[CPD Classification 2.5.11]
[PTS Vol Nd 2 ] [\z Nidd /] [\f II /]
[PTS Page 001] [\q 1/]
[BJT Vol Nd 2 ] [\z Nidd /] [\w II /]
[BJT Page 002] [\x 2/]

Suttantapiṭake - khuddakanikāye

Cullaniddesapāḷi

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Pārāyana vaggo

Vatthugāthā

[PTS Page 001] [\q 1/]
1. Kosalānaṃ purā rammā - agamā dakkhiṇāpathaṃ
Ākiñcaññaṃ patthayāno - brāhmaṇo mantapāragū.

2. So assakassa2 visaye - mūlakassa3 samāsane
Vasī godāvarī4 kūle - uñchena ca phalena ca.

3. Tasseva5 upanissāya - gāmo ca vipulo ahu
Tato jātena āyena - mahāyaññamakappayī.

4. Mahāyaññaṃ yajitvāna - puna pāvisi assamaṃ
Tasmiṃ5 patipaviṭṭhamhi6 - añño āgañchi7 brāhmaṇo.

5. Ugghaṭṭapādo tasito - paṅkadanto rajassiro
So ca naṃ upasaṃkamma - satāni pañca yācati.

6. Tamenaṃ bāvarī disvā - āsanena nimantayī
Sukhaṃ ca kusalaṃ pucchi - idaṃ vacanamabravī.

7. Yaṃ kho mamaṃ deyyadhammaṃ - sabbaṃ vissajjitaṃ8 mayā
Anujānāhi me brahme - natthi pañca satāni me.

8. Sace me yācamānassa - bhavaṃ nānupadassati
Sattame divase tuyhaṃ - muddhā phalatu sattadhā.

1. Cūḷaniddeso - syā.
2. Ayakassa - sī.
3. Maḷakassa - machasaṃ, sī.
4. Godhāvarī - ba, syāṃ
5. Taṃyeva. Machasaṃ, va.
6. Paṭī pavīṭṭhamhi - machasaṃ. Sī, syā
7. Āgacchi - sī.
8. Visajjitaṃ - machasaṃ.

[BJT Page 4] [\x 4/]

9. Abhisaṅkharitvā [PTS Page 002] [\q 2/] kuhako - bheravaṃ so akittayī
Tassa taṃ vacanaṃ sutvā - bāvarī dukkhito ahu.

10. Ussussati1 anāhāro - sokasallasamappito
Atho'pi evaṃcittassa - jhāne na ramatī mano.

11. Utrastaṃ dukkhitaṃ disvā - devatā attakāminī
Bāvariṃ upasaṅkamma - idaṃ vacanamabravī.

12. Na so muddhaṃ pajānāti - kuhako so dhanatthiko
Muddhani muddhapāte vā - ñāṇaṃ tassa na vijjati.

13. Bhoti carahi jānāti - taṃ me akkhāhi pucchitā2
Muddhaṃ muddhādhipātaṃ ca - taṃ suṇoma vaco tava.

14. Ahampetaṃ3 na jānāmi - ñāṇaṃ mettha4 na vijjati
Muddhaṃ muddhādhipāto5 ca - jānānaṃ hetadassanaṃ.

15. Atha ko carahi jānāti - asmiṃ puthavi6 maṇḍale
Muddhaṃ muddhādhipātaṃ ca - taṃ me7 akkhāhi devate,

16. Purā kapilavatthumhā - nikkhanto lokanāyako
Apacco okkākarājassa - sakyaputto pabhaṅkaro.

17. So hi brāhmaṇa, sambuddho - sabbadhammāna pāragu
Sabbābhiññābalappatto - sabbadhammesu cakkhumā
Sabbakammakkhayaṃ8 patto - vimutto upadhisaṅkhaye9.

18. Buddho so bhagavā loke - dhammaṃ deseti cakkhumā
Taṃ tvaṃ gantvāna pucchassū - so te taṃ vyākarissati10.

19. Sambuddhoti [PTS Page 003] [\q 3/] vaco sutvā - udaggo bāvarī ahu
Sokassa tanuko āsi - pītiñca vipulaṃ labhi.

1. Ussūyati - sī.
2. Pucchito - su, [P T S]
3. Ahametaṃ - va.
4. Ñāṇamettha - va.
5. Muddhā vipāto - va.
6. Puthuvi - sī
7. Taṃ ve - nā, su.
8. Sabba dhammakkhayaṃ - su, [P T S]
9. Upadhikkhaye - machasaṃ.
10. Byākarissati - va, [P T S]

[BJT Page 6] [\x 6/]

20. So bāvarī attamano udaggo
Taṃ devataṃ pucchati vedajāto
Katamamhi1 gāme nigamamhi vā puna2
Katamamhi vā janapade lokanātho
Yattha gantvā namassemu3 - sambuddhaṃ dipaduttamaṃ.

21. Sāvatthiyaṃ kosalamandire jino
Pahūtapañño varabhūrimedhaso
So sakyaputto vidhuro anāsavo
Muddhādhipātassa vidū narāsabho.

22. Tato āmantayī sisse - brāhmaṇo mantapārage
Etha māṇavā akkhissaṃ - suṇotha vacanaṃ mama.

23. Yasseso dullabho loke - pātubhāvo abhiṇhaso
Svajja4 lokamhi uppanno - sambuddho iti vissuto
Khippaṃ gantvāna sāvatthiṃ - passavho dipaduttamaṃ.

24. Kathaṃ carahi jānemu - disvā buddhoti brāhmaṇa
Ajānataṃ no pabrūhi - yathā jānemu taṃ mayaṃ.

25. Āgatāni hi mantesu - mahāpurisalakkhaṇā
Dvattiṃsa ca5 vyākhyātā - samattā anupubbaso.

26. Yassete honti gattesu - mahāpurisalakkhaṇā
Dveyeva6 tassa gatiyo - tatiyā hi na vijjati.

27. Sace [PTS Page 004] [\q 4/] agāraṃ āvasati7 - vijeyya paṭhaviṃ imaṃ
Adaṇḍena asatthena - dhammenamanusāsati8.

28. Sace ca so pabbajati - agārā anagāriyaṃ
Vivaṭṭacchaddo9 sambuddho - arahā bhavati anuttaro.

1. Katamhi - su.
2. Pana - machasaṃ.
3. Gantvā passemu - ca - va.
4. Svājja - su, machasaṃ.
5. Dvattiṃsāni ca - va, machasaṃ.
6. Duve ca - su.
7. Ajjhāvasati - u.
8. Dhammena anusāsati - su, [PTS]
9. Vīvaṭajado - machasaṃ. [PTS]

[BJT Page 8] [\x 8/]

29. Jātiṃ gottaṃ1 ca lakkhaṇaṃ - mante sisse punāparaṃ2
Muddhaṃ muddhādhipātaṃ3 ca - manasāyeva pucchatha.

30. Anāvaraṇadassāvī - yadi buddho bhavissati
Manasā pucchite pañhe - vācāya vissajessati4.

31. Bāvarissa vaco sutvā - sissā soḷasa brāhmaṇā
Ajito tissametteyyo - puṇṇako atha mettagu.

32. Dhotako upasīvo ca - nando ca atha hemako
Todeyyakappā5 dubhayo - jatukaṇṇī ca paṇḍito.

33. Bhadrāvudho udayo ca - posālo cāpi brāhmaṇo
Mogharājā ca medhāvī - piṃgiyo ca mahāisi.

34. Paccekagaṇino sabbe - sabbalokassa vissutā
Jhāyī jhānaratā dhīrā - pubbavāsanavāsitā.

35. Bāvariṃ abhivanditvā - katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ
Jaṭājinadhārā sabbe - pakkāmuṃ uttarāmukhā.

36. Mūlakassa6 patiṭṭhānaṃ - purimaṃ māhissatiṃ tathā7
Ujjeniṃ cāpi gonaddhaṃ - vedisaṃ vanasavhayaṃ8.

37. Kosambiṃ cāpi sāketaṃ - sāvatthiṃ ca puruttamaṃ
Setavyaṃ9 kapilavatthuṃ - kusināraṃ ca mandiraṃ.

38. Pāvaṃ [PTS Page 005] [\q 5/] ca bhoganagaraṃ - vesāliṃ māgadhaṃ puraṃ
Pāsāṇakaṃ cetiyaṃ ca - ramaṇīyaṃ manoramaṃ.

39. Tasitovudakaṃ sītaṃ - mahālābhaṃ va vāṇijo
Chāyaṃ ghammābhitattova - tusitā10 pabbatamārahuṃ.

1. Jātigottaṃ - va, machasaṃ.
2. Punāpare - su, [PTS.]
3. Muddhā vipātaṃ - va.
4. Visajjissati - machasaṃ.
5. Kappo - va, su.
6. Malakassa - va, machasaṃ, alakassa - katthaci
7. Puramāhissatiṃ tadā - machasaṃ
8. Vanasāvatthiṃ - pu.
9. Setabyaṃ - [PTS.]
10. Turitā - machasaṃ, pa.

[BJT Page 10] [\x 10/]

40. Bhagavā ca tasmiṃ1 samaye - bhikkhusaṅghapurakkhato
Bhikkhunaṃ dhammaṃ deseti - sīhova nadatī vane.

41. Ajito addasa sambuddhaṃ - sataraṃsiṃ'va bhānumaṃ2
Vandaṃ yathā paṇṇarase - paripūrimupāgataṃ3

42. Athassa gatte disvāna - paripūraṃ va byañjanaṃ
Ekamantaṃ ṭhito haṭṭho - manopañhe apucchatha.

43. Ādissa jammanaṃ brūhi - gottaṃ brūhi salakkhaṇaṃ
Mantesu pāramiṃ brūhi - kati vāceti brāhmaṇo.

44. Vīsaṃ vassasataṃ āyu - so ca gottena bāvarī
Tīṇassa4 lakkhaṇā gatte - tiṇṇaṃ vedāna pāragū.

45. Lakkhaṇe itihāse ca - sanighaṇḍu sakeṭubhe
Pañca satāni vāceti - sadhamme pāramiṃ gato.

46. Lakkhaṇānaṃ pavicayaṃ - bāvarissa naruttama
Taṇhacchida pakāsehi - mā no kaṅkhāyitaṃ ahu.

47. Mukhaṃ jivhāya chādeti - uṇṇassa bhamukantare
Kosohitaṃ vatthaguyhaṃ - evaṃ jānāhi māṇava.

48. Pucchamhi [PTS Page 006] [\q 6/] kañci asuṇanto - sutvā pañhe vyākate
Vicinteti jano sabbo - vedajāto katañjalī.

49. Ko nu devo vā brāhmā vā - indo vāpi sujampati
Manasā pucchite pañhe - kametaṃ paṭibhāsati.

50. Muddhaṃ muddhādhipātaṃ ca - bāvarī paripucchati
Taṃ vyākarohi bhagavā - kaṅkhaṃ vinaya no ise,

1. Tamhi - su. [PTS.]
2. Vītaraṃsiṃva hāṇumaṃ - machasaṃ
Vītaraṃsiva - [PTS.]
3. Paripuraṃ upāgataṃ - va, machasaṃ
Paripuriṃ upāgataṃ - [PTS.]
4. Tīnassa - su. [PTS.]

[BJT Page 12] [\x 12/]

51. Avijjā muddhāti jānāhi - vijjā muddhādhipātinī
Saddhāsatisamādhīhichandaviriyena saṃyutā,

52. Tato vedena mahatā - santhambhitvāna1 māṇavo
Ekaṃsaṃ ajinaṃ katvā - pādesu sirasā patī.

53. Bāvarī brāhmaṇo bhoto - saha sissehi mārisa
Udaggacitto sumano - pāde vandati cakkhuma, 2

54. Sukhito bāvarī hotu - saha sissehi brāhmaṇo
Tvaṃ cāpi sukhito hohi - ciraṃ jīvāhi māṇava,

55. Bāvarissa3 va tumhaṃ4 vā - sabbesaṃ sabbasaṃsayaṃ
Katāvakāsā pucchavho - yaṃ kiñci manasicchatha.

56. Sambuddhena katokāso - nisīditvāna pañjalī
Ajito paṭhamaṃ pañhaṃ - tattha pucchi tathāgataṃ.

Vatthugāthā niṭṭhitā

1. Satathamebhatvāna - machasaṃ.
2. Cakkhumā - su.
3. Bravarissava - si, va, a.
Bāvāriyassa - su. Vi.
4. Tuyhaṃ - si, su. , Vi.

[BJT Page 14] [\x 14/]

1. Ajitamāṇava pucchā.

1-1 Kenassu nivuto loko (iccāyasmā ajito)
Kenassu nappakāsati
Kissābhilepanaṃ brūhi
Kiṃ su tassa mahabbhayaṃ.

1-2 Avijjāya [PTS Page 007] [\q 7/] nivuto loko (ajitāti bhagavā)
Vevicchā5 pamādā nappakāsati
Jappābhilepanaṃ brūmi
Dukkhamassa mahabbhayaṃ.

1-3 Savanti sabbadhi sotā (iccāyasmā ajito)
Sotānaṃ kiṃ nivāraṇaṃ
Sotānaṃ saṃvaraṃ brūhi
Kena sotā pithiyare1.

1-4 Yāni sotāni lokasmiṃ (ajitāni bhagavā)
Sati tesaṃ nivāraṇaṃ
Sotānaṃ [PTS Page 008] [\q 8/] saṃvaraṃ brūmi
Paññāyete pithiyare.

1-5 Paññā ceva satī cāpi2 (iccāyasmā ajito)
Nāmarūpaṃ ca mārisa
Etaṃ me puṭṭho pabrūhi
Katthetaṃ uparujjhati.

1-6 Yametaṃ pañhaṃ apucchi
Ajita taṃ vadāmi te
Yattha nāmaṃ ca rūpaṃ ca
Asesaṃ uparujjhati
Viññāṇassa nirodhena
Etthetaṃ uparujjhati.

1-7 Ye [PTS Page 008] [\q 8/] ca saṅkhātadhammā3 se
Ye ca sekhā puthū idha
Tesaṃ me nipako iriyaṃ
Puṭṭho pabrūhi mārisa.

1-8 Kāmesu nābhigijjheyya
Manasā nāvilo siyā
Kusalo sabba dhammānaṃ4
Sato bhikkhu paribbaje.

Ajitamāṇava pucchā - niṭṭhitā

1. Vivicchā - ma. Cha. Saṃ.
2. Piḍīyare - machasaṃ.
3. Satīceva - su.
4. Sabbata dhammā - va
5. Sabbadhammesu - sa

[BJT Page 16] [\x 16/]

2. Tissametteyyamāṇava pucchā

2-1 Ko'dha1 santusito loke (iccāyasmā tissa metteyyo)
Kassa no santi (iñjitā)
Ko ubhantamabhiññāya
Majjhe mantā na lippati2
Kaṃ [PTS Page 010] [\q 10/] brūsi mahāpuriso'ti
Ko'dha sibbanimaccagā3?

2-2 Kāmesu brahmacariyavā (metteyyā'ti bhagavā)
Vītataṇho sadā sato
Saṅkhāya nibbuto bhikkhu
Tassa no santi iñjitā.

2-3 So ubhantamabhiññāya
Majjhe mantā na lippati
Taṃ brūmi mahā puriso'ti
So4'dha sibbanimaccagā.

Tissametteyyamāṇavapucchā niṭṭhitā.

3. Puṇṇakamāṇava pucchā

3-1 Anejaṃ [PTS Page 011] [\q 11/] mūladassāviṃ ( iccāyasmā puṇṇako)
Atthi pañhena5 āgamaṃ
Kiṃnissitā isayo manujā
Khattiyā brāhmaṇā6 devatānaṃ
Yaññamakappayiṃsu puthu7 idha loke
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ.

1. Ko idha santussito - va
2. Nalimpati - va
3. Majjhagā - va
4. Sodha - su
5. Pañhenāgamaṃ - su
6. Brāhmaṇa (dadaca) su
7. Puthūdha - [PTS]

[BJT Page 18] [\x 18/]

3-2 Ye keci 'me isayo manujā (puṇṇakā'ti bhagavā)
Khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ
Yaññamakappayiṃsu puthu idha loke
Āsiṃsamānā1 [PTS Page 012] [\q 12/] puṇṇaka itthabhāvaṃ
Jaraṃsitā yaññamakappayiṃsu.

3-3 Ye keci 'me isayo manujā (iccāyasmā puṇṇako)
Khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ
Yaññamakappayiṃsu puthu idha loke
Kaccissu te bhagavā yaññapathe appamattā
Atāru jātiṃ ca jaraṃ ca mārisa
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ.

3-4 Āsiṃsanti2 thomayanti abhijappanti juhanti (puṇṇakāti bhagavā)
Kāmābhijappanti3 paṭicca lābhaṃ
Te yājayogā bhavarāgarattā
Nāta4riṃsu jātijaranti brūmi.

3-5 Te [PTS Page 013] [\q 13/] ce nātariṃsu yājayogā (iccāyasmā puṇṇako)
Yaññehi jātiñca jarañca mārisa
Atha ko carahi devamanussaloke
Atāri jātiṃ ca jaraṃ ca mārisa
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ.

3-6 Saṅkhāya lokasmiṃ parovarāni5 (puṇṇakāti bhagavā)
Yassiñjitaṃ natthi kuhiñci loke
Santo vidhūmo anīgho nirāso
Atāri so jātijaranti brūmi'ti.

Puṇṇakamāṇava pucchā - niṭṭhitā

1. Āsīsamānā - va
2. Āsisanti - va
3. Kāmehi jappanti - aṭuvā
4. Nātāriṃsu - machasaṃ.
5. Paroparāni - va - [P T S.]

[BJT Page 20] [\x 20/]

4. Mettagūmāṇava pucchā

4-1 Pucchāmi [PTS Page 014] [\q 14/] taṃ bhagavā brūhi metaṃ (iccāyasmā mettagū)
Maññāmi taṃ vedaguṃ bhāvitattaṃ
Kutonu dukkhā1 samudāgatā ime
Ye keci lokasmiṃ anekarūpā.

4-2 Dukkhassa ve maṃ2 pabhavaṃ apucchasi (mettagū'ti bhagavā)
Taṃ te pavakkhāmi yathā pajānaṃ
Upadhinidānā pabhavanti dukkhā
Ye keci lokasmiṃ anekarūpā.

4-3 Yo [PTS Page 015] [\q 15/] ve3 avidvā upadhiṃ karoti
Punappunaṃ dukkhamupeti mando
Tasmā pajānaṃ4 upadhiṃ na kayirā
Dukkhassa jātippabhavānupassī.

4-4 Yantaṃ apucchimha akittayī5 no (iccāyasmā mettagū)
Aññaṃ taṃ6 pucchāma7 tadiṅgha brūhi
Kathannu dhīrā vitaranti oghaṃ
Jāti jaraṃ sokapariddavaṃ ca8
Taṃ me munī sādhu viyākarohi
Tathā hi te vidito esa dhammo.

4-5 Kittayissāmi [PTS Page 016] [\q 16/] te dhammaṃ (mettagūti bhagavā)
Diṭṭhe9 dhamme anītihaṃ
Yaṃ viditvā sato caraṃ
Tare loke visattikaṃ.

4-6 Taṃ cāhaṃ abhinandāmi
Mahesi dhammamuttamaṃ
Yaṃ viditvā sato caraṃ
Tare loke visattikaṃ.

1. Dukkhāya sadāgatā - su
2. Cemaṃ - va - vī
3. Yoce - va - vī
4. Tasmābhijānaṃ - su
5. Akittiyī no - va - vi
6. Aññetvaṃ - vi
7. Pucchāmi - u - su
8. Paridevaṃca - va - vī
Pariddaṃca - su
9. Diṭṭheva dhammeva - va - su - vi

[BJT Page 22] [\x 22/]

4-7 Yaṃ [PTS Page 017] [\q 17/] kiñci sampajānāsi1 (mettagū'ti bhagavā)
Uddhaṃ adho tiriyaṃ cāpi majjhe
Etesu nandiṃ2 ca nivesanaṃ ca
Panujja viññāṇaṃ bhave na tiṭṭhe.

4-8 Evaṃvihārī sato appamatto
Bhikkhu caraṃ hitvā mamāyitāni
Jātiṃ jaraṃ sokapariddavañca3
Idheva vidvā pajaheyya dukkhaṃ.

4-9 Etābhinandāmī [PTS Page 018] [\q 18/] vaco mahesino (iccāyasmā mettagū)
Sukittitaṃ gotama nūpadhīkaṃ
Addhā hi bhagavā pahāsi dukkhaṃ
Tathā hi te vidito esa dhammo.

4-10 Te cāpi nūna pajaheyyu dukkhaṃ
Ye tvaṃ munī aṭṭhitaṃ ovadeyya
Taṃ taṃ namassāmi samecca nāga
Appeva maṃ (bhagavā) aṭṭhitaṃ ovadeyya.

4-11 Yaṃ brāhmaṇaṃ vedaguṃ4 ābhijaññā (mettagū'ti bhagavā)
Akiñcanaṃ kāmabhave asattaṃ
Addhā hi so oghamimaṃ (atāri)
Tiṇṇo ca pāraṃ akhilo akaṅkho.

4-12 Vidvā [PTS Page 019] [\q 19/] ca yo5 vedagū naro idha
Bhavābhave saṅgamimaṃ visajja
So vītataṇho anīgho nirāso
Atāri so jātijaranti brūmī ti.

Mettagūmāṇava pucchā - niṭṭhitā

1. Saṃjānisi - va - vi
2. Nandi ca - va - vi
3. Paridevaṃca - va - vi
4. Vedagumabhijaññā - su
5. Vidvāca so - [PTS.]

[BJT Page 24] [\x 24/]

5. Dhotakamāṇava pucchā

5-1 Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ (iccāyasmā dhotako)
Vācā'bhikaṅkhāmi mahesi tuyhaṃ
Tava sutvāna nigghosaṃ1
Sikkhe nibbānamattano.

5-2 Tena [PTS Page 020] [\q 20/] hātappaṃ karohi (dhotakā'ti bhagavā)
Idheva nipako sato
Ito sutvāna nigghosaṃ
Sikkhe nibbānamattano.

5-3 Passāmahaṃ deva manussaloke (iccāyasmā dhotako)
Akiñcanaṃ brāhmaṇamiriyamānaṃ
Taṃ taṃ namassāmi samantacakkhu
Pamuñca maṃ sakka2 kathaṃkathāhi.

5-4 Nāhaṃ [PTS Page 021] [\q 21/] sahissāmi3 pamocanāya (dhotakā'ti bhagavā)
Kathaṃkathiṃ dhotaka kañci loke
Dhammaṃ ca seṭṭhaṃ ājānamāno
Evaṃ tuvaṃ oghamimaṃ taresi.

5-5 Anusāsa brahme karuṇāyamāno (iccāyasmā dhotako)
Vivekadhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ
Yathāhaṃ4 ākāso'va avyāpajjamāno5
Idheva santo asito careyyaṃ.

5-6 Kittayissāmi te santiṃ6 (dhotakā'ti bhagavā)
Diṭṭhe dhamme anītihaṃ
Yaṃ viditvā sato caraṃ
Tare loke visattikaṃ.

1. Nighosaṃ - vi - va
2. Maṃ magga - vi - va
3. Sa gamissāmi - si - mu
4. Yathāhamākāso - su
5. Abyāpajjhamāno - vi - va - [PTS.]
6. Te santi - vi - va

[BJT Page 26] [\x 26/]

5-7 Taṃ1 [PTS Page 022] [\q 22/] cāhaṃ abhinandāmi (iccāyasmā dhotako)
Mahesi santi muttamaṃ
Yaṃ viditvā sato caraṃ
Tare loke visattikaṃ.

5-8 Yaṃ kiñci sampajānāsi (dhotakā'ti bhagavā)
Uddhaṃ adho tiriyaṃ cāpi majjhe
Etaṃ viditvā saṅgo'ti loke
Bhavābhavāya mākāsi taṇhanti.

Dhotakamāṇava pucchā - niṭṭhitā.

6. Upasīvamāṇava pucchā

6-1 Eko ahaṃ sakka, mahantamoghaṃ (iccāyasmā upasīvo)
Anissito no visahāmi tarituṃ2
Ārammaṇaṃ brūhi samantacakkhu
Yaṃ nissito oghamimaṃ tareyyaṃ.

6-2 Ākiñcaññaṃ [PTS Page 023] [\q 23/] pekkhamāno satīmā (upasīvā'ti bhagavā)
Natthīti nissāya tarassu oghaṃ
Kāme pahāya virato kathāhi
Taṇhakkhayaṃ nattamahābhipassa3.

6-3 Sabbesu kāmesu yo vītarāgo (iccāyasmā upasīvo)
Ākiñcaññaṃ nissito hitva aññaṃ4
Saññā vimokkhe parame'dhimutto
Tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyi5

[BJT Page 26] [\x 26/]

6-4 Sabbesu [PTS Page 024] [\q 24/] kāmesu yo vītarāgo (upasīvāti bhagavā)
Ākiñcaññaṃ nissito hitvamaññaṃ
Saññāvimokkhe parame'dhimutto
Tiṭṭheyya so tattha anānuyāyī.

1. Taṃvāhamabhinandāmi -sū
2. Tārituṃ ja-saṃ,
3. Ratatimahābhipassa-va-vi
4. Hitvā maññaṃ-ma-cha-saṃ
5. Anānuvāyī-va-vi
Adhimutto-[PTS]

[BJT Page 28] [\x 28/]

6-5 Tiṭṭhe ce so tattha anānuyāyī (iccāyasmā upasīvo)
Yugampi vassānaṃ samantacakkhu
Tattheva so sītī siyā1 vimutto
Cavetha2 viññāṇaṃ tathāvidhassa.

6-6 Acci yathā vātavegena khittā (upasīvā'ti bhagavā)
Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ
Evaṃ munī nāmakāyā vimutto
Atthaṃ paleti na upeti3 saṅkhaṃ.

6-7 Atthaṃ [PTS Page 025] [\q 25/] gato so udvā4 so natthi (iccāyasmā upasīvo)
Udāhu ve sassatiyā arogo
Taṃ me munī sādhu viyākarohi
Tathā hi te vidito esa dhammo.

6-8 Atthaṃ gatassa na pamāṇamatthi (upasīvāti bhagavā)
Yena naṃ vajju taṃ tassa natthi
Sabbesu dhammesu samūhatesu
Samūhatā vādapathāpi sabbe'ti.

Upasīvamāṇava pucchā niṭṭhitā.

7. Nandamāṇava pucchā

7-1 Santi [PTS Page 026] [\q 26/] loke munayo (iccāyasmā nando)
Janā vadanti tayidaṃ kathaṃsu
Ñāṇūpapannaṃ no muniṃ vadanti
Udāhu ve jīvitenūpapannaṃ.

7-2 Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena (nandā'ti bhagavā)
Munīdha nanda kusalā vadanti
Viseni katvā anīghā nirāsā
Caranti ye te munayo'ti brūmi.

1. So tiyā vimutto-va-vi
2. Bhāvetha-u-va-vi
3. Nopeti-su
4. Udātiso natthi-va-vi

[BJT Page 30] [\x 30/]

7-3 Ye [PTS Page 027] [\q 27/] keci'me samaṇabrāhmaṇā se (iccāyasmā nando)
Diṭṭhe1 sutenāpi vadanti suddhiṃ
Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ
Anekarūpena vadanti suddhiṃ
Kacci su te bhagavā tattha yathā carantā
Atāru jātiṃ ca jaraṃ ca mārisa
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ.

7-4 Ye keci'me samaṇabrāhmaṇā se (iccāyasmā nando)
Diṭṭhe sutenāpi vadanti suddhiṃ
Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ
Anekarūpena vadanti suddhiṃ
Kiñcāpi te tattha yathā caranti
Nātariṃsu jātijaranti brūmi.

7-5 Ye [PTS Page 028] [\q 28/] keci'me samaṇabrāhmaṇā se (iccāyasmā nando)
Diṭṭhe2 sutenāpi vadanti suddhiṃ
Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ
Anekarūpena vadanti suddhiṃ.

7-6 Te3 ce munī brūhi anoghatiṇṇe4
Atha ko carahi devamanussaloke
Atāri jātiñca jarañca mārisa
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ.

7-7 Nāhaṃ5 sabbe samaṇabrāhmaṇā se (nandāti bhagavā)
Jāti jarāya nivutā'ti brūmi
Ye sūdha diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā
Sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbaṃ
Anekarūpampi pahāya sabbaṃ
Taṇhaṃ pariññāya anāsavā se
Te6 ve narā oghatiṇṇā'ti brūmi.

1. Diṭṭhena-su
Diṭṭhasutena-va-vi-[PTS.]
Diṭṭhassutena-machasaṃ
2. Kaccissu-vi-va [PTS.]
3. Sace-u-su
4. Anoghatiṇṇo-u-va-vi
5. Nāvāhaṃ-va-vi
6. Ye te narā-u

[BJT Page 32] [\x 32/]

7-8 Etābhinandāmi [PTS Page 029] [\q 29/] vaco mahesino (iccāyasmā nando)
Sukittitaṃ gotama nūpadhīkaṃ
Ye sūdha diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā
Sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbaṃ
Anekarūpampi pahāya sabbaṃ
Taṇhaṃ pariññāya anāsavā se
Ahampi te oghatiṇṇā'ti brūmīti.

Nandamāṇava pucchā - niṭṭhitā.

8. Hemakamāṇava pucchā

8-1 Ye me pubbe vyākaṃsu (iccāyasmā hemako)
Huraṃ1 gotamasāsanā
Iccāsi2 iti bhavissati
Sabbaṃ taṃ itihītihaṃ
Sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ
Nāhaṃ tattha abhiramiṃ.

8-2 Tvaṃ [PTS Page 030] [\q 30/] ca me dhammamakkhāhi
Taṇhā nigghātanaṃ muni
Yaṃ viditvā sato caraṃ
Tare loke visattikaṃ.

8-3 Idha diṭṭhasutamuta3-
Viññātesu piyarūpesu hemaka
Chandarāga4 vinodanaṃ
Nibbānapadamaccutaṃ.

8-4 Etadaññāya ye5 satā
Diṭṭhadhammābhinibbutā
Upasantā ca te sadā
Tiṇṇā loke visattikanti.

Hemakamāṇava pucchā - niṭṭhitā.

1. Hudaṃ-va-vi
2. Icchāmi iti-va-vi
3. Sutamutaṃ-su-va-vi
4. Chandāhaṭavinodanaṃ-va-vi
5. Etamaññāya mesata-va-vi

[BJT Page 34] [\x 34/]

9. Todeyyamāṇava pucchā

9-1 Yasmiṃ [PTS Page 031] [\q 31/] kāmā na vasanti (iccāyasmā todeyyo)
Taṇhā yassa na vijjati
Kathaṃkathā ca yo tiṇṇo
Vimokkho tassa kīdiso.

9-2 Yasmiṃ kāmā na vasanti (todeyyāti bhagavā)
Taṇhā yassa na vijjati
Kathaṃkathā ca yo tiṇṇo
Vimokkho tassa nāparo.

9-3 Nirāsaso1 so uda āsasāno (iccāyasmā todeyyo)
Paññāṇavā2 so uda paññakappī
Muniṃ ahaṃ sakka yathā vijaññaṃ
Taṃ me viyācikkha samantacakkhu.

9-4 Nirāsāso [PTS Page 032] [\q 32/] so na so āsasāno
(Paññāṇavā) so na ca paññakappī
Evampi todeyya muniṃ vijāna
Akiñcanaṃ kāmabhave asattanti.

Todeyyamāṇava pucchā - niṭṭhitā.

10. Kappamāṇava pucchā

10-1 Majjhe sarasmiṃ3 tiṭṭhataṃ4 (iccāyasmā kappo)
Oghe jāte mahabbhaye
Jarāmaccuparetānaṃ
Dīpaṃ5 pabrūhi mārisa
Tvaṃ ca me dīpamakkhāhi
Yathayidaṃ nāparaṃ siyā.

1. Nirāsaṃso -[PTS.]
2. Paññānaṃ vā so -machasaṃ
3. Parasmiṃ -vī-va
4. Tiṭṭhanti -va-vi
5. Disaṃ -va-vi

[BJT Page 36] [\x 36/]

10-2 Majjhe [PTS Page 033] [\q 33/] sarasmiṃ tiṭṭhitaṃ (kappāti bhagavā)
Oghe jāte mahabbhaye
Jarāmaccuparetānaṃ
Dīpaṃ pabrūmi kappa te.

10-3 Akiñcanaṃ1 anādānaṃ
Etaṃ dīpaṃ anāparaṃ
Nibbānaṃ iti naṃ brūmi
Jarāmaccuparikkhayaṃ.

10-4 Etadaññāya ye satā
Diṭṭhadhammābhinibbutā
Na te māravasānugā
Na te mārassa paddhagūti.

Kappamāṇava pucchā - niṭṭhitā

11. Jatukaṇṇīmāṇava pucchā

11-1 Sutvāna'haṃ (vīra) akāmakāmiṃ (iccāyasmā jātukaṇṇī)
Oghātigaṃ puṭṭhumakāmamāgamaṃ
Santipadaṃ brūhi sahajanetta
Yathātacchaṃ bhagavā brūhi metaṃ,

11-2 Bhagavā [PTS Page 034] [\q 34/] hi kāme abhibhūyaṃ irīyati
Ādiccova paṭhaviṃ tejī tejasā
Parittapaññassa me bhūripañña
Ācikkha dhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ
Jātijarāya idha vippahānaṃ.

11-3 Kāmesu [PTS Page 035] [\q 35/] vinaya gedhaṃ (jatukaṇṇīti bhagavā)
Nekkhammaṃ daṭṭhu khemato
Uggahitaṃ niratthaṃ vā
Mā te vijjittha kiñcanaṃ.

1. Ākiñcanaṃ-u-va-vī

[BJT Page 38] [\x 38/]

11-4 Yaṃ pubbe taṃ visosehi1
Pacchā te māhu kiñcanaṃ
Majjhe2 ce no gahessasi
Upasanto carissasi.

11-5 Sabbaso nāma rūpasmiṃ
Vītagedhassa2 brāhmaṇa
Āsavā'ssa4 na vijjanti
Yehi maccuvasaṃ vajeti.

Jatukaṇṇīmāṇava pucchā - niṭṭhitā.

12. Bhadrāvudhamāṇava pucchā

12-1 Okaṃ5 [PTS Page 036] [\q 36/] jahaṃ taṇhacchidaṃ anejaṃ (iccāyasmā bhadrāvudho)
Nandiṃ jahaṃ oghatiṇṇaṃ vimuttaṃ
Kappaṃ jahaṃ abhiyāce sumedhaṃ
Sutvā nāgassa apanamissanti6 ito.

12-2 Nānā janā janapadehi saṅgatā7
Tava vīra8 vākyaṃ abhikaṅkhamānā9
Tesaṃ tuvaṃ sādhu viyākarohi
Tathā hi te vidito esa dhammo.

12-3 Ādānataṇhaṃ [PTS Page 037] [\q 37/] vinayetha sabbaṃ (bhadrāvudhāti bhagavā
Uddhaṃ adho tiriyaṃ cāpi majjhe
Yaṃ yaṃ hi lokasmiṃ upādiyanti
Teneva māro anveti jantuṃ.

12-4 Tasmā [PTS Page 038] [\q 38/] pajānaṃ na upādiyetha
Bhikkhu sato kiñcanaṃ sabbaloke
Ādānasatte iti pekkhamāno
Pajaṃ imaṃ maccudheyye visattanti.

Bhadrāvudhamāṇava pucchā - niṭṭhitā.

1. Vīsoseti-su
Vīsodheti-vī-ka
Vinodeti-va
2. Macche-va-ka-vi
3. Vītarovassa-va-ka-vi
4. Āsavāya-va-ka-vī
5. Ogha-va-vī-ka
6. Aghanavissanti-va-vī-ka
7. Saṃkatā-va-vī-ka
8. Dhīra-va-vī-ka
9. Abhisaṃkhamāno-va-vī-ka

[BJT Page 40] [\x 40/]

13. Udayamāṇava pucchā

13-1 Jhāyiṃ virajamāsīnaṃ1 (iccāyasmā udayo)
Katakiccaṃ anāsavaṃ
Pāraguṃ sabbadhammānaṃ
Atthi pañhena āgamaṃ
Aññāvimokkhaṃ pabrūhi
Avijjāya pabhedanaṃ.

13-2 Pahānaṃ [PTS Page 039] [\q 39/] kāma2cchandānaṃ (udayāti bhagavā)
Domanassāna vūbhayaṃ
Thīnassa ca panūdanaṃ
Kukkuccānaṃ nivāraṇaṃ

13-3 Upekkhā sati saṃsuddhaṃ
Dhammatakkapurejavaṃ
Aññāvimokkhaṃ pabrūmi
Avijjāya pabhedanaṃ.

13-4 Kiṃ su saṃyojano loko (iccāyasmā udayo)
Kiṃ su tassa vicāraṇaṃ
Kissassa3 vippahānena
Nibbānamiti vuccati.

13-5 Nandisaṃyojano [PTS Page 040] [\q 40/] loko (udayāti bhagavā)
Vitakkassa vicāraṇā
Taṇhāya vippahānena
Nibbānaṃ iti vuccati.

13-6 Kathaṃ satassa carato (iccāyasmā udayo)
Viññāṇaṃ uparujjhati
Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamma
Taṃ suṇoma vaco tava.

13-7 Ajjhattaṃ ca bahiddhā ca
Vedanaṃ nābhinandato
Evaṃ satassa carato
Viññāṇaṃ uparujjhatīti.

Udayamāṇavapucchā - niṭṭhitā

1. Jhāyī vīrajaṃ āsinaṃ-[PTS]
2. Kāmachandānaṃ-su
3. Kiṃ yassa vippahānena-ma-va vī-ka

[BJT Page 42] [\x 42/]

14. Posālamāṇava pucchā

14-1 Yo atītaṃ ādisati (iccāyasmā posālo)
Anejo chinnasaṃsayo
Pāraguṃ sabbadhammānaṃ
Atthi pañhena āgamaṃ.

14-2 Vibhūtarūpasaññissa
[PTS Page 041] [\q 41/] sabbakāyappahāyino
Ajjhattaṃ ca bahiddhā ca
Natthi kiñcīti passato
Ñāṇaṃ sakkānupucchāmi1
Kathaṃ neyyo tathāvidho.

14-3 Viññāṇaṭṭhitiyo sabbā (posālāti bhagavā)
Abhijānaṃ tathāgato
Tiṭṭhantamenaṃ jānāti
Dhimuttaṃ tapparāyaṇaṃ.

14-4 Ākiñcaññāsambhavaṃ ñatvā2
Nandi saṃyojanaṃ iti
Evametaṃ3 abhiññāya
Tato tattha vipassati
Etaṃ ñāṇaṃ tathā tassa
Brāhmaṇassa vusīmato'ti.

Posālamāṇava pucchā - niṭṭhitā.

Mogharājamāṇava pucchā

15-1 Dvāhaṃ [PTS Page 042] [\q 42/] sakkaṃ apucchissaṃ4 (iccāyasmā mogharājā)
Na me (vyākāsi) cakkhumā
Yāva tatiyaṃ ca (devīsi5)
Vyākarotīti me sutaṃ.

1. Sakkannu- -va-vī-ka
2. Sambhavaṃ -usu
3. Evamevaṃ -kesumi.
4. Apucchiyaṃ -va-vī-ka
5. Desiva -vī-ka

[BJT Page 44] [\x 44/]

15-2 Ayaṃ loko paro loko
Brahmaloko sadevako
Diṭṭhinte1 nābhijānāti
Gotamassa yasassino.

15-3 Evaṃ2 [PTS Page 043] [\q 43/] abhikkantadassāviṃ
Atthi pañhena āgamaṃ
Kathaṃ lokaṃ avekkhantaṃ
Maccurājā na passati.

15-4 Suññato lokaṃ avekkhassu
Mogharāja sadā sato
Attānudiṭṭhiṃ ūhacca
Evaṃ maccutaro siyā
Evaṃ lokaṃ avekkhantaṃ
Maccurājā na passatīti.

Mogharājamāṇava pucchā - niṭṭhitā

16. Piṅgiyamāṇava pucchā

16-1 Jīṇṇo'hamasmi [PTS Page 044] [\q 44/] abalo vītavaṇṇo (iccāyasmā piṅgiyo)
Nettā na suddhā savaṇaṃ na phāsu
Māhaṃ nassaṃ momuho antarā'va
Ācikkha dhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ
Jātijarāya idha vippahānaṃ.

16-2 Disvāna rūpesu vihaññamāne (piṅgiyāti bhagavā)
Ruppanti rūpesu janā pamattā
Tasmā tuvaṃ piṅgiya appamatto
Jahassu rūpaṃ apunabbhavāya.

1. Diṭṭhante-katthaci.
2. Etaṃ-su.

[BJT Page 46] [\x 46/]

16-3 Disā [PTS Page 045] [\q 45/] catasso vidisā catasso (iccāyasmā piṅgiyo)
Uddhaṃ adho dasadisā imāyo
Na tuyhaṃ adiṭṭhaṃ asutaṃ amutaṃ
Atho aviññātaṃ kiñci natthi loke
Ācikkha dhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ
Jātijarāya idha vippahānaṃ.

16-4 Taṇhādhipanne manuje pekkhamāno (piṅgiyāti bhagavā)
Santāpajāte jarasā parete
Tasmā tuvaṃ piṅgiya appamatto
Jahassu taṇhaṃ apunabbhavāyāti.

Piṅgiyamāṇava pucchā - niṭṭhitā

Idamavoca bhagavā magadhesu viharanto pāsāṇake cetiye parivārakasoḷasānaṃ1 brāhmaṇānaṃ ajjhaṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṃ2 vyākāsi, ekamekassa [PTS Page 046] [\q 46/] cepi pañhassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammaṃ paṭipajjeyya gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāraṃ. Pāraṃ gamanīyā ime dhammā ti tasmā imassa dhammapariyāyassa pārāyanaṃtveva adhivacanaṃ.
1. Ajito tissa metteyyo - puṇṇako atha mettagu
Dhotako [PTS Page 047] [\q 47/] upasīvo ca - nando ca atha hemako

2. Todeyyakappā dubhayo - jatukaṇṇī ca paṇḍito
Bhadrāvudho udayo ca - posālo cāpi brāhmaṇo
Mogharājā ca medhāvī - piṅgiyo ca mahāisī

3. Ete buddhaṃ upāgañchuṃ3 - sampannacaraṇaṃ isiṃ
Pucchantā4 nipuṇo pañhe - buddhaseṭṭhaṃ upāgamuṃ.

4. Tesaṃ buddho vyākāsi - pañhe puṭṭho yathātathaṃ
Pañhānaṃ veyyākaraṇena - tosesi brāhmaṇe munī.

1. Parivāraka soḷasannaṃ-[P. T. S.]
2. Pañhe-sī.
3. Upagacchuṃ-va, vī, ka.
4. Pucchaṃ dāni pure pañhe-va, vī, ka.

[BJT Page 48] [\x 48/]

5. Te1 tositā [PTS Page 048] [\q 48/] cakkhumatā - buddhenādiccabandhunā
Brahmacariyamacariṃsu - varapaññassa santike.

6. Ekamekassa pañhassa - yathā buddhena desitaṃ
Tathā yo paṭipajjeyya - gacche pāraṃ apārato2

7. Apārā pāraṃ gaccheyya - bhāvento maggamuttamaṃ
Maggo so pāraṃ gamanāya - tasmā pārāyanaṃ iti.

8. Pārāyanamanugāyissaṃ [PTS Page 049] [\q 49/] (iccāyasmā piṅgiyo)
Yathā addakkhi tathā akkhāsi
Vimalo bhūri medhaso
Nikkāmo nibbano nāgo3
Kissa hetu musā bhaṇe.

9. Pahīnamalamohassa
Mānamakkhappahāyino
Handāhaṃ kittayissāmi
Giraṃ vaṇṇupasaṃhitaṃ.

10. Tamonudo [PTS Page 050] [\q 50/] buddho samantacakkhu
Lokantagū sabbabhavātivatto
Anāsavo sabbadukkhappahīno
Saccavhayo brahme upāsito me.

11. Dvijo yathā kubbanakaṃ pahāya
Bahupphalaṃ kānanamāvaseyya
Evaṃ pahaṃ appadasse pahāya
Mahodadhiṃ haṃsarivajjhapatto.

12. Ye [PTS Page 051] [\q 51/] me pubbe viyākaṃsu4
Huraṃ gotama sāsanā
Iccāsīti bhavissati
Sabbaṃ taṃ itihītihaṃ
Sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ.

1. Tatomanā cakkhumatā-va, vī, ka.
2. Apāgato-va, vī, ka.
3. Nātho-u, su.
4. Vyākaṃsu-sī.

[BJT Page 50] [\x 50/]

13. Eko [PTS Page 051] [\q 51/] tamanudāsīno
Jutimā1 so pabhaṅkaro
Gotamo bhūripaññāṇo
Gotamo bhūrimedhaso.

14. Yo [PTS Page 052] [\q 52/] me dhammamadesesi
Sandiṭṭhikamakālikaṃ
Taṇhakkhayamanītikaṃ
Yassa natthi upamā kvaci.

15. Kinnu tamhā vippavassi2
Muhuttampi piṅgiya
Gotamā bhūripaññāṇā
Gotamā bhūrimedhasā.

16. Yo te dhammamadesesi
Sandiṭṭhikamakālikaṃ
Taṇhakkhayamanītikaṃ
Yassa natthi upamā kvaci.

17. Nāhaṃ tamhā vippavasāmi
Muhuttampi brāhmaṇa
Gotamā bhūripaññāṇā
Gotamā bhūrimedhasā.

18. Yo me dhammamadesesi
Sandiṭṭhikamakālikaṃ
Taṇhakkhayamanītikaṃ
Yassa natthi upamā kvaci.

19. Passāmi [PTS Page 053] [\q 53/] naṃ manasā cakkhunā va
Rattiṃ divaṃ brāhmaṇa appamatto
Namassamāno 'vivasemi rattiṃ
Teneva maññāmi avippavāsaṃ.

1. Jātimā si-
2. Vīppavasāsi-va, vī, ka

[BJT Page 52] [\x 52/]

20. Saddhā ca pītī ca mano satī ca
Nāpenti me gotamasāsanamhā
Yaṃ yaṃ disaṃ vajati bhūripañño
Sa tena teneva nato'hamasmi.

21. Jiṇṇassa [PTS Page 054] [\q 54/] me dubbalathāmakassa
Teneva kāyo na paleti tattha
Saṃkappayattāya* vajāmi niccaṃ.
Manohi me brāhmaṇa tena yutto.

22. Paṅke sayāno pariphandamāno
Dīpā dīpaṃ uppalaviṃ1
Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ
Oghatiṇṇamanāsavaṃ.

23. Yathā ahu vakkali muttasaddho
Bhadrāvudho āḷavi gotamo ca
Evameva tvampi pamuñcassu saddhaṃ
Gamissasi tvaṃ piṅgiya maccudheyyassa2 pāraṃ.

24. Esa [PTS Page 055] [\q 55/] bhīyo pasīdāmi
Sutvāna munino vaco
Vivattacchaddo3 sambuddho
Akhilo paṭibhānavā.

25. Adhideve abhiññāya
Sabbaṃ vedi parovaraṃ4
Pañhānantakaro satthā
Kaṅkhīnaṃ paṭijānataṃ.

26. Asaṃhīraṃ [PTS Page 056] [\q 56/] asaṃkuppaṃ
Yassa natthi upamā kvaci
Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā
Evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacittanti.

Piṅgiyasuttantaṃ soḷasi

Pārāyanavaggo niṭṭhito

* Saṃkappayantāya-machasaṃ
1. Upallavīṃ-machasaṃ, [PTS.]
Upallaviṃ-va, vī, ka,
2. Maccudheyyapāraṃ-u, [PTS.]
Maccudheyye pāraṃ-su
3. Vivaṭacchado-va, vī, [PTS.]
Vivaṭṭacchado-machasaṃ
4. Paro paraṃ-machasaṃ, [PTS.]

[BJT Page 54] [\x 54/]

1. Ajita sutta niddeso

1-1

Kenassu nivuto loko (iccāyasmā ajito)
Kenassu nappakāsati
Kissābhilepanaṃ brūsi
Kiṃ su tassa mahabbhayaṃ.

Kenassu nivuto lokoti: nirayaloko tiracchānaloko pettivisayaloko1 manussaloko devaloko khandhaloko dhātuloko āyatanaloko ayaṃ loko paro loko brahmaloko devaloko ayaṃ vuccati loko, ayaṃ loko kena āvuto nivuto ovuto2 pihito paṭicchanno paṭikujjitoti 'kenassu nivuto loko'.

Iccāyasmā ajitoti: iccāti: padasandhi padasaṃsaggo padapāripūri akkharasamavāyo3 byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṃ 'iccāti'. Āyasmā'ti: piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappatissādhivacanametaṃ 'āyasmā'ti. Ajitoti: tassa brāhmaṇassa nāmaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ niruttibyañjanaṃ abhilāpoti 'iccāyasmā ajito'.

Kenassu nappakāsatīti: kena loko nappakāsati na bhāsati na tapati na virocati na ñāyati na paññāyatīti 'kenassu nappakāsatīti'. Kissābhilepanaṃ brūsīti: kiṃ lokassa lepanaṃ lagganaṃ bandhanaṃ upakkileso. Kena loko litto saṃlitto upalitto kiliṭṭho saṃkiliṭṭho makkhito saṃghaṭṭho laggo laggito paḷibuddho. Brūsi: ācikkhasi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivarasi vibhajasi uttānīkarosi pakāsesīti 'kissābhilepanaṃ brūsi'.

Kiṃsu tassa mahabbhayanti: kiṃ lokassa bhayaṃ mahabbhayaṃ pīḷanaṃ ghaṭṭanaṃ upaddavo upasaggoti. 'Kiṃsu tassa mahabbhayaṃ'.

Tenāha so brāhmaṇo-

Kenassu nivuto loko
Kenassu nappakāsati
Kissābhilepanaṃ brūsi
Kiṃsu tassa mahabbhayanti.

1. Pittivīsayaloko-syā
2. Ophuṭo-va, ka, syā
3. Akkharasamuccayo-pa

[BJT Page 56] [\x 56/]

1-2

Avijjāya nivuto loko (ajitāti bhagavā)
Vivicchā1 pamādā nappakāsati
Jappābhilepanaṃ brūmi
Dukkhamassa mahabbhayaṃ.

Avijjāya nivuto lokoti: avijjāti: dukkhe aññāṇaṃ dukkhasamudaye aññāṇaṃ dukkhanirodhe aññāṇaṃ dukkhanirodhagāminiyā-paṭipadāya aññāṇaṃ pubbante aññāṇaṃ aparante aññāṇaṃ pubbantāparante aññāṇaṃ idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṃ yaṃ evarūpaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ anabhisamayo ananubodho asambodho appaṭivedho asaṅgāhanā apariyogāhanā asamapekkhanā apaccavekkhanā apaccakkhakammaṃ dummejjhaṃ bālyaṃ asampajaññaṃ moho pamoho sampamoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṃ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ, ayaṃ vuccati avijjā.

Lokoti: nirayaloko tiracchānaloko pettivisayaloko manussaloko devaloko khandhaloko dhātuloko āyatanaloko, ayaṃ loko paroloko brahmaloko devaloko, ayaṃ vuccati 'loko'. Ayaṃ loko imāya avijjāya āvuto nivuto ovuto pihito paṭicchanno paṭikujjito'ti 'avijjāya nivuto loko'. Ajitāti: bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ nāmena ālapati.

Bhagavāti: gāravādhivacanaṃ, apica bhaggarāgoti bhagavā, bhaggadosoti bhagavā, bhaggamohoti bhagavā, bhaggamānoti bhagavā, bhaddadiṭṭhīti bhagavā, bhaggakaṇṭhakoti bhagavā, bhaggakilesoti bhagavā, bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā, bhavānaṃ antakaroti bhagavā, bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā. Bhajī vā bhagavā araññe vanapatthāni2 pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhaseyyākāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā, bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā,
1. Vevīcchā-pa
2. Araññavanapatthāni-machasaṃ

[BJT Page 58] [\x 58/]

Bhāgī vā bhagavā catunnaṃ jhānānaṃ catunnaṃ appamaññānaṃ catunnaṃ āruppasamāpattīnanti bhagavā1 bhāgī, vā bhagavā aṭṭhannaṃ vimokkhānaṃ aṭṭhannaṃ abhibhāyatanānaṃ navannaṃ anupubbasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṃ saññābhāvanānaṃ dasannaṃ kasiṇasamāpattīnaṃ ānāpānasatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ catunnaṃ sammappadhānānaṃ catunnaṃ iddhipādānaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ pañcannaṃ balānaṃ sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṃ tathāgatabalānaṃ catunnaṃ vesārajjānaṃ catunnaṃ paṭisambhidānaṃ channaṃ abhiññānaṃ channaṃ buddhadhammānanti bhagavā, bhagavāti netaṃ nāmaṃ mātarā kataṃ na pitarā kataṃ na bhātarā kataṃ na bhaginiyā kataṃ na mittāmaccehi kataṃ na ñātisālohitehi kataṃ na samaṇabrāhmaṇehi kataṃ na devatāhi kataṃ vimokkhantikamenaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṃ bhagavāti.

Vivicchā pamādā nappakāsatīti: vivicchā vuccati pañca macchariyāni āvāsamacchariyaṃ kulamacchariyaṃ lābhamacchariyaṃ vaṇṇamacchariyaṃ dhammamacchariyaṃ yaṃ evarūpaṃ maccheraṃ maccharāyanā maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ cittassa idaṃ vuccati macchariyaṃ. Api ca khandhamacchariyampi macchariyaṃ. Dhātumacchariyampi macchariyaṃ. Āyatanamacchariyampi macchariyaṃ. Gāho vuccati macchariyaṃ.

Pamādo vattabbo: kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu2 cittassa vossaggo vossaggānuppadānaṃ kusalānaṃ vā dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā (anavaṭṭhitakiriyatā) olīnavuttitā nikkhittachandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo pamādo, yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṃ ayaṃ vuccati pamādo.

1. Arupasamāpattīnaṃ-machasaṃ
2. Pañcakāmaguṇesuvā-vi, ka

[BJT Page 60] [\x 60/]

Vivicchā pamādā nappakāsatīti: iminā ca macchariyena iminā ca pamādena loko nappakāsati na bhāsati na tapati na virocati na ñāyati na paññāyatīti ''vivicchā pamādā nappakāsati''.

Jappābhilepanaṃ brūmīti: jappā vuccati taṇhā yo rāgo sārāgo anunayo anurodho1 nandi nandirāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṃ gedho paḷigedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbanī jālinī saritā visattikā suttaṃ visaṭā2 āyūhanī dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṃ vanatho santhavo sineho apekkho paṭibandhu āsā āsiṃsanā āsiṃsitattaṃ rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā pajappā abhijappā jappanā jappitattaṃ loluppaṃ loluppāyanā loluppāyi tattaṃ pucchañcikatā3 sādukamyatā4 adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā samapatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṃ āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ chadanaṃ bandhanaṃ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṃ latā vevicchaṃ dukkhamūlaṃ dukkhanidānaṃ dukkhappabhavo mārapāso mārabalisaṃ mārāmisaṃ māravisayo māranivāso māragocaro mārabandhanaṃ taṇhānadī taṇhājālaṃ taṇhāgaddulā taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṃ ayaṃ vuccati jappā, lokassa lepanaṃ lagganaṃ bandhanaṃ upakkileso imāya jappāya loko litto saṃlitto upalitto kiliṭṭho saṃkiliṭṭho makkhito5 saṃsaṭṭho laggo laggito6 palibuddhoti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti 'jappābhilepanaṃ brūmi. '

1. Anubodho-va, ka
2. Vīsatā-sa
3. Pucchañcakatā-sa
4. Sādhukamyatā-machasaṃ
5. Makkhitto-machasaṃ
6. Lagito-pa

[BJT Page 62] [\x 62/]

Dukkhamassa mahabbhayanti: dukkhanti jātidukkhaṃ jarādukkhaṃ vyādhidukkhaṃ maraṇadukkhaṃ sokaparidevadukkhaṃ domanassupāyāsadukkhaṃ nerayikaṃ dukkhaṃ tiracchānayonikaṃ dukkhaṃ1 pettivisayikaṃ dukkhaṃ mānusakaṃ dukkhaṃ gabbhokkantimūlakaṃ dukkhaṃ gabbhaṭṭhitimūlakaṃ dukkhaṃ gabbhavuṭṭhānamūlakaṃ2 dukkhaṃ jātassa upanibandhakaṃ dukkhaṃ jātassa parādheyyakaṃ dukkhaṃ attūpakkamadukkhaṃ parūpakkamadukkhaṃ saṅkhāradukkhaṃ viparināmadukkhaṃ cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍaho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā3 sūlā visūcikā kuṭṭhaṃ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṃ4 madhumeho aṃsā piḷakā bhagandalā pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utuparināmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā sītaṃ uṇhaṃ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṃsamakasavātātapasiriṃsapasamphassaṃ dukkhaṃ mātumaraṇaṃ dukkhaṃ5 pitumaraṇaṃ dukkhaṃ bhātumaraṇaṃ dukkhaṃ bhaginīmaraṇaṃ dukkhaṃ puttamaraṇaṃ dukkhaṃ dhītumaraṇaṃ dukkhaṃ ñātivyasanaṃ dukkhaṃ bhogavyasanaṃ dukkhaṃ sīlavyasanaṃ dukkhaṃ diṭṭhivyasanaṃ dukkhaṃ yesaṃ dhammānaṃ ādito samudāgamanaṃ paññāyati atthaṃgamato nirodho paññāyati kammasannissito vipāko vipākasannissitaṃ kammaṃ nāmasannissitaṃ rūpaṃ rūpasannissitaṃ nāmaṃ jātiyā anugataṃ jarāya anusaṭaṃ6 byādhinā abhibhūtaṃ maraṇena abbhāhataṃ dukkhe patiṭṭhitaṃ atāṇaṃ aleṇaṃ asaraṇaṃ asaraṇībhūtaṃ, idaṃ vuccati dukkhaṃ. Idaṃ dukkhaṃ lokassa bhayaṃ mahabbhayaṃ pīḷanaṃ ghaṭanaṃ upaddavo upasaggoti ''dukkhamassa mahabbhayaṃ''

Tenāha bhagavā:

Avijjā nivuto loko (ajitāti bhagavā)
Vivicchā pamādā nappakāsati
Jappābhilepanaṃ brūmi
Dukkhamassa mahabbhayanti.

1-3

Savanti sabbadhi sotā (iccāyasmā ajito)
Sotānaṃ kiṃ nivāraṇaṃ
Sotānaṃ saṃvaraṃ brūhi
Kena sotā pithiyare.

1. Tiracchānayoni dukkhaṃ-pa
2. Gabbhā uṭṭhānamūlakaṃ-va, ka
3. Pakkhantikā-va, ka
4. Lohitaṃ pittaṃ-machasaṃ
5. Mātumaraṇa dukkhaṃ-machasaṃ
6. Anusaṭṭhaṃ-machasaṃ

[BJT Page 64] [\x 64/]

Savanti sabbadhi sotāti: sotāti taṇhā soto diṭṭhi soto kilesasoto duccaritasoto avijjāsoto. Sabbadhīti sabbesu āyatanesu. Savantīti savanti āsavanti sandanti pavattanti cakkhuno rūpe savanti āsavanti sandanti pavattanti sotato sadde savanti āsavanti sandanti pavattanti ghānato gandhe savanti āsavanti sandanti pavattanti jivhāto rase savanti āsavanti sandanti pavattanti kāyato (phoṭṭhabbe) savanti āsavanti sandanti pavattanti manato dhamme savanti āsavanti sandanti pavattanti, cakkhuto rūpataṇhā savanti āsavanti sandanti pavattanti' sotato saddataṇhā savanti āsavanti sandanti pavattanti ghānato gandhataṇhā savanti āsavanti sandanti pavattanti jivhāto rasataṇhā savanti āsavanti sandanti pavattanti kāyato phoṭṭhabbataṇhā savanti āsavanti sandanti pavattanti manato dhammataṇhā savanti āsavanti sandanti pavattantīti ''savanti sabbadhi sotā''.

Iccāyasmā ajitoti: iccāti: padasandhi padasaṃsaggo padapāripūri akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṃ 'iccāti'. Āyasmā'ti: piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappatissādhivacanametaṃ 'āyasmā'ti. Ajitoti: tassa brāhmaṇassa nāmaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ niruttibyañjanaṃ abhilāpoti 'iccāyasmā ajito'.

Sotānaṃ kiṃ nivāraṇanti- sotānaṃ kiṃ āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ saṃvaraṇaṃ rakkhaṇaṃ gopananti ''sotānaṃ kiṃ nivāraṇaṃ''

Sotānaṃ saṃvaraṃ brūhīti sotānaṃ āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ saṃvaraṇaṃ rakkhaṇaṃ gopanaṃ brūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti ''sotānaṃ saṃvaraṃ brūhi. '' Kena sotā pithiyareti kena sotā pithīyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattantīti ''kena sotā pithiyare. ''

Tenāha so brāhmaṇo:

Savanti sabbadhi sotā (iccāyasmā ajito)
Sotānaṃ kiṃ nivāraṇaṃ
Sotānaṃ saṃvaraṃ brūhi
Kena sotā pithīyareti.

[BJT Page 66] [\x 66/]

1-4

Yāni sotāni lokasmiṃ (ajitāti bhagavā)
Sati tesaṃ nivāraṇaṃ
Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi
Paññāyete pithīyare.

Yāni sotāni lokasminti: yāni etāni sotāni mayā kittitāni pakittitāni ācikkhitāni desitāni paññāpitāni paṭṭhapitāni vivaritāni vibhajitāni uttānīkatāni pakāsitāni, seyyathīdaṃ: taṇhā soto diṭṭhisoto kilesasoto duccaritasoto avijjāsoto, lokasminti - apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi ''yāni sotāni lokasmiṃ''. Ajitāti bhagavā: taṃ brāhmaṇaṃ nāmena ālapati.

Sati tesaṃ nivāraṇanti: satī ti yā sati anussati patissati sati saraṇatā1 dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā2 sati satindriyaṃ satibalaṃ sammāsati (satisambojjhaṅgo) ekāyano maggo, ayaṃ vuccati sati. Nivāraṇanti āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ saṃvaraṇaṃ rakkhaṇaṃ gopananti ''sati tesaṃ nivāraṇaṃ''.

Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmīti: sotānaṃ āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ saṃvaraṇaṃ rakkhaṇaṃ gopanaṃ, brūmi ācikkhāmi desehi paññāpehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkaromi pakāsemīti ''sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi''

Paññāyete pithiyareti: ''paññā''ti yā paññā pajānanā amoho dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṃ kosallaṃ nepuññaṃ vebhavyā cintā uparikkhā bhūrī medhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṃ patodo paññā paññindriyaṃ paññābalaṃ paññāsatthaṃ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṃ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Paññāyete. 9
Pithiyareti: paññāya ete sotā pithīyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.

. 3''Sabbe saṃkhārā aniccā''ti jānato passato paññāya ete sotā3 pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. ''Sabbe saṅkhārā dukkhā''ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. ''Sabbe saṅkhārā anattā''ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.
1. Paṭissati saraṇatā-machasaṃ
2. Asammuyhanatā-va, -ka
3. Ete sotāni-machasaṃ

[BJT Page 68] [\x 68/]

''Avijjāpaccayā saṅkhārā''ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. ''Saṅkhārapaccayā viññāṇa''nti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Viññāṇapaccayā nāmarūpanti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Nāmarūpapaccayā salāyatananti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Salāyatanapaccayā phasso'ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Phassapaccayā vedanā'ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Vedanāpaccayā taṇhā'ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Taṇhāpaccayā upādānanti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Upādānapaccayā bhavo'ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Bhavapaccayā jātī'ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Jātipaccayā jarāmaraṇanti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Avijjānirodhā saṅkhāranirodho'ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho'ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho'ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Nāmarūpanirodhā salāyatananirodho'ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Salāyatananirodhā phassanirodho'ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Phassanirodhā vedanānirodho'ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Vedanānirodhā taṇhānirodho'ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Taṇhānirodhā upādānanirodho'ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Upādānanirodhā bhavanirodho'ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Bhavanirodhā jātinirodho'ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Jātinirodhā jarāmaraṇanirodho'ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.
Idaṃ dukkhanti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Ayaṃ dukkhasamudayoti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Ayaṃ dukkhanirodhoti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Ayaṃ dukkhanirodhagāminīpaṭipadāti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.
Ime1 āsavā'ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Ayaṃ āsavanirodhoti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Ayaṃ āsavanirodhagāminīpaṭipadā'ti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.
Ime dhammā abhiññeyyāti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.
Ime dhammā pariññeyyāti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Ime dhammā pahātabbāti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Ime dhammā bhāvetabbāti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti. Ime dhammā sacchikātabbāti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.
1. Ime dhammā-machasaṃ

[BJT Page 70] [\x 70/]

Channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.

Pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.

Catunnaṃ mahābhūtānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattanti.

Yaṃ kiñci samudayadhammaṃ taṃ nirodhadhammanti jānato passato paññāyete sotā pithiyanti pacchijjanti na savanti na āsavanti na sandanti nappavattantīti. ''Paññāyete pithiyare''

Tenāha bhagavā:

''Yāni sotāni lokasmiṃ (ajitāti bhagavā)
Sati tesaṃ nivāraṇaṃ
Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi
Paññāyete pithīyare''ti.

1-5

Paññā ceva satī cāpi (iccāyasmā ajito).
Nāmarūpañca mārisa
Etaṃ me puṭṭho pabrūhi
Katthetaṃ uparujjhati.

Paññā ceva satī cāpīti: paññā'ti yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṃ kosallaṃ nepuññaṃ vebhavyā cintā uparikkhā bhūrī medhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṃ patodo1 paññā paññindriyaṃ paññābalaṃ paññāsatthaṃ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṃ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
Satī ti yā sati anussati patissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā2 sati satindriyaṃ satibalaṃ sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyano maggo, ayaṃ vuccati sati. Nivāraṇanti āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ saṃvaraṇaṃ rakkhaṇaṃ gopananti sammāsatīti ''paññā ceva satī cāpi''.
Iccāyasmā ajito. Iccāti: padasandhi padasaṃsaggo padapāripūri akkharasamavāyo3 byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṃ 'iccāti'. Āyasmā'ti: piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappatissādhivacanametaṃ 'āyasmā'ti. Ajitoti: tassa brāhmaṇassa nāmaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ niruttibyañjanaṃ abhilāpoti 'iccāyasmā ajito'.

Nāmarūpañca mārisāti 'nāma'nti cattāro arupino khandhā. ''Rūpanti cattāro ca mahābhūtā catunnaṃ ca mahābhūtānaṃ2 upādāyarūpaṃ 'mārisā'ti piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappatissādhivacanametaṃ 'mārisāti'. ''Nāmarūpaṃ ca mārisa''.

1. Paṭodo - va, ka
2. Catunnaṃ mahābhūtānaṃ - ka

[BJT Page 72] [\x 72/]

Etaṃ me puṭṭho pabrūhīti 'etaṃ me'ti yaṃ pucchāmi yaṃ yācāmi1 yaṃ ajjhesāmi yaṃ pasādemi. Puṭṭhoti pucchito yācito ajjhesito pasādito. Pabrūhīti brūhi ācikkhāhi desehi paññāpehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti. ''Etaṃ me puṭṭho pabrūhi''.

Katthetaṃ uparujjhatīti katthetaṃ nirujjhati vūpasammati atthaṃgacchati paṭippassambhatīti ''katthetaṃ uparujjhati''

Tenāha so brāhmaṇo:

''Paññā ceva satī cāpi (iccāyasmā ajito)
Nāmarupañca mārisa
Etaṃ me puṭṭho pabrūhi
Katthetaṃ uparujjhatī''ti.

1-6

Yametaṃ pañhaṃ apucchi - ajita, taṃ vadāmi te
Yattha nāmaṃ ca rūpaṃ ca - asesaṃ uparujjhati
Viññāṇassa nirodhena - etthetaṃ uparujjhati.

Yametaṃ pañhaṃ apucchīti = yametanti paññañca satiñca nāmarūpañca. Apucchīti apucchasi ayācasi2 ajjhesasi3 pasādesīti. ''Yametaṃ pañhaṃ apucchi'',

Ajita taṃ vadāmi te'ti ''ajitā''ti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ nāmena ālapati. Tanti paññañca satiñca nāmarūpañca. Vadāmīti vadāmi - ācikkhāmi desemi paññāpemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti. ''Ajita taṃ vadāmi te''.

Yattha nāmañca rūpañca asesaṃ uparujjhatīti ''nāmanti'': cattāro arūpino khandhā, rūpanti: cattāro ca mahābhūtā catunnaṃ ca mahābhūtānaṃ upādāyarūpaṃ. Asesanti sabbena sabbaṃ sabbathā4 sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ pariyādiyanavacanametaṃ ''asesanti. Uparujjhatīti nirujjhati vūpasammati atthaṃ gacchati paṭippassambhatīti ''yattha nāmañca rūpañca asesaṃ uparujjhati''.

1. Āyācāmi-pa,
2. Yācasi-machasaṃ
Pariyācasi-sī
3. Ajjhesi-va, ka, machasaṃ
4. Sabbadā-machasaṃ

[BJT Page 74] [\x 74/]

''Viññāṇassa nirodhena etthetaṃ uparujjhatīti:'' sotāpattimaggañāṇena abhisaṃkhāraviññāṇassa nirodhena satta bhave ṭhapetvā anamatagge saṃsāre ye uppajjeyyuṃ1 nāmaṃ ca rūpaṃ ca etthete nirujjhanti vūpasammanti atthaṃ gacchanti paṭippassambhanti, sakadāgāmimaggañāṇena abhisaṃkhāraviññāṇassa nirodhena dve bhave ṭhapetvā pañcasu bhavesu ye uppajjeyyuṃ nāmaṃ ca rūpaṃ ca etthete nirujjhanti vūpasammanti atthaṃ gacchanti paṭippassambhanti. Anāgāmimaggañāṇena abhisaṃkhāraviññāṇassa nirodhena ekaṃ bhavaṃ2 rūpadhātuyā vā arūpadhātuyā vā ye uppajjeyyuṃ nāmaṃ ca rūpaṃ ca etthete nirujjhanti vūpasammanti atthaṃ gacchanti paṭippassambhanti. Arahattamaggañāṇena abhisaṃkhāraviññāṇassa nirodhena ye uppajjeyyuṃ nāmaṃ ca rūpaṃ ca etthete nirujjhanti vūpasammanti atthaṃ gacchanti paṭippassambhanti. Arahato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyantassa carimaviññāṇassa nirodhena paññā ca sati ca nāmaṃ ca rūpaṃ ca etthete nirujjhanti vūpasammanti atthaṃ gacchanti paṭippassambhantīti 'viññāṇassa nirodhena etthetaṃ uparujjhati'

Tenāha bhagavā:

Yametaṃ pañhaṃ apucchi - ajita taṃ vadāmi te
Yattha nāmañca rūpañca - asesaṃ uparujjhati
Viññāṇassa nirodhena - etthetaṃ uparujjhatīti.

1. Saṃsāre uppajjeyyuṃ-machasaṃ
2. Ekabhavaṃ-machasaṃ

[BJT Page 76] [\x 76/]

1-7

Ye ca saṅkhātadhammā1 se - ye ca sekhā puthū idha
Tesaṃ me nipako iriyaṃ - puṭṭho pabrūhi mārisa.

Ye ca saṅkhātadhammā se'ti: ''saṅkhātadhammā'' vuccanti arahanto khīṇāsavā, kiṃkāraṇā saṅkhātadhammā1 vuccanti arahanto khīṇāsavā. Te saṅkhātadhammā ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā vibhūtadhammā vibhāvitadhammā 'sabbe saṅkhārā aniccā'ti saṅkhātadhammā ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā vibhūtadhammā vibhāvitadhammā 'sabbe saṅkhārā dukkhā'ti saṅkhātadhammā ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā vibhūtadhammā vibhāvitadhammā 'sabbe dhammā anattā'ti saṅkhātadhammā ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā vibhūtadhammā vibhāvitadhammā avijjāpaccayā saṅkhārāti saṅkhātadhammā ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā vibhūtadhammā vibhāvitadhammā yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhammanti saṅkhātadhammā ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā vibhūtadhammā vibhāvitadhammā. Atha vā tesaṃ khandhā saṅkhatā dhātuyo saṅkhātā āyatanāni saṅkhātāni2 gatiyo saṅkhātā uppattiyo saṅkhātā paṭisandhi saṅkhātā bhavā saṅkhātā saṃsārā saṅkhātā vaṭṭā saṅkhātā3 athavā te khandhapariyante ṭhitā dhātupariyante ṭhitā āyatanapariyante ṭhitā gatipariyante ṭhitā uppattipariyante ṭhitā paṭisandhipariyante ṭhitā bhavapariyante ṭhitā saṃsārapariyante ṭhitā vaṭṭapariyante ṭhitā antime bhave ṭhitā antime samussaye ṭhitā antimadehadharā arahanto.

'Tesā'yaṃ4 pacchimakoṭi5 carimo'yaṃ samussayo
Jātimaraṇasaṃsāro natthi tesaṃ punabbhavo'ti.

Taṃ kāraṇā saṅkhātadhammā vuccanti arahanto khīṇāsavāti. 'Ye ca saṅkhātadhammā se'.
1. Saṅkhata dhammāse-va-ka
2. Āyatanāni saṃkhātā-va-ka - machasaṃ
3. Vaṭṭaṃ saṅkhātā-pa
4. Tesaṃ yāsaṃ - machasaṃ
Tesaṃ sāraṃ-va-ka
Tesaṃ yaṃ-pa
5. Pacchimako-bahusu

[BJT Page 78] [\x 78/]

''Ye ca sekhā puthu idhāti'': sekhāti kiṃkāraṇā vuccanti sekhā sikkhantīti sekhā. Kiñca sikkhanti: adhisīlampi sikkhanti adhicittampi sikkhanti adhipaññampi sikkhanti. Katamā adhisīlasikkhā: idha bhikkhu sīlavā hoti pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno anumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu, khuddako'pi sīlakkhandho1 mahanto'pi sīlakkhandho2 sīlaṃ patiṭṭhā ādi caraṇaṃ saṃyamo saṃvaro mukhaṃ pamukhaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā. Ayaṃ adhisīlasikkhā.

Katamā adhicittasikkhā: idha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīni, tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhaṃ asukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ adhicittasikkhā.

Katamā adhipaññāsikkhā: idha bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā. So idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhasamudayoti yathābhūtaṃ pajānāti. Ayaṃ dukkhanirodhoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhanirodhagāminīpaṭipadā'ti yathābhūtaṃ pajānāti, ime āsavāti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ āsavasamudayo'ti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ āsavanirodhoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā'ti yathābhūtaṃ pajānāti. Ayaṃ adhipaññāsikkhā.

Imā tisso sikkhāyo āvajjanti sikkhanti, jānantā sikkhanti, passantā sikkhanti, paccavekkhantā sikkhanti cittaṃ adhiṭṭhahantā sikkhanti, saddhāya adhimuccantā sikkhanti, viriyaṃ paggaṇhantā sikkhanti, satiṃ upaṭṭhapentā sikkhanti, cittaṃ samādahantā sikkhanti, paññāya pajānantā sikkhanti, abhiññeyyaṃ abhijānantā sikkhanti, pariññeyyaṃ parijānantā sikkhanti, pahātabbaṃ pajahantā sikkhanti, bhāvetabbaṃ bhāventā sikkhanti, sacchikātabbaṃ sacchikarontā3 sikkhanti, ācaranti samācaranti samādāya vattanti. Taṃkāraṇā vuccanti sekhā. 4

Puthū'ti: bahukā. Ete sekhā sotāpannā ca paṭipannā ca sakādāgāmino ca paṭipannā ca anāgāmino ca paṭipannā ca arahanto ca paṭipannā ca.

Idhā'ti: imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṃ ādāye imasmiṃ dhamme imasmiṃ vinaye imasmiṃ dhammavinaye imasmiṃ pāvacane imasmiṃ brahmacariye imasmiṃ satthusāsane imasmiṃ attabhāve imasmiṃ manussaloke'ti. ''Ye ca sekhā puthū idha''.
1. Khuddako sīlakkhandho-va-ka - machasaṃ
2. Mahanto sīlakkhandho-va-ka - machasaṃ
3. Sacchikaronto sikkhati - machasaṃ
4. Sekkhā-pana

[BJT Page 80] [\x 80/]

Tesaṃ me nipako iriyaṃ puṭṭho pabrūhi mārisāti tvaṃ hi1 nipako paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. Tesaṃ saṅkhātadhammānaṃ ca sekhānaṃ ca. Iriyaṃ'ti: cariyaṃ vuttiṃ pavattiṃ ācāraṃ gocaraṃ vihāraṃ paṭipadaṃ puṭṭho'ti: pucchito1 yācito ajjhesito pasādito. Pabrūhīti brūhi2 ācikkhāhi desehi paññāpehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehi. Mārisāti piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappatissādhivacanametaṃ mārisāti. ''Tesaṃ me nipako iriyaṃ puṭṭho pabrūhi mārisa''

Tenāha so brāhmaṇo:

'Ye ca saṅkhātadhammā se - ye ca sekhā puthū idha
Tesaṃ me nipako iriyaṃ - puṭṭho pabrūhi mārisā'ti.

1-8

''Kāmesu nābhigijjheyya - manasā nāvilo siyā
Kusalo sabbadhammānaṃ - sato bhikkhu paribbaje. ''

Kāmesu nābhigijjheyyāti: 'kāmā'ti uddānato dve kāmā: vatthukāmā ca kilesakāmā ca. Katame vatthukāmā: manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā attharaṇā pāpuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṃ vatthuṃ hiraññaṃ suvaṇṇaṃ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhaṃ ca janapado ca koso ca koṭṭhāgāranaṃ ca yaṃ kiñci rajanīyaṃ vatthu, vatthukāmā.

Api ca atītā kāmā anāgatā kāmā paccuppannā kāmā ajjhattā kāmā bahiddhā kāmā ajjhattabahiddhā kāmā hīnā kāmā majjhimā kāmā paṇītā kāmā āpāyikā kāmā mānusikā kāmā dibbā kāmā paccupaṭṭhitā kāmā nimmitā kāmā paranimmitā kāmā animmitā kāmā pariggahitā kāmā apariggahitā kāmā mamāyitā3 kāmā amamāyitā4 kāmā sabbepi kāmāvacarā dhammā sabbepi rūpāvacarā dhammā sabbepi arūpāvacarā dhammā taṇhāvatthukā taṇhārammaṇā kamanīyaṭṭhena rajanīyaṭṭhena madanīyaṭṭhena* kāmā. Ime vuccanti vatthukāmā.

1. Puṭṭhoti puṭṭho pucchito-si, syā
2. Pabrūhīti pabrūhi-si.
3. Mamāyikā - va, ka - machasaṃ.
4. Amamāyikā - va - ka - machasaṃ.
* Ramanīyaṭṭhena anissāraṭṭhenā'ti katthaci adhīka pāṭhā.

[BJT Page 82] [\x 82/]

Katame kilesakāmā: chando kāmo rāgo kāmo chandarāgo kāmo saṅkappo kāmo rāgo kāmo saṅkapparāgo kāmo, yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandi kāmataṇhā kāmasineho kāmapipāsā kāmapariḷāho kāmagedho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ kāmogho kāmayogo kāmūpādānaṃ kāmacchandanīvaraṇaṃ.

2. Addasaṃ kāma, te mūlaṃ - saṃkappā kāma, jāyasi
Na taṃ saṃkappayissāmi - evaṃ kāma, na hehisī ti.

Ime vuccanti kilesakāmā.

Gedho vuccati taṇhā yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandi nandirāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṃ gedho paḷigedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbanī jālinī saritā visattikā suttaṃ visaṭā āyūyanī dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṃ vanatho santhavo sineho apekkho paṭibandhu āsā āsiṃsanā āsiṃsitattaṃ rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā pajappā abhijappā jappanā jappitattaṃ loluppaṃ loluppāyanā loluppāyi tattaṃ pucchañcikatā sādukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā samapatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṃ āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ chadanaṃ bandhanaṃ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṃ latā vevicchaṃ dukkhamūlaṃ dukkhanidānaṃ dukkhappabhavo mārapāso mārabalisaṃ mārāmisaṃ māravisayo māranivāso māragocaro mārabandhanaṃ taṇhānadī taṇhā jālaṃ taṇhāgaddulā taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṃ.

Kāmesu nābhigijjheyyāti kilesakāmena vatthukāmena nābhigijjheyya na paḷibuddheyya agiddho assa agathito amucchito anajjhāpanno vītagedho vigatagedho cattagedho vantagedho muttagedho pahīnagedho paṭinissaṭṭhagedho vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītībhūto sukhapaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā vihareyyāti. ''Kāmesu nābhigijjheyya''.

Manasā nāvilo siyā'ti: mano'ti yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ paṇḍaraṃ mano manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjāmanoviññāṇadhātu. Kāyaduccaritena cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ vacīduccaritena cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ manoduccaritena cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ rāgena cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ
Dosena cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ mohena cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ kodhena cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ upanāhena cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ makkhena cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ palāsena cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ issāya cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ macchariyena cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ māyāya cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ sāṭheyyena cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ thambhena cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ sārambhena cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ mānena cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ atimānena cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ madena cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ pamādena cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ sabbakilesehi cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ sabbaduccaritehi cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ sabbadarathehi cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ
[BJT Page 84] [\x 84/]

Sabbapariḷāhehi cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ sabbasantāpehi cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ sabbākusalāhi cittaṃ āvilaṃ hoti lulitaṃ eritaṃ ghaṭṭitaṃ calitaṃ bhantaṃ avupasantaṃ, manasā nāvilo siyā'ti cittena anāvilo siyā alulito anerito aghaṭṭito (acalito) abhanto vūpasanto āvilakare kilese jaheyya pajaheyya vinodeyya byantīkareyya anabhāvaṃ gameyya āvilakarehi kilesehi ca ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādīkatena cetasā vihareyyāti ''manasā nāvilo siyā''.

Kusalo sabbadhammānanti. ''Sabbe saṅkhārā aniccā''ti kusalo sabbadhammānaṃ, ''sabbe saṅkhārā dukkhā''ti kusalo sabbadhammānaṃ, ''sabbe dhammā anattā'ti kusalo sabbadhammānaṃ, 'avijjāpaccayā saṅkhārā'ti kusalo sabbadhammānaṃ, saṅkhārapaccayā viññāṇa'nti kusalo sabbadhammānaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpanti kusalo sabbadhammānaṃ, nāmarūpapaccayā salāyatananti kusalo sabbadhammānaṃ, 'salāyatanapaccayā phasso'ti kusalo sabbadhammānaṃ, 'phassapaccayā vedanā'ti kusalo sabbadhammānaṃ, 'vedanāpaccayā taṇhā'ti kusalo sabbadhammānaṃ, taṇhāpaccayā upādānanti kusalo sabbadhammānaṃ, 'upādānapaccayā bhavo'ti kusalo sabbadhammānaṃ, 'bhavapaccayā jātī'ti kusalo sabbadhammānaṃ, jātipaccayā jarāmaraṇanti kusalo sabbadhammānaṃ, 'avijjānirodhā saṅkhāranirodho'ti kusalo sabbadhammānaṃ, 'saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho'ti kusalo sabbadhammānaṃ, 'viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho'ti kusalo sabbadhammānaṃ, 'nāmarūpanirodhā salāyatananirodho'ti kusalo sabbadhammānaṃ, 'salāyatananirodhā phassanirodho'ti kusalo sabbadhammānaṃ, 'phassanirodhā vedanānirodho'ti kusalo sabbadhammānaṃ, 'vedanānirodhā taṇhānirodho'ti kusalo sabbadhammānaṃ, 'taṇhānirodhā upādānanirodho'ti kusalo sabbadhammānaṃ, 'upādānanirodhā bhavanirodho'ti kusalo sabbadhammānaṃ, 'bhavanirodhā jātinirodho'ti kusalo sabbadhammānaṃ, 'jātinirodhā jarāmaraṇanirodho'ti kusalo sabbadhammānaṃ,

Idaṃ dukkhanti kusalo sabbadhammānaṃ, ayaṃ dukkhasamudayoti kusalo sabbadhammānaṃ, ayaṃ dukkhanirodhoti kusalo sabbadhammānaṃ, ayaṃ dukkhanirodhagāminīpaṭipadāti kusalo sabbadhammānaṃ,

Ime āsavā'ti kusalo sabbadhammānaṃ, ayaṃ āsavasamudayo'ti kusalo sabbadhammānaṃ, ayaṃ āsavanirodho'ti kusalo sabbadhammānaṃ, ayaṃ āsavanirodhagāminīpaṭipadā'ti kusalo sabbadhammānaṃ,

Ime dhammā abhiññeyyāti kusalo sabbadhammānaṃ, ime dhammā pariññeyyāti kusalo sabbadhammānaṃ, ime dhammā pahātabbāti kusalo sabbadhammānaṃ, ime dhammā bhāvetabbāti kusalo sabbadhammānaṃ, ime dhammā sacchikātabbāti kusalo sabbadhammānaṃ,

Channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca kusalo sabbadhammānaṃ,

Pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca kusalo sabbadhammānaṃ,

Catunnaṃ mahābhūtānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca kusalo sabbadhammānaṃ, yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhammanti kusalo sabbadhammānaṃ, evampi kusalo sabbadhammānaṃ.

Athavā aniccato kusalo sabbadhammānaṃ, dukkhato kusalo sabbadhammānaṃ, rogato kusalo sabbadhammānaṃ, sallato kusalo sabbadhammānaṃ, aghato kusalo sabbadhammānaṃ, ābādhato kusalo sabbadhammānaṃ, parato kusalo sabbadhammānaṃ, palokato kusalo sabbadhammānaṃ, ītito kusalo sabbadhammānaṃ, upaddavato kusalo sabbadhammānaṃ, bhayato kusalo sabbadhammānaṃ, upasaggato kusalo sabbadhammānaṃ, calato kusalo sabbadhammānaṃ, pabhaṅguto kusalo sabbadhammānaṃ, addhuvato kusalo sabbadhammānaṃ, atāṇato kusalo sabbadhammānaṃ, alenato kusalo sabbadhammānaṃ, asaraṇato kusalo sabbadhammānaṃ, asaraṇībhūtato kusalo sabbadhammānaṃ, rittato kusalo sabbadhammānaṃ, tucchato kusalo sabbadhammānaṃ, suññato kusalo sabbadhammānaṃ, anattato kusalo sabbadhammānaṃ, ādīnavato kusalo sabbadhammānaṃ, vipariṇāmadhammato kusalo sabbadhammānaṃ, asārakato kusalo sabbadhammānaṃ, aghamūlato kusalo sabbadhammānaṃ, vadhakato kusalo sabbadhammānaṃ, vibhavato kusalo sabbadhammānaṃ, sāsavato kusalo sabbadhammānaṃ, saṃkhatato kusalo sabbadhammānaṃ, mārāmisato kusalo sabbadhammānaṃ, jātidhammato kusalo sabbadhammānaṃ, jarādhammato kusalo sabbadhammānaṃ, vyādhidhammato kusalo sabbadhammānaṃ, maraṇato kusalo sabbadhammānaṃ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammato kusalo sabbadhammānaṃ, saṃkilesikadhammato kusalo sabbadhammānaṃ, samudayato kusalo sabbadhammānaṃ, atthaṃgamato kusalo sabbadhammānaṃ, assādato kusalo sabbadhammānaṃ, ādīnavato kusalo sabbadhammānaṃ, nissaraṇato kusalo sabbadhammānaṃ, evampi kusalo sabbadhammānaṃ.

Athavā khandhakusalo sabbadhammānaṃ, dhātukusalo sabbadhammānaṃ, āyatanakusalo sabbadhammānaṃ, paṭiccasamuppādakusalo sabbadhammānaṃ, satipaṭṭhānakusalo sabbadhammānaṃ, sammappadhānakusalo sabbadhammānaṃ, iddhipādakusalo sabbadhammānaṃ, indriyakusalo sabbadhammānaṃ, balakusalo sabbadhammānaṃ, bojjhaṅgakusalo sabbadhammānaṃ, maggakusalo sabbadhammānaṃ, phalakusalo sabbadhammānaṃ, nibbānakusalo sabbadhammānaṃ, evampi kusalo sabbadhammānaṃ,
[BJT Page 86] [\x 86/]

Atha vā sabbadhammā vuccanti dvādasāyatanāni. Cakkhuṃ ceva rūpā ca sotā ca saddā ca ghānaṃ ca gandhā ca jivhā ca rasā ca kāyo ca phoṭṭhabbā ca mano ca dhammā ca. Yato ca kho ajjhattikabāhiresu āyatanesu chandarāgo pahīno ca hoti ucchinnamūlo tālavatthukato anabhāvakato1 āyatiṃ anuppādadhammo, ettāvatāpi kusalo sabbadhammānanti 'kusalo sabbadhammānaṃ'.

Sato bhikkhu paribbaje ti: 'sato'ti catūhi kāreṇehi sato: kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato, vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato, citte cittānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato, dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato.

Aparehi'pi catūhi kāraṇehi sato: asatiparivajjanāya sato, satikaraṇīyānaṃ dhammānaṃ katattā sato, satipaṭipakkhānaṃ2 dhammānaṃ hatattā sato, satinimittānaṃ dhammānaṃ apammuṭṭhattā sato.

Aparehi'pi catūhi kāraṇehi sato: satiyā samannāgato sato, satiyā vasittā sato, satiyā pāguññena samannāgatattā sato, satiyā apaccorohaṇatāya3 sato.

Aparehi'pi catūhi kāraṇehi sato: sattattā sato, santattā sato, samitattā sato, santadhammasamannāgatattā sato, buddhānussatiyā sato, dhammānussatiyā sato, saṅghānussatiyā sato, sīlānussatiyā sato, cāgānussatiyā sato, devatānussatiyā sato, ānāpānasatiyā4 sato, maraṇasatiyā sato, kāyagatāsatiyā sato, upasamānussatiyā sato. Yā sati anussati patissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā sati satindriyaṃ satibalaṃ sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo. Ayaṃ vuccati sati. Imāya satiyā upeto hoti samupeto upagato samupagato uppanno samuppanno5 samannāgato ayaṃ vuccati sato.

1. Anabhāvaṃgato-ca-ka-
2. Satiparibandhānaṃ-pa - machasaṃ
Satipaṭipandhānaṃ-va-ka
3. Apaccorohaṇattā-pana
4. Ānāpānassatiyā - machasaṃ
5. Sampanno-va-ka

[BJT Page 88] [\x 88/]

Bhikkhūti sattannaṃ dhammānaṃ bhinnattā bhikkhu: sakkāyadiṭṭhi bhinnā, hoti, vicikicchā bhinnā hoti, sīlabbataparāmāso bhinno hoti, rāgo bhinno hoti, doso bhinno hoti, moho bhinno hoti, māno bhinno hoti, bhinnā honti pāpakā akusalā dhammā saṃkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇīyā.

3. ''Pajjena katena1 attanā - (sabhiyāti bhagavā)
Parinibbānagato vitiṇṇakaṅkho
Vibhavañca bhavañca vippahāya
Vusitavā khīṇapunabbhavo2 sa bhikkhū''ti sato bhikkhu

Sato bhikkhu paribbaje ti sato bhikkhu paribbaje: sato gaccheyya, sato tiṭṭheyya, sato nisīdeyya, sato seyyaṃ kappeyya, sato abhikkameyya, sato paṭikkameyya, sato ālokeyya, sato vilokeyya, sato sammiñjeyya, 3 sato pasāreyya, sato saṅghāṭipattacīvaraṃ dhāreyya, sato careyya, vihareyya irīyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyā'ti ''sato bhikkhu paribbaje'' tenāha bhagavā:

Kāmesu nābhigijjheyya - manasā nāvilo siyā
Kusalo sabbadhammānaṃ - sato bhikkhu paribbaje'ti.

Saha gāthāpariyosānā ye te brāhmaṇena saddhiṃ ekacchandā ekapayogā ekādhippāyā ekavāsanavāsitā tesaṃ anekapāṇasahassānaṃ virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi, yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhammanti. Tassa ca pana brāhmaṇassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci. Saha arahattappattā ajinajaṭāvākacīratidaṇḍakamaṇḍalukesā ca massu ca antarahitā, ajito4 bhaṇḍukāsāyavatthavasano saṅghāṭivattacīvaradharo anvatthapaṭipattiyā pañjaliko bhagavantaṃ namassamāno nisinno hoti: satthā me bhante, bhagavā sāvako 'hamasmīti.

Ajita suttaniddeso samatto.

1. Pajjotakatena, -sī.
2. Tiṇṇapunabbhavo, -sī.
3. Samiñjeyya. -Machasaṃ
4. Ajito-syā, machasaṃ udānaṃ

[BJT Page 90] [\x 90/]

2. Tissametteyya suttaniddeso

2-1 Ko'dha santusito loke (iccāyasmā tissametteyyo)
Kassa no santi iñjitā
Ko (ubhantamabhiññāya)
Majjhe mantā na lippati
Kaṃ brūsi mahāpuriso'ti
Ko'dha sibbanimaccagā.

Ko'dha santusito loke'ti: ko loke tuṭṭho santuṭṭho attamano paripuṇṇasaṃkappoti 'kodha santusito loke'.

Iccāyasmā tissametteyyo'ti: 'iccā'ti padasandhi padasaṃsaggo padapāripūri akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatā. Nāmetaṃ iccā'ti. Āyasmā'ti, piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappatissādhivacanametaṃ 'āyasmā'ti. Tisso'ti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ saṅkhā1 samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpo. Metteyyo'ti tassa brāhmaṇassa gottaṃ saṅkhā1 samaññā paññatti vohāro'ti 'iccāyasmā tissametteyyo. '

Kassa no santi iñjitāti: taṇhiñjitaṃ diṭṭhiñjitaṃ māniñjitaṃ kilesiñjitaṃ kāmiñjitaṃ. Kassime iñjitā natthi, na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasannā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā'ti ''kassa no santi iñjitā. ''

Ko ubhantamabhiññāyā'ti: ko ubho ante abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā'ti 'ko ubhantamabhiññāya'.

Majjhe mantā na lippatī'ti: majjhe mantāya na lippati alitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādīkatena cetasā viharatī ti, 'majjhe mantā na lippati'.

Kaṃ brūsi mahāpurisotīti: mahāpuriso aggapuriso seṭṭhapuriso viseṭṭhapuriso pāmokkhapuriso uttamapuriso padhānapuriso pavarapuriso'ti. Kaṃ brūsī: kaṃ kathesi kaṃ maññasi kaṃ bhaṇasi kaṃ passasi kaṃ voharasīti. 'Kaṃ brūsi mahāpuriso'ti.

1. Saṅkhyāṇa-pana

[BJT Page 92] [\x 92/]

Ko'dha sibbanimaccagā'ti ko idha sibbaniṃ taṇhaṃ accagā1 upaccagā atikkanto samatikkanto vītivatto'ti. Kodha sibbanimaccagā'.

Tenāha so brāhmaṇo:

''Ko'dha santusito loke (iccāyasmā tissametteyyo)
Kassa no santi iñjitā
Ko ubhantamabhiññāya
Majjhe mantā na lippati,
Kaṃ brūsi mahāpuriso'ti
Ko'dha sibbanimaccagā''ti.

2-2

Kāmesu brahmacariyavā (metteyyāti bhagavā)
Vītataṇho sadā sato
Saṅkhāya nibbuto bhikkhu
Tassa no santi iñjitā.

Kāmesu brahmacariyavā'ti: 'kāmā'ti uddānato dve kāmā vatthukāmā ca kilesakāmā ca. Katame vatthukāmā: manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā attharaṇā pāpuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṃ vatthuṃ hiraññaṃ suvaṇṇaṃ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhaṃ ca janapado ca koso ca koṭṭhāgāranaṃ ca yaṃ kiñci rajanīyaṃ vatthu, vatthukāmā.

Api ca atītā kāmā anāgatā kāmā paccuppannā kāmā ajjhattā kāmā bahiddhā kāmā ajjhattabahiddhā kāmā hīnā kāmā majjhimā kāmā paṇītā kāmā āpāyikā kāmā mānusikā kāmā dibbā kāmā paccupaṭṭhitā kāmā nimmitā kāmā paranimmitā kāmā animmitā kāmā pariggahitā kāmā apariggahitā kāmā mamāyitā3 kāmā amamāyitā4 kāmā sabbepi kāmāvacarā dhammā sabbepi rūpāvacarā dhammā sabbepi arūpāvacarā dhammā taṇhāvatthukā taṇhārammaṇā kamanīyaṭṭhena rajanīyaṭṭhena madanīyaṭṭhena* kāmā. Ime vuccanti vatthukāmā.

3. Mamāyikā - va, ka - machasaṃ.
4. Amamāyikā - va - ka - machasaṃ.
* Ramanīyaṭṭhena anissāraṭṭhenā'ti katthaci adhīka pāṭhā.

Katame kilesakāmā: chando kāmo rāgo kāmo chandarāgo kāmo saṅkappo kāmo rāgo kāmo saṅkapparāgo kāmo, yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandi kāmataṇhā kāmasineho kāmapipāsā kāmapariḷāho kāmagedho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ kāmogho kāmayogo kāmūpādānaṃ kāmacchandanīvaraṇaṃ.

2. Addasaṃ kāma, te mūlaṃ - saṃkappā kāma, jāyasi
Na taṃ saṃkappayissāmi - evaṃ kāma, na hehisī ti.

Ime vuccanti kilesakāmā.

Brahmacariyavā'ti 'brahmacariyaṃ' vuccati asaddhammasamāpattiyā ārati virati paṭivirati veramaṇī akiriyā akaraṇaṃ anajjhāpatti (velā-anatikkamo). Api ca nippariyāyena brahmacariyaṃ vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathīdaṃ2 sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Yo iminā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena upeto samupeto upagato samupagato3 uppanno samuppanno samannāgato, so vuccati brahmacariyavā. Yathā ca dhanena dhanavā'ti vuccati, bhogena 'bhogavā'ti vuccati, yasena 'yasavā'ti vuccati, sippena ('sippavā'ti) vuccati, sīlena 'sīlavā'ti vuccati, viriyena 'viriyavā'ti vuccati, paññāya 'paññavā'ti vuccati vijjāya 'vijjavā'ti, vuccati, evameva yo iminā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena upeto samupeto upagato samupagato uppanno samuppanno samannāgato so vuccati brahmacariyavāti 'kāmesu brahmacariyavā. '

1. Ajjhaṅgā - machasaṃ
2. Seyyathīdaṃ - machasaṃ
3. Upāgato samupāgato - pu

[BJT Page 94] [\x 94/]

Metteyyāti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ gottena ālapati.
Bhagavā'ti gāravādhivacanametaṃ:
Apica, bhaggarāgoti bhagavā: bhaggadosoti bhagavā: bhaggamohoti bhagavā: bhaggamānoti bhagavā: bhaggadiṭṭhīti bhagavā: bhaggakaṇṭakoti bhagavā: bhaggakilesoti bhagavā: bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā: bhavānaṃ antakaroti bhagavā: bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā: bhaji vā bhagavā araññe vanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhaseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā: bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā: bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā.

Bhāgī vā bhagavā catunnaṃ jhānānaṃ catunnaṃ appamaññānaṃ catunnaṃ arūpasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṃ vimokkhānaṃ aṭṭhannaṃ abhibhāyatanānaṃ navannaṃ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā: bhāgī vā bhagavā dasannaṃ saññābhāvanānaṃ dasannaṃ kasiṇasamāpattīnaṃ, ānāpānasatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ catunnaṃ sammappadhānānaṃ catunnaṃ iddhipādānaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ pañcannaṃ balānaṃ sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā: bhāgī vā bhagavā dasannaṃ tathāgatabalānaṃ catunnaṃ vesārajjānaṃ catunnaṃ paṭisambhidānaṃ channaṃ abhiññānaṃ channaṃ buddhadhammānanti bhagavā: bhagavāti netaṃ nāmaṃ mātarā kataṃ, na pitarā kataṃ, na bhātarā kataṃ, na bhaginiyā kataṃ, na mittāmaccehi kataṃ, na ñātisālohitehi kataṃ, na samaṇabrāhmaṇehi kataṃ, na devatāhi kataṃ, vimokkhantikametaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṃ bhagavāti 'metteyyāti bhagavā. '

Vītataṇho sadā sato'ti 'taṇhā'ti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā yassesā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasannā paṭippassaddhā1 abhabbuppattiyā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati vītataṇho vigatataṇho cattataṇho vantataṇho muttataṇho pahīnataṇho paṭinissaṭṭhataṇho vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo vicchāto nibbuto sītībhūto sukhapaṭisaṃvedī2 brahmabhūtena attanā viharati. Sadā'ti sadā sabbadā sabbakālaṃ niccakālaṃ dhuvakālaṃ satataṃ samitaṃ abbokiṇṇaṃ poṅkhānupoṅkhaṃ3 udakomikājātaṃ4 avīcisantatisahitaṃ phussitaṃ5 purebhattaṃ pacchābhattaṃ purimaṃ yāmaṃ' majjhimaṃ yāmaṃ pacchimaṃ yāmaṃ kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe.
. 8Sato'ti catūhi kāraṇehi sato: kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato, citte cittānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato, dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato aparehipi catūhi kāraṇehi sato: asati parivajjanāya sato: satikaraṇīyānañca dhammānaṃ katattā sato: satipaṭipakkhānaṃ dhammānaṃ hatattā sato: satinimittānaṃ dhammānaṃ asammuṭṭhattā sato. Aparehipi catūhi kāraṇehi sato: satiyā samannāgatattā sato: satiyā vasitatt