ vitthārato 2 veditabbo:
Bodhiṃ patvāna sambuddho bodhimūle narāsabho
Nisīditvāna sattāhaṃ pāṭihīraṃ tato akā.
Tato pubbuttare ṭhatvā pallaṅkā īsake jino
Animisena 3 nettena sattāhaṃ taṃ udikkhayi.
Caṅkamitvāna sattāhaṃ cakkhame ratanāmaye
Vicinitvā 4 jino dhammaṃ varaṃ so ratanāghare.
Ajapālamhi sattāhaṃ anubhosi samādhijaṃ
Ramme ca mucalindasmiṃ vimuttisukhamuttamaṃ.
Rājāyatanamūlamhi sattarattindivaṃ vasī
Dantaponodakaṃ sakko adāsi satthuno tadā.
Catuhi lokapālehi silāpattaṃ samāhaṭaṃ catukkamekakaṃ katvā adhiṭṭhānena nāyako.
Vāṇijehi tadā dinnaṃ manthañca madhupiṇḍikaṃ
Tahiṃ pana gahetvāna bhattakiccaṃ akā jino.
Gaṇhiṃsu saraṇaṃ tassa tapussabhallikā 5 ubho
Saraṇaṃ agamuṃ te taṃ 6 satthu dinnasiroruhā. 7
Gantvāna te sakaṃ 8 raṭṭhaṃ thūpaṃ katvā manoramaṃ
Namassiṃsu ca pūjesuṃ dvebhātikaupāsakā.
Iti so sattasattāhaṃ vītināmesi nāyako:
Brahmunā yācito satthā dhammacakkaṃ pavattituṃ.
Tato bārāṇasiṃ gantvā dhammacakkaṃ pavattayi 9
Koṇḍañño desite dhamme sotāpattiphalaṃ labhi.
Brahmāno'ṭṭhārasakoṭī 10 devatā ca asaṅkhiyā
Sotāpattiphalaṃ pattā dhammacakke pavattite.
------------------
1. Mayihaṅgaṇa - vi.Mayhaṅgana -ji.
2. Vitthāro - ji.Vi.Kau.
3. Animissena -kau.
4. Vicinetvā - vi.Kau.
5. Tapassubhallikā -vi.Ji.. 6. Tesaṃ - ji.Vi.Kau.
7. Siroruhaṃ - ji.Vi.Kau.
8. Saka - ji.Vi.Kau.
9. Pavattiya - kau.
10.Brahmaṭṭhārasakoṭi ca - ji.Vi.Kau.

[SL Page 005] [\x 5/]

Patto pāṭipade vappo bhaddiyo dutiye 1 phalaṃ
Tatiye 2 ca mahānāmo assajī ca catutthīyaṃ.

Te sabbe sannipātetvā pañca'me pañcavaggiye
Anattasuttaṃ desetvā bodhiyagga 3 phalena te.

Bodhiṃ pāpetvā 4 pañcāhe yasattherādike jane
Tato maggantare tiṃsakumāre bhaddavaggiye.

Uruvelaṃ tato gantvā uruvelāya saññitaṃ 5
Uruvelenanuññāto uruvelanāgaṃ dami.

Taṃ taṃ damī jino nāgaṃ damanena urādigaṃ
Tathāgataṃ nimantiṃsu disvā te pāṭihāriyaṃ.

Idheva vanasaṇḍasmiṃ vihāretvā mahāmunī
Upaṭṭhāhāmase sabbe niccabhattena taṃ mayaṃ.

Uruvelakassapassa mahāyaññe upaṭṭhite
Tassa'ttano nāgamane icchācāraṃ vijāniya.[A]

Uttarakuruto bhikkhaṃ haritvā 6 dipaduttamo 6
Anotattadahe bhutvā sāyanha 7 samaye sayaṃ,[a]

Bodhito navame māse phussapuṇṇamiyaṃ jino
Laṅkādīpaṃ visodhetuṃ laṅkādīpamupāgami.[A]

Yakkhe damitvā sambuddho dhātuṃ datvāna nāyako
Gantvāna uruvelaṃ so vasī tattha vane jino.

Paṭhamagamanakathā samattā.
Dutiyagamane pana bodhito pañcame vasse jetavanamahāvihāre vasanto cūḷodara'mahodarānaṃ mātulabhāgineyyānaṃ nāgānaṃ maṇipallaṅkaṃ nissāya saṅgāmaṃ paccupaṭṭhitaṃ disvā sayaṃ pattacīvaramādāya cittamāsassa kāḷapakkhe
------------------------
1. Dutiyaṃ - ji.Vi.Kau.
2. Tatiyaṃ - ji.Vi.Kau.
3. Bodhiyaṅga - ji.Vi.Kau.
4. Patthā ca - ji.Vi.Kau.
5. Uruvelena saṃpaya - ji.Vi.Kau.
6. Āharitvārimaddano - mava.
7. Sāyaṇha - ji.Vi.Kau.
8. Cullodara - kau.
[A.] Mahāvaṃsa.

[SL Page 006] [\x 6/]

Uposathadivase nāgadīpaṃ gantvā tesaṃ saṅgāmamajjhe 1 ākāse nisinno andhakāraṃ akāsi. Te andhakārābhibhūte samassāsetvā ālokaṃ dassetvā attano saraṇabhūtānaṃ tesaṃ sāmaggikaraṇatthaṃ phalabharitarukkhaṃ cālento viya dhammaṃ desesi. Te ubhopi dhamme pasīditvā tampi pallaṅkaṃ tathāgatassa adaṃsu. Bhagavā pallaṅke nisinno dibbannapānehi santappito bhattānumodanaṃ katvā asītikoṭiyo nāge saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Tasmiṃ samāgame mahodarassa mātulo maṇiakkhiko nāma nāgarājā bhagavantaṃ puna kalyāṇidesamāgamanatthaṃ. 2 Ayāci. Bhagavā pana tuṇhībhāvena adhivāsetvā "jetavanameva gato.

Evaṃ hi so nāgadīpaṃ upeto
Mārābhibhu sabbavidu sumedho
Dametva nāge karuṇāyupeto 3
Gantvā vasī jetavane munindo
Dutiyagamanakathā samattā.

Tatiyagamane pana bodhito aṭṭhame vasse jetavanamahāvihāre viharanto bhagavā: " mama parinibbānato pacchā tambapaṇṇidīpe sāsanaṃ patiṭṭhahissati, so dīpo bahu bhikkhubhikkhunīupāsakaupāsikādi ariyagaṇasevito kāsāvapajjoto bhavissati, mayhaṃ catunnaṃ dāṭhādhātunaṃ antare ekā dāṭhā ca dakkhiṇaakkhadhātu ca nalāṭadhātu 4 ca rāmagāmavāsīhi laddho ekakoṭṭhāso ca aññe bahusarīradhātu ca kesadhātuyo ca tattheva patiṭṭhahissanti anekāni saṅghārāmasahassāni ca. Buddhadhammasaṅgharatane patiṭṭhitasaddho mahājano bhavissati. Tasmā laṅkādīpaṃ gantvā tattha samāpattiṃ samāpajjitvā āgantuṃ vaṭṭatī "ti cintetvā ānandattheraṃ āmantesi: "ānanda catupaṭisambhidappattānaṃ pañcasatamahākhīṇāsavānaṃ bhikkhūnaṃ paṭivedesi. Amhehi saddhiṃ gantabba "nti. Ānandatthero kapilavatthukoḷiya nagaravāsīnaṃ pañcasatamahākhīṇāsavānaṃ bhikkhūnaṃ paṭivedesi. Te paṭiveditā pañcasatakhīṇāsavā pattacīvaradhārā hutvā satthāraṃ
----------------------
1. Gāmamajjhe - ji.Vi.Kau.
2. Kalyāṇidesa āgamanatthaṃ - ji.Vi.Kau.
3. Karuṇā vuṭṭhito - jī.Karuṇāya vuṭṭhito - vi.Kau.
4. Lalāṭadhātu - vī.

[SL Page 007] [\x 7/]

Vanditvā añjaliṃ paggayha namassamānā aṭṭhaṃsu. Satthuno pana salalāya nāma gandhakuṭiyā avidūre rattasetanīluppalakumudapadumapuṇḍarīkasatapattasahassapattajalajehi sogandhika nānāpupphehi sañcannā,subhasopānā, pasāditasamatittikakākapeyyasuramaṇīyasītalamadhurodakā suphullapupphaphaladhārita nānāvidhavicittasālasalalacampakāsokarukkhānāgarukkhādīhi susajjitabhūmipadesā accantaramaṇiyā pokkharaṇī atthi. Tattha adhivattho mahānubhāvo sumanonāma nāgarājā soḷasasahassamattāhi nāgamāṇavikāhi parivuto mahantaṃ sirisampattiṃ anubhavamāno tathāgatassa rūpasobhaggappattaṃ attabhāvaṃ oloketvā mahantaṃ sukhasomanassaṃ anubhavamāno attano mātaraṃ nandanāgamānavikaṃ 1 garuṭṭhāne ṭhapetvā tassā veyyāvaccaṃ kurumāno tasmiṃyeva pokkharaṇiṃ ajjhāvasati. Satthā pana attano gamanaṃ saṃvidhānānantare sumanaṃ nāgarājānaṃ avidure ṭhitaṃ āmantetvā saparivāro āgacchā hī ti āha. So sādhuti sampaṭicchitvā attano parivāre chakoṭimatte nāge gahetvā supuppītacampakarukkhaṃ tathāgatassa suriyaraṃsinivāraṇatthaṃ chattaṃ katvā gaṇhi.
Atha bhagavā ravirasmipatthaṭasuvaṇṇapabbato viya virocamāno attano pattacīvaramādāya ākāsaṃ abbhūggañchi. 2 Satthāraṃ parivāretvā ṭhītā te pañcasatakhīṇāsavāpi sakaṃ sakaṃ pattacīvaramādāya ākāsaṃ uggantvā satthāraṃ parivārayiṃsu. Satthā pañcasatakhīṇāsavaparivuto visākhapuṇṇamuposathadivase kalyāṇiyaṃ gantvā mahārahe maṇḍapamajjhe paññattavara buddhāsane pañcasatakhīṇāsavaparivuto hutvā nisīdi.

Atha maṇiakkhiko nāma nāgarājā buddhapamukhaṃ bhikkhu saṅghaṃ anekehi dibbehi khajjabhojjehi santappetvā ekamantaṃ nisīdi. Satthā tassa bhattānumodanaṃ 3 katvā sumanakuṭe padalañchanaṃ dassetvā tasmiṃ pabbatapāde anekapādapākiṇṇabhūmippadese nisinno divāvihāraṃ katvā tato vuṭṭhāya dīghavāpicetiyaṭṭhāne samāpattiṃ samāpajji. Mahāpaṭhavī udakapariyantaṃ katvā satavāraṃ sahassavāraṃ saṅkampi. Tattha mahāsenaṃ nāma devaputtaṃ ārakkhatthāya 4 nivattetvā 5
--------------------------
1. Māṇavikaṃ - ji.Vi.Kau.
2. Abbhuggacchi - kau.
3. Bhuttānumodanaṃ - ji.
4. Ārakkhanatthāya - ji.Vi.Kau.
5. Nīyyādetvā - ji.Vi.Kau.

[SL Page 008] [\x 8/]

Tato vuṭṭhāya mahāthūpaṭṭhāne tatheva samāpattiṃ samāpajji. 1 Mahāpaṭhavi tatheva kampi. Tatrāpi visālarūpa 2 devaputtaṃ ārakkhaṃ gaṇhanatthāya ṭhapetvā tato vuṭṭhāya thūpārāma cetiyaṭṭhāne tatheva nirodhasamāpattiṃ samāpajji. Mahāpaṭhavī tatheva kampi. Tattha ca paṭhavipāla 3 devaputtaṃ ārakkhatthāya. 4 Nivattetvā 5 tato vuṭṭhāya maricavaṭṭicetiyaṭṭhānaṃ gantvā pañcahi bhikkhusatehi 6 saddhiṃ samāpattiṃ appayi. Paṭhavi tatheva kampi. Tasmiṃ ṭhāne indakadevaputtaṃ ārakkhaṃ gaṇhanatthāya ṭhapesi. Tato vuṭṭhāya kācaragāmacetiyaṭṭhāne 7 tatheva samāpattiṃ 8 samāpajji. Paṭhavi tatheva kampi. (Tasmiṃ ṭhāne mahāghosa 9 devaputtaṃ ārakkhaṃ gaṇhanatthāya niyyādesi) * etasmiṃ mahācetiyaṭṭhāne mahāghosaṃ 10 nāma devaputtaṃ ārakkhaṃ gahaṇatthāya nivattetvā tato vuṭṭhāya tissamahāvihāracetiyaṭṭhāne tatheva samāpattiṃ samāpajji. Paṭhavi tatheva kampi. Tattha maṇimekhalaṃ 11 nāma devadhītaraṃ 12 ārakkhaṃ gāhāpetvā tato nāgamahāvihāracetiyaṭṭhāne tatheva samāpattiṃ samāpajji. Paṭhavi tatheva kampi. Tasmimpi mahindaṃ nāma devaputtaṃ ārakkhaṃ gahaṇatthāya 13 ṭhapesi. Tato vuṭṭhāya mahāgaṅgāya dakkhiṇadisābhāge seru nāma dahassa ante varāha nāma soṇḍimatthake atimanoramaṃ udakabubbuḷakelāsakūṭapaṭibhāgaṃ cetiyaṃ patiṭṭhahissatī'ti pañcasatakhīṇāsavehi saddhiṃ nirodhasamāpattiṃ samāpajji. Bahalaghanamahāpaṭhavi paribbhamitakumbhakāracakkaṃ viya pabhintamadamahā hatthināgassa 14 kuñcanādakaraṇaṃ viya ucchukoṭṭana 15 yanta-
------------------------
1. Samāpajjitvā - ji.Vi.Kau. 2. Visārūpa - ji.Vi. Visāru - vi. Visāla - siṃ.Dhā.
3. Puthuvimāla - jī.
4. Ārakkhanatthāya - ji.Vi.Kau.
5. Niyyādetvā - ji.Vi.Kau.
6. Bhikkhusaṅgha satehi - ji.Vi.Kau.
7. Gāma cetiyaṭṭhāne - ji.Vi.Kau.
8. Samādhiṃ - ji.Vi.Kau.
9. Gandha - ji.Vi.Kau. Mahāghosa - siṃ.Dhā.
* Ayaṃ pāṭho adhiko viya gñāyate. 10. Mahāmeghaṃ - ji.Vi.Kau. 11. Maṇikāra - ji. Nakā samaṇibhāra - siṃ.Dhā.
12. Devadhītā - ji.Vi.Kau.
13. Ārakkhaṃ - ji.Vi.Kau.
14. Nāgo - ji.Vi.Kau. 15. Koṭṭita - ji.Vi.Kau.

[SL Page 009] [\x 9/]

Mukhasaddo viya (ca) satavāraṃ sahassavāraṃ nadamānā somanassappattā viya sakalalaṅkādīpaṃ unnādaṃ kurumānā saṃkampi. Tato vuṭṭhāya sumananāgarañño hatthesu ṭhita 1 campakarukkhato pupphāni 2 ādāya tattha pūjetvā punappunaṃ taṃ olokesi. So satthāraṃ vanditvā mayā bhante kiṃ kattabbanti pucchi. Imassa ṭhānassa ārakkhaṃ karohīti āha. So taṃ sutvā bhante tumhākaṃ gandhakuṭiṃ 3 mama ārakkhaṃ karontassa rūpasobhaggappattaṃ asītyānubyañjanabyāmappabhādvattiṃsamahāpurisalakkhaṇavicittaṃ dassanānuttariyabhūtaṃ passantassa manosilātale sīhanādaṃ nadanto taruṇasīho viya gajjanto 4 pāvussakamahāmegho viya ākāsagaṅgaṃ otaranto viya ratanadāmaṃ ganthento 5 viya ca aṭṭhaṅgasamannāgataṃ savanīyasaraṃ vissajjetvā 6 bramhaghosaṃ nicchārento nānānayehi vicittakathaṃ kathayamānānaṃ 7 savanānurittayabhūtaṃ saṃsāraṇṇavanimuggānaṃ tāraṇasamatthaṃ madhura dhammadesanaṃ suṇantassa, ñāṇiddhiyā koṭippatte sāriputtamoggallānādayo asītimahāsāvake passantassa, tattheva mayhaṃ vasanaṃ 8 ruccati. Na sakkomi aññattha tumhehi vinā vasitunti āha. Bhagavā tassa kathaṃ sutvā nagarāja, imaṃ padesaṃ tayā ciraṃ vasitaṭṭhānaṃ. Kakusandhassa bhagavato dhātu imasmiṃyeva ṭhāne patiṭṭhitā, tvameva tasmiṃ kāle varaniddo nāma nāgarājā hutvā tassā dhātuyā ārakkhaṃ gahetvā gandhamālādīhi pūjaṃ karonto ciraṃ vihāsi. Puna koṇāgamanassa bhagavato dhātu imasmiṃ yeva ṭhāne patiṭṭhitā tvameva tasmiṃ kāle jayaseno nāma devaputto hutvā tassā dhātuyā ārakkhaṃ gahetvā gandhamālādīhi pūjaṃ katvā tattheva ciraṃ vihāsi. Puna kassapassa bhagavato dhātu imasmiṃyeva ṭhāne patiṭṭhitā. Tvameva tasmiṃ kāle dīghasālo nāma nāgarājā hutvā tāya dhātuyā ārakkhaṃ gahetvā gandhamālādīhi pūjaṃ karonto vihāsi. Mayi pana parinibbute kākavaṇṇatissamahārājā mayhaṃ nalāṭadhātuṃ
------------------------
1. Hatthe suppīta - ji.Vi.Kau.
2. Pupphaṃ - ji.Vi.Kau.
3. Gandhakuṭiyaṃ - ji.Vi.Kau.
4. Vijambhitvā gajjanto - ji.Vi.Kau.
5. Gandhanto - vi.Kau.
6. Visajjitvā - ji.Vi.Kau.
7. Kathayamānaṃ - ji.Vi.Kau.
8. Vacanaṃ - ji.Vi.Kau.

[SL Page 010] [\x 10/]

Imasmiṃyeva ṭhāne patiṭṭhāpessati 1, tasmā tvaṃ imassa ṭhānassa ārakkhaṃ karohīti vatvā pañcasīlesu patiṭṭhāpetvā pañcasatakhīṇāsavehi saddhiṃ cetiyaṭṭhānaṃ padakkhiṇaṃ katvā tvaṃ appamatto hohīti vatvā ākāsaṃ uppatitvā jetavanameva gato.
Tassa pana nāgarañño mātā indamānavikā nāma 2 āgantvā tathāgataṃ vanditvā ekamantaṃ 3 ṭhitā, bhante mama putto sumano nāma nāgarājā kuhinti āha. Tava putto tambapaṇṇidīpe mahāvālukagaṅgāya 4 dakkhiṇabhāge seru nāma dahassa samīpe varāha nāma soṇḍiyaṃ samādhi appitattā attano parivāre chakoṭimatte nāge gahetvā satthāraṃ vanditvā bhante ito paṭṭhāya tumhākaṃ dassanaṃ dullabhaṃ, khamatha meti accayaṃ desetvā 5 mahatiṃ 6 nāgasampattiṃ gahetvā puttassa sumananāgarājassa santikaṃ gantvā mahatiṃ issariyasampattiṃ anubhavanti tattheva ārakkhaṃ gahetvā ciraṃ vihāsi.

Mahāpañño mahāsaddho mahāvīro mahāisi
Mahābalena sampanno mahantaguṇabhusito.
Gantvāna tambapaṇṇiṃ so sattānuddayamānaso
Gantvā nāgavaraṃ dīpaṃ agā jetavanaṃ vidu.

Atisayamatisāro sāradānaṃ karonto
Atiadhiramaṇiyo sabbalokekanetto
Atiguṇadharaṇīyo sabbasatte tamaggaṃ
Ativipuladayo tānetumāgā sudīpaṃ. *

Tatiyagamanakathā samattā.

Iti ariyajanapasādanatthāya kate dhātuvaṃse tathāgatassa gamanaṃ nāma paṭhamo paricchedo.
-----------------------1. Patiṭṭhahissati - ji.Vi.Kau. 4. Mahāgaṅgāya - ji.Kau.
2. Nāmanāgakaññā - ji.Vi.Kau. 5. Dassetvā - ji.Vi.Kau.
3. Ekamante - ji.Vi.Kau. 6. Mahantaṃ - ji.Vi.Kau.
* " Mahāpañño mahāvīro mahesimunisattamo
Mahābalehī sampanno mahāthiraguṇe ṭhito

Āgantvā tambapaṇṇiṃ so sattānuddayamānaso
Puna gantvā nāgadīpaṃ agā jetavanaṃ varaṃ
Atisayamatisāro sāradāneka ratto
Atidhitiramaṇiyo sabbalokekanetto
Atiguṇaramaṇīyaṃ sabbasantekamaggaṃ
Ativipuladayattā laṅkamāgā sudīpaṃ "

Iti sīhaḷabhāsāya kate dhātuvaṃse dissate.

[SL Page 011] [\x 11/]

2. Parinibbānakathā

Satthā pana tato pañcacattālīsavassāni tipiṭakapariyattidhammaṃ desetvā veneyyajane saṃsārato catuariyamaggaphalapaṭilābhavasena uddhāretvā nibbāne patiṭṭhāpetvā pacchime kāle vesālinagaraṃ upanissāya cāpālacetiyaṃ nissāya viharanto mārena parinibbānatthāya ārādhito sato sampajāno āyusaṅkhāre vissajjesi. Tassa vissaṭṭhabhāvaṃ ānandoyeva aññāsi. Añño koci pi jānanto nāma natthi. Tasmā bhikkhusaṅghampi jānāpessāmīti jetavanamahāvihāraṃ gantvā sabbaṃ bhikkhusaṅghaṃ sannipātāpetvā bhikkhave tathāgatassa 1 na cirasseva tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena parinibbānaṃ bhavissati, tumhe sattatiṃsabodhi pakkhiyadhammesu samaggā hutvā ekībhāvā 2 hotha, tumhe vivādaṃ mā karotha. Appamādena tisso sikkhā sampādethāti vatvā puna divase vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā piṇḍapātā 3 paṭikkamitvā 4 bhaṇḍagāmaṃ gato. Bhaṇḍagāmato hatthigāmaṃ hatthigāmato ambagāmaṃ ambagāmato jambugāmaṃ jambugāmato nigrodhagāmaṃ nigrodhagāmato bhoganagaraṃ bhoganagarato pāvānagaraṃ pāvānagarato kusinārānagaraṃ patto. Tattha yamakasālānamantare ṭhīto ānandattheraṃ āmantetvā untarasīsakaṃ katvā mañcakaṃ paññāpehi kilantosmi ānanda nipajjissāmi'ti āha. Taṃ sutvā ānandatthero uttarasīsakaṃ katvā mañcakaṃ paññāpetvā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ attharitvā pañcacattālīsavassāni asayitabuddhaseyyaṃ sayanto dakkhiṇapassena sato sampajāno anuṭṭhānasaññaṃ manasikaritvā sīhaseyyaṃ kappesi.

Atītamaddhāna bhave caranto
Anantasatte karuṇāyupeto 5
Katvāna puññāni anappakāni
Patto sivaṃ lokahitāya nātho.
-------------------
1. Tathāgate - ji.Vi.Kau.
2. Ekabhāvā - ji.Vi. Ekabhāgā - kau.
3. Piṇḍapātaṃ - ji.Vi.Kau.
4. Paṭikkametvā - ji.Vi.Kau.
5. Karuṇāya yutte - ji.Vi.Kau.

[SL Page 012] [\x 12/]

Evaṃ hi so dasabalopi vihīnathāmo
Yamassa sālāna 1 nipajji majjhe
Katvāna saññaṃ hi 2 anuṭṭhahānaṃ 3
Sa iddhimā 4 māramukhaṃ paviṭṭho.

Tasmiṃ khaṇe samakasālā supupphitā ahesuṃ. Na kevalaṃ yamakasālāyeva supupphītā, atha kho dasasahassī lokadhātu cakkavāḷesu sālarukkhāpi pupphitā. Na sālarukkhāyeva supupphitā, atha kho yaṃ kiñci pupphupagaphalūpaga rukkhajātaṃ sabbampi pupphañca phalañca gaṇhi. Jalesu jalapadumāni thalesu thalapadumāni khandhesu khandhapadumāni sākhāsu sākhāpadumāni latāsu latāpadumāni ākāse olambapadumāni piṭṭhipāsāṇe hinditvā satapattapadumāni supupphitāni ahesuṃ. Paṭhavito yāva brahmaloko tāva dasasahassi cakkavāḷā ekamālāguṇā viya ahesuṃ. Devā ākāsato dibbamandāravapāricchattakakoviḷārapupphāni ca candanacuṇṇāni ca samākiranti. Dibbaturiyasaṅgitiyo ca antalikkhe pavattanti. Anekāni acchariyasahassāni ahesuṃ. Evaṃ pūjāvisese pavattamāne paṭhamayāme subhaddaparibbājakaṃ vinetvā majjhimayāme dasasahassi lokadhātu devatānaṃ anusāsitvā 5 pacchimayāmāvasāne paṭhamajjhānaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya dutiyajjhānaṃ catutthajjhānaṃ samāpajji. Tato vuṭṭhāya ākāsānañcāyatanaṃ viññāṇañcāyatanaṃ ākiñcaññāyatanaṃ nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya nirodhasamāpattiṃ samāpajji. Tato vuṭṭhāya paṭhamajjhānaṃ dutiyajjhānaṃ tatiyajjhānaṃ catutthajjhānañca samāpajji. Tato vuṭṭhāya etthantarato anupādisesanibbānadhātuyā parinibbāyi.
Mahāmohatamaṃ hantvā 6 sattānaṃ hadayassitaṃ 7
Ravīva jotamāno 8 so lokassa anukampako,
-------------------
1. Yamakasālāya - ji.Vi.Kau.
2. Passāni - ji.Vi. Padassāni - kau.
3. Anuṭṭhahāni - ji.Vi.Kau.
4. Sayiddhiyā - ji. Sa iddhiyā - kau.
5. Anusāsetvā - ji.Vi.Kau.
6. Mahāmohatamonaddhaṃ - ji.Vi.Kau.
7. Hadayanissitaṃ - ji.Vi.Kau. Siṃ.Dhā.
8. Ravipajjotamāno - ji.Vi.Kau.
Ravivajjotamāno - siṃ.Dhā.

[SL Page 013] [\x 13/]

Vassāni pañcatālīsaṃ katvā sattahitaṃ bahuṃ
Adhunā 1 aggikkhandhova parinibbāyi so jino.

Evaṃ pana bhagavati parinibbute vissakammadevaputto tathāgatassa sarīrappamāṇaṃ varadoṇiṃ ratanehi 2 māpetvā visuddhakappāsehi tathāgatassa sarīraṃ veṭhetvā ratanadoṇiyaṃ 3 pakkhipitvā gandhatelehi pūretvā 4 aparāya doṇiyā pidahitvā sabbagandhadārucitakaṃ katvā yebhuyyena devatāyo lohitacandanaghaṭikāyo ādāya citakāyaṃ pakkhipitvā aggiṃ gāhāpetuṃ nāsakkhiṃsu. Kasmā ? Mahākassapattherassa anāgatattā. So āyasmā mahākassapatthero yebhuyyena bahunnaṃ 5 devānaṃ piyo manāpo. Therassa hi dānaṃ datvā sagge nibbattānaṃ pamāṇo nāma natthi. Tasmā devatā tasmiṃ samāgame attano kulūpagattheraṃ 6 adisvā amhākaṃ mahākassapatthero kuhinti olokento attano parivārehi pañcamattehi bhikkhusatehi saddhiṃ maggaṃ paṭipannoti ñatvā yāva thero imasmiṃ na sampatto citakaṃ tāva na pajjalatuti adhiṭṭhahiṃsu. Tasmiṃ kāle thero yebhuyyena terasadhutaṅgadharehi pañcamattehi bhikkhusatehi saddhiṃ āgantvā citakaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā pādapasse ṭhīto, bhante tumhākaṃ dassanatthāya ito kappasatasahassamatthake padumuttarasatthuno pādamule abhinīhārato paṭṭhāya avijahitvā āgato. Idāni me avasānadassananti pāde gahetvā vandituṃ adhiṭṭhāsi.

Mahākassapathero so bhikkhusaṅghapurakkhato
Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā paggahetvāna añjaliṃ.
Padakkhiṇañca tikkhattuṃ katvā ṭhatvā padantike 7
Patiṭṭhahantu sīse me jinapādeti 8'dhiṭṭhahi.
Sahādhiṭṭhānaṃ citakā dussāni ca vibhindiya
Nikkhamiṃsu tadā pādā ghanamuttova candimā.
Uho hatthehi paggayha ṭhapetvā attano sire 9
Vanditvā 10 satthuno pāde khamāpetvā visajjayī.
-------------------
1. Ambunā - siṃ.Dhā.
2. Suvaṇeṇahi ? (Randeṇak mavā - siṃ.Dhā.)
3. Suvaṇṇadoṇiyaṃ - ? (Randeṇa-siṃ.Dhā.)
4. Purāpetvā - ji.Vi.Kau.
5. Bahūnaṃ - ji.Vi.Kau.
6. Kulupakattheraṃ - kau.
7. Padantikaṃ - ji.Vi.Kau.
8. Jinapadāti - ji.Vi.Kau.
9. Sīse - ji.Vi.Kau.
10. Avandiya - ji.Vi.Kau. [SL Page 014] [\x 14/]

Puṇṇacando yathā abbhaṃ citakaṃ pāvisi tadā
Idaṃ accherakaṃ disvā ravaṃ ravi mahājano.
Uṭṭhahitvāna pācīnā vando atthaṅgato yathā
Pāde antaradhāyante arodiṃsu mahājanā.

Tadā mallarājāno bhagavato sarīrakiccaṃ karissāmāti vatvā nānāvatthābharaṇāni nivāsetvā parivārayiṃsu. Tato rājāno manussā ca aggiṃ dātuṃ ārahiṃsu. Tadā sakko: mayi pana parinibbute sakko devarājā maṇijotirasaṃ pasāretvā nikkhantaagginā mama sarīrakiccaṃ karissati. Maṇiaggino avasāne manussā aggiṃ karissantiti. Evaṃ buddhavacanaṃ paribhāvetvā 1 nikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā bhagavato sarīrakiccaṃ katvā samantato uṭṭhahatuti adhiṭṭhahi.

Tasmiṃ khaṇe sayameva citakaṃ aggi gaṇhi. Sarīraṃ pana bhagavato jhāyāmānaṃ chavicammamaṃsanahāruaṭṭhiaṭṭhimiñjaṃ asesetvā sumanamakuḷamuttārāsisadisameva dhātuyo avasesā ahesuṃ.

Parinibbutakālepi sakalaṃ kalunaṃ ahu
Paridevo mahā āsi mahī udriyanaṃ yathā.
Devatāyānubhāvena satthuno citako sayaṃ
Tato ekappahārena pajjalittha samantato.

Yañca abbhantaraṃ dussaṃ yaṃ dussaṃ sabbabāhiraṃ 2
Dusse dveva na jhāyiṃsu tesaṃ dussānamantare.

Yathā niruddhatelassa na masī na ca chārikā 3
Evamassa na dissati buddhagattassa jhāyato.

Sumanamakuḷasabhāvā 4 ca dhotamuttābhameva ca
Suvaṇṇavaṇṇasaṃkāsā avasissaṃsu dhātuyo.

Dāṭhā catasso uṇhīsaṃ akkhakā dve ca sattimā 5
Na vikiṇṇā tato sesā vippakiṇṇāva dhātuyo.

Ahosi tanukā dhātu sāsapabījamattikā 6
Dhātuyo majjhimā majjhebhinnataṇḍulamattikā.
-------------------
1. Parisāmetvā - kau. Parisāvetvā - ji.Vi.
2. Dussaṃ yaṃ sabbathā bāhiraṃ - kau.
3. Yā chārikā - vi.
4. Sabhāvo - ji.Vi.Kau.
5. Sattamā - ji.Vi.Kau.
6. Mattakā - ji.Vi.Kau.

[SL Page 015] [\x 15/]

Dhātuyo mahati majjhe bhinnamuggappamāṇikā 1
Dhātuvaṇṇā tayo āsuṃ buddhādhiṭṭhānatejasā.

Sāriputtassa therassa sisso sarabhunāmako
Ādāya jinagīvaṭṭhiṃ citakātova dhātu so.

Saddhiṃ sissasahassena cetiye mahiyaṅgaṇe
Ṭhapetvā cetiyaṃ katvā kusināramagā muni.

Chaḷabhiñño vasippatto khemo kāruṇiko muni
Sahasā citakātova 2 vāmadāṭhaṃ samaggahī.

Ākāsato patitvāpi nikkhamitvāpi sālato
Samantatombumuggantvā 3 nibbāpesuṃ 4 jalānalaṃ. 5

Mallarājagaṇā sabbe sabbagandhodakena taṃ
Citakaṃ lokanāthassa nibbāpesuṃ mahesino.

Evaṃ pana sabbaloke 6 karuṇādhiko sammāsambuddho vesākhapuṇṇamuposathe aṅgāradivase parinibbuto. Devamanussānaṃ saṅgahakaraṇatthāya yamakasālānamantare citakaṃ sattarattindivaṃ 7 vasī. Tato vīsaṃ hatthasatikassa 8 upari sattarattindivaṃ vasi. Yāva aggiparinibbāpanaṃ sattarattindivaṃ hoti.

Tato sattadivasāni kusinārāyaṃ mallarājaputtesu gandhodakena citakaṃ nibbāpayamānesu sālarukkhato udakadhārā nikkhamitvā citakaṃ nibbāpayiṃsu. Tato dasabalassa dhātuyo suvaṇṇacaṅgoṭake pakkhipitvā attano nagare santhāgāre ṭhapetvā sattipañjaraṃ katvā dhanupākārehi parikkhipāpetvā sattāhaṃ naccagītavāditagandhamālādīhi mallarājaputtā sakkāraṃ kariṃsu.

Tato te mallarājāno rammaṃ devasabhopamaṃ
Sabbathā maṇḍuyitvāna santhāgāraṃ tato pana,
------------------

1. Bhinnamuggappamāṇakā - kau. 2. Citakatova - ji.Vi.Kau.
3. Sāmantatumbamugganatvā - ji.Vi.Kau.
4. Harāpesuṃ - ji.Vi.Kau.
5. Jalājalaṃ - ji.Vi.Kau.
6. Sabbalokaṃ - ji.Vi.Kau.
7. Sattarattivandisaṃ - ji.Vi.Kau.
8. Visatihatthasatikassa - ji.Vi.Kau.

[SL Page 016] [\x 16/]

Maggaṃ alaṅkaritvāna yāva makuṭacetiyā
Hatthīkkhandhe ṭhapetvāna hemadoṇiṃ sadhātukaṃ.

Gandhādīhipi pūjetvā kīḷantā sādhukīḷitaṃ
Pavesetvāna nagaraṃ santhāgāre manorame.

Dasabhūmasmiṃ 1 pallaṅke ṭhapetvā jinadhātuyo
Ussayuṃ 2 te tadā chatte santhāgārasamantato.

Hatthīhi parikkhipāpesuṃ tato asse tato rathe
Añño'ññaṃ parivāretvā 3 tato yodhe tato dhanu.
Iti parikkhipāpesuṃ samantā yojanaṃ kamā 4
Tadā naccehi gītehi vāditehi ca pūjayuṃ.)

Parinibbānakathā samattā.

Tato bhagavato parinibbutabhāvaṃ sutvā ajātasattu mahārājā kosinārakānaṃ 5 mallānaṃ sāsanaṃ pesesi. Ahampi khattiyo bhagavāpi khattiyo satthuno sarīradhātunaṃ thūpañca mahañca karomīti. Teneva upāyena vesāliyaṃ licchavirājāno ca kapilavatthumhi sakyarājāno ca allakappake bulayo 6 ca rāmagāmake koḷiyā ca veṭhadīpake 7 brāhmaṇo ca pāvāyaṃ pāveyyakā ca sāsanaṃ pesetvā sabbe ekato hutvā kosinārakehi saddhiṃ vivādaṃ uppādesuṃ. Tesaṃ pana ācariyo droṇabrāhmaṇo nāma. So tesaṃ: mā bhonto viggahavivādaṃ karotha, amhākaṃ bhagavā khantivādīyevāti vatvā tādisassa ca khantimettānuddayasampannassa sarīrabhāge 8 kalahaṃ kātuṃ ayuttanti āha.

(Rājā ajātasattu ca licchavī ca narādhipā
Sakyā ca allakappā ca koḷiyāpi 9 ca rāmake,

Brāhmaṇo veṭhadīpo 10 ca mallapāveyyakāpi ca
Mallā ca dhātu atthāya 11 aññamaññaṃ vivādayuṃ.
-------------------
1. Dasabhumassa - ji.Vi.Kau.
2. Dassesuṃ - ji.Vi.Kau.
3. Aññamaññaṃ parivāriko - ji.Vi.Kau.
4. Ahū - ji.Vi.Kau.
5. Kusinārakānaṃ - ji.Vi.Kau.
6. Cūliyo - ji.Vi.Kau.
7. Vettadīpake - ji.Vi.Kau.
8. Sarīrabhāve - ji.Vi.Kau.
9. Kolirājā - ji.Vi.Kau.
10. Vettadīpo - ji.Vi.Kau.
11. Dhātussatthāya - ji.Vi.Kau.

[SL Page 017] [\x 17/]

Evaṃ sante tadā doṇo brāhmaṇo etadabravī:
Suṇantu bhonto me vācaṃ hitamatthupasaṃhitaṃ. 1

Khantivādī isikāle dhammapālakumārake
Chaddante bhuridatte ca campeyye saṅkhapālake,

Mahākapijātakāle amhākaṃ lokanāyako
Kopaṃ akatvā aññesu khantimeva 2 akā jino.

Siṭṭhāsiṭṭhe sukhe dukkhe 3 lābhālābhe yasāyase
Tādī 4 lakkhaṇasampanno khantivādesu kā kathā.

Evaṃ bhavataṃ 5 vivāde sampahāro na sādhuko
Sabbeva sahitā hotha samaggā modamānakā. 6

Tathāgatassa sārīraṃ 7 aṭṭhabhāgaṃ karomase
Thūpā vitthāritā hontu pasannā hi bahujjanā.

Tena hi vibhajehi 8 tvaṃ aṭṭhabhāgantu brāhmaṇa
Thūpā vitthāritā hontu 9 pasannā hi bahujjanā. 10

Evaṃ vutte tadā doṇo brāhmaṇo gaṇajeṭṭhako
Suvaṇṇaṃ nāḷiṃ katvāna samaṃ bhājesi rājunaṃ.

Soḷasanāḷiyo āsuṃ sabbā tā sesadhātuyo
Ekekapuravāsīnaṃ dve dve doṇo adā tadā.

Dhātuyo ca gahetvāna haṭṭhatuṭṭhā narādhipā
Gantvā sake sake raṭṭhe cetiyāni akārayuṃ.

Doṇo tumbaṃ gahetvāna kāresi tumbacetiyaṃ
Aṅgārathūpaṃ kāresuṃ moriyā haṭṭhamānasā.

Ekā dāṭhā tidasapure ekā nāgapure ahu
Ekā gandhāravisaye ekā kāliṅgarājino.)[A]
-------------------
1. Hitamattupasaññitaṃ - ji.Vi., Hitamatthupasaññitaṃ - kau.
2. Khantiyeva - jī.Vi.Kau.
3. Iṭṭhāniṭṭhamaniṭṭhepi - ji.Vi.Kau.
4. Tādisāni - ji.Vi.Kau.
5. Bhavissaṃ - ji.Vi.Kau.
6. Modamānasā - ji.Vi.Kau.
7. Sarīraṃ - ji.Vi.Kau.
8. Vibhajjehi - ji.Vi.Kau.
9. Āsi - ji.Vi.Kau.
10. Bahū janā - ji.Vi.Kau.
[A.] Buddhavaṃsa

[SL Page 018] [\x 18/]

Tattha doṇoti: tadā gaṇācariyo. So dhātuyo 1 vibhajanto 2 ekaṃ dakkhiṇadāṭhādhātuṃ gahetvā veṭhantare ṭhapesi. Tadā sakko ajja dakkhiṇadāṭhādhātuṃ ko labhatīti cintetvā veṭhantare passi. So ratanacaṅgoṭakaṃ gahetvā adissamānakāyena gantvā dhātuṃ gahetvā tāvatiṃsabhavane cūḷāmaṇicetiya ekayojanubbedhaṃ yeva mahantaṃ thūpaṃ katvā ṭhapesi. Ekaṃ dakkhiṇadaṭhādhātuṃ pādaggantare akkamitvā gaṇhi. Ettāvatā tāvatiṃsabhavanadantadhātukathā paripuṇṇā veditabbā.

Tadā jayaseno nāma nāgarājā bhagavato parinibbutabhāvaṃ sutvā ajja pacchimadassanaṃ passissāmīti 3 mahantaṃ nāgarājasampattiṃ gahetvā kusināraṃ gantvā mahāpūjaṃ katvā ekamantaṃ ṭhatvā pādaggantare ṭhitaṃ dhātuṃ disvā nāgaiddhibalena gahetvā nāgabhavanaṃ netvā nāgapurassa majjhe ratanakhacite cetiye ṭhapesi. Taṃ tambapaṇṇiyaṃ kākavaṇṇatissarājakāle mahādevattherassa sisso mahindatthero nāma nāgabhavanaṃ gantvā dakkhiṇadāṭhaṃ gahetvā tambapaṇṇiyaṃ serunagaraṃ haritvā 4 giriabhayassa serunagarapabbatantare cetiyaṃ kārāpetvā ṭhapesi.

Ettāvatā nāgabhavanadantadhātukathā paripuṇṇā veditabbā.

Tatrāyaṃ gandhāravāsinoti: ekā vāmadāṭhā doṇo nāma ācariyo nivattha 5 vatthantare ṭhapetvā gaṇhi. Tadā eko gandhāravāsī pubbe laddhabyākaraṇo katābhinīhāro vatthantare ṭhatapidantadhātuṃ disvā kusalacittena tato dantadhātuṃ gahetvā gandhāravāsikehi saddhiṃ attano raṭṭhaṃ gantvā cetiyavane ṭhapesi.

Ettāvatā vāmadantadhātukathā paripuṇṇā veditabbā.

Tattha adho vāmadantadhātuṃ sāriputtattherassa sisso khemo nāma muni jālacitakatova uppatitvā vāmadāṭhaṃ gahetvā kāliṅgapuraṃ netvā brahmadattassa rañño samīpaṃ
-------------------
1. Dhātu - ji.Vi.Kau.
2. Vibhajjanto - ji.Kau.
3. Passissāmāti - ji.Vi.Kau.
4. Pariharitvā - ji.Vi.Kau.
5. Nivāsa - ji.Vi.Kau.
[A.] Buddhavaṃśa

[SL Page 019] [\x 19/]

Gantvā 1 dantadhātuṃ dassetvā: mahārāja vāmadantadhātuṃ bhagavā tameva imasmiṃ jambudīpe yāva guhasīvaparamparā devamanussānaṃ atthaṃ karitvā pariyosāne guhasīvarañño pāhessatīti (nīyādetuṃ) āhāti nīyyādesi.

Aparabhāge hemamālā rājakaññā dantakumārena saddhiṃ * brāhmaṇavesaṃ gahetvā 2 dantadhātuṃ ādāya palāyitvā vāṇije ārocetvā 3 nāvā vegena gantvā ceva nāgasupaṇṇehi mahantaṃ pūjaṃ kāretvā anukkamenāgantvā jambukoḷapaṭṭanaṃ patvā dijavarassa ācikkhitamaggena anurādhapuraṃ patvā kittissirimeghassa pavattiṃ pucchitvā navavassaāyusamāno tīsu saraṇesu pasannabhāvaṃ sutvā meghagiri 4 mahātherassa santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisīditvā dantadhātuṃ jambudīpato gahetvā āgatabhāvaṃ ārocetvā dassesi. Disvā 5 ca pana pītiyā phuṭo 6 ubhinnampi saṅgahaṃ katvā mahāvihāraṃ alaṅkāretvā jinadantadhātuṃ ṭhapetvā ekaṃ bhikkhuṃ pesetvā taṃ pavattiṃ rañño ārocāpesi. Taṃ sutvā rājā pītipāmojjo cakkavattissa sirisampatto daḷiddo viya tassa pāṭihāriyaṃ disvā vīmaṃsitvā nikkaṅkho hutvā sakalalaṅkādīpena pūjesi. Etena nayena pūjaṃ katvā ekadivaseneva navalakkhaṃ pūjesi.

Sīhaḷindo ubhinnampi bahūni ratanāni ca
Gāme ca issare ceva datvāna saṅgahaṃ akā.

Ettāvatā adhodāṭhādhātukathā paripuṇṇā veditabbā.

Cattālīsa samā dantā kesā lomā ca sabbaso
Devā hariṃsu ekekaṃ cakkavāḷaparamparā. [A]

Tatra vacane, cattālīsa samā dantāti: sesadantā 7 ca kesā ca lomā ca nakhā ca sabbasopi mayi parinibbuta-
-------------------
1. Upasaṅkamitvā - ji.Vi. Upagantvā - kau.
2. Katvā - ji.Vi.Kau.
3. Ārocāpetvā - ji.Vi.Kau.
4. Saṅghari - ji.Vi.Kau.
5. Dassetvā - ji.Vi.Kau. 6. Pitipuṭṭho - ji.Vi.Kau.
7. Setadantā - ji.Vi.Kau.
* Etva " te jayampatikā ubho heṭṭhā vuttanayenevā" tipi. Adhiko pāṭho dissate. Jinakālamāliyampi evaṃ dissati.
[A.] Buddhavaṃsa

[SL Page 020] [\x 20/]

Kāle mā ḍayhantu 1 luñcitvā ākāse patiṭṭhantu 2 ekekacakkavāḷañca ekekakesalomanakhadantadhātuparamparā netvā cetiyaṃ kāretvāna devamanussānaṃ atthaṃ karotuti 3 adhiṭṭhahi. Tasmā parinibbutakālato yāva sarīraṃ na ḍayhati tāva chabbaṇṇarasmiyo lomadhātu na pajahati. Doṇabrāhmaṇopi dhātuvibhajanāvasāne veṭhantare ca nivāsanantare ca pādaggantare ca dhātunaṃ vinaṭṭhabhāvaṃ 4 ñatvā paṭhaviyaṃ uttānakoyevajāto. Tadā sakko devarājā disvā ayaṃ deṇācariyo dhātu atthāya anuparivattetvā vināsaṃ pāpuṇeyya 5 ahaṃ vīṇācariyavesaṃ gahetvā 6 tassa santikaṃ gantvā sokaṃ vinodessāmīti sakkarūpaṃ jahitvā vīṇācariyavesaṃ gahetvā tassa santikaṃ gantvā 7 ekamantaṃ ṭhito dibbagītaṃ gāyitvā vīṇaṃ vādento nānappakāraṃ udānesi. Yaṃ dhammametaṃ 8 purisassa vādaṃ chindissāmīti vatvā kathāya sotunaṃ 9 lobhaṃ parassa atthaṃ vināsetvā atilobhena 10 puriso pāpako hotīti. Haṃsarājajātakaṃ 11 dīpetvā yaṃ laddhaṃ taṃ suladdhanti āha. Taṃ sutvā doṇo ayaṃ vīṇācariyo mayhaṃ thenabhāvaṃ aññāsīti sokaṃ vinodetvā uṭṭhāya āvajjamāno tumbaṃ disvā yena bhagavato sarīradhātuyo mitā 12 sopi dhātugatikova. Idaṃ thūpaṃ karissāmīti cintetvā tumbaṃ gahetvāna cetiye ṭhapesi. Moriyā aṅgāraṃ gahetvā aṅgāracetiyaṃ nāma kāresuṃ.

(Nagare kapilavatthumhi sammādiṭṭhi bahujjano 13
Tattha sārīrikaṃ thūpaṃ akāsi ratanāmayaṃ.
-------------------
1. Daḍḍhātu - ji.Vi.Kau.
2. Patiṭṭhātu - ji.Vi.Kau.
3. Karoti - ji.Vi.Kau.
4. Vinassabhāvaṃ - ji.Vi.Kau.
5. Pāpuṇiyyati - ji. Pāpuṇiyāti - vi.Kau.
6. Katvā - ji.Vi.Kau.
7. Upasaṅkamitvā - ji.Vi.Kau.
8. Yaṃdhammetaṃ - ji.Vi.Kau.
9. Kathanaṃ sotuṃ - ji.Vi.Kau.
10. Atilobho - ji.Vi.Kau.
11. Haṃsarājajātake - ji.Vi.Kau. 12. Minitā - ji.
13. Bahu jano - ji.Vi.Kau.

[SL Page 021] [\x 21/]

Nagare allake ramme buddhadhātu patiṭṭhiya
Silāya muggavaṇṇāya thūpaṃ sadhātukaṃ akā.

Jano pāveyyaraṭṭhasmiṃ 1 patiṭṭhiya sārīrikaṃ
Silāya maṇivaṇṇāya pāveyyaṃ 2 cetiyaṃ akā.

Cīvaraṃ pattadaṇḍañca madhurāyaṃ 3 apūjayuṃ
Nivāsanaṃ kusaghare pūjayiṃsu mahājanā.

Paccattharaṇaṃ kapile uṇṇalomañca kosale
Pūjesuṃ pāṭaliputte karakaṃ kāyabandhanaṃ.

Nisīdanaṃ avantisu 4 campāyaṃ 'dakasāṭakaṃ
Devaraṭṭhe attharaṇaṃ videhe parissāvanaṃ.

Vāsi-sūcigharañcāpi indapatthe 5 apūjayuṃ
Pāsāṇake padaṃ 6 seṭṭhaṃ bhaṇḍasesaṃ parantake.

Mahiṃsu manujā dhātuṃ aṭṭhadoṇamitaṃ tadā 7
Dhātu vitthāritā āsi lokanāthassa satthuno).*

Te pana rājāno hi attanoladdhadhātuṃ gahetvā sakasakanagaraṃ gantvā cetiyaṃ kārāpetvā mahantaṃ pūjāvidhānaṃ kariṃsu. Cakkhumantassa bhagavato sarīradhātu aṭṭhadoṇamattaṃ suvaṇṇanāḷiyā ekasataaṭṭhavīsatināḷikā ahosi: satthā pana uttarāsāḷhanakkhattena mātukucchiyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. Visākhanakkhattena mātukucchito nikkhami. Uttarāsāḷhanakkhattena mahābhinikkhamanaṃ nikkhami. Visākhanakkhattena buddho ahosi. Uttarāsāḷhanakkhattena dhammacakkaṃ pavattesi. Teneva yamakapāṭihāriyaṃ akāsi. Assayujanakkhattena devorohaṇaṃ akāsi. Visākhanakkhattena parinibbāyi. Mahākassapattherā ca anuruddhatthero ca dve mahātherā bhagavato sarīradhātuyo vissajjāpetvā adaṃsu.
-------------------
1. Tuṇḍanaraṭṭhasmiṃ - kau. Tuṇḍanaraṭṭhampi - ji.
2. Setuṇḍaṃ - ji.Vi.Kau.
3. Vajirāyaṃ - ji.Vi.Kau. Madhurāyaṃ - buddhavaṃsa.
4. Avantipure - ji.Vi.Kau.
5. Indasatthe - ji.Vi.Indapatte - jiṇakā. Indaraṭṭhe - kau. 6. Pāsāṇakosaraṃ - ji.Vi.Kau. Pāsāṇake padaṃ - jiṇakā.
7. Aṭṭhadoṇamattaṃsu - ji.Vi.Kau.
* "Rājā ajātasattu ca" ādiṃ katvā ettakaṃ ṭhānaṃ sihaḷa bhāsāya kate dhātu vaṃsamhi na dissate.

[SL Page 022] [\x 22/]

Tesaṃ rājunaṃ 1 bhagavato 2 sarīradhātuṃ labhitvā sattadivasasattamāsādhikāni 3 sattavassāni 4 mahārahaṃ pūjaṃ katvā gatakāle micchādiṭṭhikamanussā: samaṇo gotamo parinibbuto. Tassa dhātu atthāya amhākaṃ jīvitakappanaṃ nāsetvā pūjaṃ karotī'ti sammāsambuddhe padussanti. Sakko āvajjento taṃ kāraṇaṃ ñatvā mahākassapattherassa ārocesi : 'bhante micchādiṭṭhikā manussā bhagavati 5 paduṭṭhacittena ito cutā avīcinirayaṃ uppajjanti. Bahutarā anāgate micchādiṭṭhikā mātupitughātakā rājāno bhavissanti. Ajjeva dhātuyo nidahituṃ 6 vaṭṭatī'ti thero vicāretvā addasa.*
Anantamatthaṃ dharamānakāle katvāna sattānamalīnacitto
Sesānamatthāya sarīradhātuṃ ṭhapetva so maccumukhaṃ upeto.
(Katvā yo bodhiñāṇaṃ vividhabalavaraṃ bujjhituṃ pāramīyo vatvā 7 saṅkheyyapuṇṇe aparimitabhave uttaritvā sumuttaṃ.
Ārohitvāna 8 sīghaṃ ariyasivapadaṃ accutaṃ sītibhāvaṃ **
Patto so jātipāraṃ nikhilapadahanaṃ 9 dukkaraṃ kārayitvā.

Dhātvantarāyaṃ disvāna thero kassapasavhayo
Nidhānaṃ sabbadhātunaṃ karohītyāha bhūpatiṃ.

Sādhūti so paṭissutvā māgadho 11 tuṭṭhamānaso
Dhātunidhānaṃ kāresi sabbattha vattitādiya. 12

Kārāpetvāna so rājā kassapassa nivedayī
Dhātuyo āharī thero idaṃ kāraṇamaddasa.
-------------------
1. Te rājāno - ji.Vi.Kau.
2. Bhagavantaṃ - ji.Vi.Kau.
3. Māsika - ji.Vi.Kau.
4. Sattavassādhikāni - ji.Vi.Kau.
5. Bhagavato - ji.Vi.Kau.
6. Nidhātuṃ - ji.Vi.Kau.
7. Sattā - ji.Vi.Kau.
8. Āropetvāna - ji.Vi.Kau.
9. Budhagaṇaṃ - ji.Vi.Kau.
10. Anāgate - ji.Vi.Kau.
11. Māgato - ji.Vi.Kau.
12. Vattanādikā - ji.Vi. Vandanādikā - kau.
* Sīhaḷa dhātuvaṃse natthi.
** Ji.Vi.Kau.Potthakesu "dassattamme tāraṇite guṇagaṇasahite jāpayitvāna nātho" itipi pāṭho dissate, so aṭṭhānapatitoti maññe.

[SL Page 023] [\x 23/]

Bhujaṅgā parigaṇhiṃsu rāmagāmamhi dhātuyo:
Cetiye dhārayissanti laṅkādīpe anāgate.

Tā dhātuyo ṭhapetvāna thero kassapasavhayo
Rañño ajātasattussa adāsi dhātuyo tadā.

Gehe cūpakaraṇāni catusaṭṭhisatāni so
Abbhantare ṭhapesi rājā sabbā tā buddhadhātuyo.

Karaṇḍāsīti saṃkiṇṇaṃ 1 cetiyāsītilaṅkataṃ
Gehe bahusamākiṇṇaṃ thūpārāmappamāṇakaṃ.

Kāretvā sabbakaraṇaṃ vālikaṃ okirī tahiṃ
Nānāpupphasahassāni nānā gandhaṃ samākiri.

Asītitherarūpāni aṭṭhacakkasatāni ca
Suddhodhanassa rūpampi māyāpajāpatādinaṃ.

Sabbāni tāni rūpāni suvaṇṇasseva kārayi
Pañca chattadhajasate ussāpesi mahīpatī.

Jātarūpamaye kumbhe kumbhe ca ratanāmaye
Pañca pañca sateyeva ṭhapāpesi samantato.

Sovaṇṇanikkhamayena ca kapāle 2 rajatāmaye
Puresi gandhatelassa jālāpetvā padīpake.

Pañca pañca sateyeva ṭhapāpesi disampati:
Ime tatheva tiṭṭhanta adhiṭṭhāsi mahāmuni.

Vitthāritā dhammāsoko bhavissati anāgate
Akkhare soṇṇapattamhi chindāpesi mahāmatī. 4

Pakappitvā visukammaṃ 3 dhātugabbhasamantato
Vātavegena yāyantaṃ yantarūpamakārayī.

Katvā silāparikkhepaṃ 5 pidahitvā silāhi taṃ 6
Tassūpari karī thūpaṃ samaṃ pāsāṇathūpiyaṃ.) *

Dhātunidhānakathā samattā.
Iti ariyajanappasādanatthāya kate dhātuvaṃse tathāgatassa parinibbutādhikāro nāma

Dutiyo paricchedo.
-------------------
1. Sampuṇṇaṃ - kau.
2. Kambale - ji.Vi.Kau.
3. Vissakammaṃ - ji.Vi.
4. Mahīpati - kau.
5. Parikkhayaṃ - ji.Vi.Kau.
6. Susilāya - ji.Vi.Kau.
* Sīhaḷa dhātuvaṃse natthi.

[SL Page 024] [\x 24/]
3. Dhātuparamparākathā

Dhātusu pana vibhajitvā dīyamānesu satthuno nalāṭadhātu kosinārakānaṃ 1 mallānaṃ laddhakoṭṭhāseyeva ahosi. Mahākassapatthero te upasaṅkamitvā satthuno nalāṭadhātu tumhākaṃ koṭṭhāse ahosi, taṃ gahetuṃ āgato, bhagavā hi dharamāneyeva tambapaṇṇidīpassa anujāni, 'tasmā taṃ amhākaṃ dethā'ti. Taṃ sutvā mallarājāno: 'evaṃ patigaṇhatha bhante dhātu'ti mahākassapattherassa adaṃsu. So attano saddhivihārikaṃ mahānandattheraṃ pakkosāpetvā nalāṭadhātuṃ therassa niyyādetvā 'imaṃ dhātuṃ tambapaṇṇi dīpe mahāvālukagaṅgāya dakkhiṇabhāge serunāma dahassa ante varāha 2 nāma soṇḍimatthake kākavaṇṇatisso nāma rājā patiṭṭhāpessati, cetiyaṃ saṅghārāmaṃ kārāpessati, tvaṃ imaṃ dhātuṃ gahetvā vesāliyaṃ upanissāya mahāvanavihāre kuṭāgārasālāyaṃ satthuno vasitagandhakuṭiyaṃ ṭhapetvā dhātupūjaṃ katvā āyusaṅkhāre ossaṭṭhe 3 parinibbāpayamāne attano saddhivihārikassa candaguttattherassa dhātuvaṃsaṃ kathetvā appamatto hohī'ti vatvā dhātuṃ therassa datvā anupādisesanibbānadhātuyā parinibbāyi.

Sāvako satthukappo so pabhīnnapaṭisambhido
Gahetvā mānayī dhātuṃ mahānando mahāvane.

Tassa therassa saddhivihāriko candaguttatthero dhātuṃ gahetvā ākāsaṃ uggantvā sāvatthīyaṃ jetavanamahāvihāre dasabalena vasitagandhakuṭiyaṃ ṭhapetvā dhātupūjaṃ katvā ciraṃ vihāsi. Sopi āyusaṅkhāre ossaṭṭhe 3 parinibbāpayamāne attano. Saddhivihārikaṃ bhaddasenattheraṃ pakkosāpetvā dhātuṃ therassa niyyādetvā dhātuvaṃsaṃ kathetvā anusāsitvā 4 anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi.

Candagutto mahāpañño chaḷabhiñño visārado
Ramme jetavane dhātuṃ ṭhapetvā vandanaṃ akā.
-------------------
1. Kusinārakānaṃ - ji.Vi.Kau.
2. Varahaya - ji.Vi.Kau.
3. Osaṭṭhe - ji.Vi.Kau.
4. Anusāsetvā - ji.Vi.Kau.

[SL Page 025] [\x 25/]

Tassa sisso bhaddasenatthero dhātuṃ gahetvā ākāsena gantvā dhammacakkappavattane isipatane mahā vihāre satthuno vasitagandhakuṭiyaṃ ṭhapetvā gandhamālādīhi pūjetvā ciraṃ vihāsi. So parinibbāpayamāno attano saddhivihārikassa jayasenattherassa dhātuṃ niyyādetvā dhātuvaṃsaṃ kathetvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi.

Bhaddaseno mahāthero katakicco mahāisi
Dhātuṃ ṭhapetvā isipatane vanditvā nibbutiṃ gato.

So pana jayasenatthero taṃ dhātuṃ gahetvā veluvanamahāvihāre satthuno 1 vasitagandhakuṭiyaṃ ṭhapetvā gandhamālādīhi pūjetvā ciraṃ vasitvā parinibbāpayamāno attano saddhivihārikassa mahāsaṅgharakkhitattherassa dhātuṃ niyyādetvā dhātuvaṃsaṃ kathetvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi.
Gahetvāna dhātuvaraṃ jayaseno mahāmuni
Nidhāya veluvane ramme akā pūjaṃ manoramaṃ.

So panāyasmā saṅgharakkhitatthero dhātuṃ gahetvā ākāsena āgantvā kosambiṃ 2 upanissāya ghosita seṭṭhinā kārāpite ghositārāme bhagavato vasitagandhakuṭiyaṃ ṭhapetvā gandhamālādīhi pūjaṃ katvā ciraṃ vihāsi. So'pi parinibbāpayamāno attano saddhivihārikaṃ mahādevattheraṃ pakkosāpetvā dhātuvaṃsaṃ kathetvā appamatto hohī'ti vatvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi.

Saṅgharakkhitavhayo thero cando viya supākaṭo
Ṭhapetvā ghositārāme akā pūjaṃ manoramaṃ.

Tassa therassa saddhivihāriko mahādevatthero dhātuṃ gahetvā devānampiyatissassa mahārañño bhātu mahānāgassa uparājassa mahāgāme setacchattaṃ ussāpitakāle hatthoṭṭha nāmajanapade kukkuṭapabbatantare mahāsālarukkhamūle ākāsato otaritvā nisīdi. Tasmiṃ samaye mahākāḷo nāma upāsako attano puttadārehi saddhiṃ mālāgandhavilepanaṃ dhajapatākādīni gāhāpetvā divasassa tikkhattuṃ mahantehi pūjāvidhānehi dhātuṃ pariharitvā ciraṃ vasi. Māsassa aṭṭha-
-------------------
1. Satathuno nāthassa - ji.Vi.Kau.
2. Kosambiyaṃ - ji.Vi.Kau.

[SL Page 026] [\x 26/]

Uposathadivase dhātuto chabbaṇṇaraṃsiyo uggacchiṃsu. Tasmiṃ samaye so padeso buddhassa 1 dharamānakālo viya ahosi. Janapadavāsī manussāpi therassa santike sīlāni gaṇhanti, uposathavāsaṃ vasanti, dānaṃ denti, cetiyassa mahantaṃ pūjaṃ karontī.
Tato aparabhāge uparājā mahāgāme viharanto bheriṃ carāpesi: yo amhākaṃ dasabalassa dhātuṃ gahetvā idhāgato, tassa mahantaṃ sampattiṃ dassāmīti. Tasmiṃ kāle kuṭumbiko mahākāḷo uparājaṃ passissāmīti tassa anucchavikaṃ paṇṇākāraṃ gahetvā rājadvāre ṭhatvā sāsanaṃ pahiṇi. Uparājā taṃ pakkosāpesi. So gantvā vanditvā ṭhito taṃ paṇṇākāraṃ rājapurisānaṃ paṭicchāpesi. Uparājā: mātula mahākāḷa, tumhākaṃ janapade amhākaṃ satthuno 2 dhātu atthī'ti 3 āha. Mahākāḷo upa rājassa kathaṃ sutvā atthi deva, mayhaṃ kulupagattherassa 4 santike ādāsamaṇḍalappamāṇaṃ satthuno nalāṭadhātu 5 chabbaṇṇaraṃsīhi ākāsappadese suriyasahassacandasahassānaṃ uṭṭhitakālo viya obhāseti. So janapado buddhassa 6 uppannakālo 7 viya ahosīti āha. Tassa kuṭumbikassa kathaṃ suṇantassaeva rañño sakalasarīraṃ pañcavaṇṇāya pītiyā paripuṇṇaṃ ahosi. Ativiya somanassappatto rājā mayhaṃ mātulassa mahākāḷassa satasahassaṃ kahāpaṇāni ca catusindhavayuttarathañca suvaṇṇālaṅkārehi susajjitaṃ ekaṃ assañca udakaphāsukaṭṭhānake khettañca pañcadāsīsatañca dethā' ti vatvā aññañca pasādaṃ 8 dāpesi. So uparājā ettakaṃ kuṭumbikassa dāpetvā taṃ divasameva nagare bheriṃ carāpetvā hatthassarathayānāni gahetvā kuṭumbikaṃ maggadesakaṃ katvā anupubbena hatthoṭṭhajanapadaṃ patvā ramaṇīye bhūmippadese khandhāvāraṃ bandhitvā amaccagaṇaparivuto kuṭumbikaṃ gahetvā therassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Sesā amaccā kuṭumbiko ca theraṃ vanditvā eka-------------------
1. Buddhānaṃ - ji.Vi.Kau.
2. Gotamassa - ji.Kau.
3. Atthi nanthiti - ji.Vi.Kau.
4. Kulupaka therassa - kau. Kulupagatherassa - ji.Vi.
5. Nalāṭadhātuṃ - ji.Vi.Kau. 6. Buddhānaṃ - ji.Vi.Kau.
7. Uppajjanakālo - ji.Vi.Kau.
8. Aññaṃ pasādhanaṃ ca - ji.Vi.Kau.

[SL Page 027] [\x 27/]

Mantaṃ aṭṭhaṃsu. Uparājā theraṃ vanditvā sārāṇīyaṃ kathaṃ katvā 1 ekamantaṃ nisinno paṭisanthāramakāsi. Mahādevattheropi sammodanīyaṃ kathaṃ katvā kissa tvaṃ mahārāja idhāgatosi 2 āgatakāraṇaṃ me ārocehī' ti āha. Bhante tumhākaṃ. Santike amhākaṃ bhagavato nalāṭadhātu 3 atthī kira. Taṃ vandissāmi'ti āgatomhī'ti āha. Thero: bhaddakaṃ mahā rāja tayā katanti vatvā dhātugharadvāraṃ vivaritvā mahārāja buddhassa 4 nalāṭadhātu atidullabhā'ti āha. Rājā soḷasehi gandhodakehi nahāyitvā sabbālaṅkārapatimaṇḍito ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā añjaliṃ paggayha namassamāno aṭṭhāsi. Buddhārammaṇāya pītiyā sakalasarīraṃ phuṭaṃ ahosi.
(Rājā pītivegena imā gāthā āha. 5

Namāmi vīra pāde te cakkaṅkita tale subhe
Vandite naradevehi amataṃ dehi 6 vandite.

Lokanātha 7 tuvaṃ eko saraṇaṃ sabbapāṇinaṃ
Loke tayā samo natthi tārehi janataṃ bahuṃ.

Mahaṇṇave mayaṃ bhante nimuggā dīghasambhave
Appatissā 8 appatiṭṭhā saṃsarāma ciraṃ tahiṃ.

Etarahi tumhe āpajja patiṭṭhaṃ adhigacchare
Tumhākaṃ vandanaṃ katvā uttiṇṇamha 9 bhavaṇṇavā'ti. 10 )*

Tasmiṃ khaṇe dhātuto rasmiyo nikkhamiṃsu. Sakala laṅkādīpaṃ suvaṇṇarasadhārāhi sañchannaṃ viya ahosi. Mahantaṃ pītisomanassaṃ uppajji. Rājā mahantaṃ somanassaṃ patto hutvā haṭṭhatuṭṭho ahosi. So dhātugharato nikkhamitvā therena saddhiṃ alaṅkatamaṇḍape ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno (nisajjādose vajjetvā seyyathīdaṃ : atiduraccāsanta - uparivāta - unnatappadesa - ati
-------------------
1. Kathetvā - ji.Vi.Kau.
2. Idhāgatosīti - ji.Vi.Kau.
3. Nalāṭadhātuṃ - ji.Vi.Kau.
4. Buddhānaṃ - ji.Vi.Kau.
5. Imaṃ gāthamāha - ji.Vi.Kau.
6. Āmanteti - kau. Amadandehi - ji.Vi.
7. Lokanātho - ji.Vi.Kau.
8. Appattanā - jī.Vi.Kau.
9. Otiṇṇāmha - kau.Vi. Otiṇṇamhi - ji.
10. Vaṇṇavāti - vi.
* (-) Imā gāthāyo sihaḷa dhātuvaṃse natthi.

[SL Page 028] [\x 28/]

Sammukha-atipacachā'ti. Atidūre nisinno sace kathetukāmo uccāsaddena kathetabbaṃ hoti. Accāsanne nisinno saṅkaraṃ karoti. Uparivāte nisinno sarīragandho vāyati. Unnatappadese nisinno agāravaṃ karoti. Atisammukhe nisinno cakkhunā cakkhuṃ paharitvā daṭṭhabbaṃ hoti. Atipacchā nisinno gīvaṃ parivattetvā daṭṭhabbaṃ hoti. Iti nisajjādosaṃ vajjetvā nisinno)*. Evamāha. Bhante imaṃ dhātuṃ mayhaṃ detha. Mahantaṃ pūjāsakkaraṃ katvā pariharāmīti. Bhaddakaṃ mahārāja imāya dhātuyā sammāsambuddho dharamānoyeva 1 vyākaraṇaṃ akāsi. 2 Tumhākaṃ vaṃse jāto kākavaṇṇatisso nāma rājā imasmiṃ dīpe mahāvālukagaṅgāya dakkhiṇatīre seru nāma dahassa ante varāha nāma soṇḍiyā matthake patiṭṭhapetvā mahantaṃ thūpaṃ karissatī'ti vatvā satthā tattha samāpattiṃ 3 samāpajjitvā pañcasatakhīṇāsavehi saddhiṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā gato. Tasmā gaṇhatha mahārājā'ti vatvā dhātuṃ adāsi.

Rājā dhātuṃ gahetvā caturassapallaṅke dhātukaraṇḍakaṃ nidahitvā karaṇḍake dhātuṃ patiṭṭhāpetvā taṃ kumudapattasannihamaṅgalasindhavayuttarathe ṭhapetvā samantā 4 ārakkhaṃ saṃvidahitvā (rājā dhātuṃ gahetvā) ** pañcaṅgaturiye paggaṇhāpayamāno pacchā āgacchatu'ti mahājanassa sāsanaṃ vatvā mahādevattherassa santikaṃ gantvā: tumhe bhante, dhātuyā upaṭṭhānaṃ karonto āgacchathā'ti āha. Thero tassa kathaṃ sutvā : 'mahārāja ayaṃ dhātu paramparā āgatā. Ahaṃ bhagavato dhammabhaṇḍāgārikaānandatthero viya imaṃ dhātuṃ pariharissāmī'ti vatvā attano paccayadāyakaṃ kuṭumbikaṃ āpucchitvā pattacīvaramādāya dhātuṃ upaṭṭhahiyamāno pacchato pacchato gacchati. Rājā dhātuṃ gahetvā anupubbena mahāgāmaṃ patto mahāsenaguttaṃ pakkosāpetvā nagaraṃ alaṅkarāpehī'ti āha. So nagare bheriṃ carāpetvā aṭṭhārasa vīthiyo sammajjantu,5 puṇṇaghaṭe 6 ṭhapentu, dhajapatākādayo ussāpentu, toraṇāni 7 ussāpentu, pañcavaṇṇāni
-------------------
1. Dharamāneyeva - ji.Vi.Kau.
2. Adāsi - ji.Vi.Kau.
3. Samādhiṃ - ji.Vi.Kau.
4. Kumudapattasannivesa - ji.Vi.Kau.
5. Smajjantu - ji.Vi.Kau.
6. Puṇṇaghaṭaṃ - ji.Vi.Kau.
7. Toraṇaṃ - ji.Vi.Kau.
* (-) Sihaḷa dhātuvaṃse natthī.
** (-) Ayaṃ pāṭho adhiko.

[SL Page 029] [\x 29/]

Pupphāni okirantu, sakalanagaraṃ alaṅkarontu, gandhamālādayo gahetvā suddhuttarāsaṅgā 1 hutvā sakalanāgarā paṭipathaṃ āgacchantuti āṇāpesi. Tato mahājano sabbaturiyāni ghosāpayamāno gandhamālādihattho paṭipathaṃ nikkhanto 2. Devamanussā bhikkhubhikkhuniyo upāsakaupāsikā appamāṇā ahesuṃ. ("Gandhamālādi puṇṇaghaṭasamussitadhajākiṇṇā) " * parisā velukkhepasahassāni pavattayiṃsu. Sugandhavātābhighātasamuddaghoso viya sakalanagaraṃ ekaninnādajātaṃ. So rājā nagare bandhanāgāre sabbasatte bandhanā muñcantu, dhammena samena anusāsantuti vatvā dhātuṃ gahetvā attano nagaraṃ pavesetvā attano rājanivesanaṃ āgantvā nāṭakīnaṃ 3 saññamadāsi dhātuṃ vandantuti. Nāṭakī 4 nānābharaṇehi patimaṇḍitā rājagehato nikkhamitvā dhātuṃ vanditvā attano attano hatthagatāni turiyabhaṇḍāni sādhukaṃ paggaṇhitvā mahantaṃ pūjamakaṃsu.

Tato vaḍḍhakiṃ 5 pakkosāpetvā rājanivesanato nātidūre nāccāsante subhumitale dhātugharaṃ kārāpetvā mālākammalatākammādiṃ patiṭṭhāpetvā dhātughare vicittamaṇḍapaṃ kārāpetvāna sattaratanamayaṃ dhātukaraṇḍakaṃ kārāpetvā dhātukaraṇḍake dhātuṃ ṭhapetvā ratanapallaṅka matthake dhātuṃ ṭhapetvā upari vicittavitānaṃ bandhitvā sāṇiyā parikkhipāpetvā mahantena parivārena mahantaṃ dhātupūjaṃ akāsi. Mahājanā gandhamālaṃ gahetvā māsassa aṭṭhūposathadivase dhātuyā 6 mahantaṃ pūjaṃ akaṃsu. Dhātuto raṃsiyo samuggacchanti 7. Mahājanā vimbhayajātā sādhukāraṃ karonti. Somanassabhūtā sakalanagaravāsino buddhārammaṇa pītiṃ gahetvā divase divase dhātuyā mahantaṃ pūjaṃ karontā vītināmenti. Pañcasīlāni rakkhanti, buddhamāmakā dhammamāmakā saṅghamāmakā hutvā saraṇāni gacchanti. Rājā mahājanassa ovadati. 8 "Mettaṃ bhāvetha, karuṇaṃ muditaṃ upekkhaṃ bhāvetha, kule jeṭṭhāpacāyanakammaṃ karothā"ti. Ovaditvā 9 bhikkhusaṅghassapi cattāro paccaye gaṅgāya maho-
-------------------
1. Suṭṭhuttarāsaṅgā. - Ji.Vi.Kau.
2. Pakkhanto - kau.
3. Nāṭakānaṃ - ji.Vi.Kau.
4. Nāṭakā - ji.Vi.Kau.
5. Vaḍḍhakī - ji.Vi.Kau.
6. Dhātuṃ - ji.Vi.Kau.
7. Samupagacchanti - ji.Vi.Kau.
8. Ovādeti - ji.Vi.Kau.
9. Ovādetvā - ji.Vi.Kau.
* (-) Ayaṃ pāṭho adhiko.

[SL Page 030] [\x 30/]

Ghappavattanakālo viya mahādānaṃ pavattesi. Mātāpituṭṭhāne ṭhatvā 1 bhikkhusaṅghaṃ saṅgaṇhi. Mahājanā tassa ovāde ṭhatvā dānādīni 2 puññāni katvā yebhuyyena tasmiṃ kāle matā saggaṃ gatā.

Kalyāṇavaggamhi patiṭṭhitā janā
Dānādi puññāni karitva 3 sabbadā
Cutā cutā sabbajanā sumānasā
Gatā asesaṃ sugatiṃ subhe ratā.

Rājā dhātuyā mahantaṃ pūjaṃ karonto mahagāme vihāsi. Tena patiṭṭhāpitavihārā kathetabbā: kathaṃ : lenavihāraṃ candagirivihāraṃ 4 koṭipabbatavihāraṃ nagaraṅgaṇavihāraṃ 5 selakā 6 vihāraṃ talākāvihāranti evamādayo vihāre 7 patiṭṭhāpetvā tipiṭakamahāariṭṭhattherassa dakkhiṇodakaṃ datvā mahāvihāre niyyādesi. Evaṃ so rājā yāvajīvaṃ dhātuṃ pariharitvā pacchime kāle maraṇamañce nipanno attano puttaṃ yaṭālatissa kumāraṃ pakkosāpetvā : tāta tissa, amhehi pariharita nalāṭadhātu 8 pūjehī'ti dhātuvaṃsaṃ kathetvā puttaṃ anusāsitvā 9 kālaṃ katvā saggapuraṃ 10 gato.
Rājā mahānāgavaro 11 yasassi
Katvāpi rajjaṃ matimā susaddho
Mānetva saṅghaṃ catupaccayehi
Agā asoko varadevalokaṃ. 12

Tassa putto yaṭālatissakumāro pitu accayena pitarā vuttaniyāmeneva dhātuyā mahantaṃ pūjaṃ kāresi. So'pi divasassa tayo vāre dhātupaṭṭhānaṃ karonto rajjaṃ kāretvā ciraṃ vihāsi. Iminā'pi patiṭṭhāpitavihārā kathetabbā : dhammasālavihāraṃ mahādhammasālavihāraṃ selābhayavihāranti
-------------------
1. Evaṃ dissati sabbatthaṃ.
2. Dānādi - ji.Vi.Kau.
3. Karonti - ji.Vi.Kau.
4. Sandagirivihāraṃ - ji.Vi.Kau.
5. Ratnavihāraṃ - ji.Vi.Kau.
6. Senalena - siṃ.Dhā.
7. Vihāraṭṭhānāni - ji.Vi.Kau.
8. Nalāṭadhātu - ji.Vi.Kau.
9. Anusāsetvā - ji.Vi.Kau.
10. Saggapuraṃ purayamāno - ji.Vi.Kau.
11. Mahānāmavaro - ji.Vi.Kau.
12. Paridevalokaṃ - ji.Vi.Kau.

[SL Page 031] [\x 31/]

Evamādayo patiṭṭhāpetvā - tipiṭakamahāariṭṭhattherassa saddhivihāriko tipiṭakamahāabhayatthero uparājassa mahānāgassa ayyako. - Tassa therassa dakkhiṇodakaṃ adāsi. So'pi rājā yāvajīvaṃ dhātuṃ pariharitvā pacchime kāle maraṇamañce nipanno attano puttaṃ goṭhābhayakumāraṃ pakkosāpetvā 'dhātuyā mahantaṃ pūjaṃ karonto appamatto hohī'ti vatvā dhātuvaṃsaṃ kathetvā kālaṃ katvā sagge nibbatti.

Yaṭṭhālako 1 nāma mahāmahīpati
Mahājanassatthakaro guṇālayo 2
So dhātupūjaṃ vipulaṃ anekadhā
Katvā gato devapuraṃ anindito.

Tassa putto goṭhābhayakumāro pitu accayena pitarā vuttaniyāmeneva dhātuyā mahantaṃ pūjaṃ katvā goṭhābhaya mahārājā hutvā rajjaṃ karonto kācaragāme 4 dasabhātike rājāno 5 ghātetvā daṇḍakammatthāya goṭhābhayamahātherassa hatthoṭṭhajanapade vasantassa mattikalenavihāraṃ khīrasāla vihāraṃ nāgamahāvihāraṃ kumbhaselavihāraṃ cetiyapabbatavihāraṃ sānupabbatavihāraṃ kaṇikāra 6 selavihāraṃ ambasela 7 vihāraṃ tindukalena 8 vihāraṃ karaṇḍakavihāraṃ godhasālavihāraṃ vālukatitthavihāranti evamādayo gaṅgāya paratīre pañcasatavihāre orimatīre pañcasatavihāre cā'ti vihārasahassaṃ kāretvā 9 attano sadisanāmassa goṭhābhayattherassa dakkhiṇodakaṃ datvā adāsi. So yāvajīvaṃ dhātupūjaṃ katvā pacchime kāle maraṇamañce nipanno attano puttaṃ kākavaṇṇatissa kumāraṃ pakkosāpetvā āliṅgitvā : 'tāta tissa, ayaṃ nalāṭadhātu amhākaṃ paramparāya āgatā. Tvaṃ kira dhātuṃ gahetvā mahāgaṅgāya passe seru nāma dahassa ante varāha nāma soṇḍiyā matthake patiṭṭhāpetvā saṅghārāmaṃ kārāpessasī'ti satthā jīvamāno vyākaraṇamakāsi. Tasmā tvaṃ imaṃ dhātuṃ gahetvā mamaccayena tasmiṃ ṭhāne patiṭṭhāpehī'ti puttaṃ anusāsitvā kālakiriyaṃ katvā sagge nibbatti.
-------------------
1. Chaṭṭhālayo - sīdhā
2. Guṇākaro - sīdhā 3. Anopamaṃ - sīdhā
4. Mahāgāme - ji.Vi.Kau.
5. Dasabhātike - ji.Vi.Kau.
6. Kaṇṇikāra - ji.Vi.Kau.
7. Seḍakalla - ji.Vi.Kau.
8. Tiṇḍakalena - ji.Vi.Kau.
9. Katvā - ji.Vi.Kau.

[SL Page 032] [\x 32/]

Goṭhābhayo nāma mahīpatissaro
Mahājane tosayi appamatto
So dhātupūjaṃ vipulaṃ karitvā
Agā asoko varadevalokaṃ 1.

Mahānando mahāpañño candagutto bahussuto
Bhaddaseno mahāthero 2 bhaddadhamme visārado.

Jayaseno ca so vīro thero so saṅgharakkhito
Devatthero ca medhāvī rakkhakā 3 dhātu bhaddakā.

Uparājā mahānāgo yaṭṭhālako mahābalo 4
Goṭhābhayo mahāpuñño kākavaṇṇo ca viriyavā.

Ete therā ca rājāno puññavanto sumānasā
Dhātu paramparānītā dhātā dhātusukovidā.

Kassapādīnatherānaṃ paramparāyamāgatā
Mahānāgādi hatthato yāva tissamupāgatā.

Iti ariyajanappasādanatthāya kate dhātuvaṃse
Dhātuparamparā kathā 5 nāma

Tatiyo paricchedo.
-------------------
1. Paridevalokaṃ - ji.Vi.Kau.
2. Haddaseno ca so thero - siṃ.Dhā.
3. Rakkhitā - ji.Vi.Kau.
4. Mahabbalo - siṃ.Dhā.
5. Kato - kau. Kato - ji.Vi.

[SL Page 033] [\x 33/]

4. Pakiṇṇakakathā

Tatra ṭhatvā rañeño uppatti kathetabbā. (So pana)* amhākaṃ satthuno bodhippattito 1 puretarameva mahāmalaya 2 raṭṭhe vanacarakaṃ paṭicca tassa bhariyāya kucchiyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. Navaḍḍhamāsāvasāne mātukucchito nikkhamitvā kamena vaḍḍhanto viññubhāvaṃ pāpuṇi. Tassa pitā ekaṃ dārikaṃ ānetvā puttassa gehe akāsi. Aparabhāge tassa pitā kālamakāsi. Kumāro 'carako'ti paññāyi. So tato paṭṭhāya paccekabuddhaṃ upaṭṭhahi. Carako attano nivāsavatthusmiṃ kadalipanasādīni ropetvā 3 phalārāmaṃ 4 akāsi. Tato aparabhāge tena ropitapanasarukkho mahantaṃ cāṭippamāṇaṃ panasaphalaṃ gaṇhi. Carako attano vatthuṃ gantvā sākhāya supakkaṃ panasaphalaṃ passitvā chinditvā 5 gehaṃ āharitvā apassāyaṃ 6 luñcitvā upadhāresi. Tato samantā catumadhuraṃ viya yūsaṃ otaritvā apassayaṃ apanīta āvāṭaṃ pūretvā aṭṭhāsi. Tato carako evaṃ 7 cintesi. Imaṃ panasaphalaṃ amhākaṃ paccekabuddhena vinā aññesaṃ nānucchavikanti. Paṭisāmetvā ṭhapesi.

Punadivase paccekabuddho lenato nikkhamitvā sarīrapaṭijagganaṃ katvā surattapallavasadisaṃ antaravāsakaṃ parimaṇḍalaṃ katvā nivāsetvā bahalapavaramahāpaṃsukūlacīvaraṃ pārupitvā nīlabhamaravaṇṇaṃ pattaṃ hatthena gahetvā ākāsena āgantvā tassa kuṭidvāre pākaṭo ahosi. Carako kuṭito nikkhamitvā taṃ vanditvā hatthato pattaṃ gahetvā gehaṃ pavesetvā pīṭhe nisīdāpetvā attanā 8 ṭhapitaṭṭhānato panasaphalaṃ gahetvā yūsaṃ patte pūretvā paṭiggahāpesi.
-------------------
* Sopana i ti ji.Vi.Kau. Potthakesu natthi.
1. Bodhippattato - ji.Vi.Kau.
2. Mahāmallaya - ji.Vi.Kau.
3. Ropāpetvā - ji.Vi.Kau.
4. Pupphārāmaṃ - ji.Vi.Kau.
5. Bhinditvā - ji.Vi.Kau.
6. Assayaṃ - ji.Vi.Kau.
7. Evaṃ samaṃ - ji.Vi.Kau.
8. Attano - ji.Vi.Kau.

[SL Page 034] [\x 34/]

Paccekabuddho taṃ paribhuñjitvā ākāsato attano vasanaṭṭhānameva gato. Athekadivasaṃ carako paradesā gacchanto bhariyaṃ pakkosāpetvā : 'amma, ayyassa appamatto hutvā dānaṃ dehī'ti sabbūpakaraṇaṃ 1 niyyādetvā paradesaṃ gato. Punadivase paccekabuddho lenato nikkhamitvā cīvaraṃ pārupitvā pattamādāya ākāsato āgantvā kuṭidvāre otaritvā aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe carakassa bhariyā kuṭito nikkhamitvā paccekabuddhassa hatthato pattaṃ gahetvā gehe nisīdāpetvā bhattaṃ adāsi.

Tena bhattakicce pariniṭṭhite sā taruṇapaccekabuddhaṃ passitvā kilesapaṭisaṃyuttaṃ cittaṃ uppādetvā paccekabuddhassa attano ajjhāsayaṃ kathesi. Paccekabuddho tassā kathaṃ sutvā jigucchamāno uppatitvā ākāsato attano vasanaṭṭhānameva gato. Sā paccekabuddhassa gatakāle attano sarīraṃ telena makkhetvā bhaṇḍanakā viya nitthunamānā mañce nipajji. Carako paradesato āgantvā bhariyaṃ nipajjamānaṃ evamāha: 'bhadde, kiṃ ayyassa bhikkhaṃ adāsī'ti. Sā nitthunamānā āha: mā puccha tava ayyassa kammanti. Kathehi bhadde, kiṃ tena kammaṃ katanti. So attanā saddhiṃ kilesavasne okāsaṃ kārāpetuṃ vāyamitvā mayā ayuttanti vutte mama 2 kese gahetvā hatthapādehi ākoṭetvā sarīraṃ nakhena ottharitvā sīse paharitvā gato'ti vutte carako taṃ sutvā asahanto (eso mayā 3 ) evarūpassa assamaṇakammassa posito'ti 4 vatvā tassā sokaṃ vinodetvā dhanuṃ ādāya tikkhasaraṃ gahetvā etaṃ māretvā āgamissāmī'ti vatvā vasanaṭṭhānaṃ agamāsi.

Tasmiṃ samaye paccekabuddho nahānatthāya gato. Gantvā ca pana kāyabandhanaṃ ākāse cīvaravaṃsaṃ viya katvā nivāsanapāpuraṇaṃ tasmiṃ ṭhapetvā jalasāṭakaṃ nivāsetvā udakamatthakā ākāse nisīditvā nahāyituṃ ārabhi. Carako paccekabuddhassa garugāravakāraṇaṃ passanto gumbantare
-------------------
1. Sabbopakaraṇaṃ - ji.Vi.Kau.
2. Me - ji.Vi.Kau.
3. Esomayā iti - ji.Vi.Kau. Potthakesu natthi.
4. Positomhīti - ji.Vi.Kau.

[SL Page 035] [\x 35/]
Nilīno 1 aṭṭhāsi. Ṭhatvā ca pana evarūpaṃ acchariyaṃ 2 disvā cintesi: ayaṃ ca evarūpaṃ na karoti, addhā esā musāvādā'ti. Ahaṃ etissā vacanaṃ gahetvā evarūpassa samaṇassa akāraṇe 3 aparādhaṃ 4 kataṃ. Eso tādisaṃ na karotī'ti cintetvā paccekabuddhassa nahatvā ṭhītakāle gantvā pādesu nipatitvā: 'mayhaṃ khamatha ayyā'ti āha. Pacceka buddho: kiṃ kathesi upāsakā'ti. So attano mātugāmassa kathitaṃ ācikkhi. Evaṃ hi sati upāsaka tumhākaṃ āgatakammaṃ niṭṭhapetvā gantuṃ vaṭṭatī'ti āha. Mā evaṃ kathetha sāmi, ahaṃ aññāṇabhāvena tassā vacanaṃ gahetvā tumhākaṃ akāraṇe 3 dubbhituṃ āgatomhi'ti sabbaṃ attanā cintitaṃ ācikkhi.

Paccekabuddho: āma upāsaka, sā attanā saddhiṃ asaddhammapaṭisaṃyuttakathaṃ kathesī'ti āha. So tassā kujjhitvā ahaṃ etaṃ nissāya imassa aparajjhāmi. Gantvā taṃ māressāmī'ti paccekabuddhaṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā nikkhami. Paccekabuddho taṃ nivattetvā mātugāmaṃ mā mārehī'ti anekavidhāni kāraṇāni kathetvā pañcasīle patiṭṭhapetvā tassa dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha:

Yo appaduṭṭhassa narassa dussati
Suddhassa posassa anaṅgaṇassa
Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ
Sukhumo rajo paṭivātaṃ va khitto'ti.

Carako tassa dhammadesanaṃ sutvā pasantacitto hutvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā gehaṃ gantvā tāya saddhiṃ samaggavāsaṃ vasitvā tato paṭṭhāya yāvajīvaṃ paccekabuddhassa cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārādayo parikkhāre ca datvā paṭijaggi. So tasmiṃ yeva lene vasanto aparabhāge anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi. -------------------
1. Nisinno - ji.Vi. Ninno - kau.
2. Acintanīyaṃ - ji.Vi.Kau.
3. Antare mayā - ji.Vi.Kau.
4. Sabbattha napuṃsakaliṅgena dissati..

[SL Page 036] [\x 36/]

Sayambhuñāṇena vigayha dhammaṃ
Dukkhaṃ anantaṃ sakalaṃ pahāya 1
Samādhijhānābhirato yasassi
Gato vināsaṃ pavaro yasassi.

Atha pacchā carako kālaṃ katvā sagge nibbatti. Tattha ciraṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā devalokato cavitvā imasmiṃ dīpe malaya 2 raṭṭhe amaruppala 3 lenassa āsannaṭṭhāne upacarakassa putto hutvā nibbatti. So navamāsaḍḍhapariyosāne mātukucchito nikkhami 4. Tassa nāmagahaṇadivase ñātakā amaruppala 5 kumāroti nāmaṃ akaṃsu. So pana aparabhāge vaḍḍhento dārakehi saddhiṃ kīḷanto pattapuṭena vālukabhattaṃ pacitvā, dārakā ime samaṇāti vatvā paṭipāṭiyā nisīdāpetvā dānaṃ dassāmī'ti vatvā kīḷādānaṃ deti. Ekadivasaṃ amaruppala 5 kumāro vālukathupaṃ katvā attano nivāsanavatthadussaṃ gahetvā khuddakadaṇḍake 6 bandhitvā paṭākaṃ katvā pūjanatthāya ṭhapesi. Amaruppala 7 lenavāsī maliya 8 devattheraṃ nissāya dānādīni puññāni katvā tato cuto imasmiṃyeva dīpe mahāgāme goṭhābhayamahārājassa aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi. So navamāsaḍḍhapariyosāne mātukucchito nikkhami. Tassa nāmagahaṇa divase 'kākavaṇṇatisso'ti nāmaṃ akaṃsu. So anupubbena vaḍḍhitvā pitu accayena chattaṃ ussāpetvā kākavaṇṇatissamahārājā ahosi. Tassa chatte ussāpiteyeva sakalaraṭṭhaṃ subhikkhaṃ ahosi. Pañca vā dvādasa vā divase anatikkamitvā devo sammā vassati. Vessantarabodhisattassa dānagge yācakānaṃ hatthe bhikkhābhājanaṃ viya tasmiṃ kāle vāpīpokkharaṇī - nadī - kandara - sobbha - jātasarādayo vassodakena pūritā ahesuṃ. Pañcavidhapadumasañchannā anekadijasamākiṇṇā nānārukkhehi virocitā ahesuṃ. Nānā sassāni sampajjiṃsu, uttarakuru ālakamandā rājadhānisadisaṃ va hiraññasuvaṇṇādi ratanaṭṭhānaṃ.
-------------------
1. Sakalampi hīno - ji.Vi.Kau.
2. Mallaya - ji.Vi.Kau.
3. Aparassa - ji.Vi.Kau. Amarassa - siṃ.Dhā. Amaruppalalenassa samīpe - rasa.
4. Nikkhamitvā - ji.Vi.Kau.
5. Anugala - ji.Vi.Kau. Amaruppala - siṃ.Dhā.,
6. Khuddakadaṇḍakaṃ - ji.Vi.Kau.
7. Apara - ji.Vi.Kau. Amara - siṃ.Dhā.
8. Malla - ji.Vi.Kau.

[SL Page 037] [\x 37/]

So rājā saddhāya sampanno mahābhikkhusaṅghassa cattāro paccaye anūnaṃ 1 katvā dāpesi. Saṭṭhimattānaṃ tipiṭakadharānaṃ candanadoṇiyā satapākatelassa pūrāpetvā yāvapiṭṭhipādaṃ tāva osīdāpetvā nisinnānaṃ laṭṭhima dhudantakaṭṭhaṃ catumadhuraṃ pakkhipitvā dāpesi. Ucchukaṇḍa - sakkharā - nālikera - phalamūlakhandhakhādanaṃ ca nānāvidhamaccharasehi sugandhasālitaṇḍulena sādhitayāgubhattañca pāto va adāsi. Antarābhatte aṭṭhārasavidha-antarakhajjakañca ucchukadalipanasaphalādayo ca nānāvidhauttaribhaṅgena saddhiṃ sugandhasālitaṇḍulabhattaṃ nānaggarasaṃ dāpetvā pacchābhattaṃ aṭṭhavidhakappīyapānake ca dāpesi. Aññe samaṇaparikkhāre ca dāpesi. Iminā niyāmeneva bhikkhusaṅghassa tipiṭakadharabhikkhūnañca nirantaraṃ mahā dānaṃ datvā vasati.

Athāparena samayena kalyāṇiyaṃ sivo nāma mahārājā attano bhāgineyyassa abhayakumārassa kākavaṇṇatissa rañño bhaginiyā somadeviyā nāma rājaputtiyā āvāhamaṅgalaṃ katvā ānetvā 2 pādaparicārikaṃ dāpesi. Datvā ca pana abhaya kumāraṃ girinagaramhi nisīdāpesī. So girinagare rajjaṃ kārāpetvā giriabhayo nāma rājā hutvā mahantaṃ sampattiṃ anubhavamāno vihāsi. Tato aparabhāge kākavaṇṇatissa mahārājā mahāgāme viharanto aññatarassa bhikkhussa gatte maṅkunā daṭṭhaṭṭhāne gaṇḍaṃ 3 uṭṭhitaṃ 4 disvā kimetaṃ 5 ayyā'ti pucchi. Maṅkunā daṭṭhaṭṭhānaṃ mahārājā ti. Taṃ sutvā saṃvegappatto, bhante maṅkunā kismiṃ na bhavanti'ti pucchi. Paṭṭasāṭake na bhavanti'ti. Ime pana bhaddantā paṭṭasāṭake kuto labhantī' ti 6 cintetvā gato. Taṃ divasameva pānīyamāḷake nisinno tipiṭakatissatthero nāma rañño buddhasīhanādasuttaṃ nāma kathesi. So there 7 pasanno : uttarāsaṅge dīyamāne 'ekasāṭako bhavissāmi' tasmā imameva dātuṃ na sakkā, kathaṃ karissāmī'ti cintento therena saddhiṃ kathayamāno tattha māḷakeyeva aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe eko kāko ambasākhantare nisīditvā
-------------------
1. Anūno - ji.Vi.Kau.
2. Attano bhāgineyyassa - ji.Vi.Kau.
3. Gaṇḍo - ji.Vi.Kau.
4. Uṭṭhīto taṃ - ji.Vi.Kau.
5. Rājā kimetaṃ - ji.Vi.Kau.
6. Labbhantīti - ji.Vi.Kau.
7. Therassa - ji.Vi.Kau.

[SL Page 038] [\x 38/]

Saddaṃ karonto evamācikkhi. Ayya kākavaṇṇatissamahārāja, tumhākaṃ kaṅkhā nāma natthī, pasādakkhaṇe dhammakathikassa uttarāsaṅgaṃ dehī'ti āha.

(Kāko so kākavaṇṇassa vadeti vacanakkhamo 1
Pasādajāto therassa tuvaṃ saddhammadesane
Dadāhi uttarāsaṅgaṃ mahātherassa bhūmipā'ti.)*

Mahārāja, ahaṃ tumhākaṃ pañcasāsanaṃ gahetvā āgato. Vihāradevi puttaṃ vijāyi. Idamekaṃ sāsanaṃ. Ekā kareṇukā suvīrahatthipotakaṃ titthasare vijāyī. Idaṃ 2 dutiyaṃ sāsanaṃ. Goṭhasamuddamajjhena 3 sattamattā nāvā paṭṭane paccuṭṭhitā, idaṃ tatiyaṃ sāsanaṃ uttara 4 vaḍḍhamānapabbatapāde dvikarīsappamāṇe khette taruṇatālakkhandhappamāṇā suvaṇṇakkhandhā uggacchiṃsu, idaṃ catutthaṃ sāsanaṃ. Giripabbatapāde koṭa raṭṭhaka 5 vihāre koṭaraṭṭhako 6 nāma thero maggopasamaṃ 7 vatvā 8 giripabbatamatthake sattatālappamāṇaṃ uggantvā ākāse nisinno parinibbāyi,9 idaṃ pañcamaṃ sāsanaṃ.
(Putto hatthī ca nāvā ca catutthaṃ hemakhandhakaṃ
Therassa parinibbānaṃ pañcamaṃ sāsanaṃ idaṃ.

Imaṃ gahetvāna ahaṃ āgato tava santikaṃ
Sāsanaṃ īdisaṃ sutvā puññakamme rato bhava.

Vatthaṃ sahasā dāpehi kato sabbasamāgamo
Idaṃ niccaṃ jānanto kiṃ laggo 10 uttarāsaṅge'ti.)*

Rājā kākassa vacanaṃ sutvā hasi. Thero: kasmā mahārāja hasī'ti pucchi. Bhante, etasmiṃ ambasākhantare nisīditvā saddaṃ karontassa kākassa kathaṃ sutvā hasinti sabbaṃ ārocesi. Thero'pi raññā 11 purimattabhāve kata
-------------------
1. Vacanakkhaṇe - ji.Vi.Kau.
2. Imaṃ - ji.Vi.Kau.
3. Majhejaca - ji.Vi.Kau.
4. Uttare - ji.Vi.Kau.
5. Kontaraṭṭhaka -siṃ.Dhā.
6. Kontaraṭṭhako - siṃ.Dhā.
7. Magge samaṃ - ji.Vi.Kau.
8. Katvā - ji.Vi.Kau.
9. Parinibbāyīti - ji.Vi.Kau.
10. Laggi - ji.Vi.Kau.
11. Rañño - ji.Vi.Kau.
* (-) Sīhala dhātu vaṃse natthi.

[SL Page 039] [\x 39/]

Kammaṃ passitvā hasi. Rājā kasmā ayyo 1 hasī' ti pucchi. Mahārāja, tumhākaṃ anantare attabhāve malayaraṭṭhe amaruppala 2 nāma kāle katakammaṃ passitvā hasitti. Tena puṭṭho katakusalakammaṃ sabbaṃ vitthārena tassa ācikkhi. Rājā somanassappatto 3 attano uttarāsaṅgaṃ datvā theraṃ vanditvā gehaṃ gato. Koṭaraṭṭhakavihāraṃ gantvā therassa sarīrajjhāpanaṃ 4 kārāpetvā dhātuṃ ādāya cetiyaṃ kārāpetvā mahantaṃ pūjaṃ katvā mahāgāmaṃ gato. Suvaṇṇaṃ āharāpetvā rājaṅgaṇe ṭhapāpesi. Goṭhasamuddakucchiyaṃ patta nāvāto vatthāni āharāpetvā bhikkhusaṅghassa cīvaratthāya dāpetvā mahādānaṃ pavattetvā mahāgāmasamīpe vihāraṃ kārāpetvā viharanto attano puttaṃ duṭṭhagāmaṇiṃ pakkosāpetvā : tāta, tvaṃ gantvā girimhi nagare nisīdā'ti vatvā amaccañcassa pituṭṭhāne ṭhapetvā girinagaraṃ pāhesi. Taṃ disvā giriabhaya 5 kumāro kumārena saddhiṃ āgatabaḷassa vatthāhārādīni dāpetvā mahantaṃ sammānaṃ akāsi. Rājakumāro giripabbatapāde vihāsi.

Tato aparabhāge jātiṃ nissāya khattiyānaṃ vivādo ahosi. So abhayarājā kiṃ mevivādenā'ti attano bhariyāya somadeviyā saddhiṃ balavāhanaṃ gahetvā anukkamena gacchanto serunagare rajjaṃ kārentaṃ attasahāyaṃ sivarājaṃ sandhāya tassa santikaṃ āgañji. So'pi sivarājā giriabhayaraññā saddhiṃ āgatabaḷassa mahantaṃ sakkāraṃ kāretvā ahatavatthatilataṇḍulādīni āharāpetvā dāpesi. Katipāhaccaye : samma, kasmā āgatosi'ti pucchi. So āgatakāraṇaṃ sabbamassa ācikkhi. Bhaddakaṃ samma, te kataṃ āgantabbameva āgato. Ahaṃ te kattabbaṃ jānissāmi. Tvaṃ mā cintayī'ti vatvā tassa vasanatthāya nagarabhūmiṃ gavesanto sarakoṭiyaṃ atiramaṇīyabhūmiṃ passitvā tasmiṃ bhūmibhāge so nagaraṃ māpetvā deviyā ekasadisanāmaṃ karissāmī'ti somanagaranti nāmaṃ akāsi. Taṃ nagaraṃ susamiddhaṃ sampannadhanadhaññādīhi upakaraṇehi dvāraṭṭālakagopuraparikhāpokkhara-
------------------1. Ayya - ji.Vi.Kau.
2. Anupāla - ji.Vi.Kau.
3. Therassa somanassa bhūto - ji.Vi.Kau.
4. Sarīranikkhepaṃ - ji.Vi.Kau.
5. Abhayagiri - ji.Vi.Kau.

[SL Page 040] [\x 40/]

Ṇiyādīhi sahitaṃ hatthiassarathapattiādīhi samākulaṃ saṅkhapaṇavabherisaddādīhi samākiṇṇaṃ nagaraṃ ahosi. So abhayo ciraṃ somanagare mahantaṃ issariyaṃ anubhavanto vihāsi. 1

Athāparasmiṃ kāle somadevī raññā saddhiṃ kathesi : ayya amhākaṃ paṭisaraṇaṃ cetiyañca vihārañca kāretuṃ vaṭṭatī'ti. Bhaddakaṃ te kathitanti somanassappatto hutvā vihārabhūmiṃ gavesanto nagarato nātidure nāccāsanne mahantaṃ sālavanaṃ atthi. Taṃ passituṃ gato. Tadā tasmiṃ sālavane mahāariṭṭhattherassa vaṃse mahāmahindatthero nāma eko thero atthi. So saṭṭhimatte bhikkhū gahetvā viharati. Taṃ disvā iriyāpathe pasanno theraṃ 2 evamāha : 'ayya tumhākaṃ imasmiṃ sālavane vihāraṃ karissāmi'ti. Thero tassa vacanaṃ sutvā tuṇhīhāvena adhivāsesi. Rājā somanassappatto theraṃ vanditvā nagarameva gantvā somadeviṃ āmantetvā : bhaddesomadevi, amhākaṃ manoratho matthakaṃ patto. Vihārakaraṇatthāya manāpo bhūmibhāgo laddho. Tattha ca 3 mahindo nāma thero samaṇānaṃ saṭṭhimattaṃ gahetvā viharati. Taṃ vanditvā viharaṇatthāya paṭiññaṃ gahetvā āgato. Tattha vihāraṃ karissāmī'ti āha. Sā taṃ sutvā somanassappattā sādhū'ti sampaṭicchi. Punadivase deviyā saddhiṃ therassa santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Thero tesaṃ mahāsamayasuttaṃ kathesi. Te ubho'pi dhammaṃ sutvā somanassajātā ahesuṃ. Atha rājā ayya dhātuṃ kuto labhissāmā'ti theraṃ pucchi. Mā cintayi mahārāja, dhātuṃ amhe jānissāmā'ti ācikkhi.

So tato paṭṭhāya vihārabhumiṃ sodhāpetvā khāṇukaṇṭakādayo nīharitvā bheritalamiva ramaṇīyaṃ samaṃ kārāpetvā iṭṭhakavaḍḍhakiṃ pakkosāpetvā iṭṭhacitaṃ kārāpetvā cetiyakammaṃ paṭṭhapesi. 4 Vaḍḍhakī cetiyaṃ cinanto katipāhena pupphādhānattayaṃ 5 niṭṭhapetvā dhātugabbhe sabbaṃ kattabbaṃ kammaṃ niṭṭhapetvā 6 rañño paṭivedesi. Rājā, āgantvā therassa ārocesi. Niṭṭhāpito ayya dhātu gabbho'ti. Thero rañño vacanaṃ sutvā attanā
-------------------
1. Viharati - ji.Vi.Kau.
2. Therassa - ji.Vi.Kau.
3. Tatthapi - ji.Vi.Kau.
4. Ṭhapesi - ji.Vi.Kau.
5. Pupphaṭṭhānattayaṃ - ji.Vi.Kau.
6. Niṭṭhāpite - ji.Vi.Kau.

[SL Page 041] [\x 41/]

Pariharitaṃ 1 tathāgatassa dakkhiṇadāṭhādhātuṃ tassa adāsi. Rājā dhātuṃ gahetvā sunakkhattena sumuhuttena mahatā 2 parivārena dhātugabbhe 3 nidahitvā atimanoramaṃ udakabubbuḷakelāsakuṭapaṭibhāgaṃ cetiyaṃ kārāpesi.

Saddhādiguṇasampanno lokasāsanarakkhako 4
Sacetiyaṃ mahārājā kārāpesi vihārakaṃ.

Tato therassa santike saṭṭhimattānaṃ bhikkhunaṃ atthāya saṭṭhimattāni pariveṇāni kārāpetvā dvāraṭṭālakapākārehi sobhitaṃ vihāraṃ niṭṭhapetvā attano deviyā ekanāmaṃ katvā mahindattherassa dakkhiṇodakaṃ datvā gandhamālādhūpadhajehi pūjaṃ karonto divasassa tikkhattuṃ dhātupaṭṭhānaṃ gantvā dānādīni puññāni kurumāno giriabhayarājā mahantaṃ sampattiṃ anubhavamāno somanagaraṃ 5 paṭivasati.

(Nagare somanāmamhi ramaṇīye manorame
Deviyā saha modanto rajjaṃ kāresi nāyako.)*

Tato vihāradeviyā bhātā cullapiṇḍapātiyatissatthero nāma ekadivasaṃ kākavaṇṇatissamahārañño āyusaṅkhāramolokento na cirappavattanabhāvaṃ ñatvā punadivase rañño santikaṃ gantvā tena saddhiṃ kathesi. Mahārāja tumhākaṃ nalāṭadhātuyā satthārā byākaraṇaṃ dinnaṃ : 'mahāvālukagaṅgāya dakkhiṇabhāge seru nāma dahassa ante varāha nāma soṇḍiyā matthake anāgate kākavaṇṇatisso nāma mahārājā mayhaṃ nalāṭadhātuṃ patiṭṭhapessatī'ti vatvā taṃ sandhāya bhagavā samāpattiṃ 6 samāpajjitvā gato. Tassa vacanaṃ manasikarohī'ti āha. Tassa kathaṃ sutvā amhākaṃ kusalasampattiṃ 7 avināsetvā ayyassa vacanamuddissa cetiyaṃ kārāpanatthāya gantabbanti mantvā 8 bhaddakaṃ ayyā'ti therassa vacanaṃ sampaṭicchitvā attano puttaṃ duṭṭhagāmaṇiṃ girinagarato pakkosāpetvā mahāgāme nisīdāpetvā nagare bheriṃ carāpesi : ahaṃ mahāvālukāya gaṅgāya samīpe seru
-------------------
1. Attano pariharaṇakaṃ - ji.Vi.Kau.
2. Mahantena - ji.Vi.Kau.
3. Dhātugabbhe dhātuṃ - ji.Vi.Kau.
4. Rakkhiko - ji.Vi.Kau.
5. Nagare - ji.Vi.Kau.
6. Samādhiṃ - ji.Vi.Kau.
7. Kulasampattiṃ - ji.Vi.
8. Vatvā - ji.Vi.Kau.
* (-) Sīhaḷa dhātuvaṃse natthi

[SL Page 042] [\x 42/]

Nāma dahassa ante varāha nāma soṇḍiyā matthake cetiyaṃ kārāpanatthāya gamissāmi, sabbaseniyo ca mahā jano ca mayā saddhiṃ āgacchantu'ti vatvā rājā culapiṇḍapātiyatissattherassa tissamahāvihāre 1 sāgalattherassa ca santikaṃ gantvā 2 bhante tumhākaṃ parivāre pañcasatamatte bhikkhu gahetvā 3 dhātuṃ upaṭṭhahantā mayā saddhiṃ yeva āgacchathā'ti 4 vatvā bhaddamāse bhaddadivase sunakkhatte sumuhutte bandhāvāraṃ sajjetvā dhātugharato dhātukaraṇḍakaṃ nīharitvā 5 susajjitarathe ṭhapetvā 6 upari setacchattañca katvā purato purato ratanamaṇaḍape kārāpetvā puretaramakāsi.

Tato rājā puttaṃ duṭṭhagāmaṇiṃ pakkosāpetvā anusāsitvā 7 puttaṃ saddhātissakumārañca vihāradeviñca 8 gahetvā sīghaṃ nikkhami. Cūḷapiṇḍapātiyatissatthero ca attano parivāre pañcasatabhikkhū gahetvā dhātuṃ upaṭṭhahanto pacchato āgañchi. Sabbaseniyo ca rājā ca bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā bhikkhu saṅghena saddhiṃ gantvā dīghavāpiṃ pāpuṇiṃsu. Tasmiṃ saddhātissakumāraṃ nisīdāpetvā anukkamena āgantvā sumanamālāpiṭṭhiyaṃ 9 khandhavāraṃ bandhitvā nisīdi. Kasmā pana taṃ ṭhānaṃ evaṃ nāmakaṃ jātanti. Sumananāgarājā sattadivasāni nāgasampattiṃ abhiramamāno (nalāṭadhātuṃ vissari.)10 Sattāhaccayena nalāṭadhātuṃ anussaritvā 11 pacchā āvajjamāno rañño dhātuṃ gahetvā āgatabhāvaṃ ñatvā mahantaṃ somanassaṃ patto mahantajjhāsayo attano parivāre chakoṭimatte nāge gahetvā dhātupaṭipathaṃ gantvā dhātupatiṭṭhitaṭṭhāneva paṭhaviyaṃ nābhippamāṇato sumanamālāvassaṃ vassesi. Tasmā taṃ ṭhānaṃ sumanamālāpiṭṭhiti 12 jātaṃ. Punadivase rājā dhātuṃ gahetvā
-------------------
1. Mahāvihāre - ji.Vi.Kau.
2. Gantvā āmantetvā - ji.Vi.Kau.
3. Gāhāpetvā - ji.Vi.Kau.
4. Gacchathāti - ji.Vi.Kau.
5. Nīharāpetvā - ji.Vi.Kau.
6. Ṭhapāpetvā - ji.Vi.Kau.
7. Anusāsetvā - ji.Vi.Kau.
8. Vihāradevīca - ji.Vi.Kau.
9. Sumanamālā muṭṭhiyaṃ - kau. Sumanamālā vuṭṭhiyaṃ - jī.Vi.
10. Potthakesu ūnaṃ - ji.Vi.Kau.
11. Anussaretā - ji.Vi.Kau.
12. Sumanamālāvuṭṭhiti - ji.Vi.Kau.

[SL Page 43] [\x 43/]

Varāha nāma soṇḍiṃ 1 pāpuṇi. Sampattāya dhātuyā tasmiṃ ṭhāne sumananāgarājā rathacakke yāva nābhiṃ tāva osīdāpetvā aparivattanaṃ akāsi. Taṃ disvā rājā saṃvegappatto theraṃ pucchi. Mā bhāyi mahārāja, dhātu patiṭṭhānaṭṭhānaṃ 2 āgato. Imasmiṃ ṭhāne patiṭṭhahissatī'ti āha.

Taṃ sutvā rājā dhātupatiṭṭhāna 3 bhūmibhāgaṃ bhavissatī'ti cintetvā tattheva senaṃnivesetvā 4 idaṃ ṭhānaṃ 5 samantato sakaṇṭakaṃ vanaṃ 6 nīharāpetvā bhūmibhāgaṃ atiramaṇīyaṃ 7 bheritalamiva samaṃ kārāpetvā seniyapāmokkhaṃ 8 āmantetvā tumhe dhātuṃ ṭhapanatthāya paṭhamaṃ dhātugharaṃ kārāpetvā dhātu gabbhaṃ 9 patiṭṭhāpetvā nivedesi. Rājā anto dhātughare tasmiṃ dhātugabbhe dhātukaraṇḍakaṃ patiṭṭhapetvā 10 bahi ārakkhaṃ saṃvidhāya tattha mahantaṃ pūjāvidhānaṃ kārāpetvā dhātugharaṃ catujātiyagandhena vilimpāpesi. Tadupādāya taṃ gehaṃ gandhamūlaṃ 11 nāma jātaṃ. Tasmiṃ ṭhāne bahū sannipatiṃsu. Tattha mahindo nāma thero āgantuka 12 bhikkhūnaṃ vattapaṭivattaṃ akāsi. Punadivase rājā vihāraṃ gantvā sukhena vasittha ayyā'ti pucchitvā sabbe bhikkhu nimantetvā 13 rājagehe 14 nisīdāpetvā yāgubhattaṃ sakkaccaṃ datvā pacchā bhattaṃ anumodanaṃ sutvā nisinnakāle thero ovadanto mahārāja, pamādena vasituṃ na vaṭṭati jīvitaṃ nāma na ciraṭṭhitikaṃ, dhātupatiṭṭhāpanaṃ papañcaṃ akatvā kārehī'ti vatvā gāthamāha :

Yasmā hi jīvitaṃ nāma appaṃ bubbulakupamaṃ
Tasmā hi paṇḍito poso kareyya kusalaṃ sadā'ti.
-------------------
1. Soṇḍiyaṃ - kau.
2. Dhātupatiṭṭhānaṃ - ji.Vi.
3. Patiṭṭhāpanaṃ - ji.Vi.Kau.
4. Nidahitvā - kau. Nidahetvā - ji.Vi.
5. Vihārāṭṭhānaṃ - ji.Vi.Kau.
6. Sakaṇḍakaṃ bhūmiṃ - ji.Vi.Kau.
7. Abhiramaṇiya - ji.Vi.Kau.
8. Senipāmokkhaṃ - ji.Vi.Kau. Seṇiyapade kutrāpi ṇikāro na dissati
9. Cetiyaṃ - ji.Vi.Kau.
10. Patiṭṭhāpetvā- ji.Vi.Kau.
11. Gandhagokulaṃ - ji.Vi.Kau.
12. Āgantuga - kau.
13. Gahetvā - ji.Vi.Kau.
14. Punadivase rājagehe - ji.Vi.Kau.

[SL Page 044] [\x 44/]

Iminā nayena dhammaṃ kathetvā cūḷapiṇḍapātiyatissa 1 tthero ca sāgalatthero ca mahindatthero cā'ti tayo therā attano attano parivāre bhikkhū gahetvā dhātu parihara