Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.

Satthuppasatthacaraṇaṃ saraṇaṃ janānaṃ
Brahmādimoli maṇiraṃsi samāvahantaṃ,
Paṅkeruhābhamudukomalacāruvaṇṇaṃ
Vandāmi cakkavaralakkhaṇa mādadhānaṃ.

Siddhaṃ jinena cirakālamatanditena
Yaṃ bhāvako samadhigacchati khemamaggaṃ
Yaṃ kapparukkharucidāna maṇī, va bhāti
Taṃ dhammamaggamasamaṃ paṇamāmi niccaṃ.

Santindriyaṃ sugatasūnuvaraṃ visuddhaṃ
Yaṃ dakkhiṇeyya'matadaṃ sucipuññakhettaṃ,
Tāṇesinaṃ saraṇamujjhita sabbadukkhaṃ
Vandāmisaṅghamanaghaṃ sirasā mahagghaṃ.

Yampattamettha ratanattayathomanena
Puññena tena duritaṃ sakalaṃ paṇujja,
Vakkhāma'haṃ sumadhuraṃ rasavāhiniṃtaṃ
Bho bho suṇantu sujanā'bhimudāvahā sā.

Tatthatatthūpapannāni vatthūni arahā pure,
Abhāsuṃ dīpabhāsāya ṭhapesuṃ taṃ purātanā.

Mahāvihāre taṅguttavaṅka pariveṇavāsiko,
Raṭṭhapālo'ti nāmena sīlācāra guṇākaro.

Hitāya parivattesi pajānaṃ pālibhāsato,
Punaruttādidosehi tamāsi sabbamākulaṃ,
Anākulaṃ karissāmi taṃ suṇātha samāhitā.

Vītarāgā pure'vocuṃ yasmā tasmā hi bhāsitaṃ,
Etamādaraṇīyaṃ hi sādhu sādhuhi sabbadā'ti.

[SL Page 002] [\x 2/]
Tattha tesaṃ vatthūnamuppattiyo dvidhā bhavanti jambudipe sīhaladīpe cā'ti, tattha jambudīpe tāḷisa sīhaladīpe tesaṭṭhi, tesu tāva jambudīpuppattivatthūni āvibhavissanti, tato pi dhammasoṇḍakassa vatthuādi kathaṃ? Amhākaṃ kira bhagavato pubbe imasmiṃ yeva bhaddakappe kassapo nāma satthā loke udapādi, tassa kho pana bhagavato sāsanantaradhānato nacīreneva kālena amhākaṃ bodhisatto bārānasīrañño aggamahesiyā kucchismiṃ nibbatti. Tassuppattikālasamanantarameva sabbasattānaṃ manasi dhammasaññā udapādi. Tasmāssa dhammasoṇḍo'ti nāmamakaṃsu. So paneso kumāro mahantena parivārena vaḍḍhento sabbasippesu nipphattiṃ patvā pitarā uparajjena pūjito hutvā dānādayo dasakusalakammapathe pūrento pituaccayenāmaccehi rajjenā'bhi siñcito ahosi. So panesa dhammasoṇḍakamahārājā devanagarasadise bārāṇasīnagare cakkavattisadisaṃ bārāṇasīrajjaṃ kārento māsaddhamāsaccayena sirisayanagato evaṃ cintesi. Mamevaṃ rajjasirimanubhavanaṃ na sobhati. Dhammaviyogena divākaravirahito nabho viyā ti ādinā nānākāraṇaṃ cintesi=tenettha.

Puññena sīlādimayena pubbe katena patto'smi atanditena,
Masakkasāre viya devarājā rājattamiddhe puramuttamamhi.

Rūpena hārī nayanussavena saddena sammā savanāmatena,
Gandhena ghāṇussavasobhanena rasaññapuññena rasena cā'pi.

Phassena gattassa suphassadena samiddhipatto'smi mahiddhiko'haṃ,
Nevettakeneva pamādabhāva māpajjituṃ yuttarūpaṃ ti ñatvā.

Dassāmi aṅgaṃ api jīvitaṃca dhaññaṃ dhanaṃ cā'pi pasannacitto,
Sossāmi dhammaṃ sivamādadhānaṃ jineritaṃ jāti jarāpahāṇaṃ.

Na sobhati yathākāsaṃ jalaṃdhāmapatiṃ vinā
Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ vinā dhammā na sobhati.

Na sobhati yathā ratti nisānāthaṃ vinā sadā,
Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ vinā dhammā na sobhati.

Alaṅkato'pi vehatthi vinā dāṭhā na sobhati,
Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ vinā dhammā na sobhati.

Yathā kallolamālīyaṃ vinā velaṃ na sobhati
Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ vinā dhammā na sobhati.

Yathā sumaṇḍito rājā kapaṭo neva sobhati,
Rajjakaraṇaṃ tathā mayhaṃ vinā dhammā na sobhati.

Dhammameva suṇissāmi dhamme me ramatī mano,
Na hi dhammā paraṃ atthi dhammamūlaṃ tisampadanti.

Evaṃ cintetvā pātova sirigabbhā nikkhamma susajjite samussita setacchatte rājapallaṅke amaccagaṇaparivuto nisīdi devarājā viya virocamāno, nisinno pana rājā amacce evamāhā yo pane'ttha bhonto buddhabhāsitesu dhammesu kiñci dhammaṃ jānāti

[SL Page 003] [\x 3/]
So bhāsatu sotumicchāmi dhammanti te sabbe'pi mayaṃ deva na jānāmāti āhaṃsu. Taṃ sutvā anattamano rājā evaṃ cintesi, yannūnāhaṃ hatthikkhandhe sahassaṃ ṭhapetvā nagare bheriṃ carāpetvā yaṃ appevanāma dhanalobhena cātuppadikāyapi gāthāya dhammaṃ deseyya taṃ me dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissatī'ti tato so tathā katvā'pi dhammadesakaṃ alabhanto puna dvisahassaṃ ti catu pañcasahassaṃ'ti yāva koṭippakoṭiṃ dammī'ti tato gāmanigamajanapade tato seṭṭhiṭṭhānaṃ senāpati uparājaṭṭhānādayo'pi puna setacchattaṃ dammi rājavesaṃ pahāya attānaṃ dāsaṃ sāvetvā dhammaṃ desentassa dammī'ti vatvā bheriṃ carāpetvā'pi dhammadesakamalabhitvā saṃviggo kimme dhammaviyogena rajjenāti amaccānaṃ rajjaṃ niyyādetvā saddhammagavesako dhammasoṇḍakamahārājā mahāvanaṃ pāvisi gāmanigamarājadhāniparamparāya=tenettha.

Pure bheriṃ carāpetvā dhammasoṇḍo narādhipo,
Saddhammajjhesakaṃ satthu aladdho dhanakoṭihi.

Dāso homi pahāyāhaṃ rājattaṃ desakassa me,
Iccāha so mahīpālo aho dhammesu lolatā.

Rajjaṃ niyyātayitvāna amaccānaṃ manoramaṃ,
Vanaṃ pāvisi so rājā gavesaṃ dhammamuttamaṃ'ti.

Mahāvanaṃ paviṭṭhakkhaṇe pana mahāsattassa puññatejena sakkassāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi, atha devarājā cintesi akāmaṃ me paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhamahosi kinnukho kāraṇaṃ'ti lokaṃ olokento sakkodevarājā dhammasoṇḍakamahārājānaṃ sakala jambudīpaṃ vicinitvā saddhammajjhesakaṃ alabhitvā vanaṃpaviṭṭhabhāvaṃ addasa-dhammasoṇḍakamahārājā saddhammatthāya rajjadhanabandhujīvitaṃ'pi pahāya araññaṃ paviṭṭho na so vatāyaṃ yo vā so vā satto imasmiṃ yeva kappe buddho bhavissati. Buddhabodhisattocāyaṃ ajjeva mahāraññaṃ paviṭṭho saddhammaṃ aladdhā mahādukkhaṃ pāpuṇeyya na cetaṃ yuttaṃ'ti cintetvā ajja mayā tattha gantabbaṃ dhammāmatarasena tambhisiñcitvā rajje patiṭṭhāpetuṃ'ti attabhāva vijahitvā bhayānakaṃ mahantaṃ rakkhasavesaṃ nimminitvā mahāsattābhimukho avidūre attānaṃ dassesi-tenettha.

Vyagghaccha sīhamahisoragahatthidīpimigākulaṃ kaṇṭakaselarukkhaṃ,
Narānamindo pavisitva kānanaṃ itocito vibbhami dhammakāmo.

Tassānubhāvena purindadassa silāsanaṃ uṇhamahosi kāmaṃ,
Teneva so lokamudikkhamāno addakkhidhīraṃ vipine carantaṃ.

[SL Page 004] [\x 4/]

Mayajja taṃ dhammarasena sammā santappayitvā gamanaṃ caranti,
Mantvā subhīmajjanakūṭavaṇṇaṃ mahāmukhaṃ niggatabhīmadāṭṭhaṃ.

Dittaggisaṅkāsavisālanettaṃ majjhena bhaggaṃ cipiṭagganāsaṃ,
Kharatambadāṭhiṃ ghanamassuvattaṃ nīlodaraṃ gajjitabhimaghosaṃ.

Karoruhaṃ tikkhasalohitāyataṃ visāladhotāyatakhaggahatthaṃ,
Gadāyudhenaṅkitamaññabāhuṃ daṭṭhoṭṭhabhīmaṃ savalīlalāṭaṃ.

Manussamaṃsādanarattapānaṃ bhayānakaṃ kakkhalayakkhavaṇṇaṃ,
Sumāpayitvāna vanantarasmiṃ dassesi attaṃ sa narādhipassā'ti.

Atha mahāsatto attano avidūre ṭhitaṃ rakkhasaṃ addakkhi taṃ disvānāssa bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā cittutrāsamattaṃ vā nāhosi kimatra cintesi apināma evarūpo'pi rakkhaso dhammaṃ jāneyya yannūnāhaṃ tassa santike dhammaṃ suṇissāmi. Tamme dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissatī'ti cintesi. Cintetvā ca pana ajja mayā tamupasaṅkamma pucchituṃ vaṭṭatī'ti rakkhasena saddhiṃ sallapanto āha.

Asmiṃ vanasmiṃ tarusaṇḍamaṇḍite suphullitānekalatākulākule,

Adhiggahīto si mahānubhāva pucchāmi taṃ deva vadehi kaṅkhaṃ.
Dhammaṃ gavesaṃ vanamāgato'mhi pahāya rajjaṃ api ñātisaṅghaṃ,
Jānāsi ve samma vadehi mayhaṃ ekampi gāthaṃ sugatena desitaṃ.

Tato yakkho āha.

Dhammaṃ pajānāma hamekadesaṃ jinerituṃ sādhutaraṃ rasānaṃ,
Desemi ce'haṃ tava dhammamaggaṃ tuvaṃ hiṃ kiṃ kāhasi desakassā'ti.

Atha mahāsatto āha=

Rajje ṭhito assamahaṃ sace bho anapparūpaṃ pakaromi pūjaṃ
Idāni eko vanamajjhapatto karomi kiṃ dehamimaṃ ṭhapetvā,
Yadicchasi tvaṃ mama maṃsalohitaṃ karomahaṃ saṅgahamajja tena
Na catthi aññaṃ tava accanīyaṃ desehi dhammaṃ sugatappasatthaṃ'ti.

Tato yakkho āha=

Bhutvāna maṃsaṃ suhitova santo hantvā pipāsaṃ rudhiraṃ pivitvā, dhammaṃ kathetuṃ pabhavāmi tuyhaṃ vattuṃ na sakkomi khudāpareto'ti.

Atha mahāsatto āha-

Bhutvā tuvaṃ maṃ paṭhamaṃ hi yakkha pacchātu desessasi kassa dhammaṃ,
Dhammassa mayhaṃ tava maṃsalābhaṃ tvameva jānāhi yathā bhaveyyā'ti.

Evaṃ vutte sakko devānamindo sādhu mahārāja ahameva yuttaṃ jānāmī'ti vatvā tassāvidūre tigāvutubbedhaṃ añjanavaṇṇaṃ mahantaṃ pabbataṃ māpetvā mahārāja imamāruyha pabbatamuddhani

[SL Page 005] [\x 5/]

Ṭhito mama mukhe patatu ahaṃ patantassa te dhammaṃ desessāmi evaṃ sante tuyhaṃ dhammapaṭilābho mayhaṃ ca maṃsapaṭilābho bhavissatī ti-taṃ sutvā mahāsatto anamatagge saṃsāre saṃsarato me sīhavyaggacchamacchakacchapavibhaṅgādīnaṃ bhakkhabhūtassa jātīsu pamānaṃ natthi ajja mayā sambuddhassa dhammatthāya jīvitaṃ pariccajituṃ vaṭṭatī'ti cintetvā evamāha.

Saṃsāravaṭṭesu vivaṭṭamānā papponti dukkhaṃ janatā anekā,
Etaṃ hi bho attano vā parassa atthāya nāhosi ahosi tucchaṃ.

Tvamadinnahārī'ti ca pāradāriko pāṇātipātī'si musā abhāsi,
Tvamajjapāyī'ti akāsi dosaṃ paggayha dukkhaṃ bahuso dadanti.
Etaṃ hi bho attano vā parassa atthāya nāhosi ahositucchaṃ
Rukkhā papātā papatitva keci dubbandhiyā duggavisādanena.

Vyādhīhi nānā kharavedanāhi maranti sattā utuvedanāhi,
Etaṃ hi bho attano vā parassa atthāya nāhosi ahositucchaṃ.

Vyagghacchamacchoragakucchiyamhi matassa me natthi pamāṇasaṅkhā,
Etaṃ hi bho attano vā parassa atthāya nāhosi ahositucchaṃ.
Etajja me duccajamattadānaṃ na hoti devissariyādikassa,
Sabbaññubhāvaṃ pana pāpuṇitvā saṃsārato nittaraṇāyasatte.

Tvaṃ samma mayhaṃ bahusopakāri tasmā tavetaṃ vacanaṃkaromi,
Asaṃkito desaya mayha dhammaṃ samijjhatedāni manoratho te'ti.

Evaṃ ca pana vatvā mahāsatto pabbatamāruyha ṭhito āha ahamajjarajjena saddhiṃ jīvitaṃ ca sarīramaṃsaca saddhammatthāya dammī'ti somanassappatto hutvā samma dhammaṃ desehī'ti vatvā tena mahādāṭha mahāmukhaṃ vivaritvā ṭhito tassābhimukho upapati- atha sakko devā namindo somanasso acchariyappatto attabhāvaṃ vijahitvā alaṅkatadibbattabhāvaṃ māpetvā ākāse taruṇasuriyo viya obhāsamāno akāsato patantaṃ mahāsattaṃ ubhohi hatthe hi daḷhaṃ patigaṇhitvā devalokaṃnetvā paṇḍukambalasilāsane nisīdā petvā dibbamayehi gandhamālādīhi pūjāpetvā dhammaṃ sutvā pasanto pasannākāraṃ katvā kassapadasabalena desitaṃ aniccādi paridīpakaṃ.

"Aniccā vata saṅkhārā uppādavayadhammino
Uppajjitvā nirujjhanti tesaṃ vūpasamo sukho"ti.

Gāthāya dhammadesanena tassa manorathaṃ matthakaṃ pāpetvā devaloke mahantaṃ sirivibhavaṃ dassetvā ānetvā sakarajjeyeva patiṭṭhāpetvā appamatto hohi mahārājā'ti ovaditvā devalokameva agamāsī'ti.

[SL Page 006] [\x 6/]

Iti amitasiriṃ vā jīvitaṃ vā'pi santo
Na sumariya pasatthaṃ dhammamevācaranti
Tanutaravibhavānaṃ appamāyūnamamho
Iha kusala pamādo konu tumhādisānaṃ'ti.

Dhammasoṇḍaka vatthuṃ paṭhamaṃ.
-------------------

Mīgaḷuddakassa vatthūmhi ayamānupubbikathā.

Ito kira ekatiṃsatime kappe sikhīnāma sammāsambuddho samatiṃsapāramiyo pūretvā paramābhisambodhiṃ patvā sadevakaṃ lokaṃ saṃsārakantārā uttārento dhammaratana vassaṃ vassāpento dhammabheriṃ paharanto dhammaketuṃ ussāpento ekasmiṃ samaye vivekamanubrūhanto araññāyatanaṃ pāvisi. Pavisitvā ca pana supupphita nāgapunnāgādi nānātarusaṇḍamaṇḍite suphullasumanamālatippabhūti nānālatākule anekavidha dipada catuppada saṅghanisevite ramaṇīyasītalasilātale catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññāpetvā nisīdi chabbaṇṇaraṃsīhi disaṃ purayanto-tadā tattha deva brahmanāga supaṇṇādayo sannipatitvā dibbamayehi gandhamālādīhi bhagavantaṃ pūjayamānā thomayamānā namassamānā aṭṭhaṃsu. Tasmiṃ pana samāgame bhagavā madhurassaraṃ nicchārento brahmaghosena catusacca paṭisaṃyuttaṃ dhammaṃ deseti. Amatavassaṃ vassento viya. Tadā eko migaḷuddako vanaṃ paviṭṭho migasūkare hantvā maṃsaṃ khādanto taṃ ṭhānaṃ patvā addasa bhagavantaṃ dhammaṃ desentaṃ. Disvā ekamantaṃ ṭhito dhammaṃ sutvā cittaṃ pasādetvā tatocuto devaloke nibbattitvā chasu kāmasaggesu manussesu ca aparāparaṃ issariyaṃ anubhavanto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbattitvā viññūtaṃ patto bhagavato sāsane pabbajitvā eka divasaṃ dhammaṃ desentassa bhagavato catusaccapaṭisaṃyuttaṃ dhammakathaṃ sutvā catupaṭisambhidāhi arahattaṃ patvā ekadivasaṃ bhikkhusaṅgha majjhagato attano katakammappakāsanena pītivācamudāharī.

Ekatiṃse ito kappe loke uppajji nāyako,
Battiṃsalakkhaṇākiṇṇo sambuddho sa sikivhayo.

Jalanto dīparukkho'va surīyova nabhamuggato,
Meru rājāva sambuddho jane saggopatāpavā.

Pūretvā dhammanāvāya sanātho sakalaṃ pajaṃ,
Patiṭṭhapento saṃsārakantārā santibhūmiyaṃ.

[SL Page 007] [\x 7/]

Dhammaketuṃ samussento hananto dhammadundubhiṃ
Satte dukkhā pamocento vasī tattha jino vasī.

Ekasmiṃ samaye nātho lokapajjotako jino,
Vivekakāmo sambuddho surammaṃ kānanaṃ gato.

Punnāganāgapūgādī nānāpādapasaṃkulaṃ,
Latāliṅgitasākhāhi sāmodakusumāyutaṃ.

Kusumāmodasampatta chappadālinisevitaṃ,
Nānāmigagaṇākiṇṇaṃ mayūragaṇanaccitaṃ.

Sītalacchodikāsādhu supatittha jalāsayaṃ,
Asārasāradhārāhi nijjharāsatasaṃkulaṃ.

Gantvāna so mahāraññaṃ sītalaṃ sikatātalaṃ,
Silātale nisinno'si vissajjento cha raṃsiyo.

Devā tattha samāgantvā pūjesuṃ dīpaduttamaṃ,
Dibbehi gandhamālehi naccehi turiyehi ca.

Devadevo tadādevasaṅghamajjhe nisidiya,
Catusaccamadesesi niccharaṃ madhuraṃ giraṃ.

Tadāhaṃ luddako āsiṃ migasūkaramārako,
Migamaṃsena jīvāmi tena posemi dārake.*

Tadāhaṃ migavaṃ yāto sabāṇo sasarāsano,
Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ devasaṅghapurakkhataṃ.

Candaṃva tārakā kiṇṇaṃ meruṃ vaṇṇaṃva majjhagaṃ,
Virocamāna māsīnaṃ catusaccappakāsakaṃ.

Ekapasse ṭhito tattha assosiṃ dhammamuttamaṃ,
Tattha cittaṃ pasādetvā somanassaṃ pavedayiṃ.

Ekatiṃse ito kappe yaṃ puññaṃ pasutaṃ mayā,
Tenāhaṃ puññakammena jātosiṃ devayoniyaṃ.

Sampattimanubhutvāna chakāmagge parāparaṃ,
Devasaṅghaparibbuḷho vimāne ratanāmaye.

Manussesu ca yaṃ aggaṃ tassa bhāgī bhavāmahaṃ,
Bhoge me ūnatā natthi saddhammasavaṇe phalaṃ.

Imasmiṃ bhaddake kappe sāvatthipura muttame,
Aḍḍhe mahaddhena sāle jāto'haṃ udite kule. ----------------------------------
* Katthaci "posento puttadārake."

[SL Page 008] [\x 8/]

Mahatā parivārena patto vuddhiṃ ca viññutaṃ,
Cārikaṃ caramāno'haṃ patto jetavanaṃ varaṃ.

Addasaṃ saha sissehi nisinnaṃ sugataṃ tadā,
Assosiṃ madhuraṃ dhammaṃ catusaccappakāsakaṃ.

Sutvāna madhuraṃ dhammaṃ pabbajitvāna sāsane,
Ajarāmaraṃ sītibhūtaṃ pattonibbāṇamuttamaṃ.

Sutaṃ ekamuhuttaṃ me tadā dhammaṃ sudesitaṃ,
Tenamhi caturopāye na jāto na kuto bhayaṃ.

Karamukkhippa vakkhāmi karothekagiraṃ mama,
Mamopamaṃ karitvāna dhammaṃ suṇatha sādhukaṃ'ti.

Evaṃ ca pana vatvā satte dhammasavaṇe niyojesī'ti,

Iti tanutarakālaṃ sādhu dhammaṃ sunitvā
Adhigatavibhavānaṃ ānubhāvaṃ suṇitvā,
Bhavavibhavasukhaṃbho patthayantā kusītaṃ
Jahatha suṇatha dhammaṃ dullabhaṃ dullabhassā'ti.

Migaḷuddakassa vatthuṃ dutiyaṃ
------------------

Tinnaṃ janānaṃ vatthumhi ayamānupubbikathā.
Jambudīpasmiṃ kira pubbe mahānidāgho ahosi. Tadā nidāghasuriyena sakiraṇākara vāpipokkharaṇīnadīgirikandaranijjharādisu udakaṃ nissesaṃ katvā pītamiva udake parikkhīṇe macchakacchapādayo yebhuyyena vināsaṃ pattā. Atha mahāraññabhūmiyaṃ rukkhatiṇalatādayo atīva milātā ahesuṃ. Migapakkhino'pi ghammāhitattā pipāsitā marīciṃ toyanti maññamānā itocito'va dhāvantā mahā dukkhappattā ahesuṃ. Tadā eko suvapotako pipāsito tattha tattha pānīyaṃ pariyesanto mahā raññe ekasmiṃ pūtipādape saṭṭhiratane narakāvāṭe pānīyagandhaṃ ghāyitvā lobhena pātuṃ otiṇṇo ati pātena bhāro tattheva patitvā uggantuṃ nāsakkhi. Athāparo'pi sappo ca manusso cā'ti dve janā tattheva patiṃsu. Sappā nāmavivekaṃ laddhāva attaṃ vijahanti tasmā yaṃ aladdhā vivekattaṃ uggantuṃ nāsakkhi anālambattā manusso pi te uggantuṃ asakkonto maraṇabhayabhītā aññamaññamaviheṭṭhento tattheva vasiṃsu. Athekho bārāṇasīvāsīko manusso vanaṃ paviṭṭho tatheva panīyaṃ pariyesamāno taṃ ṭhānaṃ patvā te tayo'pi disvā kampamānahadayo valliyā piṭakaṃ bandhitvā sikkāyapi ukkhipitvā otāretvā te tayo'pi uddhari athānena te amhākaṃ jīvitaṃ dinnanti somanassā tassevamāhaṃsu. Sāmi mayaṃ tumhe

[SL Page 009] [\x 9/]

Nissāya jīvitaṃ labhimha tumhe ito paṭṭhāya amhākaṃ sahāyo mayampi te sahāyā. Amhākaṃ vasanaṭṭhānāni āgantukāmāti vatvā tesu tāva suvapotako āha sāmi bārāṇasiyaṃ dakkhinadvāre mahā nigrodho atthi tatthāhaṃ vasāmi tava tathārūpe kicce sati mama santikamāgamma suvā 'tisaddaṃ karohī'ti vatvā mettiṃ thiraṃ katvā pakkāmi. Sappo'pi sammāhaṃ tasseva nigrodhassāvidure mahantaṃ vammikaṃ atthi tattha vasāmi tavatthe sati tattha gantvā dīghā'ti saddaṃ karohi'ti vatvā tatheva pakkāmi manusso'pi bārāṇasiyaṃ asukāya nāma vīthiyā asukagehe vasāmi tavatthe sati mama santikaṃ āgacchā'ti vatvā pakkāmi athāparabhāge so upakārako puriso attano kicce sañjāte mama sahāyānaṃ santikaṃ gamissāmī'ti saṅketānusārena gantvā nigrodhamūle ṭhito suvassa saddamakāsiṃ taṃ sutvā suvapotako vegenāgantvā tena saddhiṃ paṭisammoditvā samma cirenāgatosi āgatakāraṇaṃ me ācikkhāti āha sopāha sammāhaṃ jīvitumasakkonto puttadārake ñātīnaṃ paṭipādetvā tava santikamāgatomhi'ti-suvapotakopi sādhu samma tayā kataṃ mama santikamāgacchantena tayā mama jīvitaṃ dinnaṃ mayāpi tava jīvanūpāyaṃ kātuṃ vaṭṭati yāvāhaṃ āgacchāmi tāvettha thokaṃ vissamāti vatvā pakkāmi jīvanūpāyaṃ pariyesamāno tasmiṃ kira samaye bārāṇasīrājā nagarato nikkhamma susajjituyyānaṃ pavisitvā sapariso kīḷitvā majjhantikasamaye suphullitaṃ pañcapadumasañjannaṃ maṅgalapokkharaṇiṃ disvā nahāyituṃ otari tadā suvapotako taṃ ṭhānaṃ patto sākhantare nilino rājapurisānaṃ pamādaṃ disvā rañño muttāhāraṃ ḍasitvā ākāsaṃ pakkhanditvā vegenāgantvā attano sahāyassa datvā appamattomaṃ valaṃjehi sammāti vatvā adāsi. Tato so taṃ gahetvā imaṃ kuhiṃ paṭisāmessāmī'ti cintento mameko sahāyako anto nagarevasati tasmiṃ ṭhapessāmīti cintetvā yathāsaṅke tamupagamma taṃ disvā paṭisanthāraṃ katvā suvapotakena katopakāraṃ pakāsetvā imaṃmuttāhāraṃ sādhukaṃ ṭhapehīti vatvā adāsi. Taṃ khaṇe rājā nahātvānulitto ābharaṇāni pilandhento muttāhāraṃ nāddasa. Tato rājapurisā antoca bahica parijane upaparikkhitvā muttāhāraṃ apassantā nagare bheriṃ cārapesuṃ 'yo muttāhāraṃ passati tassa rājā mahantaṃ yasaṃ dassatī'ti taṃ sutvā so mittadubhi evaṃ cintesi ahaṃ camhi dukkhito yannūnāhaṃ muttāhāraṃ rañño dassetvā sukhena vaseyyaṃ kimme etenāti tena kataṃ tathārūpaṃ upakāraṃ asallakkento mahā mittadubhi puriso rājapurise upasaṅkamma muttāhāraṃ attano santike ṭhapitabhāvaṃ kathesi bho mama santike eko puriso muttāhāraṃ ṭhapesī" evaṃ asappurisa saṃsaggoti-tathāhi.

[SL Page 010] [\x 10/]

Yathā saṃvaḍḍhito nimbo madhukhīrodasiñcanā,
Na yāti madhuraṃ taṃ vopakārama'sataṃ kataṃ.

Sīsenudakamādāya vaḍḍhito'pi nugītaru,
Na yāti madhuraṃ taṃ vopakāramasataṃ kataṃ.

Niccaṃ khīrodapānena vaḍḍhito'siviso yathā,
Visaṃva parivatteti tathā nīcopakārakaṃ.

Yathāttanā kato aggī sītalaṃ na dade khalu,
Tathā nice kataṃ kāraṃ aggiva dahate tanuṃ.

Tasmā upaparikkhitvā hāvabhāvena buddhiyā,
Kātabbā metti jantuhi nāmitto labhate sukhanti.

Athassa mittadūhino vacanena rājapurisā muttāhāraṃ ca tañca gahetvā sabhaṇḍakaṃ purisaṃ dassesuṃ, atharājā sabhaṇḍakaṃ coraṃ disvā kuddho imaṃ netvā dakkhiṇadvāre jīvasūle uttāsethāti āṇāpesi. Rājapurisā tassa rājāṇaṃ karonto agamaṃsu. Tehi nīyamāno puriso dakkhiṇadvārā nikkhamma sappasahāyaṃ saritvā appevanāmetassa santikā kiñci sotthi bhaveyyāti pubbe vutta saṅketānusārena vammikaṃ disvā samma dīghāti saddamakāsi so vammikā nikkhamma taṃ tathā nīyamānaṃ disvā saṃviggo dukkhappatto sahāyassa me ajja avassayena upatthambhaṃ bhavituṃ vaṭṭatī'ti taṃ samassāsetvā attabhāvaṃ vijahitvā aññataravesena rājapurise upasaṅkamma imaṃ purisaṃ muhuttaṃ māmārethāti daḷhaṃ vatvā so muhuttena rañño aggamahesinā vasanaṭṭhānaṃ gantvā sappavaṇṇena deviṃ ḍasitvā tāya visena mucchitakāle manussavaṇṇena vajjhappatto visosadhaṃ jānātīti vatvā taṃkhaṇeva sahāyassa santikaṃ gantvā raññā tava pakkositakāle gantvā udakappasatena deviyā sarīre paharitvā nibbisaṃ karohī'ti vatvā pakkāmi-atha rājā visavejje pariyesanto taṃ pavattiṃ sutvā vajjhappattaṃ ānethā'ti āṇāpetvā deviyā nibbisaṃ karothāti āha. So nāgarājena vuttanayena nibbisamakāsi sā sukhitā arogā ahosi: rājā taṃ disvā tuṭṭho tassa khettavatthu yāna vāhaṇādi dānena mahāsakkāramakāsi. Atha so rājānaṃ upasaṅkamma attanākataṃ sabbaṃ pakāsesi-tena vuttaṃ.

Ekadāhaṃ mahārāja vanaṃ kammena kenaci
Gato'ddasaṃ mahāvāṭe patitaṃ suvapotakaṃ.

Athoragaṃ manussaṃ ca dukkhappatte khudāpare,
Ukkhipiṃ karuṇāyāhaṃ te me vocuṃ tadā tayo.

Adāsi jivamamhākaṃ upakāro'si no tuvaṃ,
Tava kicce samuppanne amhākaṃ ehi santikaṃ.

[SL Page 011] [\x 11/]

Evaṃ tehi pamutto'haṃ agacchiṃ suvasantikaṃ,
Tenakattupakāro'haṃ manussassā'pi santikaṃ.

Tenāhaṃ maraṇappatto addasaṃ uragādhipaṃ,
So'dāsi jīvitaṃ mayhaṃ aladdhaṃ vipulaṃ dhanaṃ.

Sujano nāvamantabbo buddako'ti narādhipa,
Suvo ca urago cete mittadhamme patiṭṭhitā.

Kāraṇaññu manussesu amhehi samajātiko,
Katūpakāro evampidiso jāto narādhamo.

Akasmā deva kuppanti pasīdanti nimittato,
Sīlaṃ hetamasādhūnaṃ bālānamavijānataṃ.

Manussāpi mahārāja keci vissāsiyā na ce,
Tiracchānāpi honteva ajimhamanasāsaṭhā'ti.

Evaṃ so attano pavattiṃ kathesi-rājā taṃ sutvā pasanno imassa purisassa mahantaṃ gehaṃ katvā mahāparihāraṃ karothā'ti āṇāpesi. So pana mama gehaṃ nigrodhassa ca vammikassa ca antare karothā'ti vatvā tathā kāretvā tattha vasanto rājupaṭṭhānaṃ karonto tehi sahāyehi saddhiṃ sammodamāno yāvajīvaṃ vasitvā āyupariyosāne tehi saddhiṃ yathā kammaṃ gato'ti.

Itipatitasukhamhā aṅgato vā dhanamhā
Paramatarapatiṭṭhā honti mittāsakhānaṃ,
Virahitasakhinaṃ bho tattha yasmā'bhivuddhi
Cinatha kusaladhammaṃ mittavantā mahantaṃ.

Tiṇṇaṃ janānaṃ vatthū tatiyaṃ.

Buddheniyā vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Jambudīpe kira pubbe pāṭaliputtanagare sattāsītikoṭinihita dhanaṃ ekaṃ seṭṭhikulaṃ ahosi. Tassa pana seṭṭhino ekāyeva dhītā ahosi. Nāmena buddhenināmātassā sattavassikakāle mātā pitaro kālamakaṃsu. Tasmiṃ kule sabbaṃ sāpateyyaṃ tassā yeva ahosi. Sā kira abhirūpā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā devaccharapaṭibhāgā piyā ca ahosi manāpā saddhā pasannā ratanattayamāmikā paṭivasati. Tasmiṃ pana nagare seṭṭhi senāpati uparājādayo taṃ attano pādaparicārikattaṃ kāmayamānā manusse pesesuṃ paṇṇākārehi saddhiṃ. Sā taṃ sutvā cintesi mayhaṃ mātāpitaro sabbaṃ vibhavaṃ pahāya matā. Mayā'pi tathā agantabbaṃ. Kimme patikulena kevalaṃ vittavināsāya bhavati mayāpanimaṃ dhanaṃ buddhasāsaneyeva nidahituṃ vaṭṭatī'ti cintesi. Cintetvā ca pana tesaṃ na mayhaṃ patikulenattho'ti paṭikkhipi. Sā tato paṭṭhāya mahādānaṃ pavattentī samaṇabrāhmaṇe santappesi-tenettha.

[SL Page 012] [\x 12/]

Chatuddisāyātha jinatrajānaṃ āpānabhūtaṃ gharamāsi tassā,
Yadicchitappaccayalābhahetu devaddumo cāsi mahānubhāvo.

Pupphupahārādi vitānalaṅkatā padīpapaññattasubhāsanāvalī,
Sukhāsanāsīnavasīhi laṅkatā tassāsi tasmiṃ varadānasālā. Sudhotahatthā sucipuñña cittā sadādarā rakkhitapañcasīlā,

Buddhenināmā karuṇāguṇaggā adā mahādānavaraṃ pasatthaṃti athāparabhāge eko assavāṇijako assavāṇijjāya pubbantā parantaṃ gacchanto āgamma imissā gehe nivāsaṃ gaṇhi. Athaso vāṇijo taṃ disvā dhītusinehaṃ patiṭṭhāpetvā gandhamāla vatthā laṅkārādīhi tassā upakārako hutvā gamanakāle amma etesu assesu tava rūccanakaṃ assaṃ gaṇhāhī'ti āha. Sā'pi asse oloketvā ekaṃ sindhavapotakaṃ disvā etaṃ me dehī'ti āha. Vāṇijo amma eso sindhavapotako appamattā hutvā paṭijaggāhī ti vatvā taṃ paṭipādetvā agamāsi. Sā'pi taṃ paṭijaggamānā ākāsagāmibhāvaṃ ñatvā sammā paṭijaggantī evaṃ cintesi puññakaraṇassa me sahāyo laddho'ti agatapubbā ca me bhagavato samāraṃ mārabalaṃ vidhametvā buddhabhūtassa jayamahābodhibhūmiṃ yannūnāhaṃ tattha gantvā bhagavato jayamahā bodhiṃ vandeyyanti cintetvā bahūrajatasuvaṇṇamālādayo kārāpetvā ekadivasaṃ assama bhiruyha ākāsena gantvā bodhimālake ṭhatvā āgacchantu ayyā suvaṇṇamālā pūjetuṃ'ti ugghosesi-tenettha.

Yathopaṭṭhāyahaṃ buddhasāsane suddhamānasā
Pasannā tena saccena mamānuggahabuddhiyā.

Āgacchantu namassantu bodhiṃ pūjentu sādhukaṃ,
Soṇaṇamālāhi sambuddha puttā ariyasāvakā.

Sutvā taṃ vacanaṃ ayyā bahūsīhala vāsino,
Āgamma na bhayā tattha vandiṃsu ca mahiṃsucā'ti.

Tatoppabhūti sā kumārikā buddhasāsane atīva pasannā niccameva assamabhiruyha āgantvā ariyehi saddhiṃ mahābodhiṃ suvaṇṇamālāhi pūjetvā gacchati. Atha pāṭaliputtanagaropavane vanacarā tassā abhiṇhaṃ gacchantiyā ca āgacchantiyā ca rūpasampattiṃ disvā rañño kathesuṃ "mahārāja evarūpā kumārikā assamabhiruyha āgantvā nibaddhaṃ vanditvā gacchati devassānurūpaṃ aggamahesī bhavituṃ"ti rajā taṃ sutvā tenamhi bhaṇe gaṇhatha taṃ kumāriṃ mama aggamahesiṃ karomī'ti purise payojesi tena payuttapurisā

[SL Page 013] [\x 13/]

Bodhipūjaṃ katvā āgacchantiṃ gaṇhāmā'ti tattha nilīnā gahaṇasajjā aṭṭhaṃsu. Tadā sā kumārikā assamabhiruyha mahābodhimaṇḍalaṃ gantvā vītarāgehi saddhiṃ pupphapūjaṃ katvā vanditvā nivatti. Atha tesu eko dhammarakkhitattheronāma tassā evamāha. Bhaginī taṃ antarāmagge corā gaṇhitukāmā ṭhitā asukaṭṭhānaṃ patvā appamattā sīghaṃ gacchāti sā'pi gacchantī taṃ ṭhānaṃ patvā corehi anubandhitā assassa paṇhiyā saññaṃ datvā pakkāmi. Corā pacchato pacchato anubandhiṃsu asso vegaṃ janetvā ākāsa mullaṅghi. Kumārikā vegaṃ sandhāretuṃ asakkontī assassa piṭṭhito parigalitvā patanti mayā katūpakāraṃ sara puttā'ti āha. So patanti disvā vegena gantvā piṭṭhiyaṃ nisīdāpetvā ākāsato netvā sakaṭṭhāneyeva patiṭṭhāpesi-tasmā:-

Tiracchānagatāpevaṃ sarantā upakārakaṃ,
Na jahantī ti mantvāna kataññu honti pāṇino'ti.

Tato sā kumārikā sattāsītikoṭidhanaṃ buddhasāsaneyeva vajitvā yāvajīvaṃ sīlaṃ rakkhitvā uposathakammaṃ katvā tato cutā suttappabuddho viya devaloke nibbattī'ti.

Atitaruṇavayaṃ bho mātugāmā'pi evaṃ
Vividhakusalakammaṃ katva saggaṃ vajanti,
Kusalaphalamahantaṃ maññamānā bhavantā
Bhavatha kathamupekkhā dānamānādikamme.

Buddheniyā vatthuṃ catutthaṃ.

Ahiguṇṭhikassa vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Imasmiṃ kira bhaddakappamhi amhākaṃ kira bhagavato pubbe kassaponāma satthā loke uppajjitvā sadevakaṃ lokaṃ saṃsārasāgarā tāretvā sabbabuddhakiccāni niṭṭhapetvā atthaṃgato divasakaroviya setavyamhi anupādisesāya nibbāṇadhātuyā parinibbāyi. Tadā sakala jambudīpavāsino manussā sannipatitvā ekekaṃ suvaṇṇiṭṭhakaṃ koṭigghanakaṃ ratanavicittaṃ bahicinanatthāya ekekaṃ aḍḍhakoṭiagghanakaṃ abbhantarūpapūranatthaṃ manosilāya mattikā kiccaṃ karonto yojanubbedhaṃ thūpaṃ katvā mahantaṃ sakkāraṃ karonti. Tadā eko abhiguṇṭhiko gāmanigamarājadhānīsu sappe kīḷāpetvā jīvikaṃ kappento ekaṃ gāmaṃ patvā tattha sappe kīḷāpetvā santuṭṭhehi gāmavāsīhi dinnavividhopāyano khādanīya bhojanīyaṃ khāditvā bhuñjitvā tattheva nivāsaṃ gahetvā nisīdi. Tasmiṃ kira gāmake manussā yebhuyyena ratanattayamāmakā. Tasmā te rattibhāge sayantā namo buddhāyā'ti evamādi vadanti. So pana ahiguṇṭhiko micchādiṭṭhiko tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇaṃ najānāti

[SL Page 014] [\x 14/]

Tasmā tesaṃ taṃ vacanaṃ sutvā sayampi keḷiṃ kurumāno parihāsavasena namobuddhāyāti vadati. Athekadivasaṃ so attano kiḷāpanasamatthaṃ ekaṃ sappaṃ tattha tattha pariyesamāno ābhiṇḍati. Tadā eko nāgarājā kassapadasabalassa thūpaṃ gantvā vanditvā ekaṃ vammikaṃ pavisati taṃ disvā ahiguṇṭhiko vegenāgantvā nāgarājaṃ gaṇhituṃ mantaṃ parijapi. So mantaṃ sutvā kujjhitvā taṃ māretukāmo anubandhi. Taṃ disvā abhiguṇṭhiko vegena palāyanto ekasmiṃ pāsāṇe pakkhalitvā patamāno pubbe vutta parihāsavacana paricayena namo buddhāyā'ti vadanto pati. Tassa taṃ vacanaṃ anubandhantassa nāgarañño sotapathe amataṃ viya pati. Atha so ratanattayagāravena tasmiṃ kodhaṃ nibbāpetvā sammamā bhāyi. Ahaṃ ratanattayamantānubhāvapāsena baddho tasmā tvaṃ ḍasituṃ mayhaṃ ananurūpaṃ. Ajja tayi pasanto'mhi paṇṇākāraṃ te dammi gaṇhā'ti tīṇi suvaṇṇapupphāni adāsi. Evaṃ ratanattayaṃ nāma ghorasivisā nampi sappānaṃ manaṃ pīṇeti honti cettha.
Buddho'ti vacanaṃ seṭṭhaṃ buddho'ti padamuttamaṃ,
Natthi tena samaṃ loke aññaṃ sotarasāyanaṃ.

Dhammo'ti vacanaṃ seṭṭhaṃ dhammo'ti padamuttamaṃ,
Natthi tena samaṃ loke aññaṃ sotarasāyanaṃ.

Saṅgho'ti vacanaṃ seṭṭhaṃ saṅgho'ti padamuttamaṃ.
Natthi tena samaṃ loke aññaṃ sotarasāyanaṃ.

Tassa mukhaṃ mukhaṃ nāma yaṃ vattati mukhesadā,
Dullabhaṃ buddhavacanaṃ sabbasampattidāyakaṃ.

Tassa mano mano nāma yaṃ ve manasi vattati,
Dullabhaṃ buddhavacanaṃ sabbasampattidāyakaṃ.

Tameva kavacaṃ dehe tameva maṇi kāmado,
Tameva surabhīdhenu tameva surapādapo.

Tasseva sotaṃ sotaṃva yaṃ puṇāti jano ayaṃ,
Dullabhaṃ buddhavacanaṃ sabbasampattidāyakaṃ.

Evaṃ vidho'rago ghoro haḷāhaḷaviso sadā,
Buddho'ti vacanaṃ sutvā santuṭṭho'dāsi jīvitaṃ.

Soṇṇa pupphattayaṃ cā'pi mahagghaṃ bahulaṃ adā,
Passa buddho'ti vācāya ānubhāvamahantataṃ'ti.

Atha nāgarājā tassatāni suvaṇaṇapupphāni datvā evamāha. Samma etese ekaṃ tava puññatthāya. Ekaṃ mama puññatthāya. Pūjehi itarena yāvajīvaṃ sukhena jīvanto puttadāre posento dānādīsu appamajjanto jīvikaṃ kappehi. Mā hīnakamme vyāvaṭohohi micchādiṭṭhīva pajahāti ovaditvā pakkāmi ahiguṇṭhiko'pi

[SL Page 015] [\x 15/]

Somanassappatto tena vuttanayeneva dvīhi pupphehi cetiyaṃ pūjetvā ekena sahassaṃ labhitvā tena puttadāre posento kapanaddhikavanibbakādīnaṃ dānaṃ dento ahiguṇṭhika kammaṃ pahāya kusalameva upacinanto āyupariyosāne saggaparāyano ahosi.

Iti aviditasatto kiñci buddhānubhāvaṃ
Labhati dhanavisesaṃ yassa nāmappakāsā
Viditajananikāyo kinnu tassānubhāvaṃ
Na lapati jinanāmaṃ kiccamaññappahāyā'ti.

Ahiguṇṭhikassa vatthuṃ pañcamaṃ

Saraṇattherassa vatthūmhi ayamānupubbīkathā.

Sāvatthiyaṃ kira sumano nāmeko gahapati ahosi. Tassa bhariyā dhijampatikā nāmate agāraṃ ajjhāvasantā aparabhāge puttaṃca dhītaraṃca labhiṃsu. Atha tesaṃ daharakāleyeva mātāpitaro kālavakaronto jeṭṭhakaṃ pakkositvā mayaṃ putta tuvaṃ patirūpe ṭhāne nivesituṃnāsakkhimha. Yaṃ no ghare vibhavaṃ sabbaṃ taṃ gaṇha imāya ca te kaṇiṭṭhikāya vuddhiṃ tvameva jānāhī'ti vatvā jeṭṭhakassa hatthe kaṇiṭṭhikāya hatthaṃ ṭhapetvā kālamakaṃsu. Athaso mātā pitunnaṃ accayena ālāhaṇakiccaṃ katvā vasanto kālantareṇa kaṇiṭṭhikaṃ patirūpena kulena sambandhitvā sayampi dāra pariggahamakāsi. Athāparabhāge tassa kaṇiṭṭhikā gabbhinī hutvā ekadivasaṃ sāmikaṃ āha. Sāmi, mama bhātaraṃ daṭṭhukāmomhi'ti sopi sādhu bhaddeti anurūpeṇa paṇṇākāreṇa tāsa saddhiṃ nikkhami. Tadā pana bhagavā sunivattho supāruto bhikkhusaṅghaparivuto piṇḍāya nagaraṃ pāvisi. Chabbaṇṇaghana buddharaṃsiyo vissajjento tato te bhagavantaṃ disvā pasannacittā pañcapatiṭṭhitena vanditvā aṭṭhaṃsu. Atha satthā tesaṃ jayampatikānaṃ upanissāya sampattiṃ disvā te saraṇesuva sīlesuva patiṭṭhāpetvā evamāha. Kadāci vo dukkhe uppanne tathāgato anussaritabbo'ti-tathāhi.

Yaṃ kiñci bhayamuppannaṃ rājacorādi sambhavaṃ,
Tadā sareyya sambuddhaṃ nicchanto tadupaddavaṃ.

Yaṃ ve uppaddavaṃ hoti yakkhapetādi sambhavaṃ,
Tadā sareyya sambuddhaṃ nicchanto tadupaddavaṃ.

Sīghavyaggha taracchādi puṇḍarīkādi sambhavaṃ, tadāsareyya sambuddhaṃ nicchanto tadupaddavaṃ.

Yamātapaggivātādi udakāsani sambhavaṃ,
Tadāsareyya sambuddhaṃ nicchanto tadupaddavaṃ.

[SL Page 016] [\x 16/]

Pajjārādīhi rogehi visamotuhi sambhavaṃ,
Tadā sareyya sambuddhaṃ nicchanto tadupaddavaṃ.

Maccunā ce yadā yuddhaṃ karontenāpi jantunā,
Sari tabbo tadā buddho patthentenattano jayanti.

Tato te bhagavato vacanaṃ paṭinanditvā vanditvā agamaṃsu. Atha jeṭṭhako āgate te disvā yathānurūpaṃ sakkāramakāsi. Tassā sāmiko katipāhaṃ tattha vasitvā bhariyaṃ jeṭṭhakassa paṭipādetvā mama gāme kiccaṃ atthi'titvā pakkāmi athassa bhātā bhariyaṃ pakkositvā āha. Bhaddeimissā sabbaṃ kattabbaṃkarohī'ti. Sā tato paṭṭhāya tassā udakannapānādinā veyyāvaccaṃ kurumānā etissā hatthapādagīvupagesu ābharaṇesu lobhaṃ uppādetvā taṃ vūpasametaṃ asakkontī āhārūpacchedaṃ katvā gilānāviya mañcakaṃ upaguhitvā nipati. Atha so gehaṃ gantvā taṃ tathā sayitaṃ disvā mañcake nisinno kiṃ bhadde aphāsukanti pucchi. Sā tuṇhī hutvā katipayavāre pucchitā na sakkā kathetunti āha. Puna sāmikena gāḷhaṃ nibandhite sā cintesi ujukaṃ mayā tassā piḷandhani patthemiti vutte nappatirūpaṃ tassā pañcamadhuramaṃsaṃ patthemi'ti vutte taṃ māressati. Tadā piḷandhanāpi mayhamevā'ti tato sāmi tava kaṇiṭṭhikāya pañcamadhuramaṃsaṃ patthemi alabhamānāya me jīvitaṃ natthī'ti āha. Taṃ sutvā so anekapariyāyena manussamāraṇaṃ nāma bhāriyanti vatvā nivārento'pi nivāretuṃ nāsakkhi. Atha tāya paṭibaddhacitto kāmamucchito mohamūḷho hutvā sādhu labhissasīti tassā vacanaṃ sampaṭicchi-tathāhi.

Hāyanti idha lokatthā hāyanti pāralokikā,
Hāyanti mahato atthā ye itthinaṃ vasaṅgatā.

Esā mātā pitā eso bhaginī bhātaro ime,
Garutabbe najānantī ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

Kāraṇā kāraṇantetaṃ kattabbaṃvā navā idaṃ,
Kāmandhattā na jānanti ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

Pāṇaṃ vā atipātentī honti vā pāradārikā,
Bhāsanti alikaṃ vācaṃ ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

Sandhicchedādikaṃ theyyaṃ majjapānaṃ ca pesunaṃ,
Karonti sāhasaṃ sabbaṃ ye itthīnaṃ vasaṅgatā.

Aho acchariyaṃ loke sarantānaṃ bhayāvahaṃ,
Bhariyāya vasaṃ gantvā sodariṃ hantumicchatī'ti

Atha so sāhasiko puriso bhaginiṃ evamāha. Ehi amma amhākaṃ mātāpitunnaṃ iṇaṃ sādhessāma appevanāma no disvā iṇāyikā iṇaṃ dassantī'ti taṃ sutvā tāya sampaṭicchite sukhayānake nisīdāpetvā iṇāyikānaṃ gāmaṃ gacchanto viya mahāaṭaviṃ patvā yānaṃ maggaṃ okkamma ṭhapetvā vicarantimeva naṃ hatthe gahetvā

[SL Page 017] [\x 17/]

Chandissāmī'ti cintetvā kese gahetvā bhūmiyaṃ pātesi-tasmiṃ khaṇe tassā kammajavātā caliṃsu. Sā hātu lajjāya sāmi kammajavātā me caliṃsu yāvāhaṃ vijāyāmi tāva upadhārehī ti vadantī pi apanetuṃ asakkontī puttaṃ vijāyi. Atha so taṃ samīpe vaṭarukkhamūle māressāmī ti makule gahetvā ākaḍḍhi. Tasmiṃ kāle sā sāmi tava bhāgineyyassa mukhaṃ oloketvā tassa sinehenā'pi maṃ na mārehī'ti vadantī yāci. Atha so kakkhaḷo tassā taṃ kāruṇika vacanaṃ asuṇanto viya māretuṃ ussahateva. Tato sā kumārikā attano asaraṇā cintesi. Mama saddenāgantvā yo koci mamabhātu anayaṃ kareyya taṃ nappatirūpanti bhātu sinehena nissaddā attanā gahitasaraṇaṃ āvajjamānā nipajji. Athassā bhātari mettānubhāvenaca anussarita saraṇānubhāvena ca tasmiṃ nigrodhe adhivatvā devatāevarūpo mātugāmo ettha māritā abhavissā addhāhaṃ devasamāgamaṃ pavisituṃ na labhissāmī ti cintetvā etissā sāmiko viya taṃ tajjetvā palāpetvā tvaṃ mā bhāyīti samassāsetvā yānake saputtaṃ kumāriṃ nisīdāpetvā taṃ divasameva sāvatthimāgamma antonagare sālāyaṃ naṃ nipajjāpetvā antaradhāyi. Tathāhi.

Sabbasampattidātāraṃ sabbalokeka nāyakaṃ,
Manasā'pi ye vibhāventi taṃ ve pālenti devatā.

Muhuttampi ca yo mettaṃ bhāveti yadi sādhukaṃ,
Taṃ ve pālenti devā pi tosayanti upāyanā'ti.

Tato tassā pana sāmiko nagarā nikkhamma gacchanto attano bhariyaṃ disvā tvaṃ kadā āgatā kenānītāsī'ti pucchi. Sā devatāya ānītabhāvaṃ ajānantī kiṃ tvaṃ bhaṇasi nanu tayā ānītāmhi'ti. Sopi kiṃ bhoti bhaṇasi tava bhātugāme diṭṭhakāla toppabhūti ajja cattāro māsā jātā ettakaṃ kālaṃ tvaṃ nadiṭṭhapubbā. Kathaṃ tvaṃ mayā saddhiṃ āgatāti pucchi sā taṃ sutvā tenahi māññassaimaṃ rahassaṃ kathehi sāmīti vatvā bhātarā attano kataṃ sabbaṃ vitthāreṇa kathesi. Taṃ sutvā tassā sāmiko saṃviggo bhayappatto hutvā taṃ attano gehaṃ pāpesi. Tato katipāhaṃ tāya vissamite te ubho'pi satthāraṃ nimantetvā mahādānaṃ datvā vanditvā ekamante nisīdiṃsu. Atha sā bhagavato saraṇasīlānubhāvena attano jīvita paṭilābhaṃ pakāsetvā attano puttaṃ bhagavantaṃ vandāpetvā saraṇo'ti nāmamakaṃsu satthā tesaṃ ajjhāsayaṃ ñatvā tadanurūpaṃ dhammaṃ desesi. Desanāvasāne ubhopi sotāpannā ahesuṃ. Athassā putto saraṇa kumāro vīsatimevasse buddhasāsane pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patto saraṇatthero nāma paññāyī ti.

[SL Page 018] [\x 18/]

Khaṇampi manasevaṃ devadevaṃ sarantā
Paramatarapatiṭṭhaṃ pāpuṇantī ti mantvā,
Bhagavati guṇarāsiṃ jānamānā janā bho
Bhajatha saraṇasīlaṃ sabbathā sabbakālanti.

Saraṇattherassa vatthu chaṭṭhamaṃ.
--------------------

Vessāmittāya vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Jambudīpe kira kosambi nagare kosambirañño vessāmittānāma aggamahesi ahosi. Tadā bhagavā kosambiyaṃ paṭivasati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ cārikaṃ caramāno tasmiṃ samaye sā raññā saddhiṃ vihāraṃ gantvā anopamāya buddhalīḷhāya madhureṇa sareṇa desentassa bhagavato dhammaṃ sutvā pasannā saraṇesu patiṭṭhāya buddhamāmikā hutvā viharati. Athāparabhāge tassā rañño rajjatthāya paccantarājā yuddhasajjā rajjaṃ vā detu yuddhaṃvā ti paṇṇaṃ pahiṇi. Taṃ sutvā rājā mahatiyā senāya parivuto yuddhabhūmiṃ gacchanto mahesiyā saddhiṃ gantvā khandhāvāraṃ nivāsetvā tassā evamāha. Bhadde saṅghāmasīse jayaparājayo nāma na sakkā viññātuṃ sace me parājayo abhavissa puretarameva rattapatākaṃ ussāpessāmī tena abhiññāṇena tvaṃ kosambimeva gacchāhīti anusāsitvā saṅgāmamaṇḍalaṃ gantvā mahāraṇaṃ karonto attano parājayabhāvaṃ ñatvā mātugāmaṃ saritvā rattaddhajaṃ ussāpetvā yujjhanto raṇe pati. Atha sā rattapatākaṃ disvā parājito nūna me sāmiko'ti bhayena palāyitumārabhi. Athataṃ cora rañño manussā disvā nūnāyaṃ rañño aggamahesī'ti ñatvā attano rājānaṃ dassesuṃ rājā taṃ disvā paṭibaddhacitto mametaṃ abhisekaṃ karothā ti amacce āṇāpesi amaccā taṃ abhisekatthāya yāciṃsu. Sā na me bhaṇe abhisekenattho ti na icchi. Amaccā tamatthaṃ rañño ārocesuṃ. Rājā naṃ pakkosāpetvā kasmā na icchasī ti pucchi sā evamāha.

Suṇohi sādhukaṃ deva bhāsamānāya me vaco,
Bhattā mayhaṃ mato ajja sabbasampatti dāyako.

Katvāna so bhisekaṃ maṃ attano hadayaṃ viya,
Pālesi taṃ sarantassā sokaggi dahate manaṃ.

Mahārāja sacaññassa assa'maggamahesikā,
Tamhā dukkhā na muñcāmi tenāhaṃ taṃ na patthaye.

Sokaggināpadittāhaṃ soke sokaṃ kathaṃ khipe,
Jalantaggimhi ko nāma palālaṃ pakkhipe budho.

Piyavippayoga dukkhaṃ taṃ cintayantī punappunaṃ,
Tamhā dukkhā na muñcāmi tasmāhaṃ taṃ na patthaye'ti.

[SL Page 019] [\x 19/]

Taṃ sutvā rājā kodhenābhibhūto sace nābhisiñcissasi aggimhi taṃ pakkhipissāmi ti vatvā mahantaṃ dārucitakaṃ kārāpetvā aggiṃ datvā ekapajjote ettha jāte pavisā'ti āha. Atha sā yācanti rājānaṃ āha.

Pāpo nippāpinaṃ rāja pātanaṃ khalu pāvake,
Hoti pāpaphalaṃ tassa paccatthe ca parattha ca.

Purātanehi bhūpāla samaṇabrāhmaṇesu ca,
Mātāpitusu bālesu rogenātura itthisu,
Nappasattho vadho deva tasmāhaṃ na vadhārahā'ti.

Taṃ sutvā'pi rājā asajjento manusse āṇāpesi. Etāya hatthapāde gahetvā aggimhi pakkhipathā ti te tathā kariṃsu atha sā aggimhi pakkhipamānā natthettha me koci paṭisaraṇoti saraṇameva saraṇaṃ karomīti cintetvā buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmī'ti vadanti manasā ca anussarantī aggimhi pati. Tathāvidhopi aggī tassā sarīre lomakūpamattampi uṇhākāraṃ kātuṃ nāsakkhi. Padumagabbhaṃ paviṭṭhā viya sītibhūtasarīrā ahosi. Rājā taṃ acchariyaṃ disvā saṃviggo lomahaṭṭhajāto vegena taṃ upasaṅkamitvā ubhohi hatthehi paggayha urenipajjāpetvā rājāsane nisīdāpetvā añjalimpaggayhaṭhito kasmā te taṃ aggi sarīraṃ mā paridahīti pucchi sā taṃ kāraṇaṃ kathentī evamāha.

Mātā pitā ca ñātī ca parivārā ca sohadā,
Mantosadhādayo cā'pi mahesakkhā ca devatā.

Ete caññe ca bhūpālā sattānaṃ bhayamāgate,
Rakkhituṃ neva sakkonti hitvāna saraṇattayaṃ.

Agāhaṃ buddhaṃ saraṇaṃ buddho me saraṇaṃ iti,
Tena tejena maṃ rāja jalanto aggi nodahī.

Agāhaṃ dhammaṃ saraṇaṃ dhammo me saraṇaṃ iti,
Tena tejena maṃ rāja jalanto aggi nodahī.

Agāhaṃ saṅghaṃ saraṇaṃ saṅgho me saraṇaṃ iti,
Tena tejena maṃ rāja jalanto aggi nodahī.

Evaṃ mahānubhāvantaṃ paccakkhaṃ ehipassikaṃ,
Nānopaddavaviddhaṃsiṃ nānāsampattidāyakaṃ.

Saraṇattayaṃ hi yo satto na samādāya gaṇhati.
Idha vā parattha vā loke so sukhaṃ nānubhossati.

Saraṇattayaṃ hi yo satto susamādāya gaṇhati,
Idha vā parattha vā loke so sukhā na vihāyati.

Tasmā tuvampi bhūpāla gaṇhāhi saraṇattayaṃ,
Taṃ te bhavati sabbattha tāṇaṃ leṇaṃ parāyaṇanti.

[SL Page 020] [\x 20/]

Taṃ sutvā rājā ativiya pasannamānaso taṃ khamāpetvā mahantaṃ sakkārasammānaṃ katvā ajjapaṭṭhāya tvaṃ mama mātā'ti taṃ mātuṭṭhāne ṭhapetvā saraṇamagamāsi. Tasmiṃ sannipatitvā ṭhita mahājanā taṃ pāṭihāriyaṃ disvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāya dānādīni puññakammāni katvā yathā kammaṃ gatā'ti.

Iti saraṇavaraṃ sā kevalaṃ uggahetvā
Jalitadahanamajjhe sītibhāvaṃ alattha.

Parama saraṇasīlaṃ pālayantā kathaṃ vo,
Nalabhatha bhavabhogaṃ nibbutiñcāpi anteti.

Vessāmittāya vatthu sattamaṃ.
-------------------

Mahāmandhātu vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Ito kira ekanavutikappamatthake vipassī nāma sambuddho loke uppajjitvā pavattavaradhammacakko sadevakehilokehi pūjiyamāno bandhumatīnagare paṭivasati. Tadā so mandha tā tasmiṃ nagare tunnaka ro hutvā nibbatti tunnakārakammena jīvikaṃ kappento viharati. Tadā sakalanagaravāsino buddhapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā mahādānamadaṃsu atha so evaṃ cintesi sabbepi me nagaravāsino dānaṃ dadanti ahameko ca seso duggatattā yajjāhamajja bījaṃ na ropemi imamhā dukkhā na parimuñcissāmī'ti so vegena tunnakārakammaṃ pariyesitvā kiñci mūlaṃ labhitvā tena ekassāpi dānaṃ dātuṃ okāsamaladdho āpaṇaṃ gantvā rājamāse gahetvā caṅgoṭakaṃ puretvā ādāya buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa bhattaggaṃ gantvā ṭhito evaṃ cintesi. Natthidāni okāsaṃ ekassapi bhikkhuno patte okirituṃ addhāhaṃ ime ākāse vikirissāmī ti appevanāma patamānānaṃ ekassa'pi bhikkhuno patte ekampi pateyya taṃ me bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyātī'ti pasannamānaso uddhaṃ khipi tato patamānā te parivārikadevatānañca bhagavato ānubhāvena ca bahi apatitvā bhagavantamādiṃ katvā sabbesaṃ bhikkhūnaṃ patteyeva patiṃsu . Atha so taṃ acchariyaṃ disvā pasannamānaso sirasi añjalimpaggayha ṭhito evaṃ patthanamakāsi.

Iminā me adhikāreṇa pasādena yatissare
Kāmabhogīnahaṃ aggo bhaveyyaṃ jāti jātiyaṃ.

Paharitvā yadā pāṇiṃ olokemi nabho talaṃ,
Sattaratanasampannaṃ vassaṃ vassatu sabbadā'ti

So tato paṭṭhāya devamanussesu saṃsaranto mahantaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ bhaddakappe ādimhi mahāsammato nāma rājā ahosi. Tassa putto rojo nāma tassa putto vararojo nāma tassa putto kalyāṇo nāma tassa putto

[SL Page 021] [\x 21/]

Varakalyāṇo nāma varakalyāṇassa putto uposatho nāma uposathassa putto mandhātā nāma hutvā nibbatti. So sattahi ratanehi catuhi ca iddhīhi samannāgato cakkavatati rajjaṃ kāresi. Tassa vāmahatthaṃ sammiṃjitvā dakkhiṇahatthena appoṭhite ākāsato dibbamegho viya jānuppamāṇaṃ sattaratanavassaṃ vassati. Eva rūpo acchariyo ahosi. So caturāsīti vassasahassāni kumāra kīḷaṃ kīḷi caturāsīti vassasahassāni oparajjaṃ kāresi caturāsīti vassasahassāni cakkavattirajjaṃ kāresi āyupanassa asaṅkhyeṃ ahosi. So ekadivasaṃ kāmataṇhaṃ pūretuṃ asakkonto ukkaṇṭhitākāraṃ dassesi amaccā kiṃ deva kinnukho ukkaṇṭhāsīti pucchiṃsu. So bhaṇe mayhaṃ puññakamme olokiyamāne imaṃ rajjaṃ nappahoti. Katarannu kho ṭhānaṃ ramanīyanti devaloko mahārājāti so cakkaratanaṃ abbhukkiritvā parisāya saddhiṃ cātummahārājika devalokaṃ agamāsi. Athassa cattāro mahā rājāno dibbamālā gandhahatthā devagaṇaparivutā paccuggamanaṃ katvā taṃ ādāya cātummahārājika devalokaṃ gantvā rajjaṃ adaṃsu tassa parisāya parivutassa tasmiṃ rajjaṃ karontassa dīgho addhāvītivatto so tatthapi taṇhaṃ puretumasakkonto ukkaṇṭhitākāraṃ dassesi. Tato cattāro mahārājāno kinnukho mahārāja ukkaṇṭhite ti pucchiṃsu. Imamhā devalokā katarannukho ṭhānaṃ ramaṇīyanti deva paresaṃ upaṭṭhākamanussasadisā mayaṃ tāvatiṃsadevaloko ito sataguṇena ramaṇīyoti mandhātā cakkaratanaṃ abbhukkiritvā attano parisaparivuto tāvatiṃsābhimukho pāyāsi. Athassa sakko devarājā dibbamālāgandhahattho devagaṇaparivuto paccuggamanaṃ katvā taṃ hatthe gahetvā ito ehi mahārājāti āha. Tato rañño devagaṇaparivutassa gamanakāle pariṇāyakaratanaṃ cakkaratanaṃ ādāya saddhiṃ parisāya manussapathaṃ otaritvā attano gharaṃ pāvisi-sakko mandhātuṃ sakkabhavanaṃ netvā devatā dve koṭṭhāse katvā attano majjhe bhinditvā adāsi. Tato paṭṭhāya dvepi rājāno rajjaṃ kāresuṃ. Evaṃ kāle gacchante sakko saṭṭhisatasahassādhikāni tisso ca vassakoṭiyo āyu khepetvā cavi. Añño sakko nibbatti. Sopi tatheva devarajjaṃ kāretvā āyukkhayena cavi. Etenupāyena chattiṃsasakkā caviṃsu. Mandhātā pana manussaparihāreṇa devarajjaṃ kāresiyeva tassevaṃ kāle gacchante bhīyosomattāya kāma taṇhā uppajji so kimme upaḍḍharajjena sakkaṃ māretvā ekarajjaṃ karissāmi'ti cintesi. Sakkaṃ pana māretuṃ nasakkā kāma taṇhā panesā vipattimūlā-tathāhi.
Varamatra sukhantyatra atiracchāvihato naro,
Idha vā parattha vā kiñci na sātaṃ vindate sadā.
Taṇhāya jāyate soko taṇhāya jāyate bhayaṃ,
Taṇhāya vippamuttassa natthi soko kuto bhayaṃ.

[SL Page 022] [\x 22/]

Taṇhādāso naro ettha rājacorādisambhavaṃ,
Hatthacchedādikaṃ dukkhaṃ pāpuṇāti vihaññati.

Yena lobhena jātena satā jīyanti pāṇino,
Khettaṃ vatthuṃ hiraññaṃva gavāssaṃ dāsaporisaṃ,
Sabbatthāmena so lobho pahātabbova viññunā'ti.

Tato atiracchāvihatassa tassa āyusaṃkhāro parihāyi. Jarā sarīraṃ pahari manussasarīraṃhi nāma na devaloke bhijjati. Atha so devalokā bhassitvā bandhumatī nagaruyyānaṃ pāvisi. Uyyānapālo tassa āgatabhāvaṃ rājakulaṃ nivedesi. Rājā rājakulā āgantvā uyyāne yeva āsanaṃ paññāpesi. Tato mandhātā uyyāne paññattavarāsane nisinno anuṭṭhāna seyyaṃ kappesi. Tato amaccā deva tumhākaṃ purato kinnū kathessāmāti pucchiṃsu. Mama purato tumhe imaṃ sāsanaṃ mahājanassa katheyyātha mandhātumhā rājā dvisahassadīpaparivāresu catusu mahādīpesu cakkavattirajjaṃ kāretvā cātummahārājikesu rajjaṃ kāretvā chattiṃsa sakkānaṃ āyuparimāṇena devaloke rajjaṃ kāretvā kālamakāsīti. So evaṃ vatvā kālaṃ katvā yathākammaṃ gatoti. Idamatthaṃ pakāsetuṃ bhagavā catumahāparisamajjhe imā gāthāyo āha.

Yāvatā candimasuriyā pariharanti disā bhanti virocanā,
Sabbeva dāsā mandhātā ye pāṇā paṭhavinissitā.

Nakahāpaṇavassena titti kāmesu vijjati.
Appassādā dukhā kāmā itiviññāya paṇḍito.

Api dibbesu kāmesu ratiṃ so nādhigacchati,
Taṇhakkhayarato hoti sammāsambuddha sāvakoti.

Taṃ sutvā bahu sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.

Iti gatiniyatānaṃ bodhiyā uttamānaṃ,
Sakavasamupanetvā deti dukkhā'ti taṇhā.

Aniyata gatikānaṃ kā kathāmādisānaṃ,
Jahatha tamita mantvā bho bhajavho tivatthuṃ.

Mahāmandhātu vatthu aṭṭhamaṃ.
-----------------

Buddhavammavāṇijakassa vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Jambudīpe kira pāṭalīputtanagare buddhavammo nāma vāṇijako ahosi. Vāṇijaka kammena jīvamāno, so aparabhāge satthavāhehi saddhiṃ gāmanigama janapada rājadhānīsu vaṇijjaṃ payojamāno vicarati tasmiṃ samaye bhagavānekabhikkhusahassaparivuto janapada

023
Cārikaṃ carati bahudevamanusse saṃsāra kantārā uttārentā, tadā so bhagavantaṃ addasa. Dvattiṃsalakkhaṇānubyañjanapatimaṇḍitaṃ jalamānasuvaṇaṇa meruviya virocamānaṃ mahābhikkhusaṅgha parivutaṃ, disvā paramapītiyā phuṭasarīro añjalimpaggayha bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā sāyaṇhe bhagavantaṃ bhattena nimantesi, buddhasāsane aparicitabhāvena, athassa bhagavā vikālabhojanaṃ paṭiviratā tathāgatāti āha. Atha so bhagavantaṃ vanditvā kiṃ bhante bhagavantā vikāle bhuṃjissantīti, athassa kathaṃ paṭicca bhagavā aṭṭhavidha pānaṃ tathāgatānaṃ vikāle bhuṃjituṃ kappati. Seyyathidaṃ? Ambapānaṃ jambupānaṃ cocapānaṃ movapānaṃ phārusakapānaṃ madhupānaṃ muddikapānaṃ sālukapānanti, taṃ sutvā vāṇijo saha sakkarārasehi muddikapānaṃ katvā buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa adāsi sabhikkhūsaṅgho satthā paribhuttapānīyaraso tassa dhammaṃ desetvā janapadacārikaṃ pakkāmi. Sopi pasannamānaso hutvā nivatto saddhiṃ vāṇijakehi tesu tesu janapadesu vāṇijjaṃ payojento mahāvattaniyaṃ nāma kantāraṃ pāpuṇi. Tattha tesaṃ sabbesuyeva sakaṭesu pātīyaṃ parikkhayamagamāsi. Tattha sabbamanussānaṃca balivaddānaṃca pānīyaṃ nāhosi. Atha so vāṇijo pipāsābhibhuto tesu tesu sakaṭesu pānīyaṃ pariyesanto vicarati. Athekasmiṃ sakaṭe manussā taṃ disvā kāruññena etthagaccha imasmiṃ koḷambe thokaṃ pānīyaṃ atthi pivāti vadiṃsu tato so gantvā pānīyaṃ pivi. Tassa taṃ rasaṃ muddikapānarasasadisaṃ ahosi pivantova so evaṃ cintesi sammāsambuddhassa tadā me dinnamuddikapānassa nissando ajja sampatto bhavissatīti accherababhutacitto somanassa jāto gantvā sayameva cāṭiyā pidhānaṃ vivari. Sakalāpi sā cāṭi muddikapānena paripuṇṇā ahosi tato so rasavantaṃ ojavantaṃ aparikkhayaṃ dibbapānasadisaṃ pānīyaṃ disvā paramāya pītiyā phuṭasarīro ugghosesi. Sabbe pānīyaṃ pivantūti taṃ sutvā sabbe sannipatitvā pānīyaṃ disvā abbhutacittā jātā. Vāṇijo tesaṃ majjhe buddhānubhāvaṃ pakāsento āha-

Passathedaṃ bhavantā bho ānubhāvaṃ mahesino,
Acintanīyamaccheraṃ sandiṭṭhikamakālikaṃ.

Pasannamanasā buddhe dinnaṃ pānīyakammayā,
Vipaccati idāneva taṃ dānaṃ munivāhasā.

Ojavantaṃ sudhannaṃva sītalaṃ madhurodakaṃ,
Dibbapānaṃva devānaṃ jātamabbhutamakkhayaṃ.

Sīlavantesu ko nāma na dadeyya vicakkhaṇo,
Idha loke paratthe ca sukhadaṃ dānamuttamaṃ.

3

[SL Page 024] [\x 24/]
Yathicchitaṃ gahetvāna pivantu madhurodakaṃ
Bhājanāni ca pūretvā yantu sabbe yathicchitanti.

Evañca pana vatvā sabbe manusse ca balivadde ca muddikaraseneva santappesi. Tato tatto āgatāpi pānīyaṃ pivanto ca pānīyaṃ akkhayaṃ ahosi tato vāṇijo satthavāhehi saddhiṃ vaṇijjaṃ payojetvā sakanagaraṃ āgacchanto bhagavantaṃ passitvā gamissāmiti veḷuvanaṃ gannvā satthāraṃ vanditvā katānuñño ekamante nisīdi. Satthāpi tena saddhiṃ madhurapaṭisanthāramakāsi. Upāsakopi bhante tumhākaṃ pāṭihāriyaṃ disvā pasanno vanditvā gamissāmiti āgatomhi evamevañca pāṭihāriyanti vitthārena kathesi. Athassa bhagavā dhammaṃ desesi. So dhammaṃ sutvāna satthāraṃ svātanāya nimantetvā mahādānaṃ datvā attano gehameva agamāsi so tato paṭṭhāya dānādīni puññāni katvā tatocuto devaloke dvādasayojanike kanakavimāne devaccharā parivuto devissariya samannāgato nibbatti. Tassa pubbakammapakāsanatthaṃ tattha tattha ratanabhājanesu dibbamayehi mudadikapānehi paripuṇṇaṃ ahosi. Pānīyaṃ pivitvā devā naccanti vādenti kīlantīti.

Na vipula jinasāraṃ jānamāno janevaṃ
Labhati vipula bhogaṃ toyamattassa dānā,
Viditaguṇagaṇā bho tīsuvatthūsu tumhe
Labhatha khalu visseṃ sīlavantesu dānā'ti.

Buddhavamma vāṇijakassa vatthu navamaṃ.
-----------------------

Rūpadeviyā vatthumhi ayamānupubbī kathā.

Atīte kira vipassissa bhagavato kāle tasmiṃ nagare ekā gāmadārikā vihāre ābhiṇḍantī ekaṃ gilānabhikkhuṃ disvā kampamānahadayā upasaṅkamitvā vanditvā bhante ko te ābādho sarīraṃ pīḷetīti pucchi. Tenāpi bhagini kharābādho me pīḷetiti vutto sā tenahi bhante ahaṃ taṃ rogaṃ vūpasamessāmīti nimantetvā gehaṃ gantvā taṃ pavattiṃ mātāpitunnaṃ kathetvā tehi anuññātā punadivase nānāggarasena bhesajjāhāraṃ sampādesi. Tato so bhikkhu pana divase cīvaraṃ pārupitvā bhikkhāya carantā tassā gehaṃ gantvā aṭṭhāsi. Sā theraṃ āgataṃ disvā somanassa jātā pattaṃ gahetvā āsanaṃ aññāpetvā adāsi. Tattha nisinnaṃ taṃ āhāreṇa sādhukaṃ parivisitvā sakkāramakāsi. Athassā saddhābalena bhuttamatteyeva so ābādho vūpasami. Tato so vūpasantarogo dutiyadivase tassā gehaṃ nāgamāsi atha sā vihāraṃ gantvā taṃ vanditvā kasmā nāgatatthāti pucchitvā tena me bhagini vyādhi vūpasmi tasmā nāgatosmiti vutte sā sādhu bhanteti somanassajātā gehameva agamāsi. Sā tena puññakammena kālaṃ katvā devaloke nibbattitassā tattha dvādasayojanikaṃ kanakavimānaṃ nibbatti sā tattha devissariyaṃ anubhavantī chabuddhantaraṃ khepetvā

[SL Page 025] [\x 25/]
Amhākaṃ bhagavato kāle jambudīpe devaputtanagare udiccabrāhmaṇakule jeṭṭhabrāhmaṇassa bhariyāyakucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi. Sā paripākamanvāya mātukucchito nikkhami. Tassā mātukucchito nikkhantakālatopaṭṭhāya divase divase aṭṭhaṭṭhanālimattaṃ taṇḍulaṃ nibbattati. Tassā rūpa sampattiṃ disvā pasannā mātā pitaro rūpadevīti nāmamakaṃsu. Pacchā taṃ patirūpena dārakena niyojesuṃ. Athassā taṇḍulanālimattaṃ gahetvā pacituṃ āraddhe icchiticchitamaṃsādivyañjanañca sappīnavanītadadhikhīrādigorasañca jīramaricādikaṭukabhaṇḍañca kadalipanasamadhuguḷādī upakaraṇañca bhājanāni pūretvā nibbattati. Tāya hatthena gahitaṃ kiñci khādanīyaṃ bhojanīyaṃ vā pūtibhāvaṃ na gacchati bhattukkhaliṃ gahetvā sakalanagaravāsino bhojentiyāpi ekakaṭacchumattaṃ bhattaṃ gahitaṭṭhānaṃ na paññāyati. Evaṃ aparikkhayapuññā ahosi sakaladevaputta nagare candasuriyāva pākaṭā ahosi. Atha sā pañcasatabhikkhu nimantetvā niccaṃ sakanivesaneyeva bhojeti tadā tesaṃ antare paṭisambhidāppatto mahāsaṅgharakkhitattheronāma imissā puññānubhāvaṃ dibbacakkhunā disvā na jānāti esā attanā pubbe katakammaṃ yannunāhaṃ assā pakāseyyanti ekadivasaṃ tassā nivesane bhuṃjitvā anumodanaṃ karonto jānāsi bhagini tayā pubbe katakamma'nti pucchi. Na jānāmi bhante sotu micchāmīti. Athassā so pubbakammaṃ pakāsento:-

Ekanavute ito kappe vipassī nāma nāyako.
Ahosi loke lokeka nāyako chinnabandhano.

Tadā tasmiṃ pure ramme āsi tvaṃ gāmadārikā,
Ābhiṇḍantī vihārasmiṃ addakkhi jinasāvakaṃ.

Rogāturaṃ kisaṃ paṇḍuṃ assasantaṃ muhuṃmuhuṃ,
Disvāna kampitā cittā nimantetvāna taṃ muniṃ.

Bhesajjañceva bhattañca adā tvaṃ tena so yati,
Abyābādho anīgho ca ahosi anupaddavo.

Tato tvaṃ tena kammena sukatena tato cutā,
Jātāsi devalokasmiṃ sabbakāmasamiddhinī.

Tattha te puññatejena pāsādo ratanāmayo,
Maṇithūpi satākiṇṇo kūṭāgārehi laṅkato.

Nekagabbhasatākiṇṇo sayanāsanamaṇḍito,
Accharāsatasaṃkiṇṇo naccagītādi saṃkulo.

Rambhāmbajambusannīra pugapuṇṇāga pāṭalī
Nāgāditarusaṇḍehi maṇḍituyyāna pantihi.

[SL Page 026] [\x 26/]

Padumuppalakaḷhāra kundakānana maṇḍite.
Madhumattāli pālīhi sārasīsarasaṃkule.

Devaputtehi nekehi tathā devaccharāhi ca,
Niccussave mahābhoge vimāne mananandane.

Tvamevaṃ devalokamhi vindamānā mahāyasaṃ,
Addhānaṃ vītināmetvā nibbute gotame jine.

Jambudīpe idānī tvaṃ nibbattā uditekule,
Puññapaññā guṇāvāsā rūpenaggā piyaṃ vadā

Etaṃ te deva lokasmiṃ devissariyamabbhūtaṃ,
Imaṃ te idha lokasmiṃ sabbaṃ mānusikaṃ sukhaṃ.

Vipassimunino kāle tvaṃ tassekassa bhikkhuno,
Adā dānaṃ gilānassa tassa taṃ phalamīdisaṃ.

Kātabbaṃ hi sadā puññaṃ icchantena sukhappadaṃ.
Tasmā tvaṃ sabbadā bhadde ussukkā kusale bhavā'ti.

Evaṃ so tassā purimattabhāve katakammaṃ pakāsetvā idāni puññakamme appamādā bhavāti anusāsi. Sā therassa dhammadesanaṃ sutvā paramasomanassā tato paṭṭhāya dānādisu niratā puññāni karontī teneva somanassena sotāpannā ariyasāvikā ahosī'ti.

Iti taruṇa kumārī puññakammesu sāraṃ
Aviditaguṇamattā datva bhikkhussa dānaṃ
Divamanuja sukhaṃ sā'lattha tumhe bhavantā
Viditakusalapākā kiṃ na labbhetha santiṃ.

Rūpadeviyā vatthuṃ dasamaṃ.
Dhammasoṇḍaka vaggo paṭhamo.
---------------------

Nandirājassa vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Ito kira kappasatasahassamatthake padumuttaro nāma satthā loke udapādi sadevakaṃlokaṃ saṃsārakantārā uttārento tasmiṃ kira samaye eko kuṭumbiko satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso buddhapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā mahādānaṃ sajjetvā attano bhavanaṃ devabhavana miva alaṅkaritvā buddhārahaṃ mahāsanaṃ paññāpetvā gantvā bhagavantaṃ yāci kālo'yaṃ bhante bhagavato bhattaggassa upasaṅkamanāyāti atha bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto mahatā buddhānubhāvena gantvā nisīdi. Paññattavara buddhāsane tato kuṭumbiko haṭṭho udaggosapariso bhagavantaṃ parivisati

[SL Page 027] [\x 27/]

Anekehi madhurannapānādīhi. Tadā tassa bhagavato sāsane dhutaṅgadharānaṃ aggo vasabhatthero nāma mahāsāvako sapadānavattena piṇḍāya caramāno tassa kuṭumbikassa gehadvāre aṭṭhāsi. Atha so theraṃ disvā bhante satthā antogehe nisinno tumhepi pavisathā'ti yāci thero apavisitvāva agamāsi. Kuṭumbiko bhagavantaṃ upasaṅkamitvā tamatthaṃ vatvā kiṃ bhante sadevake loke bhagavatā'pi uttaritaro guṇena saṃvijjatīti āha athassa puttopamaṃ dassetvā therassa guṇe vaṇṇento evamāha.

Pālenti nimmalaṃ katvā pātimokkhādisaṃvaraṃ'
Samādinnadhutaṅgā ca appicchā munisūnavo.

Niccamantakayuddhamhi naddhā yodhāva dappitā,
Puññānaṃ vatthu bhutā te devamānusa kādinaṃ.

Dhāremahaṃ vaṇṇa vantaṃ sīveyyampi ca cīvaraṃ,
Buddhaputtā mahānāgā na dhārenti tathāvidhaṃ.

Dhārenti te paṃsukūlaṃ saṅghāṭetvā pilotike,
Vaṇacchādanacolaṃ va icchālobhavivajjitā.

Sādiyāmi sadāhambho upāsaka nimantanaṃ,
Neva sādenti sambuddhaputto 'pāsakayācanaṃ.

Sapadānena yaṃ laddhaṃ lūkhaṃ vāpi paṇītakaṃ'
Tena tussanti me puttā rasagedhavivajjitā.

Nipajjāmi ahaṃ sādhu satthate sayane suhe,
Na te seyyaṃ pakappentī saṃsārabhayabhīrukā.

Ṭhā nāsanena gamanena kappenti iriyāpathaṃ,
Neka bhūmisamākiṇṇa pāsādesu vasāmahaṃ.

Buddhaputtā tathācchannaṃ na kadāci pavisanti te,
Rukkhamūle susānasmiṃ abbhokāse ramanti te.

Bhāvetvā bhavanāsāya hetuṃ bhāvanamuttamaṃ,
Ahaṃ gāme vasissāmi pāpento janataṃ sivaṃ.
Ramanti mama puttā te pantasenāsanekakā, tesaṃ mahantataro santo thero'yaṃ vasabho mahā,
Dhutapāpo dhutaṅgaggo ñāto 'yaṃ mama sāsane'ti.

Evaṃ bhagavā hatthaṃ ukkhipitvā candamaṇḍale paharanto viya therassa guṇepakāsesi tato so tassa guṇakathaṃ sutvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ kāmayamāno yannūnāhaṃ anāgate aññatarassa sammāsambuddhassa sāsane dhutaṅgadharāṇaṃ aggo 'bhavissāmīti taṃ ṭhānantaraṃ patthento bhagavato pādamūle nipajji. Satthā taṃ kāraṇaṃ upaparikkhitvā ito kappasatasahassa matthake gotamo

[SL Page 028] [\x 28/]

Nāma satthā uppajjati tvaṃ tadā dhutaṅgadharānaṃ aggo hutvā kassapoti paññāyissasīti vyākaraṇamadāsi. Tato paṭṭhāya so somanasso puññakammaṃ katvā tato cuto devamanussesu devissariyaṃ anubhavanto vipassīsammāsambuddhakāle ekasāṭako nāma brāhmaṇo hutvā mahādānaṃ adāsi tato cuto kassapasammāsambuddhe parinibbute bārāṇasī nagare bārāṇasī seṭṭhi hutvā nibbatto dānādīni puññāni katvā tato cavitvā saṃsāre saṃsaranto dasavassasahassāyukesu manussesu bārāṇasiyaṃ eko kuṭumbiko hutvā nibbatti. So panāyaṃ kuṭumbiko araññe jaṅghāvihāraṃ anuvicaranto paccantime janapade araññāyatane aññataraṃ paccekabuddhaṃ addasa so ca pacceka buddho tattha cīvarakammaṃ karonto anuvāte appahonte saṃharitvā ṭhapetuṃ āraddho. Kuṭumbiko taṃ disvā bhante kiṃ karothāti pucchi. So paccekabuddho appicchatāya tenapuṭṭho na kiñcivutto hoti. So civaradussaṃ nappahotīti ñatvaṃ attanouttarasāṭakaṃ paccekabuddhassa pādamūle ṭhapetvā agamāsi. Paccekabuddho taṃ gahetvā anuvātakaṃ āropento cīvaraṃ katvā pārupi. Kuṭumbiko jīvita pariyosāne kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cavitvā bārāṇasito tiyojanamattake ṭhāne aññatarasmiṃ nagare nibbatti tassa mātā pitaro nandīti nāmaṃakaṃsu. Tassa satta bhātaro ahesuṃ sesā cha bhātaro nānākammantesu vyāvaṭā mātāpitunnaṃ posenti nandikopana akamma sīlo geheyeva vasati. Tasmā tassa sesā kujjhanti mātāpitaropi nandikaṃ āmantetvā ovadanti. So tuṇhi hoteva. Athāparasmiṃ samaye gāme nakkhatthaṃ ghuṭṭhaṃ tadā so mātaraṃ āha amma sāṭakaṃ dehi nakkhattaṃ kīḷissāmīti sā dhotavatthaṃ nīharitvā, adāsi amma thūlaṃ idanti sā aññaṃ nīharitvā adāsi tampi paṭikkhipi atha naṃ mātā āha tāta yādise mayaṃ gehe jātā natthi ito sukhumatarassa paṭilābhāya puññanti labhanaṭṭhānaṃ gamissāmi ammāti putta ahaṃ ajjeva tava bārāṇasī nagare rajjapaṭilābhaṃ icchāmīti āha. So sādhu ammāti mātaraṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi mātuyā panassa evaṃ ahosi. Kahaṃ so gamissati pubbe viya idha vā ettha vā gehe nisīditvā āgacchatīti so pana puññaniyāmena codiyamāno gāmato nikkhamitvā bārāṇasiṃ gantvā senaguttassa gehe paṭivasati. Athekadivasaṃ so tassa kammakārehi saddhiṃ sallapanto nisīdi pacalāyanto supinaṃ addasa mukhena antaṃ nikkhamitvā sakalajambudīpe pattharitvā anto kucchimeva pāvisi pabuddho so bhīto mahāsaddamakāsi atha naṃ mahasenagutto pucchi nandiko supinaṃ addasanti āha atha tena kīdisinti puṭṭho kathesi tato senagutto taṃ attano kulūpagaṃ paribbājikaṃ pucchi ko tassavipākoti paribbājikā

[SL Page 029] [\x 29/]

Yadi bho itthi passati sattadivasabbhantareyeva abhisekaṃ labhati yadi puriso passati tatheva rājā hotīti kathesi. Senagutto tassā taṃ kathaṃ sutvā imaṃ mama ñātiṃ karomīti attano satta dhītare pakkositvā paṭipāṭiyā pucchi nandikassa santike vasathāti sesā sabbāna icchiṃsu na mayaṃ jānāma etaṃ adhunāgataṃ kulavantaṃ vā dukkulavantaṃvāti. Atha kaṇiṭṭhikaṃ pucchi sā yassa maṃ mātā pitaro dassanti tesaṃ vacanaṃ na bhindissāmīti sampaṭicchi atha senagutto nandikaṃ pakkositvā attano dhītaraṃ datvā tassa mahāsampattimadāsi tato sattame divase nandiko tattha tattha ābhiṇḍanto rañño maṅgaluyyānaṃ passissāmīti gantvā maṅgala silāpaṭṭe sasīsaṃ pārupitvā nipajji so ca bārāṇasī rañño kālakatassa sattamo divaso hoti amaccā ca purohito ca rañño sarīrakiccaṃ kāretvā rājaṅgaṇe nisīditvā mantayiṃsu. Rañño ekāva dhītā atthi putto panassa natthi ārājikaṃ rajjaṃ na tiṭṭhati phussarathaṃ vissajjessāmāti te kumudapatta vaṇṇe cattāro sindhave yojetvā setacchattamukhaṃ pañcavidharājakakudhabhaṇḍaṃ rathasmiṃ yeva ṭhapetvā rathaṃ vissajjetvā pacchato turiyāni paggaṇhāpesuṃ. Ratho pācīnadvārena nikkhamitvā uyyānābhimukho ahosi paricayena uyyānābhimukho gacchati nivattemāti keci āhaṃsu purohito mā nivārayitthā'ti āha ratho kumārakaṃ padakkhiṇaṃ katvā ārohanasajjo hutvā aṭṭhāsi purohito pārupaṇakaṇṇaṃ apaṇetvā pādatalāni olokento tiṭṭhatu ayaṃ dīpo dvisahassadīpaparivāresu catusu mahādīpesu ekarajjaṃ kātuṃ samattho ti vatvā tassa dhitiṃ upadhāretuṃ tikkhattuṃ turiyāni paggaṇhāpesi atha kumāro mukhaṃ vivaritvā oloketvā kena kāraṇena āgatatthā'ti āha deva tumhākaṃ rajjaṃ pāpuṇātīti rājā kahanti devattaṃ gato sāmī'ti katidivasā atikkantā'ti ajja sattamo divasoti putto vā dhītā vā natthī'ti dhītā atthi deva putto na vijjatī'ti tena hi kāressāma rajjanti te tāvadeva abhiseka maṇḍapaṃ kāretvā rājadhītaraṃ sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā uyyānaṃ netvā kumārassa abhisekaṃ akaṃsu. Athassa katābhisekassa satasahassagghanakaṃ vatthaṃ ānesuṃ so kimidaṃ tātā'ti āha. Nivāsanavatthaṃ devā'ti nanu tāta thūlaṃ'ti manussānaṃ paribhogavatthesu ito sukhumataraṃ natthi devā'ti tumhākaṃ rājā eva rūpaṃ nivāsesī'ti āma devā'ti na maññe puññavā tumhākaṃ rājā'ti vatvā handa suvaṇṇabhiṅkāraṃ āharatha labhissāma vatthanti, suvaṇṇabhiṅkāraṃ āhariṃsu so uṭṭhāya hatthe dhovitvā mukhaṃ vikkhāletvā hatthena udakaṃ ādāya puratthimadisāya abbhukkiri tāvadevaghana paṭhaviṃ bhinditvā soḷasa kapparukkhā uṭṭhahiṃsu puna udakaṃ hatthena gahetvā dakkhiṇaṃ pacchimaṃ uttaranti evaṃ catassopi disā abbhukkiri sabbadisāsu soḷasa soḷasa hutvā catusaṭṭhikapparukkhā uṭṭhahiṃsu so ekaṃ dibbadussaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā

[SL Page 030] [\x 30/]

Nandiyarañño vijite sutta kantakā itthiyo mā suttaṃ kantantuti bheriṃ carāpethā'ti vatvā chattaṃ ussā petvā alaṅkatapaṭiyatto hatthikkhandhavaragato nagaraṃ pavisitvā pāsādamabhiruyha mahāsampattiṃ anubhavi. Aho tadā paccekabuddhassa dinnānuvātakassa vipāko.

Tenāhu porāṇā.

Yathā sāsapamattamhā bījā nigrodha pādapo,
Jāyate satasākhaḍḍho mahānīlambudopamo.

Tatheva puññakammamhā anumbhā vipulaṃ phalaṃ,
Hotīti appapuññanti nāvamaññeyya paṇḍito'ti.

Evaṃ gacchante kāle ekadivasaṃ devī rañño sampattiṃ disvā aho tapassī'ti kāruññākāraṃ dassesi kimidaṃ devī'ti ca puṭṭhā atimahatī te deva sampatti atītamaddhānaṃ kalyāṇaṃ katattā idāni anāgatassatthāya kusalaṃ karothā'ti āha kassa dassāma sīlavantā natthi'ti asuñño deva jambudīpo arahantehi tumhe dānaṃ sajjetha ahaṃ arahante lacchāmī'ti āha puna divase rājā mahārahaṃ dānaṃ sajjāpesi. Devī sace imissā disāya arahanto atthi idhāgantvā amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhantū'ti uttarahimavantābhi mukhī pupphāni uddhaṃ khipitvā ureṇa nipajji atha tāni pupphāni ākāsato gantvā himavantappadese vasantānaṃ padumavatiyā puttānaṃ pañcasatānaṃ paccekabuddhānaṃ jeṭṭhakamahāpaduma paccekabuddhassa pādamūle patiṃsu-tathāhi.

Aho passatha bhodāni vimhayaṃ puññakammuno,
Acetanāpi pupphāni dūtakiccesu vyāvaṭā.

Kattukāmena lokasmiṃ sakalaṃ attano vasaṃ,
Sabbatthā mena kattabbaṃ puññaṃ paññavatā sadā'ti.

Tato mahāpaduma paccekabuddho taṃ ñatvā sesabhātare āmantesi mārisā nandiyarājā tumhe nimanteti adhivāsetha tassa nimantaṇanti te adhivāsetvā tāvadeva ākāsenā gantvā uttaradvāre otiriṃsu manussā pañcasatā deva paccekabuddhā āgatā'ti rañño ārocesuṃ. Rājā saddhiṃ deviyā gantvā vanditvā patte gahetvā paccekabuddhe pāsādaṃ āropetvā tattha tesaṃ dānaṃ datvā bhattakiccāvasāne rājā saṅghattherassa devī saṅghanavakassa ca pādamūle nipajjitvā ayyā paccayehi na kilamissantu mayaṃ puññena na hāyissāma amhākaṃ idhavāsāyapaṭiññaṃ dethā'ti paṭiññaṃ kāretvā uyyāne nivāsanaṭṭhānādayo kāretvā yāvajīvaṃ paccekabuddhe upaṭṭhahitvā tesu parinibbutesu sādhu kīḷakaṃ kāretvā candanāgaru ādīhisarīrakiccaṃ kāretvā dhātuyo gahetvā cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā evarūpā nampi mahānubhāvānaṃ 4
[SL Page 031] [\x 31/]

Mahesīnaṃ maraṇaṃ bhavissati kimaṅga pana mādisānanti saṃvegajāto cheṭṭhaputtaṃ rajje patiṭṭhāpetvā sayaṃ samaṇapabbajjaṃ pabbaji. Devī'pi raññe pabbajite ahaṃ kiṃ karissāmī'ti pabbajitvā dve'pi uyyāne vasantaṃ jhānābhiññaṃ nibbattetvā jhānasukhena vītināmento āyupariyosāne brahmaloke nibbattiṃ sute amhākaṃ bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā buddhasāsane pabbajiṃsu. Tadā nandiyarājā dhutaṅgadharānaṃ aggo mahākassapatthero nāma hutvā cando viya suriyo viya ca loke pākaṭo hutvā bhagavati parinibbute buddhasāsanaṃ ativiya sobhesi bharayā'pissa bhaddakapiḷānī nāma ahosī'ti.

Datvā pureko vipinecaranto paccekabuddhassa'nuvāta mattaṃ,
Katvā saraṭṭhaṃ kurudīpasobhaṃ mahānubhāvo vasudhādhipo'si.

Tumhe ca bhonto khalu sīlavante dadātha dānāni anappakāni,
Taṃ vo patiṭṭhā ca bhavantarasmiṃ cintāmaṇiṃkappataruṃva sāranti.

Nandiyarājassa vatthuṃ paṭhamaṃ.
-------------------
Aññatara manussassa vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Amhākaṃ bhagavati parinibbute pāṭaliputtasamīpe aññatarasmiṃ gāme aññataro eko duggatamanusso vasati so panekadivasaṃ aññataraṃ gāmaṃ gacchanto dve sāṭake nivāsetvā mahantaṃ aṭaviṃ pāpuṇi. Tadevaṃ gacchantaṃ disvā etassa vatthaṃ gaṇhissāmī'ti eko coro anubandhī so dūratova āgacchantaṃ coraṃ disvā cintesi ahametasmā palāyituṃ vā etena saddhiṃ yujjhituṃ vā na sakkomi ayamā gantvā avassaṃ anicchantassāpi me vatthaṃ gaṇhissati mayā'pissa niratthakena harituṃ na sakkā dānavasenassa dassāmī'ti sanniṭṭhānamakāsi. Atha coro āgantvā vatthakaṃ parāmasi. Atha so puriso cittaṃ pasādetvā imaṃ mama vatthadānaṃ bhavabhoga sukhatthāya paccayo hotū'ti vatvaṃ datvā ducchāditattā mahāmaggaṃ pahāya araññena jaṅghāmaggena gacchanto āsivisena dadṭho kālaṃ katvā himavantappadese dvādasayojanike kanakavimāne nekaccharāsahassaparivuto nibbatti, vimānaṃ panassa parivāretvā tiyojanike ṭhānekapparukkhā nibbattiṃsu so mahantaṃ dibbasampattiṃ disvā somanassaṃ pavedento āha.

Parināmitamattena dānassa sakasantakaṃ,
Dadāti vipulaṃ bhogaṃ dibbamissariyaṃ varaṃ.

Dvādasayojanubbedhaṃ dudikkhaṃ cakkhu mūsanaṃ,
Kūṭāgārava rūpetaṃ sabbasovaṇṇayaṃ subhaṃ.

Mama puññena nibbattaṃ nekarāgaddhajākulaṃ,
Tatheva parisuddhehi vitānehi ca laṅkataṃ.

[SL Page 032] [\x 32/]

Pāsādapariyantamhi dibbavatthāni lambare,
Vāteritā te sobhanti avhantāva sudhāsino.

Pāsādassa samantā me bhūmibhāge tiyojane,
Icchiticchitadātāro jātāsuṃ surapādapā.

Tattha naccehi gītehi vādehi turiyehi ca,
Nekaccharāsahassehi modāmi bhavane mama.

Na sammā dinnavatthassa akhette phalamīdisaṃ,
Khette sammā dadantassa ko phalaṃ vaṇṇayissatī'ti.
Evaṃ vidhampi kusalaṃ manujo karitvā,
Pappoti dibbavibhavaṃ munivaṇṇanīyaṃ,
Mantvāna bho dadatha dānavaraṃ susīle,
Saddhāya suddhamanasāssa visesabhāgī'ti.

Aññataramanussassa vatthuṃ dutiyaṃ.
---------------------

Visamalomakumārassa vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Atīte kira imasmiṃ jambudīpe kassapo nāma sammāsambuddho pāramiyo puretvā sabbaññutaṃ patto lokassa dukkhā panudo sukhāvaho paṭivasati lokaṃ nibbāṇamahānagaravare paripūrento tasmiṃ samaye aññataro puriso satthu dhammadesanaṃ sutvā pasanno bhikkhusaṅghassa dānaṃ dento sīlaṃ rakkhanto uposathakammaṃ karonto nānāvidhāni puññakammāni katvā suttappabuddho viya gantvā devaloke nibbatti. Sabbaratanamaye dibbavimāne devaccharāsahassaparivuto. Tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto amhākaṃ bhagavati parinibbuto jambudīpe pāṭaliputtanagare āṇācakkavattidhammāsokamahānarindassa aggamahesiyā kucchimhi nibbatti. Tassa nāmaṃ karonto sīse lomaṃ visamaṃ hutvā jātattā visamalomakumāroti sañjāniṃsu. So kamena viññutaṃ patto bala sampanto ahosi mahāthāmo abhirūpo ca ahosi. Dassanīyo pāsādiko yasaparivārasampanno paṭivasati. Tato apareṇa samayena dhammāsoka mahānarindo caturāsītisahassa rājaparivuto anantabalavāhano kīḷāparo himavantaṃ gantvā yathābhirantaṃ kīḷitvā āgacchanto canda bhāgaṃ nāma gaṅgaṃ sampāpuṇi. Sā pana yojanavitthatā tigāvutagambhīrā ahosi. Tadā sā adhunāgatehi oghehi mahāphenasamākulā bahumiyo ubhokule uttarantī mahāvegā gacchantī tadā rājā gaṅgaṃ disvā konāmettha puriso evaṃ vidhaṃ mahagaṅgaṃ tarituṃ samattho bhavissatīti āha.

[SL Page 033] [\x 33/]

Taṃ sutvā visamalomakumāro āgantvā vanditvā ahaṃ deva, gaṅgaṃ taritvā gantuñca āgantuñca sakkomī'ti āha. Rājā sādhū'ti sampaṭicchi. Athakumāro gāḷhaṃ nivāsetvā makaradantiyā kese bandhitvā gaṅgākūle ṭhito aṭṭhārasahatthaṃ abbhuggantvā usabhamattaṭṭhāne patitvā taritumārabhi. Tato caṇḍasotaṃ chinditvā taranto gamanāgamanakāle gaṇhaṇatthāya āgate caṇḍasuṃsumāre pāṇinā paharitvā cuṇṇavicuṇṇaṃ karonto vīsasataṃ māretvāuttāretvā thalamuggamma rājānaṃ vanditvā aṭṭhāsi. Rājā taṃ kāraṇaṃ disvā bhayappatto eso kho maṃ māretvā rajjampigahituṃsamattho etaṃ māretuṃ vaṭṭatīti cintetvā nagaraṃ sampatto kumāraṃ pakkosāpetvā amacce āha. Imaṃ bhaṇe bandhanāgāre tarothā'ti āṇāpesi. Te tathā kariṃsu. Athassa bandhanāgāre vasantassa cattāro māsā atikkantā. Tato rājā catumāsaccayena dīghato saṭṭhihatthappamāṇe saṭṭhi veḷukalāpe āharāpetvā gaṇṭhiyo sodhāpetvā anto ayosāraṃ pūretvā rājaṅgaṇe ṭhapetvā visamalomakumāraṃ bandhanāgārato ānāpetvā amacce evamāha. Bhaṇe svāyaṃ kumāro iminā khaggena ime veḷukalāpe caturaṅgulaṃ caturaṅgulaṃ katvā chindatu. No ce chindituṃ sakkoti taṃ mārethā'ti āha. Taṃ sutvā kumāro ahaṃ bandhanāgāre ciravuttho jighacchāpīḷito āhāreṇa kilamiṃ. Yannūnāhaṃ āhāraṃ bhuñjitvā chindeyyanti te natthidāni tuyhaṃ āhāranti āhaṃsu. Tena hi pokkharaṇiyā pānīyaṃ pivissāmī'ti āha. Tesādhū'ti pokkharaṇiyaṃ nesuṃ. Kumāro pokkharaṇiyaṃ otaritvā nahāyitvā nimuggo yāvadatthaṃ kalalaṃ bhuñjitvā pānīyaṃ pivitvā uṭṭhāya asipattaṃ gahetvā mahājanaṃ passantame'va aṭṭhāsītihatthaṭṭhānaṃ ākāsaṃ ullaṅghitvā sabbaveḷukalāpe caturaṅgulamattena khaḍḍhākhaḍḍhaṃ kurumāṇo otaritvā mūle thūlaayasalākaṃ patvā kiṇīti saddaṃ sutvā asipattaṃ vissajetvā rodamāno aṭṭhāsi. Tato rājapurisehi kimatthaṃ rodasīti vutte ettakānaṃ purisānamantare mayhaṃ eko'pi suhado natthi sace bhaveyya imesaṃ veḷukalāpānamantare ayosāraṃ atthibhāvaṃ katheyya ahaṃ pana jānamāno ime veḷukalāpe aṅgulaṅgulesu chindeyyanti āha. Tato rājā kumāreṇa katakammaṃ oloketvā pasanno uparājaṭṭhānaṃ bahuñca vibhavaṃ dāpesi. Evamassa balasampattilābho nāma na jātigotta kulappadesādīnaṃ balaṃ na pāṇātipātādi duccaritānaṃ balaṃ kassetaṃ balanti kassapasammāsambuddhakāle bhikkhusaṅghassa dinnadānādi sucaritakamma vipākaṃ. Tena vuttaṃ.

Kassapassamunindassa kāle aññataro naro,
Sambuddhamupasaṃkamma sutvā dhammaṃ sudesitaṃ.

Paṭiladdhasaddho hutvā sīlavantassa bhikkhuno,
Madhurannapāne pavure adāsi sumano tadā.

[SL Page 034] [\x 34/]

Adāsi cīvare patte tatheva kāya bandhane,
Adā khīrasalākaṃ ca bahū kattarayaṭṭhiyo.

Adā sūpassayaṃ dānaṃ mañcapīṭhādikaṃ tathā,
Pāvārakambalādīni adā sīta nivāraṇaṃ.

Adā bhesajja dānāni ārogatthāya bhikkhunaṃ,
Evaṃ nānāvidhaṃ puññaṃ katvāna tidivaṃ gato.

Tattha dibbavimānamhi uppanno so mahiddhiko,
Devaccharā parivuto devasenā purakkhato.

Dibbehi naccagītehi dibbavādita tantihi,
Modamāno anekehi dibbasampattiyā saha.

Yāvatāyuṃ tahiṃ ṭhatvā jambudīpe manorame,
Pure pāṭaliputtamhi dhammāsokassa rājino.

Putto hutvāna nibbatti mahāthāmo mahābalo,
Mahā yaso mahā bhogo āsī buddhādi māmako.

Kātabbaṃ kusalaṃ tasmā bhavasampattimcchatā,
Pāletabbamatho sīlaṃ bhāvetabbaṃ va bhāvananti.

Tato kumāro uparājaṭṭhānaṃ labhitvā sampattiṃ anubhavamāno moggaliputtatissattheramādiṃ katvā mahābhikkhusaṅghassa cīvarapiṇḍapātasenāsana gilānapaccayadānādivasena sakkāraṃ katvā sīlaṃ rakkhitvā uposathakammaṃ katvā āyupariyosāne yathākammaṃ gatoti.

Evaṃ vidhaṃ sucaritaṃ sumano karitvā
Bhāgissa nekavibhavassa bhavābhavesu,
Tumhepi bho sucaritaṃ vibhavānurūpaṃ
Katvāna nibbutipadaṃ karagaṃ karothā'ti.

Visamalomakumārassa vatthuṃ tatiyaṃ.
------------------------

Kañcanadeviyā vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Jambudīpe kira devaputtanagaraṃ nāma dassanīyaṃ ekaṃ nagaraṃ ahosi. Tasmiṃ samaye manussā yebhuyyena pattamahaṃ nāmapūjaṃ karonti. Bhagavatā paribhuttapattaṃ gahetvā katāneka pūjāvidhānā ussavaṃ karonti. Taṃ pattamahantīvaccati. Tasmiṃ samaye devaputta nagare rājā sabbaratanamayaṃ rathaṃ sabbālaṅkārehi alaṅkārāpetvā kumudapattavuṇṇe cattāro sindhave yojetvā susikkhitasippācariyehi sattaratanapariniṭṭhite asītihatthavelagge satthunā paribhuttaṃ selamaya pattaṃ muttājālādīhi alaṅkaritvā velaggaṃ āropetvā veḷuṃ rathe ṭhapāpetvā nagaraṃ
035 Piṭuva
Devanagaraṃ viya alaṃṅkaritvā dhajapatākādayo ussāpetvā toraṇagghikapantiyo ca puṇṇaghaṭadīpamālādayo ca patiṭṭhāpetvā anekehi pūjāvidhānehi nagaraṃ padakkhiṇaṃ kāretvā nagaramajjhe susajjitaratanamaṇḍape pattadhātuṃ ṭhapetvā sattame divase mahādhammasavaṇaṃ kārāpesi tadā tasmiṃ janapade bahūmanussā ca devatā ca yakkharakkhasanāgasupaṇṇādayo ca manussavesena yebhuyyena taṃ samāgamaṃ otaranti evamacchariyaṃ taṃ pūjāvidhānaṃ ahosi.

Tadā eko nāgarājā uttamarūpadharaṃ agatapubbapurisaṃ ekaṃ kumārikaṃ dhammapariyantare nisinnaṃ disvā tassā paṭibaddhacitto anekākārehi taṃ yācitvā tassā aladdhamāno kujjhitvā nāsāvātaṃ vissajjesi. Imaṃ māressāmī ti taṃ tassā saddhābalena kvaci upaddavaṃ kātuṃ samattho nāhosi. Athassā nāgo pādato paṭṭhāya yāva sakalasarīraṃ bhogena veṭhetvā sīse phaṇaṃ katvā bhāyāpento aṭṭhāsi anaññavihitāya tāya dhammasavaṇabalena aṇumattampi dukkhaṃ nāhosi pabhātāya rattiyā taṃ disvā manussā kimetanti kāraṇaṃ pucchiṃsu sā pi tesaṃ kathetvā evaṃ saccakiriyamakāsi. Tathāhi.

Brahmacārī ahosāhaṃ sañjātā idha mānuse,
Tena saccena maṃ nāgo khippameva pamuñcatu.

Kāmāturassanāgassa nokāsamakariṃ yato,
Tena saccena maṃ nāgo khippameva pamuñcatu.

Visavātena khittassa kupitassoragassa'haṃ,
Akuddhā tena saccena so maṃ khippaṃ pamuñcatu.

Saddhammaṃ suṇamānāhaṃ garugārava bhattiyā,
Assosiṃ tena saccena khippaṃ nāgo pamuñcatu.

Akkharaṃ vā padaṃ vā'pi avināsetvāva ādito,
Assosiṃ tena saccena khippaṃ nāgo pamuñcatū'ti.

Saccakiriyāvasāne nāgarājā tassā atīvapasanno bhogaṃ viveṭhetvā paṇasataṃ māpetvā taṃ phaṇagabbhe nisīdāpetvā bahuhi nāgamānavakehi saddhiṃ udakapūjaṃnāma pūjamakāsi. Taṃ disvā bahu nagaravāsino acchariyabbhūtajātā aṭṭhārasa koṭidhanena pūjamakaṃsu. Tathāhi.

Natthi saddhā samoloke suhado sabbakāmado,
Passathassā balaṃ saddhā pūrentevaṃ naroragā.

Idha lokevasā'lattha bhavabhogamanappakaṃ,
Tasmā saddhena kātabbaṃ ratanattayagāravanti.

Athevaṃ sā paṭiladdhamahāvibhavā yāvajīvaṃ komāriya brahmacāri hutvā āyupariyosāne kālaṃ katvā tasmiṃ yeva nagare rañño aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhitvā dasamāsaccayena mātu

[SL Page 036] [\x 36/]
Kucchito nikkhami. Nikkhantadivase panassā sakaladevaputta nagare ratanavassaṃ vassi. Tenassā kañcanadevī'ti nāmaṃ kariṃsu. Samantā pāsādikā ahosi. Abhirūpā devaccharapaṭibhāgā mukhato uppalagandhovāyati sarīrato candanagandhovāyati sakalasarīrato bālasuriyo viya raṃsiyo nicchārenti caturatanagabbhe padīpakiccaṃ nāmanatthi sabbogabbho sarīrālokena ekobhāso hoti. Tassā rūpasampatti sakala jambudīpe pākaṭā ahosi. Tato sakala jambudīpavāsī rājāno tassā atthāya piturañño paṇṇakārāni pahiṇiṃsu. Sāpana pañcakāme ananulittā pitaraṃ anujānāpetvā bhikkhuṇūpassayaṃ gantvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā sahapaṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇīti.

Sutvāna sādaravasena kumārikevaṃ
Dhammaṃ hi sīlamamalaṃ paripālayanti,
Laddhāna nekavibhavaṃ vibhavaṃ payātā
Mā bho pamajjatha sadā kusalappayoge'ti.

Kañcanadeviyā vatthuṃ catutthaṃ.
---------------

Vyagghassa vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Jambudīpe cūlaraṭṭhāsanne bārāṇasīnagare ekaṃ paṃsupabbataṃ vinivijjhitvā mahāmaggo hoti. Ettha vemajjhe eko vyaggho attano andhapitaraṃ pabbataguhāyaṃ katvā posentā vasati. Tasseva pabbatassa vanadvāre tuṇḍilo nāma eko suvapotako rukkhasmiṃ vasati. Te ubho'pi aññamaññaṃ piyasahāyā ahesuṃ. Tasmiṃ samaye paccantagāmavāsī eko manusso attano mātugāmena saddhiṃ kalahaṃ katvā bārāṇasiṃ gacchanto taṃ vanadvāraṃ sampāpuṇi. Atha suvapotako parihīnattabhāvaṃ dukkhitaṃ taṃ disvā kampamānahadayo taṃ pakkositvā bho kuhiṃ gacchasī'ti āha. Tena parakhaṇḍaṃ gacchāmī'ti vutte tuṇḍilo bho imasmiṃ vanakhaṇḍa majjhe eko vyaggho vasati. Kakkhalo pharuso sampatta sampatte māretvā khādati mā tvaṃ tena gacchā'ti āha. Svāyaṃ dubbhago manusso hitakāmassa tassa vacanaṃ anādiyitvā gacchāmevā'ti āha. Tuṇḍilo tena hi samma yadi anivattamāno gacchasi. Eso vyaggho mama sahāyo me vacanaṃ tavasantikā sutvā na gaṇhatī'ti tassa taṃ anādiyanto so suvarāje paduṭṭhacitto muggareṇa paharitvā māretvā araṇaṃ aggiṃ katvā maṃsaṃ khādi. Asappurisa saṃsaggo nāmesa idha loka paralokesu dukkhāvahoyeva-tathāhi.

Mayā kataṃ mayhamidaṃ itivessānaraṃ naro,
Samāliṅgati sappemo dahate' vassa viggahaṃ.

Madhukhīrādi dānena pemasā paripālito,
Sorago kupito vassa ḍahatevassa viggahaṃ.

[SL Page 037] [\x 37/]

Evaṃ nihīna jaccena pāpena akataññunā,
Narādhamena dīnena katopi khaṇasaṅgamo.

Asādhuko ayaṃ tevaṃ jānamānena jantunā,
Muhuttampi na kātabbo saṅgamo so anatthado'ti.

Tato so asappuriso maṃsaṃ khāditvā gacchanto khaṇḍavanamajjhaṃ sampapuṇi. Athavyaggho taṃ disvā mahānādaṃ karonto gahaṇatthāya uṭṭhāsi so vyagghaṃ disvā bhayappatto tuṇḍilassa vacanaṃ saritvā ahaṃ bho tava sahāya tuṇḍilassa santikā āgatomhī'ti āha. Taṃ sutvā vyaggho attamano ehi sammā'ti taṃ pakkositvā attano vasanaṭṭhānaṃ netvā khāditabbāhāreṇa taṃ santappetvā pitu santike nisīdāpetvā puna vanakhaṇḍamagamāsi. Athassapitā puttā gatakāle tena saddhiṃ sallapanto tassa vacanānusāreṇa tuṇḍilaṃ māretvā khāditabhāvaṃ aññāsi. Tato so putto āgatakāle tava sahayo tena mārito'ti āha. Taṃ sutvā vyaggho anattamano vegena tassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā samma tuṇḍilā'ti saddaṃ katvā apassanto luñcita pattaṃ cassa disvā nissaṃsayaṃ tena mārito me sahāyo'ti socanto paridevanto āgañchi. Atha so asappuriso tasmiṃ tattha gate tassa pitaraṃ pāsāṇena paharitvā māretvā vyagghaṃ ca dānimāressāmī'ti vyagghā gamanamaggaṃ olokento nilīno aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe vyagghopi āgacchi. So tassā gatakāle tassa tejena bhīto gantvā jīvitaṃ mesāmi dehī'ti pādamūle ureṇa nipajji, vyaggho pana tena katakammaṃ disvā tasmiṃ cittaṃ nibbāpetvā mama sahāyassa sāsanamāgatassa dubbhituṃ na yuttanti cintento taṃ samassāsetvā gaccha sammā'ti sukhaṃ pesesi. Evaṃ hi sappurisasamāgamo nāma idhaloka paralokesu sukhāvaho yeva vuttaṃhi.

Sabbhireva samāsetha sabbhikubbetha satthavaṃ,
Sabbattha satthavo tena seyyo hoti na pāpiyo.

Sukhāvaho dukkhanudo sadā sabbhi samāgamo,
Tasmā sappurise yeva saṅgamo hotu jantunaṃ'ti.

Tato so vyaggho tena mettacittānubhāvena kālaṃ katvā sagge nibbatto'ti.

Evaṃ vidhopi pharuso paramaṃsabhoji
Vyaggho dayāyupagato sugatiṃ sumedhā,
Tasmā karotha karuṇaṃ satataṃ janānaṃ
Taṃ vo dadāti vibhavaṃ ca bhavesu bhogaṃ'ti.

Vyagghassa vatthuṃ pañcamaṃ.
--------------

[SL Page 038] [\x 38/]

Phalakaṇḍadinnassa vatthumhi ayamānupubbīkathā
Sāvatthiyaṃ kireko manusso uttarapathaṃ gacchāmīti addhānamaggapaṭipanno gimhānamāse majjhaṇhe bahalātapena kilanto hutvā rukkhacchāyaṃ pavisitvā tāmbūlaṃ khādanto phalake nisīdi. Atha uttarāpathe nāgacchanto eko tatheva ātapena kilanto āgantvā purimassa santike nisīditvā bho pānīyaṃ atthīti pucchi itaro pānīyaṃ natthī ti āha. Athassa so mayhampi bho tāmbulaṃ dehi pipāsitomhī'ti vatvā pi na labhi catukahāpaṇena ekaṃ tambula paṇṇaṃ kiṇitvā laddho tattheva nisīditvā khāditvā pipāsaṃ vinodetvā tena upakāreṇa tassa sinehaṃ katvā attano gamanaṭṭhānamagamāsī athāparabhāge so paṭṭanaṃ gantvā nāvāya vaṇijjatthāya gacchanto samuddamajjhaṃ pāpuṇi. Tato sattame divase nāvā bhijji manussā macchakacchapānaṃ bhakkhājātā so evapuriso arogo hutvā ekaṃ phalakakhaṇḍaṃ urekatvā samuddaṃ tarati athetaro' tatheva nāvāya bhinnāya seso hatvā samuddaṃ taranto purimena samāgami. Atha te sattadivase samudde tarantā aññamaññaṃ sañjāniṃsu, tesu kahāpaṇe datvā tāmbulaṃ gahito ekaṃ phalakakhaṇḍaṃ urekatvā tarati itarassetaṃ natthi. Atha so kahāpaṇe gahetvā dinnatāmbulamattassopakāraṃ saritvā attano phalakakhaṇḍaṃ tassa adāsi. So tasmiṃ sayitvā taranto taṃ pahāya agamāsi. Aparo anādhārakeṇa taranto ossaṭṭhaviriyo udake osīditumārabhi. Tasmiṃ khaṇe samudde adhivatvā maṇimekhalā nāmadevadhītā osīdantaṃ taṃ disvā sappurisoti tassa guṇānussarantī vegenāgantvā taṃ attano ānubhāvena samuddatīraṃ pāpesi. Itarampi sā etasseva guṇānubhāvena tīraṃ pāpesi. Atha phalakenotiṇṇapuriso taṃ disvā vimbhito kathaṃ purato ahosi. Sammā'ti pucchi so na jānāmi api ca kho sukheneva tīraṃ pattosmi'ti āha atha devadhītā dissamānaka sarīreṇeva attanā āgatabhāvaṃ ārocentī āha.

Yo mātaraṃ vā pitaraṃ vā dhammena idha posati,
Rakkhanti taṃ sadā devā samuddevā thalepi vā.

Yo ce buddhaṃ ca dhammaṃ ca saṅghaṃ ca saraṇaṃ gato,
Rakkhanti taṃ sadā devā samudde vā thale'pi vā.

Pañcavidhaṃ aṭṭhavidhaṃ pātimokkhaṃ ca saṃvaraṃ,
Pāleti yo taṃ pālenti devā sabbattha sabbadā.

Kāyena vācā manasā sucaritaṃ caratīdha yo,
Pālenti taṃ sadā devā samudde vā thale'pi vā.

Yo sappurisa dhammesu ṭhitodha katavediko,
Pālenti taṃ sadā devā samudde vā thale'pi vā.

Tato so āha.

[SL Page 039] [\x 39/]

Neva dānaṃ adāsāhaṃ na sīlaṃ paripālayiṃ,
Kena me puññakammena mamaṃ rakkhanti devatā,
Pucchāmi saṃsayaṃ tuyhaṃ taṃ me akkhāhi devate'ti.

Devatā āha.

Agādhāpārage bhīme sāgare dūritākare,
Bhinnanāvo taranto tvaṃ hadaye katvā kaliṅgaraṃ

Ṭhatvā sappurise dhamme attānamanavekkhiyaṃ,
Khaṇasanthavassa purisassa adāsiphalakaṃ sakaṃ

Taṃ tuyhaṃ mitta dhammaṃ ca dānaṃ ca phalakassa te,
Patiṭṭhāti samuddasmiṃ evaṃ jānāhi marisā'ti.

Evaṃ ca vatvā sā te dībbahāreṇa santappetvā dibbavatvālaṅkārehi alaṃkaritvā attano ānubhāvena sāvatthinagare yeva te patiṭṭhāpesi, tato paṭṭhāya tameva ārammaṇaṃ katvā te dānaṃ dadantā sīlaṃ rakkhantā uposathakammaṃ karontā āyupariyosāne saggaparāyanā ahesuṃ.

Evaṃ parittakusalenapi sāgarasmiṃ.
Sattā labhanti saraṇaṃ khalu devatāhi,
Tumhepi sappurisa taṃ na vināsayantā
Mā bho pamajjatha sadā kusalappayoge'ti.

Phalakaṇḍadinnassa vatthuṃ chaṭṭhamaṃ.
-----------------

Corasahāyassa vatthumhi ayamānupubbīkathā

Amhākaṃ bhagavati parinibbute jambudīpe devadahanagare eko manusso dukkhito tattha tattha vicaranto paccante aññataraṃ gāmaṃ gantvā tattha ekasmiṃ kulagehe nivāsaṃ kappesi tattha manussā tassa yāgubhattaṃ datvā posesuṃ. Tato so tattha manussehi mittasanthavaṃ katvā katipāhaṃ tattha vasitvā aññaṭṭhānaṃ gatvā aparabhāge corakammaṃ karonto jīvikaṃ kappeti athekadivasaṃ corentaṃ taṃ rājapurisā gahetvā rañño dassesuṃ rājā taṃ bandhanāgāre karothā ti āṇāpesi. Te taṃbandhanāgāraṃ netvā saṅkhalikāhi bandhitvā ārakkhakānaṃ paṭipādetvā agamaṃsu. Bandhanāgāre vasantassa tassa dvādasa saṃvaccharāni atikkantāni tato aparabhāge tassa pubbasahāyo paccanta gāmavāsi manusso kena ci kammena devadahamāgato tattha tattha ābhiṇḍanto bandhanāgāre baddhaṃ taṃ addasa. Disvā tassa hadayaṃ kampi. So roditvā paridevitvā ki te mayā kattabbaṃ sammāti pucchi. Tato tena samma bandhanāgāre vasantassa me idāni dvādasa

[SL Page 040] [\x 40/]

Saṃvaccharāni atikkantāni ettakaṃ kālaṃdubbhojanādinā mahā dukkhaṃ anubhomi yāvāhaṃ āhāraṃ pariyesitvā bhujitvā āgamissāmi tāva maṃ ito muñcanūpāyaṃ jānāhī'ti vutte so sappuriso

Rūpeṇa kintu guṇasīla vivajjitena,
Micchālayassa kītavassa dhiyā kimatthaṃ.

Dānādicāgavigatena dhanena kiṃ vā,
Mittena kiṃ vyasanakāla parammukheṇā'ti.

Evaṃ ca pana vatvā sādhu sammakaromi te vacanti ārakkhakānaṃ santikaṃ gantvā bhonto yāveso bhattaṃ bhuñjitvā āgacchati tāvāhaṃ tassa pāṭibhogo bhavissāmi vissajjetha nanti āha. Tehi na sakkā bho etaṃ vissajjetuṃ api ca kho yāvāyaṃ āgacchati. Tāva tvaṃ ayasaṅkhalikāya baddho nisīdissasi evaṃ taṃ vissajjessāma. No ce na sakkā'ti āhaṃsu. So evampi hotu sammā' vatvā tassa pādato saṅakkhalikaṃ muñcitvā attano pāde katvā bandhanāgāraṃ pavisitvā itaraṃ muñcāpesi. So pi asappuriso bandhanā mutto na puna taṃ ṭhānamagamāsi aho akataññuno pakatiṃ ñātuṃ bhāriyaṃ-yathāha.

Vāripūre yathāsobbhe nevanto visamaṃ samaṃ,
Paññāyatevaṃ sādhussa bhāvaṃ manasi sambhavaṃ.

Bhāsanti mukhato ekaṃ cintenti manasāparaṃ,
Kāye nekaṃ karontevaṃ pakatāyama sādhunaṃ.

Tesaṃ yo bhāvamaññāti sova paṇḍita jātiko,
Bahussuto'pi so yeva paracitta vidū'pi so.

Athassa bandhanāgāre vasantassa dvādasa saṃvaccharāni atikkantāni ettakaṃ kālaṃjighacchāpīḷitena tena āhāratthāya parona yācita pubbo. Anucciṭṭhāhāraṃ labhanadivasato alabhana divasāyeva bahutarā honti. Atha dvādasa saṃvaccharātikkame rañño putto nibbatti. Tadā rājā attano vijite sabba bandhanāgārāni vicārāpesi. Antamaso migapakkhino'pi bandhanā muñcāpesuṃ. Dvāre vivaṭamattayeva bandhanāgāre manussā icchiticchitaṭṭhānaṃ agamaṃsu so panekova tehi saddhiṃ āgantvā ohiyi. Ārakkhakehi tvaṃ bho kasmā na gacchasīti vutte ahaṃ bho aññātabhāvena idāni na gamissāmi. Atīva parihīnagattosmi andhakāre gamissāmī'ti vatvā andhakāre āgate nikkhamma antonagare vissāsikānaṃ abhāvena kuto āhāraṃ labhissāmī'ti cintento nikkhamma rattandhakāre āmakasusānamagamāsi etthāhāraṃ labhissāmī'ti tattha so adhunā nikkhitta mata manussaṃ disvaṃ manussaṭṭhinā maṃsaṃ chinditvā sīsakapāle pakkhipitvā tīhi manussasīsehi kata uddhane ṭhapetvā citakato omukkaaḷātehi aggiṃ katvā susānaṃ nibbāpanatvā yā bhata udakena manussaṭṭhinā ālolento

[SL Page 041] [\x 41/]

Maṃsaṃ pacitvā otāretvā sākhābhaṅgena hirikopīnaṃ paṭicchādetvā nivattha pilotikaṃ vātāvaraṇaṃ katvā nisīdi. Tasmiṃ khaṇe tattha pipphalirukkhe adhivatthā devatā tassa taṃ kiriyaṃ disvā pucchissāmi tāva nanti taṃ upasaṅkamitvā evamāha bho tvaṃ ghanataratimirākule mahārattiyaṃ tattha tattha vikiṇṇa naraṭṭhisamākiṇṇe soṇasigālādikuṇapādakākule manussamaṃsabhakkhayakkharakkhakasākule tattha tattha pajjalantā nekacitaka bhayānake susāne manussamaṃsaṃ pacitvā kiṃ karosī'ti pucchantī āha:-

Rattandhakāre kuṇapādakehi samākule sīvathikāya majjhe,
Manussamaṃsaṃ pacasīdha sīse vadehi kiṃ tena payojanaṃ te'ti.

Atha so āha:-
Na yāgahetu naca dānahetu susānamajjhamhi pacāmi maṃsaṃ,
Khudāsamo natthi narassa aññā khudāvināsāya pacāmimamho'ti.

Tato devatā taṃ tathā hotu iminā pilotikena vātāvaraṇaṃ karosi kimatthametanti pucchantī:-

Nivatthasākho hirisaṃvarāya pilotikaṃ tattha pasārayanto,
Karosi vātāvaraṇaṃ ca samma kimatthametaṃ vada pucchito me'ti.

So tassācikkhanto āha:-

Subhāsubhāmissita sītavāto sayaṃ acittova acittabhāvā,
Dehaṃ phusitvāna asādhukassa akataññuno mittapadhaṃsakassa.

Samāvahanto yadi me sarīre phusāti taṃ vāyumamāvisitvā,*
Dukkhaṃ dadātī'ti visaṃva taṃ bho parivajjituṃ baddhamimaṃ kucelanti.

Devatā āha:-

Kima'kāsi bho so katanāsako te dhanaṃca dhaññaṃ tava nāsayitva
Mātā pitā bandhavo khettavatthu vināsitā tena vadehi kiṃ teti

Tato so āha:-

Yaṃ rājato hoti bhayaṃ mahantaṃ sabbassa haraṇādivadhādikaṃ ca,
Akataññunā'sappurisena hoti ārāva so bho parivajjanīyo.

Yamatthi corāri bhayaṃ hi loke athodakenāpi ca pāvakena, akataññunā taṃ kalahaṃ hi hoti ārāva so bho parivajjanīyo
Pāṇātipātampi adinnadānaṃ parassa dārūpagamaṃ musā ca,
Majjassa pānaṃ kalahaṃ ca pesunaṃ samphaṃgiraṃ dhuttajanehi yogaṃ)
---------------------------------------------*- Katthavi"phusātiyā saṅgatimajjadānī" (katthaci "akkhadhuttādiyogaṃ"

[SL Page 042] [\x 42/]

Sabbaṃ anatthaṃ asivaṃ aniṭṭhaṃ apāyikaṃ dukkhamanantamaññaṃ,
Akataññunā'sappurisena hoti ārāva so bho parivajjanīyo'ti

Vatvā attanā asappurisasaṃsaggenānubhūtaṃ sabbaṃ dukkhaṃ kathesi. Tato devatā ahampi bho satthuno maṅgalasuttadesanā divase imasmiṃ yeva rukkhe nisinno.
Asevanā ca bālānaṃ paṇḍitānaṃ ca sevanā,
Pūjā ca pūjanīyyānaṃ etaṃ maṅgala muttamaṃ'ti.

Gāthāya bālassa dose assosiṃti vatvā tassa pasanno taṃ attano vimānaṃ netvā nahāpetvā dibbavatthālaṅkārehi alaṃkaritvā dibbannapānaṃ datvā mahantaṃ sakkārasammānaṃ katvā attano ānubhāvena tasmiṃ nagare rajje abhisiñcāpesi. So tattha rajjaṃ karonto dānādīni puññāni katvā āyupariyosāne yathā kammaṃ gato'ti.

Evaṃ asādhujanasaṅgamasannivāsaṃ
Sañcajjasādhusuci sajjanasaṅgamena,
Dānādineka kusalaṃ paripūrayantā
Saggāpavagga vibhavaṃ abhisambhunāthā'ti

Corasahāyassa vatthuṃ sattamaṃ.
Maruttabrāhmaṇassa vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Jambudīpe candabhāgā nāma gaṅgātīre homagāmaṃ nāma atthi. Tasmiṃ eko marutto nāma brāhmaṇo paṭivasati. Tadā so vohāratthāya takkasīlaṃ gantvā gehaṃ āgacchanto antarāmagge ekāya sālāya kuṭṭharogāturaṃ sunakhaṃ disvā tasmiṃ kāruññena nīlavalliṃ takkambilena madditvā pāyesi. Sunakho vūpasantarogo pākatiko hutvā brāhmaṇena attano katūpakāraṃ sallakkhento teneva saddhiṃ agamāsi. Aparabhāge brāhmaṇassa bhariyā gabbhaṃ paṭilabhi. Paripuṇṇa gabbhāya tāya vijāyanakāle dārako tiriyampatitvā anto gabbhe yeva mato. Tadā taṃ satthena khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinditvā nīhariṃsu. Atha brāhmaṇo taṃ disvā nibbinnahadayo gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā araññe viharati. Athassa bhariyā aññena saddhiṃ saṃvasantī ayaṃ maṃ pahāya pabbajito'ti brāhmaṇe paduṭṭhacittā bho brāhmaṇaṃ mārehī'ti sāmikena saddhiṃ mantesi. Tesaṃ mantaṇaṃ sunakho sutvā brāhmaṇeneva saddhiṃ carati. Athekadivasaṃ tassā sāmiko tāpasaṃ māressāmī'ti dhanu kalāpaṃ gahetvā nikkhami. Tadā tāpaso phalāphalatthāya araññaṃ gato sunakho assameyeva ohīyi. Puriso tāpasassāgamanamaggaṃ olokento gacchantare nilīno acchi sunakho tassa pamādaṃ oloketvā dhanunoguṇaṃ khāditvā chindi so puna guṇaṃ pākatikaṃ katvā āropesi. Evaṃ so āropitaṃ āropitaṃ khādateva. Atha so pāpapuriso tāpasassāgamanaṃ ñatvā taṃ māressāmi'ti dhanunā saddhiṃ agamāsi. Athassa sunakhopāde

[SL Page 043] [\x 43/]

Ḍasitvā pātetvā tassa mukhaṃ khāditvaṃ dubbalaṃ katvā bhuṅkāramakāsi. Evaṃ hi sappurisā attano upakārakānaṃ paccupakāraṃ karonti. Vuttaṃ hi:-

Upakāraṃ karonto so sunakho katavediko,
Sattupaghātakaṃ katvā isino 'dāsi jīvitaṃ.

Tiracchānāpi jānanti guṇamattani kataṃ sadā,
Iti ñatvāna medhāvī kataññū hontu pāṇino'ti.

Tato tāpaso sunakhassa saddenā gantvā tassa taṃ vippakāraṃ disvā kāruññena paṭijaggitvā vūpasantavaṇaṃ balappattaṃ posetvā tattheva vasanto jhānābhiññaṃ nibbattetvā āyupariyosāne brahmaloka parāyaṇo ahosīti.

Sutvāna sādhu sunakhena katūpakāraṃ,
Mettiṃ disassa pakataṃ isinā ca sutvā
Sammā karotha karuṇaṃ ca parūpakāraṃ
Taṃ sabbadā bhavati vo bhavabhogahetuti.

Maruttabrāhmaṇassa vatthuṃ aṭṭhamaṃ.
----------------------

Pānīyadinnassa vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Jambudīpe aññatarasmiṃ janapade kireko manusso raṭṭhato raṭṭhaṃ janapadato janapadaṃ vicaranto anukkamena candabhāgā nadītīraṃ patvā nāvaṃ abhiruhitvā paratīraṃ gacchati. Athāparā gabbhinitthi tāya evanāvāya gacchati. Atha nāvāgaṅgāmajjhappattakāle tassā kammajjavātā caliṃsu. Tato sā vijāyitumasakkontī kilantā pānīyaṃ me detha pipāsitāmhīti manusse yāci. Te tassā vacanaṃ asunantā viya pānīyaṃ nādaṃsu. Atha so jānapadiko tassā karuṇāya toyaṃ gahetvā mukhe āsiñci. Tasmiṃ khaṇe sāladdhassāsā sukhena dārakaṃ vijāyi. Atha te tīraṃ patvā katipaya divasena attano attano ṭhānaṃ pāpuṇiṃsu. Athāparabhāge so jānapadiko aññatarakiccaṃ paṭicca tassā itthiyā vasana nagaraṃ patvā tattha tattha ābhiṇḍanto nivāsaṭṭhānaṃ alabhitvā nagaradvāre sālaṃ gantvā tattha nipajji. Tasmiṃ yeva divase corā nagaraṃ pavisitvā rājagehe sandhiṃ chinditvā dhanasāraṃ gahetvā gacchantā rājapurisehi anubaddhā gantvā tāyeva sālāya chaḍḍetvā palāyiṃsu. Atha rājapurisā āgantvā core apassantā taṃ jānapadikaṃ disvā ayaṃ coroti gahetvā pacchābāhaṃ gāḷhaṃ bandhitvā puna divase rañño dassesuṃ. Rañño kasmā bhaṇe corakammamakāsīti pucchito nāhaṃ deva coro āgantukomhīti vutte rājā core pariyesitvā alabhanto ayameva coro imaṃ

[SL Page 044] [\x 44/]

Mārethā'ti āṇāpesi. Rājapurisehi taṃ gāḷhaṃ bandhitvā āghātanaṃ nente sā itthi taṃ tathānīyamānaṃ disvā sañjānitvā kampamānahadayā muhuttena rañño santikaṃ gantvā vanditvā deva eso na cero āgantuko muñcethe. Taṃ devāti āha. Rājā tassā kathaṃ asaddahanto yajjetaṃ movetu micchasi. Tassagghanakaṃ dhanaṃ datvā muñcāpehi'ti sā sāmi mama gehe dhanaṃ natthi api ca mama sattaputtehi saddhiṃ maṃ dāsi karohi etaṃ muñcā devā'ti āha. Atha rājā taṃ etaṃ adhūnāgato'ti vadasi. Etaṃ nissāya puttehi saddhiṃ attānaṃ dāsattaṃ sāvesi. Kimeso te ñāti vā udāhu upakārako'ti pucchanto āha:-

Kiṃ te bhoti ayaṃ puriso'tuvaṃ pucchāmi saṃsayaṃ,
Bhātā vā tepitā hoti pati vā devaro tava.

Ñāti sālohito kinnu udāhu iṇadāyako,
Athopakārako kinnu kasmāssa dehi jīvitaṃ'ti

Tato sā āha:-

Eso me puriso deva katapubbopakārako,
Attāna mekikaṃ veso dukkhitaṃ maraṇe ṭhitaṃ.

Vijāyitumasakkontiṃ gabbhiniṃ dukkhavediniṃ,
Toyena maṃ upaṭṭhāsi tenāhaṃ sukhitā tadā.

Bhaṃgakallolamālāya uttarantaṃ mahaṇṇavaṃ
Pahāya pātuṃ kūpassa yāti loko pipāsito.

Tatheva vijjamānesu janesu manujādhipa,
Ekasseva manasmiṃ hi guṇaṃ tiṭṭhati sādhukaṃ.

Pahatvāna mataṃ hatthiṃ maṃsatthi keci jantuno,
Anubandhantī maṃsatthaṃ sasaṃ dhāvantamekakaṃ.

Tatheva vijjamānesu janesu manujādhipa,
Guṇavanta manubandhanti sappurisaṃ katavedikaṃ.

Tasmā sappurise dhamme patiṭṭhāsmi narādhipa,
Anussaranti etena katapubbūpakārakaṃ.

Ahaṃ ca mama puttāca etenamha sukhāpitā,
Jīvitampi pariccajja muccanīyo ayaṃ mayā'ti.

Tato rājā dovārikaṃ pakkositvā tampi pucchitvā adhunāgatabhāvaṃ ñatvā tassā sappurisadhamme santuṭṭho tesaṃ ubhinnampi mahantaṃ yasaṃ anuppadāsi. Te laddhayasā tato paṭṭhāya dānādīni puññakammāni katvā sagga parāyaṇā ahesunti.

[SL Page 045] [\x 45/]

Dhamme patiṭṭhitamanā apimātugāmā
Evaṃ labhanti vibhavaṃ ca pasaṃsanaṃca,
Dhammañca sādhucaritaṃ manasīkaronto
Dhammesu vattathasadā sucisajjanāti.

Pānīyadinnassa vatthuṃ navamaṃ.
-------------------

Sahāyassa pariccatta jīvitakassa vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Bhagavatī parinibbute sāvatthiyaṃ soma brāhmaṇo somadatta brāhmaṇoti dve brāhmaṇā vasanti. Tattha somadatta brāhmaṇena saddhiṃ soma brāhmaṇo yebhuyyena dūtaṃ kīḷati. Athekadivasaṃ somadatto soma brāhmaṇaṃ dūtena parājetvā tassa uttarāsaṅgaṃca lañchanamuddikaṃca gahetvā attanogehaṃ gacchanto soma brāhmaṇassa ehi gehaṃ gacchāmā'ti āha. Tato somonāhaṃ samma ekasāṭako hutvā antaravīthiṃ otarituṃ sakkomi gamanato ettheva me ṭhānaṃ varataranti āha. Somadattena evaṃ sati samma imaṃ uttarāsaṅghaṃ gaṇhāti, tassa taṃ datvā idāni samma ehīti vuttopi nāgacchati. Puna tena so kasmā nā gacchāsī'ti puṭṭho samma mama hatthe muddikaṃ apassantā me puttadārādayo mayā saddhiṃ kalahaṃ karontīti āha. Atha so evaṃ sante yadā te pahoti. Tadā mayhaṃ dehīti muddikampi datvā taṃ gahetvā gehaṃ agamāsi. Atha te ettakena sahāyā ahesuṃ aparabhāge somadattabrāhmaṇaṃ ayaṃ paradārakammaṃ akāsīti manussā gahetvā rañño dassesuṃ. Rājā tassa rūpasampattiṃ disvā rājāṇaṃ akatvā mā bho puna evamakāsī'ti ovaditvā vissajjesi. Rājāṇa yāvatatiyavāraṃ ovadanto vissajjetvā catutthe vāre gacchathe'taṃ āghātanaṃ netvā mārethāti ānāpesi. Evaṃ pāpakamme niratā anekākāreṇa ovadantā'pi na sakkā nivāretuṃ. Tathāhi:
Soṇā ceva sigālāca vāyasā nīlamakkhikā,
Iccete kuṇape sattā na sakkā te nisedhituṃ.
Tathā pāṇātipātesu paradāre surāya ca,
Musāvādesu theyyesu sattasattā na cāriyā'ti.

Tato rājapurisā taṃ bandhitvā pakkamiṃsu. Tadā soma brāhmaṇo somadattā tathānīyamānaṃ disvā kampamānahadayo rājapurisānaṃ santikaṃ gantvā imaṃ bho muhuttaṃ mā māretha yāvarājānaṃ jānāpessāmī'ti vatvā rañño santikaṃ gantvā vanditvā ṭhito deva mama jīvitaṃ somadattassa brāhmaṇassa dassāmi. Etaṃ muñcatha. Yadi māretukāmā maṃ mārethā'ti āha. Rājā tuṭṭho ahosi. Rājapuriso somadattaṃ muñcitvā somabrāhmaṇaṃ āghātanaṃ netvā māresuṃ aho kataññuno kataveditā.

Hoti cettha:-

Katūpakāramattānaṃ sarantā keci mānusā,
Jīvitaṃ denti somova somadattassa attano'ti.

[SL Page 046] [\x 46/]

So tena jīvitadānena devaloke nibbattitvā mahante kanakavimāne devaccharā sahassa parivuto dibbasampattīmanubhavanto paṭivasati. Tadā somadatta brāhmaṇo eso maṃ maraṇappattaṃ mocesīti vatvā tassatthāya dāṇaṃ datvā pattiṃ adāsi. Tāvadevassa tato bahutaraṃ devissariyaṃ ahosi. Devānubhāvaṃ ca tato so somadevo attano devissariyaṃ olokento sahāyassa attano jīvitadānaṃ addasa. Disvā attabhāvaṃ vijahitvā mānavakavaṇṇena somadattabrāhmaṇaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ katvā attānaṃ devaloke nibbattabhāvaṃ pakāsetvā taṃ gahetvā attano ānubhāvena devalokaṃ netvā yathākāmaṃ sampattimanubhavā'ti vatvā sattāhaṃ devissariyaṃ datvā sattame divase netvā tassa gehe yeva patiṭṭhāpesi. Tathāhi dibbasampatti manubhūtassa manussasampatti paṭikkulā hoti. Tato so dibbasampatti manussaranto kiso dubbalo uppaṇḍuppaṇḍukajāto ahosi. Athekadivasaṃ devaputto taṃ olokento tathā dukkhappattaṃ disvā na sakkā manussena dibbasampatti manubhavitunti icchiticchitasampatti dāyakaṃ ekaṃ ciktāmaṇiṃ datvā tassa bhariyampi attano ānubhāvena rūpavantaṃ yasavantaṃ vaṇṇavantaṃ atikkantamanussitthivaṇṇaṃ akāsi. Aparabhāge te jayampatikā paccakkhato diṭṭhadibbasampatti vibhavā dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā sahāya devaputtassa santikeyeva nibbattiṃsu.

Mandena nanditamanā upakārakena
Pāṇampi denti sujanā iti cintayitvā,
Mittaddu mā bhavatha bho upakārakassa
Pāsaṃsiyā bhavatha sādhujanehi niccaṃ'ti.

Sahāyassa pariccatta jīvitakassa vatthuṃ dasamaṃ
Nandirājavaggo dutiyo.
------------------

Yakkhavañcita vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Bhagavati parinibbutamhi kosalarañño kira janapade tuṇḍagāmo nāma ahosi. Tattheko buddhadāso nāma manusso yāvajīvaṃ "buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi buddho me saraṇaṃ tāṇaṃ lenaṃ parāyaṇaṃ"ti, evaṃ jīvita pariyantaṃ buddhaṃ saraṇaṃgato paṭivasati. Tasmiṃ samaye eko janapadavāsiko tattha tattha ābhiṇḍanto taṃ tuṇḍagāmaṃ patvā tasseva ghare nivāsaṃ kappesi. Tassa pana jānapadikassa sarīre eko yakkho āvisitvā pīḷeti. Tadā tassa gāmassa pavisanakāle yakkho buddhadāsopāsakassa guṇatejena tassa gehaṃ pavisitumasakkonto taṃ muñcitvā bahi gāme sattāhaṃ aṭṭhāsi tassā gamaṇaṃ olokento tato so jānapadiko satta divasaṃ

[SL Page 047] [\x 47/]

Tattha vasitvā sattame divase sakaraṭṭhaṃ gantukāmo gāmā nikkhami. Atha taṃ tathā nikkhantaṃ disvā yakkho aggahesi. Atha so taṃ ettakaṃ kālaṃ kuhiṃ gatosī ti pucchi yakkho bho tavatthāya ettha vasantassa me sattāhaṃ atikkantanti. Tato so ko te mayā attho kiṃ te dammi'ti. Atha yakkhena so ahaṃ khudāya pīḷito bhattena me attho'ti vutto. So evaṃ sati kasmā maṃ antogehe vasantaṃ na gaṇhīti āha. Yakkhena bho tasmiṃ gehe buddhaṃ saraṇaṃ gato eko upāsako atthi tassa sīlatejena gehaṃ pavisitumasakkonto aṭṭhāsinti vutto. Jānapadiko saraṇaṃ nāma pucchi. Yakkho "buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī"ti vatvā saraṇaṃ aggahesī'ti āha. Taṃ vatvā jānapadiko idāni imaṃ vañcessāmī'ti cintetvā tena hi yakkha ahampi buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī'ti āha. Evaṃ vuttamatte yeva yakkho mahāsaddaṃ karonto bhayena bhamanto palāyi. Evaṃ sammāsambuddhassa saraṇaṃ idha loke bhayopaddavanivāraṇatthaṃ hoti paraloke saggamokkhāvahaṃ tathāhi:-

Buddho'ti vacanaṃ etaṃ amanussānaṃ bhayāvahaṃ,
Buddhabhattika jantūnaṃ sabbadā mudamāvahaṃ.

Sabbopaddava nāsāya paccakkhaṃ dibbamosadhaṃ,
Dibbamantaṃ mahātejaṃ mahāyantaṃ mahabbhutaṃ.

Tasmā so dāruṇo yakkho disvā taṃ saraṇe ṭhitaṃ,
Ubbiggoca bhayappatto lomahaṭṭho ca chambhito.

Bhamanto dhāvitaṃ disvā timirova suriyuggate,
Simbalītulabhaṭṭaṃva caṇḍavātena khaṇḍitaṃ.

Yaṃ dukkhaṃ rājacorāri yakkhapetādi sambhavaṃ,
Nicchantena manussena gantabbaṃ saraṇattayaṃ'ti.

Tato jānapadiko saraṇāgamane mahāguṇaṃ mahānisaṃsaṃ oloketvā buddhe sagāravo sappemo jīvitapariyantaṃ buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī'ti saraṇaṃ gantvā teneva saraṇagamanānubhāvena jīvitapariyosāne suttappabuddho viya devaloke nibbattī'ti.

Disvāna evaṃ saraṇaṃ gataṃ taṃ
Apenti yakkhā'pi mahabbhayena,
Pāletha sīlaṃ saraṇaṃ ca tasmā
Jahātha duritaṃ sugatiṃ bhajavhoti.

Yakkhavañcita vatthuṃ paṭhamaṃ.
-----------------

[SL Page 048] [\x 48/]

Micchādiṭṭhikassa vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Bhagavati parinibbute rājagahanagare kira eko brahmabhattiko micchādiṭṭhiko paṭivasati. Tattheva sammādiṭṭhikopi tesaṃ ubhinnampi dve puttā ahesuṃ. Te ekato kīḷantā vaḍḍhanti. Athāparabhāge guḷakīḷaṃ kīlantānaṃ sammādiṭṭhikassa putto namo buddhāyā'ti vatvā guḷaṃ khippanto divase divase jināti. Micchādiṭṭhikassa putto namo brahmuno'ti vatvā khippanto parājeti. Tato micchādiṭṭhikassa putto niccaṃ jinantaṃ sammādiṭṭhikaṃ kumāraṃ disvā samma tvaṃ niccameva jināsi kiṃ vatvā guḷaṃ khipasī'ti pucchi sohaṃ samma namobuddhāyā'ti vatvā khipāmī'ti āha. Sopi tato paṭṭhāya namo buddhāyā'ti vatvā khipati. Atha te yebhuyyena dūte samasamāva honti aparabhāge micchādiṭṭhikassa putto pitarā saddhiṃ dārūnamatthāya vanaṃ gantvā sakaṭena dāruṃ gahetvā āgacchanto nagaradvārasamīpe sakaṭaṃ vissajjetvā tiṇe khādanatthāya geṇe vissajjesi. Goṇā tiṇaṃ khādantā aññehi gorūpehi saddhiṃ antonagaraṃ pavisiṃsu. Athassa pitā goṇe pariyesanto sakaṭaṃ olokehī ti puttaṃ nivattetvā nagaraṃ paviṭṭho ahosi. Atha sāyaṇhe jāte manussā nagaradvāraṃ pidahiṃsu. Tato kumāro bahi nagare dārusakaṭassa heṭṭhāsayanto niddūpagato ahosi. Atha tassā rattiyā sammādiṭṭhiko ca micchādiṭṭhikocā'ti dve yakkhā gocaraṃ pariyesamānā sakaṭassa heṭṭhā nipannaṃ kumāraṃ addasaṃsu. Tesu micchidiṭṭhiko imaṃ khādāmī'ti āha. Athāparo mā evamakāsi namobuddhāyā'ti vācako eso'ti khādamevetanti vatvā itareṇa yāvatatiyaṃ vāriyamāno'pi gantvā tassa pāde gahetvā ākaḍḍhi. Tasmiṃ khaṇe dārako pubbaparicayena namobuddhāyā'ti āha. Taṃ sutvā yakkho bhayappatto lomahaṭṭho hatthaṃ vissajjetvā paṭikkamma aṭṭhāsi. Aho acchariyaṃ buddhānubhāvaṃ abbhutaṃ evaṃ attaṃ anīyātetvā paricayena namobuddhāyā'ti vuttassapi bhayaṃ chambhitattaṃ upaddavaṃ vā na hoti. Pageva attaṃ nīyātetvā yāvajīvaṃ buddhaṃ saraṇa gatassā'ti uttaṃhi:-

Yathāpi sikhino nādaṃ bhujaṅgānaṃ bhayāvahaṃ,
Evaṃ buddhoti vacanaṃ amanussānaṃ bhayāvahaṃ.

Yathā mantassa jappena vilayaṃ yāti kibbisaṃ,
Evaṃ buddho'ti vacanena pahāyanti pisācikā.

Aggiṃ disvā yathā sitthaṃ dūrato ca vilīyati,
Disvā nevaṃ saraṇagataṃ petāpentāva dūrato.

Pavaraṃ buddha icceta makkharañcayamabbhutaṃ,
Sabbopaddava nāsāya thirapākāramuggataṃ.

Sattaratanapāsādaṃ tameva vajiraṃ guhaṃ,
Tameva nāvaṃ dīpaṃ taṃ tameva kavacaṃ subhaṃ.

[SL Page 049] [\x 49/]

Tameva sirasi bhāsantaṃ kirīṭaṃ ratanāmayaṃ
Lalāṭe tilakaṃ rammaṃ kappuraṃ nayanadvaye.

Tāḍaṅkaṃ kaṇṇayugale soṇṇa mālā gale subhā,
Ekāvaḷi tārahārā bhārajattusu laṅkatā.

Agadaṃ bāhumūlassa karagge valayaṃ tathā,
Aṅgulisva ṅgulīyaṃ ca khaggaṃ maṅgalasammataṃ.

Soṇṇātapattamuṇahīsaṃ na baṇo sa sarāsanaṃ,
Tameva sabbālaṅkāraṃ tameva duritāpahaṃ.

Tasmāhi paṇḍito poso lokalocana satthuno,
Saraṇaṃ tassa ganteva guṇanāmaṃ ehi passikaṃ.

Namo'ti vacanaṃ pubbaṃ buddhāye'ti giraṃ tadā,
Supantena kumāreṇa micchādiṭṭhika sūnunā.

Sutvā vuttaṃ pisācā'pi manussakuṇaperatā,
Na hiṃsanti aho buddhaguṇasāramahantatā'ti.

Atha sammādiṭṭhikayakkho micchādiṭṭhikassa yakkhassa evamāha ayuttaṃ bhotayā kataṃ buddhaguṇe pahārodinno daṇḍakammaṃ tayā kātabbaṃti. Tena kiṃ mayā samma kātabbaṃ ti vutte bubhukkhitasma āhāraṃ dehī'ti āha. Tato so sādhuti vatvā yāvāhaṃ āgacchāmi tvaṃ tāvettha vacchāhī'ti vatvā bimbisārarañño kañcanataṭṭake vaḍḍhitaṃ rasabhojanaṃ āharitvā kumārassa pituvaṇṇena dārakaṃ bhojetvā puna kumāreṇa vutta buddhavacanaṃca attanākatavāyāmaṃ cā'ti sabbaṃ taṭṭake likhitvā idaṃ raññoyeva paññāyatū'ti adhaṭṭhāya agamaṃsu. Atha pabhātāya rattiyā rañño bhojanakāle rājapurisā tattha taṭṭakaṃ adisvā nagaraṃ upaparikkhantā sakaṭe dārakaṃca taṭṭakaṃca disvā taṭṭakena saddhiṃ taṃ gahetvā rañño dassesuṃ rājā taṭṭake akkharādīni disvā vācetvā tassa guṇe pasanno mahantena yasena saddhiṃ seṭṭhiṭṭhānamadāsi.

Jinassa nāmaṃ supinena pevaṃ na hoti bhītiṃ lapanena yasmā,
Tasmā munindaṃ satataṃ sarātha guṇe sarantā saraṇaṃ ca yāthā'ti.

Micchādiṭṭhikassa vatthuṃ dutiyaṃ.
------------------

Pādapīṭhikāya vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Jambudīpe mahābodhito kira dakkhiṇapasse ekaṃ paccanta nagaraṃ ahosi. Tattha saddhāsampanno ratanattayamāmako eko upāsako paṭivasati. Tadā eko khīṇāsavo bhagavatā paribhuttaṃ pādipīṭhaṃ thavikāya pakkhipitvā gatagataṭṭhāne pūjento anukkamena

[SL Page 050] [\x 50/]

Taṃ nagaraṃ sampāpuṇitvā sunivattho supāruto pattaṃ gahetvā antaravīthiṃ paṭipajji. Yugamattadaso pabbajjālīlāya janaṃ paritosento. Atha so upāsako tathā gacchantaṃ theraṃ disvā pasannamānaso upagantvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā pattaṃ gahetvā bhojetvā nibaddhaṃ mama gehaṃ āgamanamicchāmi mamānukampāya ettheva vasatha sāmī'ti yācitvā nagarāsanne ramaṇīye vanasaṇḍe nadīkūle paṇṇasālaṃ katvā therassa taṃ nīyādetvā catupaccayehi paṭijagganto mānento pūjento vasati. Thero'pi tattha phāsukaṭṭhāne bhagavatā paribhuttapāda pīṭhadhātuṃ nidhāya vālukāhi thūpaṃ katvā niccaṃ gandhadhūpapupphapūjādīhi pūjayamāno vāsaṃ kappeti. Tasmiṃ samaye tassopāsakassa anantara gehavāsiko eko issarabhattiko attano devataṃ nibaddhaṃ namassati. Taṃ disvāssa upāsako laddhaguṇe vatvā akhette samma mā viriyaṃ karohi pajahetaṃ diṭṭhiṃti āha. Tato so kerāṭiko issarabhattiko ko te satthu guṇānubhāvo amhākaṃ issarassa guṇova mahanto'ti vatvā tassa aguṇaṃ guṇanti kathento āha.

Tipuraṃ so vināsesi lalāṭanayanagginā,
Asure ca vināsesi tisūlena mahissaro.

Jaṭākalāpa māvattaṃ naccatī dinasandhiyaṃ,
Vādeti bherivīṇādiṃ gītaṃ vā'pi sa gāyati.

Bhariyāyo tassa tasso(hi) jaṭāyekaṃ samubbahe,
Ekamekena passena passamāno carekakaṃ.

Hatthicammambaradharo teneva vāritātapo,
Asādisehi puttehi rūpeṇa ca supākaṭo.

Ratiyā ca madhupāne ca vyāvaṭo sabbadā ca so,
Manussaṭṭhidharo sīsa kapālenesa bhuñjati.

Na jāno na bhayaṃ tassa maraṇaṃ natthi sassato,
Īdiso me mahādevā natthaññassīdisoguṇo'ti.

Taṃ sutvā upāsako samma tuyhaṃ issarassa ete guṇā nāma tāva hontu aguṇā nāmakittakā hentī'ti vatvā bhagavato sakalaguṇe saṃharitvā kathento āha.

Loke sabbasavantīnaṃ ādhāro sāgaro yathā,
Sabbesaṃ guṇarāsīnaṃ ādhāro,ca tathāgato.

Carācarānaṃ sabbesaṃ ādhāra,va dharā ayaṃ,
Tathā guṇānaṃ sabbesaṃ ādhāro'va tathāgato.
Evaṃ santo viyatto ca evaṃ so karuṇāparo,
Evamiddhividhā tassa eva mevaṃ guṇā iti.

Buddhe'pi sakkoti na yassa vaṇṇe kappampi vatvā khayataṃgametuṃ, pageva na brahmasurāsurehi vattuṃ na hānanta guṇassa vaṇṇanti.

[SL Page 051] [\x 51/]
Evaṃ vadantā pana te ubho'pi amhākaṃ devo uttamo'ti kalahaṃ vaḍḍhetvā rañño santikamagamaṃsu. Rājā tesaṃ kathaṃ sutvā tena hi tumhākaṃ devatānaṃ mahantabhāvaṃ iddhipāṭihāriyena jānissāma. Dassetha tehi no iddhīti nagare bheriṃ carāpesi ito kira sattāhaccayena imesaṃ dvinnaṃ satthārānaṃ pāṭihāriyāni bhavissanti sabbe sannipatantūti taṃ sutvā nānādisāsu bahumanussā samāgamiṃsu atha micchādiṭṭhikā ajja amhākaṃ devassaānubhāvaṃ passāmāti mahantaṃ pūjaṃ karontā tattha sāraṃ nāddasaṃsu. Sammādiṭṭhikā'pi ajja amhākaṃ bhagavato ānubhāvaṃ passissāmā'ti vāḷukā thūpaṃ gantvā gandhamālādīhi pūjetvā padakkhiṇaṃ katvā añjalimpaggayha aṭṭhaṃsu atha rājā'pi balavāhaṇaparivuto ekamante aṭṭhāsi. Nānāsamayavādino'pi ajja tesaṃ pāṭihāriyaṃ passissāmā'ti mañcāti mañcaṃ katvā aṭṭhaṃsu. Tesaṃ samāgame sammādiṭṭhikā vāḷukāthūpamabhimukhaṃ katvā añjalimpaggayha sāmī amhākaṃ bhagavā sabbabuddha kiccāni niṭṭhāpetvā anupādisesāya nibbāṇadhātuyā parinibbāyi. Sāriputta mahāmoggallānādayo asītimahāsāvakā'pi parinibbāyiṃsu. Natthettha amhākaṃ aññaṃ paṭisaraṇanti vatvā saccakiriyaṃ karontā āhaṃsu:
Apāṇakoṭiṃ buddhassa saraṇaṃ no gatā yadi,
Tena saccena'yaṃ dhātu dassetu pāṭihāriyaṃ.

Āpāṇakoṭiṃ dhammassa saraṇaṃ no gatā yadi,
Tena saccena'yaṃ dhātu dassetu pāṭihāriyaṃ.

Āpāṇakoṭiṃ saṅghassa saraṇaṃ no gatā yadi,
Tena saccena'yaṃ dhātu dassetu pāṭihāriyaṃ.

Rāmakāle munindassa pādukā cāsi abbhutā,
Tena saccena'yaṃ dhātu dassetu pāṭihāriyaṃ.
Chaddantakāle munino dāṭhā charaṃsi rañjitā,
Tena saccena'yaṃ dhātu nicchāretu cha raṃsiyo.

Jātamatto tadā buddho ṭhito paṅkaja muddhanī,
Nicchāresāsabhiṃ vācaṃ aggo seṭṭho'ti ādinā,
Tena saccena'yaṃ dhātu dassetu pāṭihāriyaṃ.

Nimitte caturo disvā nikkhanto abhinikkhamaṃ,
Tena saccena'yaṃ dhātu dassetu pāṭihāriyaṃ.

Mārasenaṃ palāpetvā nisinno bujjhi bodhiyaṃ,
Tena saccena,yaṃ dhātu dassetu pāṭihāriyaṃ.

Dhammacakkaṃ pavattesi jino,sipatane tadā
Tena saccena'yaṃ dhātu dassetu pāṭihāriyaṃ.

[SL Page 052] [\x 52/]

Nandopananda bhogindaṃ nāgaṃ nālāgirivhayaṃ
Ālavakādayo yakkhe brahmamāno ca bakādayo.

Saccakādī nigaṇḍhe ca kūṭa dantādayo dvije,
Damesi tena saccena dassetu pāṭihāriyaṃ'ti.

Evañca pana vatvā upāsakā amhākaṃ anukampaṃ paṭicca mahājanassa micchādiṭṭhibhedanatthaṃ pāṭihāriyaṃ dassetha sāmi'ti ārādhesuṃ atha buddhānubhāvañca therānubhāvañca upāsakānaṃ saccakiriyānubhāvañca paṭicca vāḷukāthūpaṃ dvidhā bhinditvā pādapīṭhadhātu ākāsamabguggantvā chabbaṇṇaraṃsiyo vissajjentī vilāsamānā aṭṭhāsi. Atha mahājanā celukkhepasahassāni pavattentā sādhukīlaṃ kīḷantā mahānādaṃ pavattentā mahantaṃ pūjamakaṃsu. Micchādiṭṭhikā'pi imaṃ acchariyaṃ disvā vimbhita mānasā micchā diṭṭhiṃ bhinditvā ratanattayaparāyaṇā samāṇamagamaṃsū'ti
Phuṭṭho'pi pādena jinassa evaṃ kaliṅgaro'pāsi mahānubhāvo
Lokeka nāthassa anāsavassa mahānubhāvohi acintanīyoti.

Pādapīṭhikāya vatthuṃ tatiyaṃ.
------------------

Uttarasāmaṇerassa vatthumhi ayamānupubbīkathā.

So kira purimabuddhe katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭaṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto sumedhassa bhagavato kāle vijjādharo hutvā himavati paṭivasati. Tadā sumedhonāma sammāsambuddho vivekamanabrūhanto himavantaṃ gantvā ramaṇīye padese pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi. Tadā vijjādharo ākāsena gacchanto chabbaṇṇaraṃsīhi virājamānā bhagavantaṃ disvā tīhi kaṇikārapupphehi pūjesi. Pupphāni buddhānubhāvena satthu uparichattākāreṇa aṭṭhaṃsu. So tena bhīyyosomattāya pasanna citto hutvā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbattitvā uḷāraṃ dibbasampattimanubhavanto yāvatāyukaṃ tattha ṭhatvā tato cuto devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagare brāhmaṇa mahāsālassa putto hutvā nibbatti. Uttarotissa nāmaṃ ahosi. So uttamarūpadharo viññutaṃ patto brāhmaṇa vijjāsu nipphattiṃ patvā jātiyā rūpeṇa vijjāya sīlācāreṇa ca lokassa mahanīyojāto tassa taṃ paññāsampattaṃ disvā vassakāro magadhamahāmatto attano dhītaraṃ dātukāmo hutvā attano adhippāyaṃ pavedesi. So nissaraṇajjhāsayatāya taṃ paṭikkhipitvā kālena kālaṃ dhammasenāpatiṃ payirupāsento tassa santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vattasampanno hutvā theraṃ upaṭṭhahati. Tena va samayena therassa aññataro ābādho uppanno hoti. Tassa bhesajjatthāya uttarasāmaṇero pāto va pattacīvaramādāya vihārato nikkhamma antarāmagge taḷākassa tīre pattaṃ

[SL Page 053] [\x 53/]

Ṭhapetvā udakasamīpaṃ gantvā mukhaṃ dhovati tadā aññataro ummaggacoro katakammo ārakkhapurisehi anubaddho aggadvāreneva nagarato nikkhamitvā palāyanto attanā gahitaṃ ratanabhaṇḍikaṃ sāmaṇerassa patte pakkhipitvā palāyī. So sāmaṇero'pi satthusamīpaṃ upagato hoti coraṃ anubandhantā rājapurisā sāmaṇerassa patte bhaṇḍikaṃ disvā ayaṃ coro iminā coriyaṃ kataṃ'ti sāmaṇeraṃ pacchābāhaṃ bandhitvā vassakārassa brāhmaṇassa dassesuṃ. Vassakāroca tadā rañño vinicchaye niyutto hutvā chejjabhejjaṃ anusāsati so eso pubbe mama vacanaṃ nādiyi suddhapāsaṇḍiyesu pabbajī ti ca baddhāghātattā taṃ kammaṃ asodhetvāva jīvantamevetaṃ sūle uttāsethā'ti ānāpesi. Rājapurisā taṃ nimbasūle uttāsesuṃ. Sāmaṇero sūlagge nisinno upajjhāyassa me ko bhesajjaṃ āharissatī ti sāriputtattheraṃ saritato thero taṃ pavattiṃñatvā sammāsambuddhassa kathesi. Bhagavā'pi mahāsāvaka parivuto tassa ñāṇaparipākaṃ oloketvā taṃ ṭhānamagamāsi tato bhagavato nikkhantabhāvaṃ sakalanagare kolāhalaṃ ahosi. Mahājanakāyo sannipati. Atha bhagavā vipphurantahattha tale nakhamaṇimayūkhasambhinnapītā bhāsatāva paggharantajāti hiṅgulaka suvaṇṇarasadhārāviya jālāvaguṇṭhita mudutalunaṅgulaṃ hatthaṃ uttarassa sīse ṭhapetvā uttara idaṃ te pubbakata pāpakammassa phalaṃ uppannaṃ. Tattha tayā pacchavekkhaṇabalena adhivāsanā kātabbā'ti āha. Teneva āha:-

Atīte kira ekasmiṃ gāme tvamasi dārako,
Dārakehi samāgamma kīḷanto keḷimaṇḍale.

Gahetvā sukhumaṃ sūkaṃ tadā tvaṃ nimbajalliyā,
Uttāsesi tattha sūle jīvamānaka makkhikaṃ.

Aparampi te pāpakammaṃ pavakkhāmi suṇohi me,
Ovadantiṃ hi tena tvaṃ atīte sakamātaraṃ.

Jīvasūle nisīdā'ti kopenābhisapī tuvaṃ,
Imehi dvīhi pāpehi saraṃ saṃsārasāgare.

Pañcajāti sate acchi jīvasūlamhi nimbaje,
Ayaṃ te carimā jāti etthā'pi ca vipaccaso'ti.

Evamādinā nayena tassa ajjhāsayānurūpena dhammaṃ desesi. Uttaro amatābhiseka sadisena satthuno hatthasamphassasañjātapasāda somanassatāya uḷāraṃ pītipāmojjaṃ paṭilabhitvā yathāparicitaṃ vipassanāmaggaṃ samārūḷho ñāṇassaparipākaṃ gatattā satthudesanā vilāsena maggapaṭipāṭiyā sabbakilese khepetvā chaḷabhiñño ahosi. Dhammaṃ sutvā tattha samāgatānaṃ devamanussānaṃ

[SL Page 054] [\x 54/]

Caturāsī'tipānasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosī'ti vadanti. Uttaro pana chaḷabhiñño hutvā sūlato uṭṭhahitvā ākāse ṭhatvā pāṭihāriyaṃ dassesi mahājanā acchariyabbhutacittā jātā ahesuṃ tāvadevassa vano rundhi. So bhikkhūhi āvuso tādisaṃ dukkhaṃ anubhavanto kathaṃ tvaṃ vipassanaṃ anuyuñjituṃ sakkhī'ti puṭṭho pageva me āvuso saṃsāre ādīnavo saṅkhārāṇañcasabhāvo sudiṭṭho tasmāhaṃ tādisaṃ dukkhaṃ anubhavanto'pi asakkhiṃ vipassanaṃ vaḍḍhetvā visesaṃ adhigacchantu'ti āha. Athāparabhāge so bhikkhusaṅghamajjhe attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento imāgāthā abhāsi:-

Sumedho nāma sambuddho dvattiṃsavara lakkhaṇo,
Vivekakāmo sambuddho himavantamupāgami.

Ajjhogahetvā himavantaṃ aggo kāruṇikomuni,
Pallaṅkaṃ ābhuñjitvāna nisīdi purisuttamo.

Vijjādharo tadā āsiṃ antalikkhe caro ahaṃ,
Tisūlaṃ sukataṃ gayha gacchāmi ambare tadā.

Pabbatagge yathā aggi puṇṇamāseva candimā,
Vanaṃ obhāsate buddho sālarājāva phullito.

Vanaggā nikkhamitvāna buddharaṃsā vidhāvare,
Nalaggivaṇṇasaṃkāsā disvā cittaṃ pasādayiṃ.

Vicinaṃ addasaṃ pupphaṃ kaṇikāraṃ deva gandhikaṃ,
Tīṇi pupphāni ādāya buddhaseṭṭhaṃ apūjayiṃ.

Buddhassa ānubhāvena tīṇi pupphāni me tadā,
Uddhavaṇṭā addhopattā chāyaṃkubbanti satthuno.

Tena kammena sukatena cetanā paṇidhīhi ca,
Jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsamagañcahaṃ.

Tattha me sukataṃ vyamhaṃ kaṇikārī'ti ñāyati,
Saṭṭhiyojana mubbedhaṃ tiṃsa yojana vitthataṃ.

Sahassakhaṇḍaṃ satabheṇḍuṃ dhajālu haritāmayaṃ,
Sahassāni byuhāni vyamhe pāturahaṃsu me.

Sovaṇṇamayā maṇimayā lohitaṃka mayā'pi ca,
Phalikā'pi ca pallaṃkā yadicchakayadicchakā.

Mahārahaṃ ca sayanaṃ kulikaṃ vikatīyakaṃ,
Uddalomika ekantaṃ bimbohana samāyutaṃ.

Bhavanā nikkhamitvāna caranto deva cārikaṃ,
Yadā icchāmi gamanaṃ devasaṅgha purakkhato.

Pupphassa heṭṭhā tiṭṭhāmi uparicchadanaṃ mama,
Samantā yojana sataṃ kaṇikārehi chādita

[SL Page 055] [\x 55/]

Saṭṭhituriyasahassāni sāyaṃ pātaṃ upaṭṭhahuṃ,
Parivārenti maṃ niccaṃ rattindivamatanditā.

Tattha naccehi gītehi tālehi vāditehi ca,
Ramāmi khiḍḍāratiyā modāmi kāmakāmahaṃ.

Tattha bhutvā ca pītvā va modāmi tidase tadā,
Nārigaṇehi sahito modāmi vyamhamuttame.

Satānaṃ paṃcakkhattuṃ devarajjamakārayiṃ,
Satānaṃtīṇikkhattuṃ cakkavatti ahosahaṃ.

Padesarajjaṃ vipulaṃ gaṇanāto asaṃkhiyā,
Bhavābhave saṃsaranto mahābhogaṃ labhāmahaṃ,

Bhoge me ūnatā natthi buddhapūjāyidaṃ phalaṃ,
Dveme bhave saṃsarāmī devatte atha mānuse.

Aññāṃ gatiṃ na jānāmi buddhapūjāyidaṃ phalaṃ,
Dveme kule pajāyāmi khattiyevā'pi brāhmaṇe.

Nīce kule na jānāmi buddhapūjāyidaṃ phalaṃ,
Hatthiyānaṃ assayānaṃ sivikaṃ sandamānikaṃ.

Labhāmi sabbame vetaṃ buddhapūjāyidaṃ phalaṃ,
Dāsigaṇaṃ dāsagaṇaṃ nāriyo ca alaṃkatā.

Labhāmi sabbamevetaṃ buddhapūjāyidaṃ phalaṃ,
Koseyya kambalīyāni khomakappāsikāni ca.

Labhāmi sabbamevetaṃ buddhapūjāyidaṃ phalaṃ,
Navavatthaṃ navaphalaṃ navaggarasa bhojanaṃ.

Labhāmi sabbamevetaṃ buddhapūjāyidaṃ phalaṃ,
Imaṃ khāda imaṃ bhuñja imamhi sayane saya.

Labhāmi sabbamevetaṃ buddhapūjāyidaṃ phalaṃ,
Sabbattha pūjito homi yaso accuggato mama.

Mahesakko sadāhomi abhejjapariso sadā,
Ñātīnaṃ uttamo homi buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Sītaṃ uṇhaṃ na jānāmi pariḷāho na vijjati,
Atho cetasikaṃ dukkhaṃ hadaye me na vijjati.

Suvaṇṇa vaṇṇo hutvāna saṃsarāmi bhavābhave,
Vevaṇṇiyaṃ na jānāmi buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Devalokā cavitvāna sukkamūlena codito,
Sāvatthiyaṃ pure jāto mahāsāḷesu aḍḍhake.

[SL Page 056] [\x 56/]

Pañcakāmaguṇe hitvā pabbajiṃ anagāriyaṃ,
Jātiyā sattavasso'haṃ arahattamapāpuṇiṃ.

Upasampādayī buddho guṇamaññāya cakkhumā,
Taruṇo'ca pūjanīyohaṃ buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Dibbacakkhuṃ visuddhaṃ me samādhikusalo ahaṃ,
Abhiññāpāramippatto buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Paṭisambhidā anuppatto iddhipādesu kovido,
Saddhamme pāramippatto buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Tiṃsakappasahassamhi saṃbuddhamabhipūjayiṃ,
Duggatiṃ nābhijānāmi buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ bhavā sabbe samūhatā,
Nāgova bandhanaṃ chetvā viharāmi anāsavo.

Svāgataṃ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santikaṃ,
Tisso vijjā anuppatto kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

Paṭisambhidā catasso ca vimokkhāpi ca aṭṭhime,
Chaḷabhiññā sacchikatā kataṃ buddhassa sāsanaṃ'ti.

Taṃ sutvā bahū kusalakammaparāyaṇā ahesuṃ.

Sahetakā pacchimikā'pi sattā pāpaṃ na sakkonti jahātumevaṃ, anicchamānehi janehi dukkhaṃ ārāva pāpaṃ parivajjanīyā'ti.

Uttarasāmaṇerassa vatthuṃ paṭhamaṃ.
---------------------

Kāvīrapaṭṭana vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Jambudīpe kira coḷaraṭṭhe kāvīrapaṭṭanaṃ nāma ahosi. Tattha mahissarikā bahū micchādiṭṭhikā vasanti. Tatthekasmiṃ devālaye cittakammaṃ karonto ekasmiṃ phalake issarassa onamitvā vandanākāraṃ bhagavato rūpaṃ akaṃsu. Tasmiṃ samaye tattha bahu upāsakā taṃ devakulaṃ gantvā tattha tattha cittakammāni olokentā tasmiṃ phalake taṃ cittakammaṃ addasaṃsu. Disvāna te aho amhehi apassitabbaṃ passitaṃ sadevake loke samārake sabrahmakesassamaṇabrāhmaṇiyāpajāyaca aparimāṇesu cakkavālesu bhagavato uttarītaraṃ ṭhapetvā samasamo'pi natthi sakalehi satta nikāyehi vandanīyo pūjanīyo bhagavā ananurūpaṃ tassa etehi kataṃti rodantā paridevantā rājadvāraṃ gantvā ugghosesuṃ. Taṃ sutvā rājā te pakkosāpetvā kasmā tumhe ugghosethā'ti pucchi. Te evamāhaṃsu deva amhākaṃ bhagavā devātidevo sakkātisakko brahmātibrahmo meruva acalo sāgaro'ca gambhiro ākāso'va ananto paṭhavī'ca patthaṭo'ti ādihi bhagavato guṇaṃ vaṇṇesuṃ-tena vuttaṃ apadāne.

[SL Page 057] [\x 57/]

Battiṃsalakkhaṇadharo sunakkhattova candimā,
Anubyañja sampanno sālarājāva phullito.

Rāsijālaparikkhitto dittova kaṇakācalo,
Byāmappabhāparivuto sataraṃsi divākaro.

Soṇṇānano jinavaro samaṇīva siluccayo,
Karuṇāpuṇṇahadayo vivaṭṭo viya sāgaro.

Lokavissuta kittīca siṇerū'ca naguttamo,
Yasasāvitato dhīro ākāsa sadiso muni.

Asaṅgacitto sabbattha anilo viya nāyako,
Patiṭṭhaṃ sabbabhūtānaṃ mahīva muni suttamo.

Anupalitto lokena toyena padumaṃ yathā,
Kuvādagacchadahano aggikkhandhova sobhati.

Agado viya sabbattha kilesavisanāsako,
Gandhamādana selo'va guṇagandha vibhusito.

Guṇānaṃ ākaro dhīro ratanānaṃva sāgaro,
Sindhuva vanarājīnaṃ kilesamala hārako.

Vijayīva mahāyodho mārasenappamaddano,
Cakkavattīva so rājā bojjhaṅgaratanissaro.

Magābhisakkasaṅkāso dosavyādhitikicchako,
Sallakatto yathā vejjo diṭṭhigaṇḍa viphālako.

Satthā no bhagavā deva mahābrahmehi vandito,
Devindasurasiddhehi vandanīyo sadādarā.
Sabbesu cakkavāḷesu ye aggā ye ca pūjito,
Tesamaggo mahārāja bhagavā no patāpavā'ti.

Ayuttaṃ deva devakulehi kataṃti āhaṃsu. Taṃ sutvā rājā te sabbe'pi manussā attano attano devatānaṃ mahantabhāvaṃ kathenti tumhākaṃ pana satthuno mahantabhāvaṃ kathaṃ amhātaṃ jānāpethāti. Upāsakā na garu tvaṃ mahārāja phalakaṃ āharāpetvā suddhavatthena veṭhetvā taṃ attano muddikāya lañjitvā surakkhitasugopite ekasmiṃ devakule ṭhapetvā sattāhaccayena āharāpetvā taṃ oloketha. Tadā no satthuno mahantānubhāvaṃ jānāthā'ti āhaṃsu. Atha rājā nesaṃ vuttaniyāmene'va kārāpetvā anto devakule ṭhapetvā sabbadvārāni pidahitvā lañchetvā rakkheyyāthā'ti niyojesi. Tato te upāsakā sabbe sannipatitvā sattāhaṃ dānaṃ dentā sīlaṃ rakkhantā uposathakammaṃ karontā sabbasattesu mettiṃ bhāventā sabbasattānaṃ attanā katapuññesu pattiṃ dentā tiṇṇaṃ

[SL Page 058] [\x 58/]

Ratanānaṃ pūjaṃ karontā evaṃ ugghosesuṃ. Amhākaṃ katakusalanissandena loke mahiddhikā mahānubhāvā sabbe devāca lokaṃ pālentā cattāro mahārājāca amhākaṃ satthuno upaṭṭhāya ṭhitabhāvaṃ dassentū'ti saccakiriyaṃ akaṃsu. Atha tesaṃ puññānubhāvena tasmiṃ khaṇe sakkassa devarañño paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi, tato so manussalokaṃ olokento micchādiṭṭhīhi kataṃ taṃ vippakāraṃ disvā saṃviggo āgantvā issaraṃ bhagavato pāde vanditvā sayitākāraṃ katvā taṃ pavattiṃ upāsakānaṃ kathetvā sakaṭṭhānameva agamāsi-tato sattame divase pātova te sabbe'pi rañño santikaṃ gantvā vanditvā evamāhaṃsu. Deva issaro amhākaṃ bhagavato pāde sirasā vanditvā nipanno'ti. Atha rājā tesaṃ kathaṃ sutvā nagare bheriṃ carāpetvā mahājane sannipātetvā tehi parivuto devakulaṃ gantvā lañchaṃ bhindāpetvā dvāraṃ vivaritvā phalakaṃ āhārāpetvā veṭhitasāvake mocāpesi. Atha rājāca mahājano ca taṃ mahantaṃ pāṭihāriyaṃ disvā micchādiṭṭhiṃ pahāya sabbe satthuno saraṇamagamaṃsu atha rājā taṃ devakulaṃ bhindāpetvā mahantaṃ ramaṇīyaṃ vihāraṃ kārāpetvā yāvajīvaṃ puññakammaṃ katvā devaloke nibbatti.

Anabbhutaṃ satthu dharīyamāne karonti disvā kusalāni iddhiṃ,
Yetaṃ muninde parinibbutamhi karonti puññāni mahabbhutaṃte'ti.

Kāvīrapaṭṭana vatthuṃ paṃcamaṃ.
-------------------

Coraghātaka vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Ekasmiṃ kira samaye amhākaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ upanissāya jetavane viharati dhammadesanāya mahājanassa saggamokkhasampadaṃ dadamāno-tasmiṃ samaye pañcasatā corā aṭavito nagaraṃ āgantvā rattibhāge corakammaṃ katvā tena puttadāre posenti-athekadivasaṃ corā cora kammatthāya nagaraṃ pavisantā nagaradvāre ekaṃ dukkhitaṃ janapadamanussaṃ passitvā hamho kattha vasatī'ti pucchaṃsu. So attano janapadavāsibhāvaṃ pakāsesi athassa te kasmā bho iminā dukkhavāsena vasissasi ehi amhehi saddhiṃ corakammaṃ karonto vatthālaṃkārasampanno puttadāraṃ posehi. Iminā kapaṇavāsena navasāti āhaṃsu. So panime yuttaṃ kathettīti tesaṃ vacanaṃ sampaṭicchi. Atha te evaṃ sati amhehi saddhiṃ āgacchāhi'ti vatvā naṃ gahetvā anto nagaraṃ paviṭṭhā tattha tattha vilumpantā corakammaṃ akaṃsu. Tadā jānapadiko laddhavibhavo imameva carataraṃti tehi saddhiṃ corakammaṃ karontā jīvikaṃ kappesi. Athekadivasaṃ rājapurisā katakamme te sabbeva gahetvā pacchābāhaṃ gāḷhaṃ bandhitvā kosalarañño dassesuṃ. Rājā te disvā evamāha. Bhaṇe tumhākaṃ antare yo etesaṃ

[SL Page 059] [\x 59/]

Māretvā jīvitakkhayaṃ pāpessati tassa jīvitadānaṃ dammi'ti taṃ sutvā te corā sabbe aññamañña ñātisuhada sambandhabhāvena taṃ na icchiṃsu. So pana janapadavāsī masusso ahamete sabbe māressāmī'ti rañño vatvā tenānuññāto te sabbe māresi-taṃ disvā tuṭṭho rājā tassa coraghātakammaṃ adāsi. So core ca vajjhappatte ca mārento pañcavīsati vassāni vasanto aparabhāge mahallako ahosi. Atha so mandabalattā katipaya pahāreṇāpi coraṃ māretuṃ na sakkoti rājā taṃ ñatvā aññassa coraghātakammaṃ adāsi. Atha so coraghātakammaṃ parihīno attano gehe vasati tadā aññataro manusso mantaṃ parivattetvā nāsāvātena manussamāraṇakamantaṃ jānāti. Tathāhi hatthapāda kaṇṇanāsasīsādisu yaṃ kiñci chejja bhejjaṃ kattukāmo mantaṃ parivattetvā nāsāvātaṃ vissajjeti. Taṃ taṃ ṭhānaṃ chijjati. Bhijjati. Evaṃ mahānubhāvo so manto. Atha so taṃ purisaṃ upaṭṭhahitvā mantaṃ labhitvā raññe sāsanaṃ pesesi. Ahaṃ ito pubbe mahallakattā corānaṃ hatthapādādayo dukkhena chejja bhejjaṃ karomi. Māretabbe pi dukkhena māremi. Idāni panāhaṃ tathā na karomi. Mama mantānubhāvena chejjabhejjakammaṃ karissāmī'ti. Rājā taṃ sāsanaṃ sutvā sādhu'ti taṃ pakkosāpetvā ṭhānantaraṃ tasse'va pākatikamakāsi so tato paṭṭhāya taṃ kammaṃ karonto puna pañcavassāni atikkāmesi. So mahallako khīṇāyuko drabbalo maraṇamaṃcaparāyano hutvā maraṇavedanā drakkhena mahantena bhayānakena saddena vissaraṃ viravanto nimīlitena cakkhunā bhayānakaṃ narakaggijālāpajjalanta ayakūṭamuggaradhare nirayapāle ca passanto nipanno hoti. Tato tassa paṭivissakagehe manussā tassa bhayānaka saddasavaṇena gehaṃ chaḍḍetvā palāyiṃsu. Tasmiṃ kira divase mahāsāriputtatthero dibbacakkhunā lokaṃ olokento taṃ coraghātakaṃ tadahevakālaṃ katvā niraye nibbattamānaṃ disvā mayi tattha gate panesa mayi pasādena sagge nibbattatī'ti ñatvā ajja mayā tassānuggahaṃ kātuṃ vaṭṭatī'ti pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā tassa gharadvāra magamāsi. Atha so theraṃ disvā kuddho kopena taṭataṭāya māna deho ajja taṃ vijjhitvā phāletvā māressāmī'ti nipanno mantaṃ parivattetvā nāsāvātaṃ vissajjesi. Thero tasmiṃ khaṇe nirodhasamāpanno nirodhāvuṭṭhāya suriyo viya virocamāno aṭṭhāsi atha so therassa tayo vāre tatheva katvā kiñci kātuṃ asakkonto ativiya vimhita citto therecittaṃ pasādetvā attano paṭiyattaṃ pāyāsaṃ therassa dāpesi. Thero maṅgalaṃ vaḍḍhetvā vihārameva agamāsi. Coraghātako therassa dinnadānaṃ

[SL Page 060] [\x 60/]

Anussaranto tasmiṃ khaṇe kālaṃ katvā sagge nibbatti. Aho vītarāgānaṃ buddhaputtānaṃ ānubhāvo evaṃ narake nibbattamāno'pissa balena sagge nibbatto'ti tathāhi.

Dānaṃ tāṇaṃ manussānaṃ dānaṃ duggati vāraṇaṃ,
Dānaṃ saggassa sopānaṃ dānaṃ santikaraṃ paraṃ.

Icchiticchita dānena dānaṃ cintāmaṇīviya,
Kapparukkho'va sattānaṃ dānaṃ bhaddaghaṭo viya.

Sīlavantassa dānena cakkavatti siriṃ pi ca,
Labhanti sakkasampattiṃ tathā lokuttaraṃ sukhaṃ.

Pāpakammesu nīrato ṭhitoyaṃ narakāvane,
Sāriputtassa therissa piṇḍapātassa vāhasā.

Apāyaṃ parivajjetvā nekadukkhasamākulaṃ,
Deva saṅghaparibbūḷho gato devapuraṃ varaṃ.

Tasmā sukhette saddhāya detha dānāni kāmalaṃ,
Dānaṃ dentehi sīlampi pālanaṃ vā'ti sundaranti.

Atha bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannipatitvā nisinnā bhagavantaṃ pucchiṃsu. Kiṃ bhante so pāpo catusu apāyesu katarasmiṃ nibbattoti. Atha satthā ajjesa bhikkhave sāriputtassa dinnadānānubhāvena devaloke nibbatto tasseva nissandena anāgate pacceka buddho bhavissatī'ti vyākāsīti.

Bho sāriputte nihitappadānaṃ khaṇena pāpeti hi saggamaggaṃ tasmā sukhettesu dadātha dānaṃ kāmattha ve saggamokkhaṃ parattha.

Coraghātaka vatthuṃ chaṭṭhamaṃ.
-------------------

Saddhopāsakassa vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Atīte kira kassapadasabalassa kāle eko puriso saddho ratanattayesu pasanno ucchuyantakammena jīvikaṃ kappento paṭivasati atha so ekaṃ gilānabhikkhuṃ disvā tassa uḷuṃkamattaṃ sappiṃ adāsi. Tathevekassa bhikkhussa ekaṃ guḷapiṇḍaṃ adāsi. Athāparasmiṃ divase ekaṃ jātajjhattaṃ sunakhaṃ disvā tassa bhattapiṇḍena saṅgahamakaṃsi. Athekassa iṇaṭṭhakassa ekaṃ kahāpaṇaṃ adāsi athekadivasaṃ dhammaṃ suṇamāṇo dhammadesakassa bhikkhussa sāṭakaṃ pūjesi. So ettakaṃ puññakammaṃ katvā bhavesu caramāno'haṃ samuddapabbatādīsu'pi yaṃ yaṃ icchāmi taṃ taṃ samijjhatūti. Patthanaṃ akāsi. So aparabhāge kālaṃkatvā teheva kusalamūlehi suttappabuddho viya devaloke nibbattitvā tattha mahantaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cuto amhākaṃ bhagavato kāle sāvatthiyaṃ mahaddhane mahāsālakule nibbattitvā tato so

7

[SL Page 061] [\x 61/]

Viññūtaṃ patto kālena kālaṃ dhammaṃ suṇanto ghārāvāse ādinavaṃ pabbajjāyaca ānisaṃsaṃ sutvā pabbajito nacireneva arahattaṃ pāpuṇi. So aparabhāge satthāraṃ vanditvā pañcasatabhikkhu parivāro ugganagaraṃ agamāsi. Tattha seṭṭhino bhariyā saddhā ahosi. Pasannā sā theraṃ pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ bhikkhāya carantaṃ disvā turita turitā gantvā therassa pattaṃ gahetvā saddhiṃ pañcasatehi bhikkhuhi bhojetvā theraṃ tattha nibaddhavāsatthaṃ yācitvā pañcasatakūṭāgarāni kārāpetvā alaṃkaritvā pañcasata bhikkhu tattha vāsenti nibaddhaṃ catupaccayehi upaṭṭhānamakāsi. Tato thero taṃ pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā tattha yathābhirantaṃ viharitvā aññattha gantukāmo anupubbena paṭṭanagāmaṃ agamāsi. Tattha vasitvā tato nāvaṃ abhiruyha pañcasatabhikkhuhi parivuto samuddapiṭṭhena gacchati. Samuddaṃ tarantassa tassa sāgaramajjhe udaravāto samuṭṭhahitvā pīleti. Taṃ disvā bhikkhu bhante idaṃ pubbekena vūpasamessatī'ti pucchiṃsu. Thero pubbe me āvuso uluṃkamatte sappipīte rogo vūpasammatīti āha. Bhikkhu bhante samuddapiṭṭhe kathaṃ sappiṃ labhissāma adhivāsethā'ti ahaṃsu. Taṃ sutvā thero na no āyasmantā sappidullabhā mama pattaṃ gahetvā samuddodakaṃ uddharitvā ānethā'ti vutte bhikkhu tathā akaṃsu. Uddhaṭamattamevataṃ udakaṃ parivattetvā sappi ahosi. Atha bhikkhu taṃ disvā acchariyabbhutacittā jātā therassa sappiṃ upanāmesuṃ therena sappinā pītamatte so ābādho vūpasami. Athassa bhikkhūhi kimetaṃ bhante acchariyaṃ na no ito pubbe evarūpaṃ diṭṭhapubbaṃ'ti vutte thero tena hi katapuññānaṃ puññavipākaṃ passissāmī'ti vatvā samuddaṃ olokesi. Idaṃ sappi hotūti. Athassa cakkhupathe samudde sabbodakaṃ parivattetvā sappi ahosi. Athassa bhikkhu abbhutacittā aññampi īdisaṃ puññaṃ atthi bhantetī'ti pucchiṃsu. Tato thero tenahi passatāyasmantā mama puññanti vatvaṃ samantā tattha tattha ghanasela pabbate olokesi. Sabbāni tāni guḷapiṇḍāni ahesuṃ. Tato cakkhupathe samantā bhatta bhājanāni dassesi savyañjanaṃ sopākaraṇaṃ. Tato himavantaṃ olokesi. Sabbaṃ taṃ suvaṇṇamayaṃ ahosi. Athābhimukhaṭṭhāne mahantaṃ vanasaṇḍaṃ olokesi. Sakalavanasaṇḍaṃ nānāvirāga vatthehi sañjannaṃ ahosi. Bhikkhu taṃ taṃ pāṭihāriyaṃ disvā atīva vimbhitā bhante kena te puññakammena etādisāni pāṭihāriyāni bhavissantī'ti pucchiṃsu. Thero kassapadasabalassa kāle attanā kataṃ sabbaṃ taṃ kusalaṃ pakāsesi. Tenettha:-

[SL Page 062] [\x 62/]

Imasmiṃ bhaddikekappe kassapo nāma nāyako,
Sabbalokahitthāya loke uppajji cakkhumā.

Tadāhaṃ ucchuyantamhi niyutto guḷakārako,
Tena kammena jīvāmi posentā puttadārake.

Kilantindururiraya maddakkhiṃ bhikkhuṃ rogāturaṃ tadā, bhikkhācārakavattena ghatamattamupāgataṃ.

Uluṅkamattaṃ sappissa adadaṃ tassa bhikkhuno,
Saddahanto dānaphalaṃ dayāyudaggamānaso.

Tena kammena saṃsāre saṃsaranto bhavābhave,
Yatthicchāmi ghataṃ tattha uppajjati anappakaṃ.

Icchāmahaṃ samuddasmiṃ jalampi ghatamattano,
Taṃ taṃ sabbaṃ ghataṃ hoti ghatadānassidaṃ phalaṃ.
Suṇātha mayhā aññampi puññakammaṃ manoramaṃ,
Tadā disvānahaṃ bhikkhuṃ rogenaparipīḷitaṃ.

Guḷapiṇḍaṃ gahetvāna patte tassa samākiriṃ,
Tena so sukhito āsi rogaṃ vyapagataṃ tadā.

Tena me guḷa dānena saṃsaraṃ devamānuso,
Yatthatthosmi gulenāhaṃ tattha taṃ sulabhaṃ mama.

Selā ca vipulā mayhaṃ honti cittānuvattakā,
Mahantaguḷapiṇḍāva guḷa dāne idaṃ phalaṃ.

Athāpi me kataṃ puññaṃ suṇātha sādhu bhikkhavo,
Chātajjhattaṃ phandamānaṃ disvāna sunakhaṃ tadā.

Bhatta piṇḍena taṅgaṇhiṃ tampi dānaṃ phalāvahaṃ,
Tato paṭṭhāya nāhosi antapānena ūnatā.

Sulabhannapāno sukhito ahosiṃ jāti jātiyaṃ,
Ajjāpi yadi gacchāmi bhojanena payojanaṃ.

Cakkhupathe samantā me jāyantukkhaliyo bahu,
Athā parampi kusalaṃ akāsiṃ taṃ suṇātha me.

Iṇaṭṭhakassaposassa adāsekaṃ kahāpaṇaṃ,
Tena me puññakammena anomabhava sampadaṃ.

Pacuraṃ jātarūpañca labhāmi jāti jātiyaṃ,
Savajja dhanakāmo'haṃ ghanasele'pi pabbato.

Hoti hemamayaṃ sabbaṃ iṇato mocane phalaṃ,
Aññampi mama puññaṃ bho suṇātha sutisobhaṇaṃ.

Kassapassa bhagavato sāsanekaṃ bahussutaṃ,
Desentaṃ munino dhammaṃ sutvā pīṇita mānaso.
Pūjesi sāṭakaṃ mayhaṃ dhammassa dhammasāmino.

Tenāhaṃ puññakammena saṃsaraṃ devamānuse,
Labhāmi pacuraṃ vatthaṃ yaṃ lokasmiṃ vara paraṃ.

[SL Page 063] [\x 63/]

Icchāmānopahaṃ ajja himavantampi pabbataṃ,
Nānāvirāgavatthehi chādayissaṃ samantato.

Sace icchāmi ajjeva vatthenacchādayāmi te,
Jantavo catudīpasmiṃ vatthadānassidaṃ phalaṃ.

Etesaṃ puññakammānaṃ vāhasā kāmabhūmiyaṃ,
Sampattimanubhutvāna sāvatthipuramuttame.

Jāto kule mahābhoge vuddhippatto sukhe ṭhito,
Tassa dhammaṃ suṇitvāna pabbajitvāna sāsane.

Lokuttaraṃ aggarasaṃ bhuñjanto munivāhasā,
Kilese pajahitvāna arahattama pāpuṇiṃ.

Kusalā nāvamantabbaṃ khuddakaṃ'ti kadācipi,
Anantaphaladaṃ hoti nibbāṇampi dadāti taṃ.

Athassa dhammadesanaṃ sutvā bhikkhū ca mahajano ca dānādi kusalakammaṃ katvā yebhuyyena saggaparāyanā ahesuṃti.

Manopasādena'pi appapuññaṃ evaṃ mahantaṃ bhavatī'ti ñatvā,
Mā appapuññanti pamajjathamho sarātha deviṃ idha lājadāyiṃ.

Saddhopāsakassa vatthuṃ sattamaṃ.
---------------------

Kapaṇassa vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Amhākaṃ bhagavatī parinibbute bārāṇasīnagaravāsī eko duggata puriso paragehe bhatiṃ katvā jīvikaṃ kappeti tasmiṃ samaye nagaravāsino yebhuyyena tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne maṇḍapādayo kārāpetvā mahādānaṃ dentī taṃ disvā duggato evaṃ cintesi. Ahaṃ pubbe akatapuññattā paragehe bhatiṃ katvā kicchena kasireṇa jīvāmi. Nivāsanapāru panampi vāsaṭṭhāna mattampi dukkhato labhāmi. Idāni buddhuppādo vattati bhikkhusaṅgho'pi. Sabbe ime dānaṃ datvā saggamaggaṃ sedhenti mayā'pi dānaṃ dātuṃ vaṭṭati. Esame dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissati api ca mayhaṃ taṇḍulanālimattampi natthi akataviriyena taṃ matthakaṃ pāpetuṃ na sakkā etadatthāyāhaṃ uyyogaṃ katvā dānaṃ dassāmī'ti cintetvā tato paṭṭhāya bhatiṃ pariyesamāne gantvā tattha tattha bhati katvā laddha nivāpe ca bhikkhācariyāya laddhatilataṇḍulādayo ca ekattha saṃharitvā manusse samādāpetvā tasmiṃ maṇḍapaṃ kārāpetvā vanakusumādīhi taṃ alaṅkaritvā bhikkhū nimantetvā maṇḍape nisīdāpetvā sabbesaṃ pāyāsaṃ paṭisādetvā bhojesi. Atha so maraṇakāle attanā kataṃ tā dānavaraṃ anussari. So tena kusalakammena suttappabuddho viya devaloke nibbatti. Tasmā

[SL Page 064] [\x 64/]

Tena katapuññānurūpaṃ mahantaṃ kaṇakavimānaṃ nibbatti. Samantā tigāvutaṭṭhane devatā nānāvidhāni turiyāni gahetvā upahāraṃ karonti. Niccaṃ devaccharāsahassaṃ taṃ parivāretvā tiṭṭhanti. Evaṃ so mahantaṃ sampattiṃ anubhavati. Athekadivasaṃ suvaṇṇaselavihāravāsī mahāsaṅgharakkhitatthero patta paṭisambhido devacārikaṃ caramāno taṃ devaputtaṃ anūpamāya devasampattiyā virocamānaṃ disvā upasaṅkamma ṭhito tena katakammaṃ pucchi. So pi'ssa yathā bhūtaṃ vyākāsi. Tenettha:-

Sabbasovaṇṇayo āsi sāpādo ratanāmayo,
Soṇṇasiṅgasatākiṇṇo duddikkho ca pabhassaro.

Kūṭāgārasatākiṇṇo soṇṇamālasamākule,
Muttākalāpā lambanti tattha tattha manoramā.

Nekagabbhasatākiṇṇo sayanāsanamaṇḍito,
Vibhatto sabbabhāgehi puññavaḍḍhakinā kato.

Naccanti pamadā tattha bherimaṇḍalamajjhagā,
Gāyanti kāci kīḷanti vādenti kāci tantiyo.

Tato tigāvute ṭhāne pāsādassa samantato,
Sahaccharā devaputtā gahetvā ātatādayo.

Modanti parivāretvā naccagītādinā sadā,
Ullaṅghanti ca selenti silāghanti samantato.

Evaṃ mahiddhiko'dāni tuvaṃ cando'va bhāsasi,
Pucchāmi taṃ devaputtaṃ kiṃ kammamakarī purā.

Devaputto āha:-

Ahosiṃ duggato pubbe bārāṇasi puruttame,
Dānaṃ denti narā tattha nimantetvā na bhikkhavo

Jīvanto bhatiyā sohaṃ dānaṃ dente mahājane,
Tuṭṭhahaṭṭhe pamudite evaṃ cintesahaṃ tadā.

Sampannavatthālaṅkārā dānaṃ denti ime janā,
Paratthapi pahaṭṭhāva sampattimanubhonti te.

Buddhuppādo ayaṃ dāni dhammo loke pavattati,
Susalādāni vattanti dakkhiṇeyyā jinorasā.

Avaṭṭhito ca saṃsāro apāyā khalu pūritā,
Kalyāṇavimukhā sattā kāmaṃ gacchanti duggatiṃ.

Idāni dukkhito hutvā jīvāmi kasirenahaṃ,
Daliddo kapaṇo dīno appabhogo anāḷhiyo.

[SL Page 065] [\x 65/]

Idāni bījaṃ ropemi sukhette sādhusammate,
Appeva nāma tenā'haṃ parattha sukhito siyā.

Inicintiya bhikkhitvā bhatiṃ katvāna nekadhā,
Maṇḍapaṃ tattha kāretvā nimantetvāna bhikkhavo.

Āyāsena adāsāhaṃ pāyāsaṃ amatāya so,
Tena kammavipākena devaloke manorame.

Jātomhi dibbakāmehi modamāno anekadhā,
Dīghāyuko vaṇṇavanto tejasī ca ahosahaṃ'ti.

Evaṃ devaputto attanā katapuññatammaṃ vitthārena kathesi. Theropi manussalokaṃ āgantvā manussānaṃ attanā paccakkhato diṭṭha dibbasampattiṃ pakāsesi. Taṃ sutvā mahājano kusalakammaṃ katvā yebhuyyena sagge nibbattito'ti.

Anāḷhiyo duggatadīnako'pi dānaṃ dadanto dhi gato visesaṃ, saggāpavaggaṃ yadi patthayavho hantvāna maccheramalaṃ dadāthā'ti.

Kapaṇassa vatthu aṭṭhamaṃ.
---------------

Devaputtassa vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Ito pubbe nāradassa kira sammāsambuddhassakāle ayaṃ dīpo aññatarena nāmena pākaṭo ahosi. So panekasmiṃ kāle dubbhikkho ahosi dussasso mahāchātaka bhayaṃ satte pīḷeti tasmiṃ samaye nāradassa bhagavato eko sāsaniko sāvako aññatarasmiṃ gāme piṇḍāya caritvā yathā dhotapattova nikkhami athaññatarasmiṃ gehe manussā ekaṃ taṇḍulanāliṃ poṭṭalikāya bandhitvā udakepapikkhitvā pacitvā udakaṃ gahetvā pivantā jīvanti. Tadā theraṃ disvā vanditvā pattaṃ gahetvā tena taṇḍulena bhattā pacitvā patte pakkhipitvā therassa adaṃsu-atha tesaṃ saddhābalena taṃ ukkhaliṃ bhattena paripuṇṇaṃ ahosi. Te taṃ abbhutaṃ disvā ayyassa dinnadāne vipāko ajjeva no diṭṭhoti somanassa jātā mahājanaṃ sannipātetvā te bhattaṃ bhojetvā pacchā sayaṃ bhuñjiṃsu, bhattassa gahita gahitaṭṭhānaṃ purate'va, tato paṭṭhāya te sampattamahājanassa dānaṃ dadantā āyupariyosāne devaloke nibbattiṃsu=atha so thero bhattaṃ ādāya gantvā aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīditvā bhuñjitumārabhi-tasmiṃ kira rukkhe nibbatto eko devaputto āhārena kīlanto bhuñjamānaṃ theraṃ disvā attabhāvaṃ vijahitvā mahallakavesena tassa samīpe aṭṭhāsi-thero anāvajjitvā va bhuñjati, devaputto carimālopaṃ ṭhapetvā bhuttakāle ukkāsitvā attānaṃ ṭhitabhāvaṃ jānāpesi, thero taṃ disvā vippaṭisārīhutvā carimaṃ bhattapiṇḍaṃ tassa hatthe ṭhapesi, tato so bhattapiṇḍaṃ gahetvā

[SL Page 066] [\x 66/]

Ṭhito cintesi. Ito kira mayā pubbe samaṇabrāhmaṇānaṃ vā kapaṇaddhikānaṃ vā antamaso kākasuṇakhādīnampi āhāraṃ adinnapubbaṃ bhavissati tenevā'haṃ devo hutvāpi bhattaṃ na labhāmi handāhaṃ imaṃ bhattapiṇḍaṃ therasseva dassāmi taṃ me bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyacā'ti evañca pana cintetvā bhattapiṇḍe āsaṃ pahāya theraṃ upasaṅkamma sāmī dāsassa vo alaṃ idha lokena saṅghahaṃ paralokena me saṅgahaṃ karothā'ti vatvā tassa patte okiri athassa bhattapiṇḍaṃ patte patitamatte ye'va tigāvutaṭṭhāne dibbamayāni bhattabhājanāni paññāyiṃsu, devaputto theraṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā tato dibbabhojanaṃ gahetvā paṭhamaṃ dānaṃ datvā pacchā sayaṃ bhuñji-tato devaputto dutiyadivasato paṭṭhāya therassa ca sampattamahājanassa ca mahādānaṃ dento āyupariyosāne devaloke nibbattitvā chasu kāmasaggesu aparāparaṃ dibbasampatti manubhavamāno padumuttarassa bhagavato kāle tato cuto bārāṇasiyaṃ anekavibhavassa micchādiṭṭhikassa kuṭumbikassa gehe nibbatti devoti'ssa nāmaṃ akaṃsu aparabhāge viññutaṃ pattassa tassa mātāpitaro kālamakaṃsu. So suvaṇṇamaṇimuttādi bharitakoṭṭhāgārādayo oloketvā mama mātāpitaro micchādiṭṭhikattā ito dānādikiṃci kammaṃ akaritvā paralokaṃ gacchantā kākanikamatta'mpi agahetvā gatā, ahaṃ pana taṃ gahetvā'ca gamissāmi'ti sanniṭṭhānaṃ katvā bheriṃ carāpetvā kapaṇaddhikava nibbake sannipātetvā sattāhabbhantare sabbaṃ sāpateyyaṃ dānamukhena datvā araññaṃ pavisitvā isippabbajjaṃ pabbajitvā kasiṇaparikammaṃ katvā pañcābhiññā aṭṭhasamāpattiyo nibbattetvā ākāsacārī ahosi-atha tasmiṃ samaye padumuttaro nāma bhagavā haṃsavatī nagare paṭivasanto devabrahmādi parivuto catusaccapaṭisaṃyuttaṃ dhammaṃ desento nisinno hoti tadā so tāpaso ākāsena gacchanto mahājanasamāgamaṃ ca bhagavato sarīrato nikkhanta chabbaṇṇaraṃsiyo ca disvā kimetaṃ'ti vimhito ākāsaṃ otaritvā mahatiyā buddhaliḷhāya nisīditvā dhammaṃ desentaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso parisantare nisinno dhammaṃ sutvā bhagavantaṃ vanditvā attano assamameva agamāsi-atha so tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā āyupariyosāne tāvatiṃsabhavane nibbatto tiṃsakappe dibbasampatti manubhavanto chasu kāmasaggesu aparāpariyavasena saṃsari, ekapaññāsa attabhāvesakko devarājā ahosi ekavīsati attabhāve cakkavatti hutvā manussasampatti manubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde bhagavati parinibbute sāvatthiyaṃ aññatarasmiṃ kulagehe nibbattitvā sattavassiko

[SL Page 067] [\x 67/]

Ekaṃ bhikkhuṃ dhammaṃ desentaṃ addasa disvā taṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā aniccasaññaṃ paṭilabhitvā tattha nisinto va arahattaṃ pāpuṇi tato so pattapaṭisambhido attanā katapuññakammaṃ olokento taṃ pubbacariyaṃ bhikkhunaṃ majjhe pakāsento āha-tasmā:-

Nārado kira sambuddho pubbe āsi naruttamo,
Lokaṃ dukkhā pamocento dadanto amataṃ padaṃ.

Tasmiṃ tu samaye tassa sāvako chinnabandhano,
Bhikkhitvā dīpake laddha māhāraṃ paribhuñjituṃ.

Rukkhamūlamupāgañji tatthā'siṃ rukkhadevatā,
Bubhukkhitā udikkhanti aṭṭhāsiṃ tassa santike.

Adāsi me bhattapiṇḍaṃ karuṇāpūritantaro,
Gahetvāna ṭhito piṇḍaṃ sahamāno khudaṃ tadā,

Adinnattā mayā pubbe kiñci'dānaṃ supesale,
Jighacchā pīḷito homī jāto'pi deva yoniyaṃ,

Ajja khettaṃ suladdhaṃ me deyyadhammo'pi vijjati,
Bījamettha ca ropemi bhavato parimuttiyā.

Iti cintiya vanditvā sāmī vo dāsiyā alaṃ,
Saṅgahaṃ idha lokasmiṃ karotha pāralokikaṃ.

Iti vatvā adāsā'haṃ bhuñji so'pi dayāparo,
Tenā'haṃ puññakammena sudhannamalabhiṃ khaṇe.

Tato cuto chadevesu vindanto mahatiṃ siriṃ,
Cirakālaṃ vasiṃ tattha devīddhīhi samaṅgitā.

Satasahasse ito kappe padumuttara nāmako,
Uppajji lokanayano dhammarājā tathāgato.

Mahiddhiko tadā āsiṃ tāpaso kānana vane,
Sampattapañcābhiñño ākāsena carāmahaṃ.

Tadākāsena gacchanto ramme haṃsavati pure,
Buddha raṃsi parikkhittaṃ ketumālā vilāsitaṃ.

Deva saṅgha paribbūḷhaṃ desentaṃ addasaṃ jinaṃ,
So taṃ disvāna nabhasā ṭhito'haṃ parisantare.

Dhammaṃ sutvā udaggo'haṃ kālaṃ katvāna satthuno,
Tato cutopapannosmi tāvatiṃse manorame.

Tiṃsakappa sahassāni caranto devamānuse,
Duggatiṃ nābhi jānāmi labhāmi vipulaṃ sukhaṃ.
Ekapaññāsatikkhattuṃ devarajjamakārayiṃ,
Athekavisatikkhattuṃ cakkavatti ahosahaṃ.

Padesa rajjaṃ kāsāhaṃ bahukkhattuṃ tahiṃ tahiṃ,
Imasmiṃ bhaddake kappe nibbutesu tathāgato.

[SL Page 068] [\x 68/]

Vodito puññakammena sāvatthi puramuttame,
Uppajjitvā kule seṭṭhe jātiyā sattavassiko.

Sutvā dhammaṃ kathentassa bhikkhussaññatarassa'haṃ,
Bhavassantaṃ karitvāna arahattamapāpuṇiṃ.

Sudinnaṃ me tadā dānaṃ sussutaṃ dhammamuttamaṃ,
Dukkhassantaṃ akā'sā'haṃ tassa kammassa vāhasā'ti.

Evaṃ ca pana vatvā bahūjano kusalakamme niyojesīti.
Dānena'pevaṃ carimāya piṇḍiyā savaṇāya dhammassa muhuttakena, labhanti sattā tividhampi sampadaṃ phalaṃ vade ko bahudāyakassa bho.

Devaputtassa vatthuṃ navamaṃ.
-----------------

Sīvalittherassa vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Ito kira kappasatasahassa matthake padumuttaro nāmasatthā loke udapādi. Dhammadesanāya satte amatamahā nibbāṇaṃ pāpento-tasmiṃ samaye bhagavā haṃsavatiyaṃ sarājikāya parisāya majjhe ekaṃ bhikkhuṃ lābhīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesī tadā rājā taṃ disvā taṃ ṭhānaṃ kāmayamāno buddhapamukhassa saṅghassa mahādānaṃ datvā bhagavato pādamūle sirasā nipajji. Tadāssa bhagavā anāgate gotamassa bhagavato sāsane taṃ ṭhānaṃ labhissasī ti vatvā vyākāsi-taṃ sutvā mudito rājā puññāni katvā devaloke nibbatti tato aparabhāge bārāṇasiyaṃ seṭṭhiputto hutvā paccekabuddhasahassaṃ catupaccaya'dānena yāvajīvaṃ paṭijaggitvā devaloke nibbatto mahantaṃ sampattimanubhavitvā tato cuto vipassissa bhagavato kāle bandhumatī nagare aññatarasmiṃ kulagehe nibbatti so tasmiṃ samaye senaguttaṭṭhāne ṭhatvā rañño kammaṃ karoti-tadā nagaravāsino upāsakagaṇā vipassi sammāsambuddhaṃ upasaṅkamma vanditvā bhagavā bhante sasāvako amhākaṃ anuggahaṃ karotu'ti svātanāya nimantetvā mahādānaṃ datvā sabbe ekacchandā bhagavantamuddissa mahārahaṃ mahāpariveṇaṃ kārāpetvā pariveṇamahe mahādānaṃ dadantā dānagge asukaṃ nāma na'tthiti na vattabbanti vatvā dānaṃ paṭiyādetvā dānaggā olokentā navadadhiṃ ca paṭalamadhuṃ ca apassantā purise pakkositvā sahassaṃ datvā dadhimadhuṃ khippaṃ pariyesitvā ānethā'ti pesesuṃ. Te sahassaṃ gahetvā dadhimadhuṃ upadhāretuṃ tattha tattha vicirantā dvārantare aṭṭhaṃsu. Tadā ayaṃ senagutto rañño sabhattaṃ dadhimadhuṃ ādāya gacchanto mahādvāraṃ sampāpuṇi atha te dadhimadhuṃ disvā bho kahāpaṇaṃ gahetvā imaṃ dehī ti yāciṃsu, tena na dassāmī'ti vutte yāva sahassaṃ vaḍḍho yāciṃsu tato senagutto imaṃ appagghaṃ sahassena yācatha kimanena karothā'ti puṭṭhotena sambuddhatthāyā'ti vutte tenahi ahame'va dassāmī'ti jiramarīcādīhi sakkharamadhu phāṇitādayo

[SL Page 069] [\x 69/]

Yojetvā dānaggaṃ upanāmesi. Taṃ satthu ānubhāvena buddhapamukhassa aṭṭhasaṭṭhi bhikkhusatasahassa pahoṇakaṃ ahosi. Tato so tena puññakammena devamanussalokesu sampatti manubhavitvā aparabhāge amhākaṃ bhagavato kāle koliyanagare mahā licchavīrañño upanissāya puppiyāya nāma aggamahesiyākucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhī so sattamāsa sattasaṃvaccharāni mātukucchiyaṃ vasitvā sattadivasāni mūḷhagabbho dukkhamanubhavī, mātukucchito nikkhamantassa tassa mātāpitaro sīvalī'ti nāmamakaṃsu. Evaṃ mahā puññassa ettakaṃ kālaṃ mātukucchimhi dukkhānubhavanā attanāva katena pāpabalena ahosi-so kira atīte rājā hutvā attano sapattaraññā saddhiṃ saṅghāmento mātarā saddhiṃ mantesi,sā nagaraṃ rundhitvā amitte gaṇhituṃ sakkā'ti upāyamadāsi so pi tassā vacanena nagaraṃ rundhitvā sattame divase aggahesi tena pāpakammabalena mātā puttānaṃ evaṃ mahantaṃ dukkhaṃ ahosīti-tato sā puttaṃ vijayānakāle sattame divase bhagavantaṃ anussaritvā sukhena bhāraṃ muṃci, tuṭṭhā sā sattame divase buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi-athassa putto sattavassikakāle gehānikkhamma satthāraṃ disvā pabbajjaṃ yāci satthā sāriputtattherassa niyojesi tato sāriputtattherena upajjhāyena moggallānamācariyaṃ katvā pabbaji. Atha so khuraggeye ca arahattaṃ patvā buddhasāsanaṃ sobhesi-so pubbe katapuññānubhāvena mahāpuñño ahosi lābhīnaṃ ca aggo athekasmiṃ samaye bhagavā revatattheraṃ dassanāya khadiravanavihāraṃ gacchanto tiṃsa bhikkhusahassehi saddhiṃ tiṃsa yojanakaṃ chaḍḍhitakantāraṃ sampāpuṇi nirudakaṃ appabhakkhaṃ yebhuyena devatā sīvalītthere pasannā. Tasmā bhagavā sīvalīttheraṃ purato cārikaṃ katvā devatāhi kārāpite vihāre vasanto devatābhisajjitadānaṃ paribhuñjanto revatattheraṃ sampāpuṇitvā gatakammaṃ niṭṭhāpetvā jetavana māgamma lābhīnaṃ aggaṭṭhāne taṃ ṭhapesī'ti tena vuttaṃ apadānaṃ.

Padumuttaro nāma jino sabbadhammesu cakkhumā,
Ito sata sahassamhi kappe uppajji nāyako.

Sīlaṃ tassa asaṅkheyyaṃ samādhi vajirūpamā,
Asaṃkhiyaṃ ñāṇavaraṃ vimutti ca anopamā.

Manujāmaranāgānaṃ brahmānaṃ ca samāgame,
Samaṇabrāhmaṇā kiṇṇe dhammaṃ deseti nāyako.

Sasāvakaṃ mahā lābhiṃ puññavantaṃ jutindharaṃ,
Ṭhapesi etadaggamhi parisāsu visārado.

Tadāhaṃ khattiyo āsi nagare haṃsāvatavhaye,
Sutvā jinassa taṃ vākyaṃ sāvakassa guṇaṃ bahuṃ.

[SL Page 070] [\x 70/]

Nimantayitvā sattāhaṃ bhojayitvā sasāvakaṃ,
Mahādānaṃ daditvāna taṃ ṭhāna mabhipatthayiṃ.

Tadā mā vinataṃ pāde disvāna purisāsabho,
So sarena mahāvīro imaṃ vacanama brūvī

Tato jinassa vacanaṃ sotukāmā mahājanā,
Devadānava gandhabbā brahmāno va mahiddhikā.

Samaṇa brāhmaṇā cā'pi namassiṃsu katañjalī,
Namo te purisā jañña namo te purisuttama.

Khantiyena mahādānaṃ dinnaṃ sattāhakaṃ pi bho,
Sotukāmā phalaṃ tassa vyākarohi mahāmune.

Tato avoca bhagavā suṇotha mama bhāsitaṃ,
Appameyyamhi buddhasmiṃ guṇamhi suppatiṭṭhitā.

Dakkhiṇā dāyakaṃ patvā appameyya phalāvahā,
Api ce sa mahābhoge ṭhānaṃ pattheti muttamaṃ.

Lābhī vipula lābhīnaṃ yathā bhikkhū sudassano,
Tathāha mpi bhaveyyaṃti lacchate taṃ anāgate.

Sata sahasse ito kappe okkāka kulasambhavo,
Gotamo nāma nāmena satthā loke bhavissati.

Tassa dhammesu dāyādo oraso dhammanimmito,
Sīvalī nāma nāmena hessatī satthu sāvako.

Tena kammena sukatena cetanā paṇidhīhi ca,
Jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsūpago ahaṃ.

Tato'parasmiṃ samaye bārāṇasī puruttame,
Seṭṭhiputto ahaṃ āsiṃ aḍḍhappatto mahādhano.

Sahassa matte paccekanāyake ca nimantiya,
Madhurenannapānena santappesiṃ tadādaro.

Tato cuto chakāmagge anubhosiṃ mahāyasaṃ,
Devaccharā parivuto pāsāde ratanāmaye.

Evaṃ acintiyā buddhā buddhadhammā acintiyā,
Acintiyesu pasantānaṃ vipāko hoti acintiyo,

Ekanavute ito kappe vipassināma nāyako,
Uppajji vāru nayano sabbadhamma vipassiko.

Tadāhaṃ bandhumatiyā kulassaññatarassa ca,
Dayito patthito putto āsiṃ kammantavyāvaṭo.

[SL Page 071] [\x 71/]

Tadā aññataro puriso vipassissa mahesino,
Pariveṇaṃ akāresi mahantamiti vissutā.

Niṭṭhite ca mahādānaṃ dadaṃ khajjakasaṃyutaṃ,
Navaṃ dadhimadhuṃ ce'va vicinaṃ na ca maddasa.

Tadā'haṃ taṃ gahetvāna navaṃ dadhimadhuṃ pi ca,
Kammasāmi gharaṃ gacchaṃ tamesaṃ dāna maddasaṃ.

Sahassaṃ'pi ca datvāna nalabhiṃsu ca tadvayaṃ,
Tato evaṃ vicintesiṃ netaṃ hessati orakaṃ.

Yathā ime janā sabbe sakkaronti tathāgataṃ,
Ahampi kāraṃ karissāmi sasaṅghe lokanāyake.

Tadāha mevaṃ cintetvā dadhiṃ madhu ca ekato,
Yojetvā loka nāthassa sasaṅghassa adāsahaṃ.

Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhica,
Jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsamagañchahaṃ.

Punāhaṃ bārāṇasiyaṃ rājā hutvā mahāyaso,
Sattukassa tadā ruddho dvārarodhaṃ akārayiṃ.

Tato sampattino ruddhā ekāhaṃ rakkhitā ahu,
Tato tassa vipākena pāpattaṃ nirayā bhusaṃ.

Pacchime ca bhave dāni jātohaṃ koliye pure,
Suppavāsā ca me mātā mahā licchavi me pitā.

Khattiye puññakammena dvāra rodhassa vāhasā,
Sattamāse sattavasse vasiṃ kucchimhi dukkhito.

Sattāhaṃ dvāra muḷho'haṃ mahā dukkha samappito,
Mātā me chanda dānena evamāsi sudukkhitā.

Sāvatthito'haṃ nikkhanto buddhena anukampito,
Nikkhanta divase yeva pabbajiṃ anagāriyaṃ.

Upajjhā sāriputto me moggallano mahiddhiko,
Kese oropayanto me anusāsi mahāmati.

Kesesu chinnamānesu arahattamapāpuṇiṃ,
Devā nāgā manussā ca paccayānu panenti me.

Padumuttara nāmaṃ ca vipassiṃ ca vināyakaṃ,
Sampūjayiṃ pamudito paccayehi visesato.

Tato tesaṃ vipākena kammānaṃ vipuluttamaṃ,
Lābhaṃ labhāmi sabbattha vanegāme jale thale.

[SL Page 072] [\x 72/]

Revataṃ dassanatthāya yadā yāti vināyako,
Tiṃsa bhikkhu sahassehi sahalokagga nāyako.

Tadā devo paṇītehi mamatthāya mahāmati,
Paccayehi mahāvīro sasaṅgho loka nāyako.

Upaṭṭhito mayā buddho gantvā revatamaddasa,
Tato jetavanaṃ gantvā etadagge ṭhapesimaṃ.

Lābhīnaṃ sīvalī aggo mama sissesu bhikkhavo,
Sabbalokahito satthā kittayī parisāsu maṃ.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ bhavā sabbe samūhatā,
Nāgo'ca bandhanaṃ chetvā viharāmi anāsavo.

Sāgataṃ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santikā,
Tisso vijjā anuppatto kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

Paṭisambhidā catasso'pi vimokkhā'pi ca aṭṭhime,
Chaḷabhiññā sacchikatā kataṃ buddhassa sāsanaṃ'ti.

Itthaṃ sudaṃ āyasmā sīvalitthero imā gāthāyo abhāsitthāti. Sutvāna etaṃ caritaṃ mahabbhutaṃ puññānubhāvaṃ ca sīriṃ sirīmataṃ, hitvā kusītaṃ kusalaṃ karotha kāmattha kāmaṃ bhavabhoganibbutiṃ.

Sīvalittherassa vatthuṃ dasamaṃ.

Yakkhavadvita vaggo tatiyo.
-------------------

Mahāsenarañño vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Bhagavati parinibbute pāṭaliputtanagare mahāsenonāma rājā rajjaṃ kāreti dhammiko dhammarājā. So pana pitupitāmāhādīnaṃ dhanarāsiṃ oloketvā ime imaṃ sāpateyyaṃ pahāya maccuno mukhamupagatā, aho saṃsārikānaṃ aññānataṃ, dhanaṃ ṭhapetvā attano vināsaṃ ca attānaṃ ṭhapetvā dhana vināsaṃca na jānantī'ti sampattiyā adhigamaṃca vināsaṃcā'ti sabbaṃ cintetvā dhammaṃ ca sutvā paṭiladdhasaddho divase divase dasasahassānaṃ bhikkhūnaṃ madhurena annapānena santapento anekāni puññāni upacīnanto ekadivasaṃ raho patisallīno evaṃ cintesi. Evaṃ rājaniyogena janassa pīḷanaṃ katvā dinnadānato sahatthena kammaṃ katvā laddhena dinnadānena mahapphalaṃ mahānisaṃsaṃ bhavissati. Evaṃ mayā kātabbanti. So suhadāmaccassa rajjaṃ nīyyādetvā attano kaṇiṭṭhikaṃ ādāya kaṃci ajānāpetvā aññataravesena nagarā nikkhamma uttaramadhuraṃ nāma nagaraṃ agamāsi. Tattha mahāvibhavo eko seṭṭhi paṭivasati. Te seṭṭhino samīpamupagamma ṭhitā tena kimatthāyāgatā'ti vutte rājā tava gehe bhatiyā kammaṃ

[SL Page 073] [\x 73/]

Karissāmī'ti vatvā tenānuññāto tīṇivassāni kammamakāsi. Tato ekadivasaṃ seṭṭhi te disvā pakkositvā atīva tumhe sukhumālatarā tathāpi imasmiṃ gehe kammakaraṇena ciraṃvasittha ettakaṃkālaṃ kismiñcikamme'pi kusītaṃ na paññāyati. Pageva anāvārampi yāgubhattaṃ ṭhapetvā aññaṃ upakārampi mama santikā natthi. Kenatthena kammaṃ karothā'ti pucchi rājā tassa vacanaṃ sutvā imasmiṃ janapade sālino manāpabhāvo bahuso sūyati tasmā sālīnamatthāya idhāgatamhā'ti āha. Taṃ sutvā tesaṃ tuṭṭho seṭṭhisālīnaṃ sakaṭasahassaṃ adāsi. Rājā sāliṃ labhitvā seṭṭhino evamāha. Bho imaṃ amhākaṃ nagaraṃ pāpethā'ti. Taṃ sutvā seṭṭhi sādhu'ti vatvā sāli paripuṇṇasakaṭa sahassaṃ rañño nagaraṃ pāpesi. Rājā nagaraṃ gantvā seṭṭhissa nānāvaṇṇavattha hirañña suvaṇṇādīhi sakaṭe pūretvā paṭipesetvā mettiṃ thīraṃ katvā ābhata vīhayo rājagehe sannicayamakāsi. Atha rājā katipāhaccayena mūsalaṃ paggayha sahattheneva vīhiṃ koṭṭeti. Koṭṭitakoṭṭitaṃ kaṇiṭṭhikā papphoṭeti evaṃ ubho'pi taṇḍulānaṃ mahantaṃ rāsiṃ katvā dārūdakādayo āharitvā ambilabhattaṃ pacitvā rājagehe pañcasataāsanāni paññāpetvā kālaṃ ugghosesuṃ. Āgacchantu ayyā anukampaṃ upādāya mama gehe bhuñjantu'ti. Taṃ sutvā paṃcasatā bhikkhu ākāsena āgamiṃsu. Rājā te yāvadatthaṃ parivisi. Tato tesaṃ antare piyaṃgudīpavāsī eko mahāsīvatthero nāma bhattaṃ gahetvā ete maṃ passantu'ti adhiṭṭhahitvā ākāsena piyaṃgudīpaṃ gantvā bhattaṃ paṃcasatānaṃ bhikkhūnaṃ datvā paribhuñji taṃ tassānubhāvena sabbesaṃ yāvadatthaṃ ahosi. Evaṃ appakena'pi deyyadhammena sappurisā dāyakānaṃ manaṃ pasādetvā patiṭṭhaṃ karontī'ti vuttaṃhi:-

Appakenapi medhāvī dāyakānaṃ manaṃ pati,
Saddhaṃ vaḍḍhenti cando'va raṃsinā khīrasāgaraṃ.

Aṭṭhāne na niyojentā karontā nevasannidhiṃ,
Paribhogamakatvāna neva nāsenti paccayaṃ.

Na pāpentā ca theyyassa na karontā tathevinaṃ,
Vibhajanti te susīlesu sayaṃ hutvāna sīlavāti.

Atha rājā kaṇiṭhikāya saddhiṃ tattheva ṭhito piyaṃgudīpe paribhuñjante paṃcasata bhikkhū disvā haṭṭho udaggo ahosi. Atha te aparabhāge attanā kataṃ dānavaraṃ anussarantā na cireṇe'va ubho'pi sotāpannā ahesuṃ'ti.

Na gaṇentāttano dukkhaṃ vihāya mahatiṃ siriṃ,
Āyatiṃ bhavamicchantā sujane'vaṃ subhe ratā.

Āyāsena kataṃ puññaṃ mahantaphaladāyakaṃ,
Iti mantvāna medhāvī sahatthe ne'va taṃ kare'ti.

Mahāsenarañño vatthuṃ paṭhamaṃ.
--------------------

[SL Page 074] [\x 74/]

Suvaṇṇatilakāya vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Laṅkādīkape kira anurādhapuranagare ekāmātugāmā saddhāsampannā niccaṃ abhayuttara cetiye pupphapūjaṃ karoti. Athekadivasaṃ sā attano dhītuyā saddhiṃ tasmiṃ cetiye pupphapūjanatthāya gantvā pupphāsanasālāya udakaṃ apassantī dhītuhatthe pupphacaṅgoṭakaṃ ṭhapetvā ghaṭamādāya pokkharaṇiṃ agamāsi. Tato sā dārakā mātari anāgateye'va adhotāsane pupphamuṭṭhiṃ gahetvā maṇḍalaṃ katvā pūjetvā evaṃ patthanamakāsi-tathāhi:-

Mahāvīrassa dhīrassa sayambhussa mahesino,
Tilokaggassa nāthassa bhagavantassa satthuno.

Yama'haṃ pūjayiṃ pupphaṃ tassa kammassa vāhasā,
Rūpīnaṃ pavarā hessaṃ ārohapariṇāhavā.

Maṃ disvā purisā sabbe mucchantu kāmamucchitā,
Niccharantu sarīrā me raṃsimālīva raṃsiyo.

Hadayaṅgamā kaṇṇasukhā mañjubhāṇī subhā mama,
Kinnarānaṃ yathā vāṇī evamevaṃ pavattatū'ti.
Athassā mātā āgamma adhotāsane pūjitāni pupphāni disvā kasmā caṇḍālī adhotāsane bhagavato pupphāni pūjesi. Ayuttaṃ tayā katanti āha. Taṃ sutvā sā mātuyā kujjhitvā tvaṃ caṇḍālī'ti akkosi. Sā ettakaṃ puññāpuññaṃ katvā aparabhāge tatocutā jamabudīpe uttaramadhurāyaṃ ekassa caṇḍālagandhabba brāhmanassa dhītā hutvā nibbatti. Uttamarūpadharā ahosi tassā sarīrato meghamukhato vijjullatāviya raṃsiyo niccharanti samantā catuhatthaṭṭhāne sarīrappabhāya andhakāro vidhamati mukhato uppalagandho vāyati kāyato candanagandho. Tassā dvinnaṃ thanānamantare suvaṇṇavaṇṇaṃ ekaṃ tilakaṃ ahosi. Tena bālasuriyassa viya pabhā niccharati. Diṭṭhadaṭṭhā yebhuyyena ummattā viya kāmamadena visaññino honti. Aho kusalākusalānaṃ ānubhāvo tathāhi:-

Yena sā kodhasā mātu caṇḍālī iti bhāsitā,
Tena sā āsi caṇḍālī jigucchā hīnajātikā.

Sallakkhetvāna sambuddha guṇaṃ pūjesi yaṃ tadā,
Tena puññānubhāvena sā'si rūpī manoramā.

Yena yena pakāreṇa puññapāpāni yo kare,
Tassa tassānurūpena moro'va labhate phalaṃ.

Pāpenaca tiracchāne jāyanti kusalena te,
Vaṇṇapokkharatā hoti morānaṃ kammamīdisaṃ'ti.

Tato tassā mātāpitaro suvaṇṇatilakā'ti nāmamakaṃsu. Tasmiṃ kira nagare manussā tassā rūpadassanenaca savaṇenaca

[SL Page 075] [\x 75/]

Sampattā'pi caṇḍāladhītā ayaṃ'ti paribhavabhayena āvāhaṃ na karonti-atha tasmiṃ nagare jeṭṭhacaṇḍālabrāhmaṇassa putto etamatthāya tassā mātāpitunnaṃ santikaṃ vatthābharaṇagandhamālādayo pesesi. Suvaṇṇatilakaṃ amhākaṃdadantū'ti. Te taṃ pavattiṃ tassā ārocesuṃ. Sāssa jigucchantī parihāsamakāsi. Tato brāhmaṇassaputto lajjito rañño santikaṃ gantvā vīṇaṃ muñcetvā gāyamāno evamāha.

Lalanānanānī calalocanānī taruṇāruṇāni calitādharāṇī,
Manujo hi yo nettapiyaṃ karoti, satu nīcajātīmapi no jahāti.
Kimida ti raññā puṭṭho āha-

Sameti kiṃ deva chamāya mattikā kadāci cāmīkarajātikāya,
Sigāladhenū api nīcajātikā sameti kiṃ sīhavareṇa devāti.

Evañca pana vatvā deva imasmiṃ nagare suvaṇṇatilakā nāmekā caṇḍāladhītā atthi. Sā samānajātikehi pesitapaṇṇākāraṃ nagaṇhāti kulavanteye'va pattheti. Kadā nāma kākī suvaṇṇahaṃsena samāgacchati devā'ti-rājā taṃ sutvā tassa pitaraṃ pakkosāpetvā tamatthaṃ vatvā saccaṃ bhaṇeti pucchi so pi saccaṃ deva sā jātisampannameva kāmetī ti āha. Rājā evaṃ sati bhaṇe pañcamadhuranagare uddāḷabrāhmaṇo nāma atthi. So jātisampanno mātito ca pītitoca anupakkuṭṭho jegucchā paṭikkulā etā'ti mātugāmena saddhiṃ na saṃvasati. Attano gehato rājagehaṃ gacchantoca āgacchantoca soḷasa khīrodaka ghaṭehi magge siṃcāpeti mātugāme disvā kālakaṇṇi mayā diṭṭhāti khīrodakena mukhaṃ dhovati. Tavadhītā sakkontī tena saddhiṃ saṃvasatu etamatthaṃ tavadhītaraṃ kathehī'ti āha-so'pi taṃ sutvā gehaṃ gantvā dhītaraṃ pakkositvā raññā vuttaniyāmene va tassā kathesi. Tāya taṃ sutvā sakkonti āha-uddāḷabrāhmaṇena saddhiṃ vasissāmī mā tumhe vintetha. Papaṃcampi mākarotha pāto'va gamissāmī ti vutte pitā panassā sādhu'ti sahassagghanakacittakambalakaṃcukena dhītu sarīraṃ pārupetvā vīṇādi turiyabhaṇḍāni gāhāpetvā dhītuyā saddhiṃ addhānamaggaṃ paṭipajji-gacchanto antarāmagge aññatarasmiṃ nagare rañño gandhabbaṃ karonto dhītaraṃ piṭṭhipasse nisīdāpetvā gandhabbamakāsi. Athassapiṭṭhipasse nisinnā suvaṇṇatilakā nayanakoṭiyā diṭṭhiṃ pāpentī sarasena taṃ oloketvā pārutakaṃcukena kiṃci apanetvā sarīrappabhaṃ paññāpesi rājā panassā sarīrappabhaṃca rūpasampadaṃ ca disvā kāmāturo vigatasañño sammūḷho hutvā muhuttena paṭiladdhassā so tassā sassāmikassāmikabhāvaṃ pucchitvā caṇḍāladhītāti sutvā paribhava bhayena taṃ ānetumasakkonto evarūpaṃ vaṇṇapokkhara sampannaṃ itthiratanaṃ alabhantassame ko jīvitena attho ti socanto

[SL Page 076] [\x 76/]

Paridevanto kāmamucchito kattabbākattabbaṃ ajānanto asiṃ gahetvā attano sīsaṃ sayameva chinditvā kālamakāsi. Evameva antarāmagge paṃcarājāno tassā rūpasampattimadamattā asinā chinnasīsā jīvitakkhayaṃ pāpuṇiṃsu-tathāhi sattā hiraññasuvaṇṇa dāsidāsa puttadārādīhi piyaṃ nissāya kāmena mucchitā anayavyasanaṃ pāpuṇantī'ti vuttaṃ hetaṃ bhagavatā:-

Piyato jāyatī soko piyato jāyatī bhayaṃ,
Piyato vippamuttassa natthi soko kuto bhayaṃ.

Pemato jāyatī soko pemato jāyatī bhayaṃ,
Pemato vippamuttassa natthi soko kuto bhayaṃ.

Ratiyā jāyatī soko ratiyā jayatī bhayaṃ
Ratiyā vippamuttassa natthi soko kuto bhayaṃ.

Kāmato jāyatī soko kāmato jāyatī bhayaṃ,
Kāmato vippamuttassa natthi soko kuto bhayaṃ.

Taṇhāya jāyatī soko taṇhāya jāyatī bhayaṃ,
Taṇhāya vippamuttassa natthi soko kuto bhayaṃ.

Tato so anukkamena pañcamadhura nagaraṃ gantvā attano āgatabhāvaṃ rañño kathāpetvā tena anuññāto gantvā rājānaṃ addasa-tadā uddāḷabrāhmaṇo rañño avidūre kambalabhaddapīṭhe nisinno hoti. Gandhabbabrāhmaṇo'pi dhītuyā saddhiṃ gandhabbaṃ kurumāno nisīdi. Tasmiṃ khaṇe pitu piṭṭhipasse nisinnā suvaṇṇatilakā uddāḷabrāhmaṇo katamo'ti pucchitvā etasmiṃ haddapīṭhe nisinno eso'ti sutvā nīlāmalalocanehi taṃ olokentī dasanaraṃsinā sambhinnasurattādharena mandahasitaṃ karontī taṃ oloketvā pārutakaṃcukaṃ apanetvā sarīrappabhaṃ vissajjesi-taṃ disvā brāhmaṇo ummatto sokena paridaḍḍhagatto uṇhavātena puritamukhanāso assunā kilinnanetto visaññī ahosi. Tato so muhuttena laddhassāso rogīviya rañño sakāsā apasaranto attano gehaṃ gantvā suhade pakkositvā tesaṃ evamāha. Bhavantettha:-

Yo āpade samuppanne upatiṭhati santike,
Sukhadukkhe samo hoti so mitto sova ñātako.

Yo guṇaṃ kāsate yassa aguṇaṃca nigūhati.
Paṭisaddheti kattabbā so mitto sova ñātako.

Suvaṇṇatilakā nāma lalanā kāmalālasā,
Nīlakkhī caṇḍa kaṇḍehi vikhaṇḍesi mano mama.

Tassāmukhambuje sattā mama nettamadhubbatā
Appampi na sarantā maṃ tatthe'vābhiramanti te

[SL Page 077] [\x 77/]

Sahe'va pehi me cittaṃ gato ullaṅghi muddhato,
Lajjāgambhīraparikha dhitipākāramuggataṃ.

Sammuyhāmi pamuyhāmi sabbāmuyhanti me disā,
Tassa me saraṇaṃ bhotha karotha mama saṅgahaṃti.

Taṃ sutvā te evamāhaṃsu:-

Yaṃ tvama cariya patthesi caṇḍālī sā asaṅgamā,
Kinnumīḷhena saṃyogo candanassa kadā siyā.

Agammagamanā yāti na pānaṃ dūrato siri,
Kittiṃcāyu balaṃ buddhi ayasaṃca sa gacchati.

Atha tesaṃ brāhmaṇo āha:-

Na pariccajati loko'yaṃ amejjhe maṇimuttamaṃ,
Thiratanaṃ suvāṇica dukkulā api gābhiyā'ti.

Evañca pana vatvā tassā sassāmikassāmikabhāvaṃ ñatvā ānethāti āha te tathā akaṃsu. Tato brāhmaṇo tāya gehaṃ āgatakālato paṭṭhāya cattāro māse rañño upaṭṭhānaṃ neva agamāsi. Tassa panabrāhmaṇassa santike pañcasata rājakumārā nānāvidhāni sippāni uggaṇhanti. Te taṃ kāraṇaṃ ñatvā suvaṇṇatilakāya vijjamānāya amhākaṃ sippuggahaṇassa antarāyo bhavissati. Yena kenaci upāyena etaṃ māretuṃ vaṭṭatī ti cintetvā te hatthācariyaṃ pakkositvā lañcaṃ datvā evamāhaṃsu hatthiṃ surāyā mattaṃ katvaṃ suvaṇṇatilakaṃ mārehī'ti tato te sabbe rājaṅgaṇe sannipatitvā dūtaṃ pāhesuṃ. Ācariyaṃ daṭṭhukā mamhā ti. Tato brāhmaṇena āgantvā nisinnena paṭisatthāraṃ katvā ācariya, ācariyāniṃ passitukāmamhā'ti ahaṃsu. Atha so suvaṇṇatilakaṃ gahetvā āgacchathā'ti manusse pesesi. Te tathā kariṃsu. Atha tassa vīthimajjhaṃ sampattakāle hatthiṃ vissajjāpesuṃ. So soṇḍāya bhūmiyaṃ paharanto upadhāvitvā soṇḍena taṃ ukkhipitvā kumbhe nisīdāpesi. Tato rājāno tathā taṃ mārāpetumasakkontā punadivase manusse payojetvā rattiyaṃ mārāpesuṃ. Brāhmaṇopi evarūpaṃ itthi alabhitvā jīvanato mataṃ me seyyā'ti socanto paridevanto rājaṅgaṇe dārucitakaṃ kārāpetvā aggiṃ pavisitvā mato'ti. Evaṃ mātugāma vasaṅgatā mahantaṃ anayavyasanaṃca maraṇaṃca pāpunantī'ti. Vuttaṃ hetaṃ bhagavatā:-

Māyā cetā marīcīca soko rogo cupaddavo,
Kharāca maṇḍanā cetā maccupāso guhāsayo
Tāsu yo vissase poso sonaresu narādhamo'ti.

[SL Page 078] [\x 78/]

Ayoniso sā purimāya jātiyā puññaṃ karitvā alabhī disaṃ gatiṃ, dīsampayuttaṃ kusalaṃ karontā nibbāṇamevā'bhimukhaṃ karothā'ti
Suvaṇṇatilakāya vatthuṃ dutiyaṃ.
-----------------

Kapaṇāya vatthumhi ayamānupubbīkathā

Bhagavati parinibbute jambudīpe tattha tattha bhikkhū bhikkhuṇiyoca upāsaka upāsikāyoca jayamahābodhiṃ vandissāmī'ti yebhuyyena gantvā vandanti. Athāparabhāge bahu bhikkhu saṅgamma mahā bodhiṃ vandanatthāya gacchantā aññatarasmiṃ gāme bhikkhaṃ caritvā āsanasālaṃ gantvā katabhattakiccā thokaṃ vissamiṃsu. Tadā tattha ekā kapaṇā duggatitthi. Tathā nisinnabhikkhū disvā upasaṅkamitvā paṃcapatiṭṭhitena vanditvā ekamante ṭhitā, ayyā kuhiṃ gacchantī'ti pucchi. Bhikkhu taṃ sutvā jayamahābodhissa ānubhāvaṃ ca taṃ vandanatthāya attānaṃ gamanaṃ ca kathentā evamāhaṃsu.

Yatthā'sino jino jesi sasenaṃ makaraddhajaṃ,
Gantvā kilesa senaṃ ca buddho āsi niruttaro

Yaṃ pūjesi mahāvīro ṭhito padamakopayaṃ,
Sattarattinditvaṃ netta nīlanīrajaraṃsinā.

Surāsura narādīnaṃ nettālipāḷipātanā,
Mevakākārapattehi sikhaṇḍi visabhātiyo.

Surapādapo'va sattānaṃ yaṃ tiṭṭhati mahītale,
Ihaloke parattheva dadanto icchiticchitaṃ.

Yassapurāṇapaṇṇampi patitaṃ yo naro idha,
Pūjesi tassa so deti bhavabhogaṃ mahīruho.

Gandhamālehi salilehi yamupāsati sadā naro,
Ajjhattaṃca bahiddhāca duritaṃ yo nihaññati.

Yo deti iha lokatthaṃ yo deti pāralokikaṃ,
Sampadaṃ jayabodhiṃ taṃ bhoti gacchāma vandituṃ.

Taṃ sutvā udaggā somanassajātā bhikkhūnaṃ evamāha. Ahaṃ bhante parakule bhatiyaṃ kammaṃ karontī dukkhena kasireṇa jīvikaṃ kappemi. Svātanāya me taṇḍulanālimpi natthi. Page'va aññaṃ dhanaṃ imaṃ vinā aññaṃ sāṭakampinatthi kasmā pubbe akatapuññattā tasmā imaṃ bhante sāṭakaṃ mamānuggahāya bodhimhi dhajaṃ bandhathā'ti yācitvā sāṭakaṃ dhovitvā tesaṃ adāsi. Bhikkhu'pi tassānuggahāya taṃ gahetvā agamaṃsu. Sā sāṭakaṃ datvā pītipāmojjamānasā gehaṃ gantvā tadaheva rattiyā majjhimayāme satthakavātena upahatā kālaṃ katvā tesaṃ bhikkhūnaṃ gamanamagge ekasmiṃ ramaṇīye vanasaṇḍe bhummadevatā hutvā nibbatti. Athassā

[SL Page 079] [\x 79/]

Puññānubhāvena tiyojanike ṭhāne dibbakapparukkhā pāturahaṃsu. Tattha tattha nānāvirāga dhajapatākā mbalambanti devaputtāca devadhitaroca sabba bharaṇa vibhusitā tatheva dhajapatākādayo gahetvā kīlanti. Naccagītādi nekāni acchariyāni payojenti. Atha dutiya divase te'pi bhikkhū bodhimaṇḍalaṃ gacchantā sāyaṇhe taṃ ṭhānaṃ patvā ajja imasmiṃ vanasaṇḍe vasitvā gamissāmā'ti tattha vāsaṃ upagamiṃsu. Tato te rattibhāge nānāvaṇṇadhajeva devatāhi payojayamānā gītavāditādayoca tiyojanaṭṭhāne kapparukkhānica,idaṃ sabbaṃ devissariyaṃtassānubhāvena nibbattabhāvaṃ disvā vimbitamānasā devadhītaraṃ āmantetvā tvaṃ kena kammena idha nibbattā'ti pucchiṃsu. Sā bhikkhū vanditvā añjaliṃpaggayha ṭhitābhante maṃ na sañjānitthā'ti āha. Bhikkhuhi na mayaṃ sañjānāma bhaginīti vutte sā attano sabhāvaṃ kathentī evamāha.

Hīyo āsanasālāya nisīdittha samāgatā,
Tumhākaṃ santikaṃ gamma yā varākībhivādayī.

Yā bodhiṃ pūjanatthāya vatthakaṃ paṭipādayī,
Sāhaṃ hīyo cutā āsiṃ rattiyaṃ vyādhipīḷitā

Nānāsampatti saṃyuttā nānābhūsana bhūsitā,
Vimāne ratanākiṇṇe jātāhaṃ ettha kānane hīyyā passittha me gattaṃ rajojallehi saṃkulaṃ

Ajja passittha me gattaṃ vaṇṇavantaṃ pabhassaraṃ hīyyo passittha me bhante nivatthaṃ malinambaraṃ,
Ajja passatha me bhante dibbamambara muttamaṃ

Vikiṇṇaphalitaggehi kesehi viralākulaṃ,
Ūkāgūthapaṭikkulaṃ hīyyo āsi siraṃ mama.

Ajja taṃ parivattitvā mama puññānubhāvato,
Sunīla mudu dhammillaṃ kusumābharaṇa bhūsitaṃ.

Purā me sakasīsena vahitaṃ dārūdakādikaṃ
Puññenā'haṃ ajjamālā bhāraṃ sase samubbahe.

Dhajatthāya mayā hīyo padinnaṃ thūlasāṭakaṃ,
Ajjanibbatti me bhonto mahantaṃ dibbasampadaṃ.

Jānamānena kattabbaṃ dānādisu mahapphalaṃ,
Devaloke manussesu sukhadaṃ dānamuttamaṃ'ti.

Taṃ sutvā sabbe bhikkhu acchariyabbhutacittā ahesuṃ-sādevatā tassā rattiyā accayena bhikkhu nimantetvā dibbehi khajjabhojjehi sahatthā santappetvā tehi saddhiṃ āgacchantī antarā

[SL Page 080] [\x 80/]

Magge dānaṃ dadamānā mahābodhiṃ gantvā sabbehi dhajapatākādīhi ca nānāvidha vaṇṇagandhasampannapupphehi ca dīpadhūpehi ca bodhiṃ pūjetvā bhikkhūnaṃ cīvaratthāya dibbavatthāni datvā āgamma tasmiṃ yeva vanasaṇḍe vasantī nānāvidhāni puññāni katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti-bhikkhū pi taṃ acchariyaṃ tattha tattha pakāsentā bahujane puññakamme niyojesuṃ ti.

Evaṃ vidhā'pi kapaṇā jinasāsanamhi katvāpasādamathathūla kucelakena pūjetva dibbavibhavaṃ alabhīti ñatvā pūjāparābhavatha vatthusu tīsusammāti.

Kapaṇāya vatthuṃ tatiyaṃ.
----------------

Indaguttattherassa vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Amhākaṃ bhagavato parinibbāṇato orabhāge jambudīpe kira pāṭaliputta nāma nagaraṃ ahosi. Tattha dhammāsoko nāma mahiddhiko mahānubhāvo āṇācakkavatti rājā rajjaṃ kāreti. Uddhaṃ ākāsato heṭṭhā paṭhaviyā yojanappamāṇe sakalajambudīpe tassa āṇāpavattati. Tadā sakalajambudīpavāsinoca caturāsīti nagarasahasse rājānoca attano attano balavāhane gahetvā āgamma dhammāsokamahārañño upaṭṭhānaṃ karonti. Tasmiṃ samaye devaputtanagare devaputtonāma mahārājā attano balavāhanaṃ gahetvā rañño upaṭṭhānaṃ agamāsi. Dhammāsoko devaputtamahārājānaṃ disvā madhurapaṭisatthāraṃ katvā tumhākaṃ raṭṭhe bahussutā āgatāgamā mahāguṇavantā ayyā atthī'ti pucchi. Taṃ sutvā devaputtarājā atthi deva tasmiṃ nagare sīhakumbhakaṃ nāma mahāvihāraṃ. Tattha anekasahassa bhikkhū viharanti sīlavantā appicchā santuṭṭhā vivekakāmino. Tesu sāṭṭhakathā tipiṭakadharo indaguttattheronāma tesaṃ pāmokkho ahosi so anekapariyāyena sanarāmarānaṃbhikkhunaṃ dhammaṃ vaṇṇeti. Guṇavā attano guṇaṃ nissāya loke pākaṭo'ti. Sutvā rājā tuṭṭhamānaso theraṃ passitukāmo hutvā samma tvameva gantvā theraṃ yācitvā idhānehī'ti āha. Taṃ sutvā devaputtarājā attano hatthassabalavāhanādi mahāsenaṅgaparivuto indagutta therassa santikaṃ gantvā vanditvā ayya, ayyaṃ dhammāsoka mahā rājā daṭṭhukāmo ti āha. Thereṇa sādhū'ti sampaṭicchite rājā thereṇa sampaṭicchitabhāvaṃ dhammāsokamahārājino pesesi. Tato dhammāsokamahārājā somanassappatto attano āṇāpavattitaṭṭhāne rājunaṃ sāsanaṃ pesesi. Sabbeva'va therāgamanamaggaṃ alaṅkārentu ti. Atha te rājāno tuṭṭhapahaṭṭhā attano attano nagare bheriṃ carāpetvā devaputtanagarato yāva pāṭaliputtanagaraṃ etthantare pañcapaṇṇāsayojanikaṃ maggaṃ visamaṃ samaṃ karontā devatānaṃ dibbavīthi'miva alaṅkaritvā dhammāsokamahānarindassa evaṃ sāsanaṃ pesesuṃ. Bhavantettha:-

[SL Page 081] [\x 81/]

Indagutta mahāthera sāmino gamanāya no,
Maggaṃ alaṅakarontū'ti mahārājena pesitaṃ

Tato te apanetvāna pāsāṇakaṇaṭakādikaṃ,
Visamaṃ samaṃ karitvāna sammajjitvāna sādhukaṃ.

Dhotamuttāsamābhāsā okiritvāna vālukā,
Ussāpitā tattha tattha dussatoraṇa pattiyo.

Kaladhotahemarambhādī nānātoraṇa pantiyo.
Tathā puppha mayāneka toraṇū'paritoraṇā

Tesu tesu ca ṭhānesu saṅkhatā kusumagghikā,
Tatheva gandhatelehi dīpitā dīpapantiyo.

Padumuppalasantira pupphapallava'laṅkatā,
Ṭhapitā ghaṭamālāyo puṇṇā sogandhavārihi.

Nīlapītādi sambhinna patākāhi dhajehi ca,
Maggassa ubhato passe vanamā'si samākulaṃ.

Ketavo uggatā tattha mandamandasamīraṇā,
Avhayantā'va sobhanti brahmoragasurādayo.

Nāgavampaka punnāga ketakīvakulādihi,
Padumuppalādi jalajehi mālatī kusumādihi.

Mālādāmehi nekehi maggamāsī vicittakaṃ,
Pattharitvā pādapaṭe sittasammaṭṭa bhūmiyaṃ

Lājādi pañcapupphāni vikiriṃsu manoramaṃ,
Alaṅkaritvā hatthassā kusumābharaṇādihi.

Maggālaṅkāraṇatthāya ṭhapitāsuṃ tato tato,
Tesu tesu ca ṭhānesu bherimaṇḍalamajjhagā.

Naccanti caturā nārī rasabhāva nirantarā.
Kaṃsavaṃsādi paggayha vajjentānekatantiyo.

Gāyanti madhuraṃ gītaṃ gāyante'ttha layanvitaṃ.
Maggo so sādhuvādehi bheritantinadehi ca.

Karīnaṃ kuñcanādehi hayānaṃ hesitehi ca,
Nekaviṭaṅkasaṅghehi so karīhi samākulo.

Maggassa ubhato passe devakaññā̆pamāsubhā.
Mālākalāpe paggayha tiṭṭhantī tuṭṭhamānasā.

Tathā puṇṇaghaṭe gayha padumuppalasaṃkule,
Aṭṭhamaṅgala muggayha tiṭṭhantī pamadā tahiṃ.

[SL Page 082] [\x 82/]

Sītalūdakasampanna papāhi samalaṅkatā,
Sinānatthaṃ khatā āsuṃ pokkharañño tahiṃ tahiṃ.

Tahiṃ tahiṃ katā āsuṃ dānasālā manoramā'
Nicitāsuma'nekāni dānopakaraṇā tahiṃ

Evaṃ nekavidhā pūjā amhehi paṭipāditā,
Ṭhapetvāna mahāgaṅgaṃ taṃ jānātu mahīpatī'ti.

Taṃ sutvā asokamahārājā gaṅgaṃ alaṅkarothā'tī soḷasayakkhe pesesi, te saparivārā tattha tattha gantvā attano ānubhāvena gaṅgāya anto tigāvutaṭṭhāne udukkhalapāsāṇe ṭhapesuṃ. Ṭhapetvā thamhe ussāpetvā tulaṃsaṃghāṭe datvā himavantato rattacandana sāre āharitvā padare santharitvā anekehi pūjāvidhānehi alaṅkaritvā rañño evaṃ sāsanaṃ pesesuṃ-
Bhavantettha:-

Yamatthāya mayaṃ sabbe mahārājena pesitā,
Amhehi'dāni taṃ sabbaṃ katame'va suṇotha taṃ.

Gāvutattaya gambhīraṃ gaṅgaṃ yojana vitthataṃ,
Thamhe patiṭṭhapetvāna anaggharattacandanaṃ.

Himavantato haritvāna setuṃ tattha sumāpitaṃ,
Toraṇā ca ubhopasse ratanehi sunimmitā.

Puṇṇakumbhaṇḍajāce'va padīpāvaliyo tathā,
Ubho passesu ratanāni māpetvā lambanāni ca'

Suvaṇṇamaṇimuttādi dāmehi samalaṅkatā,
Vālukatthāya okiṇṇā dhota muttā pabhassarā.

Tesu tesu ca ṭhānesu ṭhapitāsuṃ mahāmaṇi,
Nānārāga vitānehi sobhitā setuno'pari.

Olambitāsuṃ tatthe'va dibbādikusumādayo,
Niṭṭhitaṃ idha kātabba yuttaṃ pūjividhiṃ tu no,
Devo taṃ paṭijānātu iti vatvāna pesayuṃ'ti.

Tampi sutvā asoko mahārājā tumhe'va theraṃ idhā'nethāti tesaṃ yeva sāsanaṃ paṭipesesi. Te sādhu'ti indaguttattherassa santikaṃ gantvā vanditvā bhante pāṭaliputtanagarassa gamanāya kālo'ti āhaṃsu-tato thero saṭṭhisahassamattehi bhikkhusaṅghehi parivuto pañcapaṇṇāsayojanamaggaṃ paṭipajji. Athāparaṃ devaputtanagaravāsino anekavidha mālāgandhavāsa cuṇṇa dhajapatākādīhi anekehi tālāvacarehi naccagītavāditehi pūjetvā agamaṃsu-atha thero mahantena pūjāvidhānena jambudīpavāsīhi

[SL Page 083] [\x 83/]

Pūjiyamāno anukkamena candabhāgaya gaṅgāya setuṃ patvā tattha mahantaṃ pūjāvidhānaṃ olokento evaṃ cintesi. Evaṃ uḷāraṃ pūjāvidhānaṃ idāni jambudīpe nāññassa hoti. Mayhameve'taṃ kataṃ ahame'vettha uttamo appaṭimo'ti evaṃ seyyassaseyyo'hamasmi'ti mānaṃ uppādetvā aṭṭhāsi tasmiṃ khaṇe eko khīṇāsavatthero taṃ mānenupatthaddha cetasā ṭhitaṃ dibba cakkhunā disvā upasaṅkamitvā vanditvā therassa ovadanto evamāha tasmā:-

Mā mānassa vasī hotha mānaṃ bhante vasīkataṃ,
Anatthado sadā hotī pātetvana bhavāvaṭe.

Mānopalālito satto taṇhā paṭighasaṅgato'
Makkaṭoragasoṇādī hutvā jāyati jātisu.

Mā mānaṃ sāmipūrehi attānaṃ parisodhaya,
Aparisuddhāsayo bhikkhu dāyakaṃ na paritosati.

Dadantānaṃ sarantānaṃ pūjentānaṃ sace tuvaṃ,
Mahapphalaṃ mahābhūtiṃ kāmattha hotha nimmanā'ti

Taṃ sutvā thero saṃsāre nibbinno tatthe'va ṭhito tilakkhaṇaṃ paṭṭhapetvā karajakāyaṃ dhammasanto saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā'va nikkhami-tato dhammāsokamahārājā balavāhana parivuto mahantena pūjāvidhānena paṭimaggaṃ āgamma vanditvā tato diguṇaṃ pūjāsakkāraṃ kurumāno mahābhikkhusaṅghena saddhiṃ theraṃ attano nagaraṃ netvā tassa dhammakathaṃ sutvā pasannamānaso pañcasīle patiṭṭhāya mahantaṃ vihāraṃ kāretvā thereṇasahagatānaṃ saṭṭhisahassānaṃ bhikkhūnaṃ catupaccayehi upaṭṭhānamakāsi. Athathero sāṭṭhakathaṃ piṭakattayaṃ pakāsento tasmiṃ ciraṃ vasitvā tatthe'va parinibbāyi. Tato rājā sapariso tassa sarīranikkhepaṃ kāretvā dhātuyo gahetvā mahantaṃ cetiyaṃ kārāpesīti.

Purākatānaṃ bhūvipuññakamminaṃ guṇānubhāvena mahenti evaṃ,
Sadevakānaṃ manasī karontā puññaṃ karothāyatanesadādarā'ti.

Indaguttattherassa vatthuṃ catutthaṃ.
---------------------

Sākhamālapūjikāya vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Amhākaṃ bhagavā dasapāramiyo pūretvā anukkamena tusitabhavane nibbatto devehi ārādhito sakkarājakule paṭisandhiṃ gahetvā mātukucchito nikkhanto anukkamena paramābhisambodhiṃ patvā tato paṭṭhāya pañcacattāḷīsa saṃvaccharāni ṭhatvā caturāsīti dhammakkhandhasahassāni desetvā gaṇanapathamatīte satte bhavakantārato santāretvā sabbabuddhakiccāni niṭṭhāpetvā

[SL Page 084] [\x 84/]

Kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane yamakasālānamantare uttara sīsakaṃ paññatte mañcake visākhapuṇṇamadivase dakkhiṇena passana sato sampajāno anuṭṭhānaseyyāya nipanno pacchimayāme bhikkhu ovaditvā balavapaccusamaye mahāpaṭhaviṃ kampento anupādisesāya nibbāṇadhātuyā parinibbāyi-nibbute pana bhagavati lokanāthe ānandatthero mallarājūnaṃ etaṃ pavattiṃ ārocesī. Tato kosinārakā ca devabrahmādayo ca sannipatitvā naccagītavāditehi mālāgandhādīhi ca sakkarontā garukarontā mānentā pūjentā celavitānādayo karontā bhagavato sarīraṃ nagaramajjhe yattha makuṭabandhanaṃ nāma mallānaṃ cetiyaṃ tattha netvā cakkavattissa sarīraṃ viyaahatena vatthena veṭhetvā tato vihatena kappāsena veṭhetvā'ti evaṃ pañcadussayugasatehi veṭhetvā ayasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissāya ayasāya doṇiyā paṭikujjitvā sabbagandhānaṃ citakaṃ karitvā bhagavato sarīraṃ citakaṃ āropesu. Atha mahākassapatthereṇa bhagavato pāde sirasā vandite devatānubhāvena citako samantā ekappahāreneva pajjali. Bhagavato pana sarīre daḍḍhe sumanamakuḷasadisā dhātuyo avasissiṃsu. Tasmiṃ kira samaye kosalarañño janapade aññatarā gāmavāsikā itthi bhagavati parinibbute sādhukīḷaṃ āgacchamānā antarāmagge attano sarīre uppanna vātarogeṇa upaddutā sādhukīḷaṃ sampāpuṇītuṃ asakkonti satthu āḷāhanaṃ gantvā bhagavato dhātusarīre tīṇisākhapupphāni pūjetvā pasannamānasā pañca patiṭṭhitena vanditvā gatā, tāya eva rattiyā majjhimayāme kālaṃkatvā tāvatiṃsabhavane tiṃsayojanike kanakavimāne nibbatti tassā pubbakammappakāsanatthaṃ cakkamattāni sākhapupphāni tattha tattha olabbanti tehe'va sabbaṃ vimānaṃ ekobhāsi tato sugandhakaraṇḍakaṃ viya ca ahosi sā pana attano sobhaggappattaṃ attabhāvaṃ ca vimānasampadaṃ ca parivārasampattiyo ca disvā vimbhitamānasā pubbe kissa me puññakammenā yaṃ laddhā'ti olokenti bhagavato dhātusarīrasmiṃ pūjitāni tīṇi sākhapupphāni disvā pasannamānasā mahācakkappamāṇaṃ sākhamālaṃ hatthena dhārenti dhātupūjanatthāya agamāsi. Tadā tattha sannipatitā manussā tassā rūpasampadaṃ ca hatthe mahantaṃ sākhamālaṃ ca disvā vimbhitamānasā amma tvā kattha vāsikā kattha panimaṃ pupphaṃ paṭiladdhanti pucchiṃsu. Taṃ sutvā devadhītā attanā bhagavato dhātusarīrassa pujita sākhamālattayānubhāvena paṭiladdhasampattiyo ca dibbavimānaṃ ca pubbe matakalebaraṃ cāti sabbaṃ tesaṃ dassetvā dhammadesanāvasāne āha:-

[SL Page 085] [\x 85/]

Samāgatā bhavantā ho passantu mama sampadā,
Katamappena kāreṇa sammāsambuddha dhātuyā.

Sākhamālāni tīṇe'va hīyyo'haṃ munidhātuyā,
Pūjayitvāna santuṭṭhā nivattā tāya rattiyā.

Marantī kharavātena tamahaṃ sucaritaṃ sariṃ,
Tenā'haṃ puññakammena tāvatiṃsūpagā ahuṃ.

Tattha me āsi pāsādo tiṃsayojanamuggato,
Kūṭāgāra carākiṇṇo sākhamālo'ti vissuto.

Yathā sabba sugandhehi karaṇḍaṃ paribhāvitaṃ,
Tathā dibba sugandhehi gandhitaṃ bhavanaṃ mama.

Cakkamattā sākhapupphā tattha tatthu'palambare,
Dibbagandhā'pavāyanti madhubbatanisevitā.

Bhassanti ekapupphasmā tumbamattāhi reṇavo,
Tehi piñjaritā devā kīḷanti ca lalanti ca.

Piḷandhitvāna mālāyo sudibbābharaṇānica,
Sahaccharā devaputtā naccagītādi vyāvaṭā.

Passathemaṃ bhujaṅgā bho sattāmohena pārutā,
Bhiyyo mataṃ paviddhaṃ me pūtibhūtaṃ kalebaraṃ.

Puḷavehi samākiṇṇaṃ makkhikāgaṇa kīḷitaṃ,
Kākasoṇādisattāna māhāraṃ kuṇapālayaṃ.

Patthenti purisā pubbe aneko'pāyanena taṃ,
Daṭṭhu'mpi'dāninicchanti taṇhāya'ññāṇatā aho.

Lokapajjota kassāhaṃ vimalassa yasassino,
Dhātuṃ hiyyo mahiṃ sammā ajjasagge patiṭṭhitā.

Hitvānetādisaṃ kāyaṃ laddhaṃ'dāni mamedisaṃ,
Dibbattabhāvaṃ sobhāhi bhāsamānamudikkhatha.

Bhāsamānāya me vācaṃ suṇothe'ttha samāgatā,
Natthe'vā katapuññassa anumattaṃ bhave sukhaṃ.

Bindumattampi yo puñña bījaṃ ropeti sāsane,
Nahānanta phalaṃ hoti yāva nibbāṇapattiyā'ti.

Evaṃ sā devatā attanā paṭiladdha dibbavibhavaṃ dassetvā janakāyaṃ ovaditvā dibbasākhapupphehi jinadhātuṃ pūjetvā manussānaṃ passantānaṃ yeva saddhiṃ vimānena devalokameva agamāsi. Taṃ disvā mahājano dānādīni puññāni katvā devalokaṃ pūresīti.

Evaṃ hi sāpupphamattena dhātuṃ pujetva devesu alatthabhūtiṃ,
Tumhe'pi bhonto tidivesu sātaṃ kāmatthacekattha puññāni sādhū'ti.

Sākhamāla pūjikāya vatthuṃ pañcamaṃ.
-------------------------

[SL Page 086] [\x 86/]

Moriya brāhmaṇassa vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Amhākaṃ bhagavati parinibbute magadharaṭṭhe macalaṃ nāma mahāgāmaṃ ahosi. Tattha moriyo nāma brāhmaṇo paṭivasati. Saddho pasanno tassa senānāmekā bhariyā atthi. Sā pi saddhā pasannā ratanattayesu te ubho'pi samaggā sammodamānā bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā niccaṃ dānaṃ pavantento cīvarādi catupaccayehi upaṭṭhahantā sīlaṃ rakkhantā uposathakammaṃ karontā divasaṃ vītināmenti. Athassa gehe vibhavaṃ yebhuyyena dānādisuparikkhaya ma'gamāsi. Tato brāhmaṇa sāmino gehe dhanaṃ parikkhīṇaṃ kathaṃ dānaṃ pavatteyyāmā'ti brāhmaṇassa ārocesi. Tato brāhmaṇe mābhadde cintehi. Yena kenaci upāyena dānaṃ patiṭṭhapessamāti vatvā tasmiṃ yeva attano sa ussāhataṃ pakāsento āha.

Jānamāno hi lokasmiṃ dānassedaṃ phalaṃ iti,
Na dajjā ko susīlesu appa'mpi divasampati.

Saggaloka nidānāni dānāni matimā idha,
Kohi nāma naro loke na dadeyya hite rato'ti.

Evaṃ ca pana vatvā bhadde vanaṃ pavisitvā anekavidhāni paṇṇāni ca phalāni ca pacchipuraṃ āharitvā vikkiṇitvā'pi dānaṃ na upacchindissāmā ti vatvā tato paṭṭhāya vanaṃ gantvā paṇṇāni ca phalāni ca āharitvā vikkiṇitvā dānaṃ dento paṭivasati. Athekadivasaṃ brāhmaṇo vanaṃ paviṭṭho paṇṇehi ca phalehi ca pacchiṃ pūretvā sīsenā'dāya gehaṃ agacchanto pupphaphalapallavehi vinataṃ nekatarugaṇanicitaṃ sammattā nekavātaka catuppadanisevitaṃ vippakiṇṇānanta pupphappatta kiñjakkhacchannavāḷukātalaṃ sandamāna sītalāmalajalappavāhaṃ akaddamāninna supatitthehi sundaraṃ kandaraṃ disvā pacchiṃ tīre ṭhapetvā otiṇṇo nahāyati tasmiṃ khaṇe tattha ekasmiṃ rukkhe adhivattho devaputto taṃ tattha nahāyantaṃ disvā kinnūkho esakalyāṇajjhāsayo vā udāhupāpajjhāsayo satto ti dibbacakkhunā upadhāronto acchariya puriso eso duggato'pi hutvā attano dānappaveṇiyā upacchijjana bhayena vanaṃ gantvā paṇṇāni ca phalāni ca āharitvā dukkhena kasireṇa jīvikaṃ kappento dānadhammaṃ naupacchindatī'ti cintetvā tassa guṇādayo paṭicca pacchiyaṃ ṭhapitapaṇṇāni ca phalāni ca sabbāni suvaṇṇāni hontū'ti adhiṭṭhāsi. Athassānubhāvena sabbaṃ suvaṇṇaṃ ahosi. Atha so suvaṇṇapuṇṇa pacchiyaṃ uparisuvaṇṇa rāsimatthake sabbakāmadadaṃ mahantaṃ mahantaṃ maṇiratanaṃ ṭhapetvā antarahito paṭikamma aṭṭhāsi. Tato brāhmaṇo nahātvā uttiṇṇo pacchiyaṃ sampuṇṇasuvaṇṇavaṇṇa raṃsinā sambhinnavijjotamāna maṇiratanaṃ disvākimetaṃ'ti āsaṅkitaparisaṅkito

[SL Page 087] [\x 87/]

Pacchisamipaṃ gantvā hatthaṃ pasāretuṃ avisahanto aṭṭhāsi. Taṃ disvā devaputto dissamāna sarīreṇa ṭhatvā mā tvaṃ bhāyi brāhmaṇadevaputtassa kathaṃ sutvā ayaṃ devaputto imaṃ mayā nimmitaṃ gahetvā gacchā'ti vadati. Kinnūkho so attano ānubhāvena deti udāhu mayā katapuññenā'ti pucchissāmi taṃ'ti pañjaliko'va devaputtaṃ pucchanto āha:-

Pucchāmi pañjalīdāni devaputta mahiddhika,
Dadāsi me suvaṇṇaṃ ca kāmadaṃ maṇimuttamaṃ.

Nā pi bho no tuvaṃ ñāti na mitto nopakārako,
Kiṃ tvaṃ atthavasaṃ disvā mama dajjāsi maṃ dhanaṃ.
Kena tapena sīlena kenā'cāra guṇenaca,
Yena dajjāsi me deva kiṃ me sucaritaṃ citaṃ.

Kinnu purātanaṃ kammaṃ kena kammena dassasi,
Athavā taviddhiyā deti taṃ me akkhāhi pucchito'ti.

Tato devaputtena na kho panāhaṃ brāhmaṇa devoti paresaṃ kiñci dātuṃ sakkomi. Tayā pubbe katasucaritānubhāvena nibbattatī'ti vatvā dibbacakkhunā tassa pubbakammaṃ disvā tassa pakāsento āha:-

Kassape lokapajjote sambuddhe parinibbute,
Sabbattha patthaṭaṃ āsi tassa buddhassa sāsanaṃ.

Tadā paccantime gāme tvamā'si kuladārako,
Saddho āsi pasanno ca dāyako kusale rato.

Tadā pabbajito eko gacchanto antarāpathe,
Corehi anubaddho'si acchinnapattacīvaro.

Sākhābhaṅgaṃ nivāsetvā pārupitvā tathe'va taṃ,
Antogāmaṃ paviṭṭho'si esamāno pilotike.

Tato tvaṃ caramānaṃ taṃ disvā kampita mānaso,
Vatthayugaṃ adāsī tvaṃ saddahaṃ dānato phalaṃ.

Patthodanena taṃ bhikkhuṃ parivisitvā yathābalaṃ,
Pesesi abhivādetvā saddhāya suddhamānaso.

Imaṃ tvaṃ akarī puññaṃ tuyhe'taṃ caritaṃ imaṃ,
Tassa te puññakammassa amukhyaphala mīdisaṃ'ti.

Evaṃ ca pana vatvā idaṃ te brāhmaṇa dhanaṃ rājādīhi mayā anapaharaṇīyaṃ kataṃ tvaṃ aparisaṅkanto gahetvā yathādhippāyā karohi. Imaṃ kho pana maṇiratanaṃ icchiticchitaṃ pasavati tenā'pi ānubhāvena tava dānaṃ anupacchindanto puttadāradayo posehī'ti anusāsi. Taṃ sutvā brāhmaṇo tena vuttaniyāmeneva, bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ dadanto sīlaṃ rakkhanto ciraṃ vasitvā aparabhāge tato cuto devaloke nibbattīti.

[SL Page 088] [\x 88/]

Evaṃ nihīnā'pi dhanena santo dānatvayaṃne'va pariccajanti,
Tasmāhi bhonto satideyyadhamme mākattha dānesu pamādabhāvaṃti.

Moriya brāhmaṇassa vatthuṃ chaṭṭhamaṃ
-------------------------

Putta vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Ekasmiṃ kira samaye laṅkādīpavāsino saṭṭhimattā bhikkhū jayamahābodhiṃ vanditukāmā ekato mantetvā mahātitthena nāvaṃ āruyha jambudīpaṃ patvā tamalittapaṭṭane otaritvā anukkamena pāṭalīputtanagaraṃ pāpuṇiṃsu. Atha tasmiṃ nagare piṇḍāya carante te bhikkhū eko duggatamanusso disvā cireṇā'haṃ diṭṭhā buddhaputtā'ti somanasso bhariyaṃ pakkositvā bhadde imesaṃ ayyānaṃ dānaṃ dātukāmomhi pubbe no akatapuññattā idāni duggatā jātā imesu puññakkhettesu bījaṃ no ce ropessāma punapi evamevaṃ bhavissāmā'ti vatvā kiṃ me gehe deyyadhammaṃ atthī'ti pucchi. Sā taṃ sutvā ghare no sāmi ayyānaṃ kiñci dātabbaṃ na passāmi api ca mama puttaṃ māretvā dānaṃ dātuṃ sakkā'ti so tassā kathaṃ sutvā bhadde puttaṃ māretvā kiṃ dānaṃ demā'ti āha. Tāya taṃ sutvā sāmi kiṃ na jānāsi putte no mate sandiṭṭhasambhattā ñātimittā suhajjā ca amhākaṃ santikaṃ āgacchantā kiñci paṇṇākāraṃ gahetvā āgacchanti. Mayaṃ tena paṇṇākāreṇa dānaṃ dassāmā'ti vutte upāsako sādhu tathā karohī ti mātuyā eva bhāramakāsi. Sā puttaṃ māretuṃ avisahantī āha:-

Kicchā laddhaṃ piyaṃ puttaṃ amma'mmā'ti piyaṃ vadaṃ,
Sunīlanettaṃ subhamuṃ ko pakkamitu'micchati.

Mātarā māriyanto'pi mātarame'va rodati,
Māretuṃ taṃ na sakkomi hadayaṃ me pavedhatī'ti.

Evaṃ ca pana vatvā ahaṃ sāmi na sakkomi puttaṃ māretuṃ tvaṃ mārehī'ti puttaṃ pitusantikaṃ pesesi. Atha so pi taṃ māretuṃ 'asakkonto evamāha. Vuttaṃhi:-

Tāyanti pituno dukkhaṃ puttā puttāti kittitā,
Pitu dukkhaṃ sukhaṃ puttaṃ dāyādā hontī sabbadā.

Tasmā me sadisaṃ puttaṃ pillakaṃ mañjubhāsanaṃ,
Na sakkomi ahaṃ bhadde jīvitā taṃ viyojituṃ.

Ayasaṃ ca akittiṃ ca pappoti puttaghātako,
Pāṇātipātakamma'mpi kāmaṃ so phusate naro'ti.

[SL Page 089] [\x 89/]

Evaṃ ca pana vatvā so tvameva tava puttaṃ mārehī'ti pesesi. Evaṃ tena vutte puttassa māranūpāyaṃ pariyesantā evamāhaṃsu. Amhe panimaṃ māretuṃ nasakkoma amhākaṃ pacchāgehe mahanto cammiko atthi. Tasmiṃ eko nāgarājā paṭivasati. Kumāraṃ tattha pesessāma. So taṃ ḍasitvā māressatī'ti iccete eso kho upāyo evā'ti cintetvā kumāraṃ pakkositvā añjanāvalivalayādīhi maṇḍetvā tassa hatthe bheṇḍuṃ ṭhapetvā tāta pacchāgehe cammikasamīpaṃ gantvā kīḷā'ti pesesuṃ. Tato dārako gantvā bheṇḍukena kīlanto cammikabile bheṇḍukaṃ pātesi. Atha so bheṇḍukaṃ gaṇhissāmī'ti cammikasusire hatthaṃ pavesesi. Tato sappo kujjhitvā sūsū'ti saddaṃ karonto mahantaṃ phaṇaṃ katvā bilato sīsaṃ ukkhipitvā olokento aṭṭhāsi. Kumārassa hatthato parigaḷitapāsaṃ viya athassa kumāro kiñci ajānanto sappassa gīvaṃ daḷhaṃ gaṇhi. Athassa mātā pitunnaṃ saddhābalena nāgarājā kumārassa karatale aṭṭhaṃsaṃ icchādāyakaṃ kaṇṭhāmaṇiratanaṃ pātesi. Kumārassa mātāpitaro dvāraṃ nissāya ṭhitā tassa kiriyaṃ olonto taṃ maṇiratanaṃ disvā sīghaṃ gantvā puttaṃ ukkhipitvā hatthatomaṇiratanaṃ gaṇhiṃsu. Tato te taṃ maṇiratanaṃ parisuddhāsane ṭhapetvā upacāraṃ katvā amhākaṃ idañcidañcadevā'ti abbhukkiriṃsu. Atha te maṇiratanānubhāvena gehadvāre mahantaṃ maṇḍapaṃ kāretvā vitānādinā maṇḍapaṃ alaṅkaritvā bhikkhunaṃ āsanāni paññāpetvā tesaṭṭhimatte bhikkhū nīsīdāpetvā mahādānaṃ adaṃsu. Tato nagaravāsino maṇiratanānubhāvaṃ sutvā sannipatiṃsu. Atha te tesaṃ majjhe attano saddhābalena maṇiratanassa lābhaṃ pakāsetvā imaṃ hi dānatthāyeva pariccajāmāti ekasmiṃ ṭhāne patiṭṭhāpetvā tenānubhāvena yāvajīvaṃ dānaṃ dadantā sīlaṃ rakkhantā āyupariyosāne devaloke nibbattiṃsū'ti.

Chetvāna pemaṃ api atrajesu dadanti dānaṃ idha mānuse'vaṃ,
Na dāti ko nāma naro samiddho dānaṃ hi dānassa phalaṃ saranto'ti

Putta vatthuṃ sattamaṃ.
--------------

Tebhātika madhuvāṇijakānaṃ vatthumhi ayamānupubbīkathā

Atīte kira bārāṇasiyaṃ tebhātikā ekato hutvā madhuṃ vikkiṇantā puttadāre posenti. Tato tesu eko paccantaṃ gantvā malayavāsīnaṃ hatthato madhuṃ vikkiṇitvā gaṇhāti. Eko gahita gahitaṃ madhuṃ nagaraṃ āharati. Eko tena āhaṭāhaṭamadhūni bārāṇasiyaṃ nisīditvā vikkiṇāti, tasmiṃ samaye gandhamādana pabbate eko paccekabuddho vaṇarogenāturo ahosi.

[SL Page 090] [\x 90/]

Athaññataro paccekabuddho tassa madhunā phāsu bhavissatī ti ñatvā gandhamādanapabbateyeva ṭhito cīvaraṃ pārupitvā ākāsenā gantvā nagaradvāre otaritvā kattha madhuṃ lababhatī ti olokento aṭṭhāsi. Tadā tasmiṃ parakule bhatiṃ katvā jīvamānā ekā ceṭikā ghaṭamādāya udakatthaṃ titthiṃ gacchantī maggā okkamma ghaṭaṃ ṭhapetvā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Tadā paccekabuddho bhaginī ettha bhikkhāya carantānaṃ katarasmiṃ ṭhāne madhu labbhatī'ti pucchi. Sā tassa kathaṃ sutvā madhu āpaṇassa paññāyanaṭṭhāne ṭhatvā hatthaṃ pasāretvā esabhante madhu āpaṇo'ti dassetvā yajjāyaṃ paccekabuddho āpanato madhuṃ nalabhati. Mamanivatthavatthakaṃ datvāpi madhuṃ dassāmīti cintetvā olokentī tattheva aṭṭhāsi. Atha paccekabuddho anupubbena caranto madhu āpaṇaṃ sampāpuṇi. Tato kuṭumbiko taṃ disvā hatthato pattaṃgahetvā ādhārake ṭhapetvā madhughaṭaṃ ādāya pattassa upanāmento punabhūmiyaṃ paggharitaṃ disvā somanasso vāṇijo evaṃ patthanamakāsi.

Vuttaṃhi mahāvaṃse:-
Tattha patthassa buddhassa vāṇijo so pasādavā,
Vissandayanto mukhato pattapūraṃ madhuṃ adā.

Puṇṇaṃ ca uppatītaṃ ca patitaṃ ca mahītale,
Disvā madhuṃ pasanto so evaṃ paṇidahī tadā.

Jambudīpe ekarajjaṃ dānenā'nena hotu me,
Ākāse yojane āṇā bhūmiyaṃ yojane ti ca.

Evaṃ ca pana vatvā pattaṃ adāsi. Paccekabuddho pattaṃ paṭiggahetvā tatthe'va ṭhito:-
Icchitaṃ patthitaṃ tuyhaṃ khippameva samijjhatu,
Pūrentu cittasaṃkappā cando paṇṇaraso yathā

Icchitaṃ patthitaṃ tuyhaṃ sabbameva samijjhatu,
Pūrentu cittasaṃkappā maṇijoti rasoyathā'ti.

Vatvā maṅgalaṃ vaḍḍhetvā agamāsi. Athantaramagge ṭhitā ghaṭaveṭikā paccekabuddhā'bhimukhaṃ gantvā madhuṃ labhittha bhante'ti pucchi tena laddhaṃ bhaginī'ti vutte kiṃvatvā so adāsī'ti pucchi. Paccekabuddho sabbaṃ kathesi. Sā taṃ sutvā thokaṃ bhante idhe'va hotha dāsiyā anuggaggahatthāyā'ti sīghaṃ gehaṃ gantvā nivatthapiḷotikā attano sāṭakaṃ dhovitvā āharitvā cumbaṭakaṃ katvā pacceka buddhassa adāsi. Yadā so bhante madhudāyako sakala jambudīpe eka rajjaṃ kāreti,tadāhaṃ tassa aggamahesī bhaveyyaṃ'ti vatvā patthanaṃ karontī evamāha.

[SL Page 091] [\x 91/]

Yadā te madhudo bhante bhūbhujo hoti bhūtale,
Tassa hessaṃ tadā bhante piyā aggamahesikā.

Surūpā ca suvāṇī ca suyasā subbatā subhā,
Assaṃ tassa piyā cātha manāpā icchidā sadā'ti.

Tassā'pi tadā paccekabuddho tatheva hotū'ti maṅgalaṃ vatvā ākāsena gandhamādaname'va agamāsi. Athāparabhāge te tayo'pi ekato hutvā madhulokanaṃ karontā taṃ madhughaṭaṃ kuhiṃ'ti pucchiṃsu. So tenattānā katakammaṃ vatvā sace tumhe tasmiṃ pattiṃ anumodeyyātha. Taṃ sādhu, no ce, madhuagghanakaṃ mama hatthato gaṇhāhī'ti vatvā tehi tato na no attho madhunā kīdisassetaṃ adāsī'ti vutte taṃ sutvā itaro paccekabuddho nāmete gandhamādane vasanti. Kāsāvaṃ pārupitvā kule kule bhikkhaṃ caranti. Santo ete sīlavantā'ti kathesi. Atha tesu jeṭṭho brāhmaṇacaṇḍālakā'pi kāsāvaṃ paridahitvā caranti nūnā'yaṃ caṇḍālako'ti maññāmī'ti āha. Majjhimo kujjhitvā tava paccekabuddhaṃ parasamuddekhipāhī'ti avoca. Atha tesaṃ kathaṃ sutvā madhudāyako mā bho tumhe ariyānā mahesakkānaṃ mahānubhāvānaṃ paccekabuddhānaṃ pharusaṃ kathetha. Nirayadukkhā na bhāyathā'ti ādinā anekākāreṇa nivāretvā tesaṃ guṇaṃ pakāsesi. Taṃ sutvā te ubho'pi sādhū ti pasannacittā anumodiṃsu. Aparabhāge te kālaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto tattha tattha mahāsampattiyo anubhavitvā amhākaṃ satthu parinibbāṇato dvinnaṃ vassasatānaṃ accayena attano sampattaṭṭhāne nibbattiṃsu. Tena vuttaṃ:-

Asoko madhudo'sandhi mittādevī tu ceṭikā,
Caṇḍālavādī nigrodho tisso so pāravādiko'ti.

Tesu caṇḍālavādī jeṭṭhovāṇijo bindusāra rañño jeṭṭhaputtassa sumanarāja kumārassa putto hutvā nibbatti. Tassā'ya mānupubbīkathā-bindusārarañño kira dubbalakāleyeva asoka kumāro attanā laddhaṃ ujjeniyā rajjaṃ pahāya āganatvā sabbanagaraṃ attano hatthagataṃ katvā sumanarājakumāraṃ aggahesi, taṃ divasameva sumanassa rājakumārassa sumanānāma devī paripuṇṇagabbhā ahosi. Sā aññātakavesena nikkhamitvā avidūre aññataraṃ caṇḍālagāmaṃ sandhāya gacchantī jeṭṭhakacaṇḍālassa gehato avidūre nigrodho atthi tasmiṃ rukkhe adhivatthāya devatāya, ito ehi sumanoti vadantiyā saddaṃ sutvā tassa samīpaṃ gatā devatā attano ānubhāvena ekaṃ sālaṃ nimmiṇitvā ettha vasāhī'ti pādāsi. Sā taṃ sālaṃ pāvisi. Gatadivaseyeva sā puttaṃ vijāyi. Sā tassa nigrodha devatāya pariggahitattā nigrodhotveva

[SL Page 092] [\x 92/]

Nāmaṃ akāsi. Jeṭṭhaka caṇḍālo diṭṭhadivasatoppabhūti taṃ attano sāmidhītaraṃ viya maññamāno nibaddhaṃ vaṭṭaṃ paṭṭhapesi. Rājadhītā tattha sattavassāni vasī nigrodhakumāro'pi sattavassiko jāto tadā mahāvaruṇatthero nāma eko arahā dārakassa hetusampadaṃ disvā viharamāno sattavassiko'dāni dārako kālo naṃ pabbājetuṃ'ti cintetvā rājādhitāya ārocāpetvā nigrodhakumāraṃ pabbājesi. Kumāro khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi-tena vuttaṃ mahāvaṃse:-

Taṃ mahāvaruṇo thero tadā disvā kumārakaṃ,
Upanissaya sampannaṃ arahā pucchi mātaraṃ,
Pabbājesi khuragge so arahattamapāpuṇī'ti.

So kira ekadivasaṃ pāto'va sarīraṃ paṭijaggitvā ācariyupajjhāya vattaṃ katvā pattacīvaramādāya māupāsikāya gehadvāraṃ gacchāmī'ti nikkhamitvā mātunivāsanaṭṭhānassa dakkhiṇadvāreṇa nagaraṃ pavisitvā nagaramajjhena gantvā pācīnadvāreṇa nikkhamitvā gantabbaṃ hoti. Tena ca samayena asoko dhammarājā pācīnadisābhimukho sīhapañjare caṅkamati. Taṃ khaṇaṃ yeva nigrodho rājagaṇaṃ sampāpuṇi. Santindriyo santamānaso yugamattaṃ pekkhamāno iriyāpathasampanno disvā panassa eta'dahosi. Ayaṃjano sabbo'pi vikkhittacitto bhantamigapaṭibhāgo ayaṃ pana daharako avikkhitto ativiyassa alokina vilokinaṃ sammiñjanapasāraṇaṃ ca sobhati. Addhā etassabbhantare lokuttaradhammo bhavissatī'ti rañño sahadassanene'va sāmaṇere cittaṃ pasīdi. Pemaṃ saṇṭhahi. Kasmā? Pubbe kira puññakaraṇakāle rañño jeṭṭhabhātā vāṇijako'yaṃ.

Pubbena sannivāsena paccuppanna hitena vā,
Evaṃ taṃ jāyato pemaṃ uppalaṃ'va yathodake'ti.

Atha rājā sañjātapemo sambahumāno sāmaṇeraṃ pakkosathā'ti amacce pesesi. Aticirāyannī'ti puna dve tayo pesesi. Turitaṃ āgacchatū'ti sāmaṇero attano pakatiyā eva agamāsi. Rājā patirūpāsanaṃ ñatvā nisīdathā'ti āha. So itocito ca viloketvā natthidāni añño bhikkhū'ti samussitasetacchattaṃ rājapallaṅkaṃ upasaṃkamitvā pattaṃ gaṇhanatthāya rañño ākāraṃ dassesi. Rājā taṃ pallaṅkasamīpaṃ gacchantaṃ eva disvā cintesi. Ajjeva'dāni ayaṃ sāmaṇero imassa gehassa sāmiko bhavissatī'ti sāmaṇero rañño hatthe pattaṃ datvā pallaṅkaṃ abhiruhitvā nisīdi. Rājā attano atthāya sampāditaṃ sabbaṃ yāgukhajjakabhattavikatiṃ upanāmesi. Sāmaṇero attano yāpanamattameva sampaṭicchi. Bhattakiccāvasāne rājā āha satthārā tumhākaṃ dinna ovādaṃ jānāthā ti jānāmi mahārāja ekadesenā'ti tāta mayhampi naṃ kathehī'ti. Sādhu mahārājāti rañño anurūpaṃ dhammapade appamādavaggaṃ anumodanatthāya abhāsi rājā pana "appamādo

[SL Page 093] [\x 93/]

Amatapadaṃ pamādo maccunopadaṃ'ti sutvā'va aññātaṃ tāta pariyosāpehīti āha. Sāmaṇero anumodanāvasāne dvattiṃsadhurabhattāni labhitvā puna divase dvattiṃsa bhikkhu gahetvā rājantopuraṃ pavisitvā bhattakiccama'kāsi. Rājā aññe'pi dvattiṃsa bhikkhu tumhehi saddhiṃ sve bhikkhaṃ gaṇhantū'ti eteneva'va upāyena divase vaḍḍhāpentā saṭṭhisahassānaṃ brāhmaṇa paribbājakānaṃ bhattaṃ upacchinditvā antonivesane saṭṭhisahassānaṃ bhikkhūnaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesi. Nigrodhatthera gatene'va pasādena nigrodhatthero'pi rājānaṃ saparisaṃ tīsu saraṇesu pañca sīlesu patiṭṭhāpetvā buddhasāsane pothujjanikena pasādena acalappasādaṃ katvā patiṭṭhāpesi. Rājā'pi asokārāmaṃ nāma mahāvihāraṃ kārāpetvā saṭṭhisahassānaṃ bhikkhūnaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesi. Sakala jambudīpe caturāsītiyā nagarasahassesu caturāsīti vihārasahassāni kārāpesi. Tenavuttaṃ:caṇḍālavādidosena jāto caṇḍālagāmake pattānumodanā pākā aseso hi anāsavoti.
Ayaṃ nigrodhatherassa kathānayo madhudāyako pana vāṇijo devalokato cavitvā pupphapure rājakule uppajjivo piyadāsa nāmakumāro hutvā chattaṃ ussāpetvā sakalajambudīpe ekarajjaṃ akāsi. Kathā?

Bindusārarājassa ekasataputtā ahesuṃ. Te sabbe asoko attanā saddhiṃ ekamatikaṃ tissakumāraṃ ṭhapetvā ghātesi. Ghātento cattāri vassāni anabhisitto'va rajjaṃ kāretvā catunnaṃ vassānaṃ accayena tathāgatassa parinibbāṇato dvinnaṃ vassasatānaṃ upari aṭṭhārasame vasse sakalajambudīpe ekarajjābhisekaṃ pāpuṇi. Atha taṃ sakalajambudīpe caturāsīti nagarasahasse rājāno āgantvā upaṭṭhissanti tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavikā tayo pāsādā ahesuṃ. Eko mahāsappiko eko moragīvo eko maṅgalo nāma, tesu nekanāṭaka sahassaparivuto paṭivasati. Yāssa madhuāpanaṃ dassesi. Sā asandhimittā nāma devaccharapaṭibhāgā rājadhītā hutvā saṭṭhisahassānaṃ itthīnaṃ jeṭṭhikā dhammāsoka rañño aggamahesī ahosi. Abhisekānantaraṃ tassa imā rājiddhiyo āgatā paṭhaviyā ca heṭṭhā yojanappamāṇe āṇā pavattāti. Tathā upari ākāse anotatta dahato aṭṭhahi kājehi soḷasa pānīya ghaṭe divase divase devatā āharanti. Yato sāsane uppannasaddho hutvā aṭṭhaghaṭe bhikkhusaṅghassa adāsi. Dve ghaṭe saṭṭhimattānaṃ tipiṭaka bhikkhūnaṃ dve ghaṭe aggamahesiyā asandhimittāya cattāro ghaṭe attanā paribhuṃji. Devatā evaṃ himavantato nāgalatā dantakaṭṭhaṃ siniddhaṃ mudūkaṃ rasavantaṃ divase divase āharanti tena rañño ca mahesiyā ca soḷasannaṃ nāṭaka sahassānaṃ ca saṭṭhimattānaṃ ca bhikkhu sahassānaṃ devasakaṃ dantapoṇakiccaṃ nipphajjati. Devasikamevassa devatā agadāmalakaṃ

[SL Page 094] [\x 94/]

Agadaharīṭakaṃ suvaṇaṇavaṇṇaṃ ca gandharasasampannā ambapakkaṃ āharanti chaddantadahato pañcavaṇṇaṃ nivāsanapārupanaṃ pītakavaṇṇaṃ hatthapuñjanakapaṭṭaṃ dibbaṃ ca pānaṃ āharanti. Devasikamevassa anulepanagandhaṃ pārupanatthāya asuttamayikaṃ sumana pupphapaṭaṃ mahārahañca añjanaṃ nāgabhavanato nāgarājāno āharanti chaddantadahato yeva uṭṭhitassa sālino navavāhasassāni divase divase suvā āharanti. Te mūsikā nitthusakāni karonti ekopi khaṇḍa taṇḍulo nāhosi. Rañño sabbaṭṭhānesu ayameva taṇḍulo paribhogaṃ gacchati. Madhumakkhikā madhuṃ karonti kammārasālāsu acchā kūṭaṃ paharanti. Karavīkasakuṇā āgantvā madhurassaraṃ vikūjento rañño balikammaṃ karonti. Imāhi iddhīhi samannāgato rājā ekadivasaṃ suvaṇṇasaṅkhalikabandhanaṃ pesetvā catunnaṃ buddhānaṃ adhigatarūpadassanaṃ kappāyukaṃ mahākālanāgarājānaṃ āṇayitvā setacchattassa heṭṭhā mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā anekasatavaṇṇehi jalajathalajapupphehi suvaṇṇapupphehica pūjaṃ katvā sabbālaṅkārapatimaṇḍitehi soḷasahi nāṭakasahassehi samantato parikkhipitvā anantañāṇassatāca me saddhammavaracakkavattino sammāsambuddharūpaṃ imesaṃ akkhīnaṃ apāthaṃ karohī'ti vatvā tena nimmitaṃ sakalasarīre vippakiṇṇapaññappabhā'va nibbattāsī'ti anubyañjanapatimaṇḍita dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇa sassirīkatāya vikacakamaluppalapuruṇḍarīkamaṇḍitamiva salilatalaṃ tārāgaṇa rāsijālavisara vipphuritasobhāsamujjalami'va gaganatalaṃ nīlapītalohitādibhedaṃ vicittavaṇṇaraṃsivinaddha byāmappabhāparikkhepavilāsitāya sañjhāppabhānurāgaindhadhanuvijjullatā parikkhittami'va kaṇakagirisikharaṃ nānāvirāgavimalaketumālā samujjalita cārumatthakasobhanaṃ nayanarasāyanami'va ca brahmadevamanujanāga yakkhagaṇānaṃ buddharūpaṃ passanto sattadivasāni akkhipūjā nāmamakāsi. Rājā kira abhisekaṃ pāpuṇitvā tīṇiyeva saṃvaccharāni bāhirakapāsaṇḍaṃ parigaṇhi. Catutthe saṃvacchare buddhasāsane pasīdi. Tassa pana pitā bindusāra brāhmaṇa bhatto ahosi. So brāhmaṇānaṃ ca brāhmaṇajātipāsaṇḍānaṃ ca paṇḍaraṅgaparibbājakānaṃ ca saṭṭhisahassamattānaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesi. Asoko'pi pitarāpavattitaṃ dānaṃ attano antepure tatheva dadamāno ekadivasaṃ sīhapañjare ṭhito upasamaparibāhireṇa ācāreṇa bhuñjamāne asaṃyatindriye avinīta iriyāpathe disvā cintesi. Īdisaṃ dānaṃ upaparikkhitvā yuttaṭṭhāne dātuṃ vaṭṭatī ti evaṃ cintetvā amacce āha. Gacchatha bhaṇe attano attano sādhu sammate samaṇabrāhmaṇe antopuraṃ atiharatha dānaṃ dassāmī'ti amaccā sādhu devā'ti rañño paṭissutavā te te paṇḍaraṅka paribbājaka jīvakanigaṇḍhādayo āṇetvā ime mahārājā amhākaṃ

[SL Page 095] [\x 95/]

Arahanto'ti āhaṃsu. Atha rājā antepure uccāvacāni āsanāni paññāpetvā āgacchantū'ti vatvā āgatāgate āha attano anurūpe āsane nisidathā'ti. Ekacce bhaddapīṭhakesu ekacce phalakapīṭhakesu nisīdiṃsu. Taṃ disvā rājā natthi etesaṃ antosāroti ñatvā tesaṃ anurūpaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ datvā uyyojesi. Evaṃ gacchante kāle ekadivasaṃ sīhapañjare ṭhito nigrodhasāmaṇeraṃ disvā tasmiṃ gatena pasādena buddhasāsane pasanto saṭṭhisahassamatte pāsaṇḍiye apanetvā saṭṭhisahassamatte bhikkhu bhojento buddhasāsane pasīditvā asokārāmaṃ kāretvā tattha te vasāpento ekadivasaṃ asokārāme saṭṭhīsahassa bhikkhūnaṃ dānaṃ datvā tesaṃ majjhe nisajja saṅghaṃ catūhipaccayehi pavāretvā imaṃ pañhaṃ pucchi. Bhante bhagavatā desitadhammo nāma kittako hotīti. Mahārāja nava aṅgāni khandhato caturāsīti dhammakkhandhasahassānī ti. Rājā dhamme pasīditvā ekekaṃ dhammakkhandhaṃ ekekavihāreṇa pūjessāmi ti ekadivasame'ca channavutikoṭidhanaṃ vissajjetvā amacce āṇāpesi ekamekasmiṃ nagare ekamekaṃ vihāraṃ kārentā caturāsītiyā nagarasahassesu caturāsīti vihārasahassāni kārāpethā'ti sayaṃ ca asokamahāvihāratthāya kammaṃ paṭṭhapesi. Saṅgho indaguttattheraṃnāma mahiddhiyaṃ mahānubhāvaṃ khīṇāsavaṃ navakammādiṭṭhāyakaṃ adāsi. Thero yaṃ yaṃ na niṭṭhāti taṃ taṃ attano ānubhāvena niṭṭhāpesi. Evaṃ tīhi saṃvaccharehi vihārakammaṃ niṭṭhāpesi. Ekadivasamevasabbanagarehi paṇṇāni āgamiṃsu amaccā rañño ārocesuṃ niṭṭhitāni deva caturāsīti mahāvihārasahassānī'ti. Atha rājā bhikkhusaṅghaṃ upasaṃkamitvā bhante mayā caturāsīti vihārasahassāni kāritāni dhātuyo kuto lacchāmīti pucchi. Mahārāja dhātu nidhānaṃ nāma atthīti suṇoma na pana paññāyati. Asukaṭṭhāne'ti rājā rājagahe cetiyaṃ bhindāpetvā dhātuṃ apassanto paṭipākatikaṃ kārāpetvā bhikkhu bhikkhuṇiyo upāsaka upāsikāyo'ti catasso parisā gahetvā vesāliyaṃ gato tatrā'pi alabhitvā kapilavatthuṃ gato tatrā'pi alabhitvā rāmagāmaṃ gato rāmagāme nāgācetiyaṃ bhindituṃ nādaṃsu. Cetiye nipatitakūddālo khaṇḍākhaṇḍaṃ hoti evaṃ tatrā'pi alabhitvā allakappaṃ pāvaṃ kusināranti sabbacetiyāni bhinditvā dhātuṃ alabhitvā paṭipākatikāni katvā rājagahaṃ gantvā catasso parisā sannipātāpetvā atthi kenaci sutapubbaṃ asukaṭṭhāne dhātunidhānaṃ ti pucchi. Tattheko vīsaṃ vassasatiko thero asukaṭṭhāne dhātunidhānaṃ'ni na jānāmi mayhaṃ pana pitā mahāthero mayi sattavassikakāle mālācaṅgoṭakaṃ gāhāpetvā ehi sāmaṇera asukagacchantare pāsāṇathūpo atthi. Tattha gacchāmā'ti gantvā pūjetvā imaṃ ṭhāne upadhāretuṃ vaṭṭati sāmaṇerā'ti āha. Ahaṃ etameva jānāmi mahārāja'ti āha. Rājā etadeva ṭhānaṃ'ti vatvā gacche harāpetvā pāsāṇapūñjā paṃsuca apanetvā

[SL Page 096] [\x 96/]

Heṭṭhā sudhā bhūmiṃ addasa. Tato sudhā ca iṭṭhakāyo ca harāpetvā anupubbena pariveṇaṃ oruyha sattaratanavālikaṃ asihatthāni ca kaṭṭharūpakāni samparivattantāni addasa. So yakkhadāsake pakkosāpetvā balikammaṃ kārāpetvā'pi neva antaṃ passanto devatā namassamāno ahaṃ imā dhātuyo gahetvā caturāsīti vihārasahasse nidahitvā sakkāraṃ karomi. Mā me devatā antarāyaṃ karentā'ti āha. Sakko devarājā cārikaṃ caranto taṃ disvā vissakammaṃ āmantetvā tāta asoka dhammarājā dhātuyo nīharissāmī'ti pariveṇaṃ otiṇṇo gantvā kaṭṭharūpāni nīharāpehīti. So pañcacūlakagāmadāraka vesena gantvā rañño purato dhanukahattho ṭhatvā hāremi mahārājāti āha. Hara tātā'ti saraṃ gahetvā sandhimhi yeva vijjhi sabbaṃ vippakirīyittha atha rājā āviṃjane baddhakuñcikamuddikaṃ gaṇhi maṇikkhandhaṃ passitvā anāgate daḷiddarājāno imaṃ maṇiṃ gahetvā dhātūnaṃ sakkāraṃ karontū'ti paṇṇe akkhārāni disvā kujjhitvā mādisānaṃ pana rājānaṃ daḷiddarājā'ti vattuṃ ayuttaṃ'ti punappunaṃ ghaṭetvā dvāraṃ vivaritvā anto gehaṃ paviṭṭho aṭṭhārasa vassādhikānaṃ dvinnaṃ vassasatānaṃ upari āropitadīpā tatheva pajjalanti. Nīluppalapupphāni taṃ khaṇaṃ yeva āharitvā āropitā viya. Pupphasanthāro taṃ khaṇaṃ satthato viya gandhā taṃ muhuttaṃ piṃsitvā ṭhapitvā viya ahesuṃ. Rājā suvaṇṇapaṭṭaṃ gahetvā anāgate piyadāsonāmakumāro chattaṃ ussāpetvā asoko nāma dhammarājā bhavissati. So imā dhātuyo vitthāritā karissatī'ti vācetvā diṭṭhohaṃ ayyena mahākassapattherenā'ti vatvā vāmahatthaṃ ābhujitvā dakkhiṇahatthena apphoṭesi. So tasmiṃ ṭhāne paricaraṇaka dhātumattame'va pidahitvā sesadhātuyo sabbā gahetvā dhātugharaṃ pubbe pihitanayene'va pidahitvā sabbaṃ yathāpakatiyāyeva kāretvā uparipāsāṇa cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā caturāsītiyā vihārasahassesu dhātuyo patiṭṭhāpesi. Athekadivasaṃ rājā vihāraṃ gantvā bhikkhusaṅghaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno bhante channavutikoṭidhanaṃ vissajjetvā caturāsīti vihārasahassāni sacetiyāni kārāpetvā ahaṃ na dāyādo añño ko dāyādoti. Paccayadāyako nāma tvaṃ mahārāja. Yo pana attano puttaṃ ca dhītaraṃ ca pabbājeti. Ayaṃ sāsane dāyādo nāmā'ti evaṃ vutte asoko rājā sāsane dāyādabhāvaṃ patthayamāno avidūre ṭhitaṃ mahindakumāraṃ disvā sakkhissasi tāta tvaṃ pabbajituṃ'ti āha. Kumāro pakatiyāpabbajitukāmo rañño vacanaṃ sutvā ativiya pāmojjajātopabbajjāmi deva maṃ pabbājetvā sāsane dāyādo hothā ti āha. Tena ca samayena rājadhītā saṅghamittā'pi tasmiṃṭhāne ṭhitā hoti taṃ disvā āha. Tvaṃ'pi amma pabbajituṃ sakkhissasī ti. Sādhū tāta'ti sampaṭicchi. Rājā puttānaṃ manaṃ labhitvā pahaṭṭha citto bhikkhusaṅghaṃ upasaṅkamitvā bhante ime dārake pabbājetvā

[SL Page 097] [\x 97/]

Maṃ sāsane dāyādaṃ karothā'ti saṅgho rañño vacanaṃ sampaṭicchitvā kumāraṃ moggaliputtatissattherena upajjhāyena mahādevattherena ācariyena pabbajjāpesi. Majjhantikattherena ācariyena upasampādesi. So upasampadāmālakeye'va sahapaṭisamśidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Saṅghamittāya'pi rājadhītāya ācariyā āyupālattherī nāma. Upajjhāyā dhammapālattherī nāma ahosi. Rājā pana anekākārena buddhasāsanaṃ sobhetvā moggaliputtatissattherassa sāhāyyena saṭṭhisahassamatte dussīle titthiye buddhasāsanaṃ uppabbājetvā tatiyadhammasaṃgītiṃ niṭṭhapesi. Tasmiṃ kira samāgame bhikkhu bhikkhuṇiyo kittakānīti. Vuttaṃhi:-

Tasmiṃ samāgame āsuṃ asīti bhikkhukoṭiyo,
Ahesuṃ satasahassāni tesu khīṇāsavā yati.

Navutisatasahassāni ahū bhikkhuṇiyo tahiṃ,
Khīṇāsava bhikkhuṇiyo sahassaṃ āsu tāsu cā'ti.

Evaṃ so asoko dhammarājā sakalajambudīpe aggarājā hutvā buddhasāsanaṃ sobhento vihāsi. Ayaṃ pane'ttha saṅkhepo vitthāro pana mahāvaṃse vutto'ti. Vuttaṃ hi:
Sampaṇṇattā ayaṃ tisso cetanāyo madhuppado,
Sabbattha sabbadā sabbasampatti'mabhi sambhuṇīti.

Majjhimo pana vāṇijo attano pāravādidosena parasamudde laṅkāyaṃ nibbatti tasse'vaṃ kathāpaṭipāṭiveditabbo tambapaṇṇidīpe kira muṭasīvo nāma rājā saṭṭhivassāni rajjaṃ kāresi. Tassa puññapaññaguṇopetā aññamaññaṃ hitesino dasaputtā ahesuṃ. Dve ca dhītaro sabbe te samaggā sammodamānā vasanti. Athāparasmiṃ samaye amaccā muṭasīvarañño kālakate devānaṃpiyatissakumāraṃ abhisiñcisu. Abhiseka samakālame'vassa anekāni acchariyāni ahesuṃ. Tāni pakāsentā mahāvaṃsakathācariyā āhaṃsu:-

Devānaṃ piyatissoti vissuto dutiyo suto,
Tesu bhātusu sabbesu puññapaññādhiko ahu.*

Devānaṃ piyatisso so rājā'si pitu accaye,
Tassābhisekena samaṃ bahūnacchariyāna'hu.

Laṅkādīpamhi sakale nidhayo ratanāni ca,
Antoṭṭhitāni uggantvā paṭhavītala'māruhuṃ.

Laṅkādīpasamīpamhi bhinnanāvāgatāni ca,
Tatra jātāni ca phalaṃ ratanāni samāruhuṃ.
----------------------------------
* Ahoso muṭasīvassa dasaputtesu puññavā.

[SL Page 098] [\x 98/]

Jātapabbatapādamhi tisso ca veluyaṭṭhiyo,
Jātā rathapatodena samāno parimāṇato.

Tāsu ekā latā saṭṭhi rajatāhā tahiṃ latā,
Suvaṇṇavaṇṇā rucirā dissante tā manoramā.

Ekā kusumayaṭṭhī tu kusumāni tahiṃ pana,
Nānāni nānāvaṇṇāni dissante'ti phuṭhāni ca.

Ekā sakuṇayaṭṭhi tu tahiṃ pakkhīmigā bahū,
Nānā ca nānāvaṇṇā ca sajīvā viya dissare.

Hayagajarathāmalakyā valayaṅguli veṭhakā(ceva)
Kakudhaphalā pākatikā iccetā aṭṭhajātiyā.

Muttā samuddā uggantvā tīre vaṭṭi viya ṭṭhitā,
Devānaṃ piyatissassa sabbaṃ puññavijatamhiṃ,
Indanīlaṃ veḷuriyaṃ lohitaṅkamaṇīcime.

Ratanāni panetāni muttā tā tā ca yaṭṭhiyo,
Sattāhabbhantareye varañño santikamā'haruṃ'ti.

Tena ca samayena devānaṃpiyatissa mahārājā ca asoko dhammarājā ca adiṭṭhasahāyā honti. Tasmā so etāni ratanāni ca aññāni bahū ni upāyānāni mama sahāyassa dethā'ti dhammāsoka mahānarindassa paṇṇākāratthāya pesesi. So'pi taṃ disvā pasīditvā pañcarāja kakudhabhaṇḍāni ca aññaṃ ca bahupaṇṇākāraṃ ca abhisekatthāya pesesi. Mayhaṃ sahāyaṃ abhisekaṃ karontū'ti na kevalañcenaṃ āmisapaṇṇākāraṃ imaṃ kira dhammapaṇṇākāraṃ'mpi pesesi:-

Ahaṃ buddhaṃ ca dhammaṃ ca saṅghaṃ ca saraṇaṃ gato,
Upāsakattaṃ vedesiṃ sakyaputtassa sāsane.

Imesu tīsu vatthūsu uttamesu naruttama,
Cittaṃ pasādayitvāna saddhāya saraṇaṃ vajā'ti.

Amaccāpunalaṅka'māgamma rājānaṃ abhisiñciṃsu. Tena khopana samayena moggaliputtatissatthero kattha nukho anāgate sāsanaṃ suppatiṭṭhitaṃ bhaveyyā'ti upaparikkhanto paccantime suppatiṭṭhitaṃ bhavissatī ti ñatvā te there tattha tattha pesetvā mahāmahindattheraṃ upasaṅkamitvā tambapaṇṇidīpaṃ pasādehī ti niyojesi. Sakkoca devānamindo mahāmahindattheraṃ upasaṅkamitvā tambapaṇṇidīpaṃ pasādehī ti niyojesi. Sakko ca devānamindo mahāmahindattheraṃ upasaṅkamitvā kālakato bhante, muṭasīvo rājā idāni devānaṃpiyatissa mahārājā rajjaṃ kāreti sammāsambuddhena ca tumhe vyākatā anāgate mahindo nāma bhikkhu tambapaṇṇidīpaṃ pasādessatī'ti tasmātiha kho bhante kālo dīpavaraṃ gamanāya ahaṃ'pi sahāyo bhavissāmī'ti .

[SL Page 099] [\x 99/]

Thero tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā attasattamo cetiyakapabbatavihārato vehāsa uppatitvā anurādhapurassa puratthimadisāya missakapabbate patiṭṭhahi. Yaṃ etarahi cetiyapabbatotipi sañjānanti. Tadā tambapaṇṇiyaṃ ussavadivaso hoti. Rājā chaṇaṃ karothā'ti amacce āṇāpetvā cattāḷīsasahassapurisehi parivārito nagaramhā nikkhamitvā missakapabbataṃ pāyāsi migavaṃ kīḷitukāmo. Atha tasmiṃ pabbate adhivatthā ekā devatā rañño there dassessāmī'ti rohita migavaṇṇena avidūre tiṇapaṇṇāni khādamānāviya carati. Rājā ayuttaṃdāni pamattaṃ vijjhituṃ'ti jīyaṃ poṭhesi migo ambatthalamaggaṃ gahetvā palāyituṃ ārabhi. Rājā taṃ anubandhanto ambatthalameva abhiruhi migo'pi therānaṃ avidūre antaradhāyi mahindathero rājānaṃ avidūre āgacchantaṃ maṃ ye'va rājā passatu mā itare'ti adhiṭṭhahitvā "tissa tissa ito ehī"ti āha. Rājā taṃ sutvā cintesi. Imasmiṃ tambapaṇṇidīpe jāto maṃ tisso'ti nāmaṃ gahetvā ālapituṃ samattho nāma natthi. Ayaṃ pana chinnabhinnapaṭadharo bhaṇḍukāsāvavasano maṃ nāmenālapati, konukho'yaṃ bhavissati manusso amanusso vā'ti. Thero āha:-

Samaṇā mayaṃ mahārāja dhammarājassa sāvakā,
Tave'va anukampāya jambudīpā idhāgatā'ti.

Rājā dhammāsokanarindena pesitasāsanānusārena anussaramāno ayyānukho āgatā'ti tāvadeva āyudhaṃ nikkhipitvā ekamantaṃ nisīdi. Sammodanīyaṃ kathaṃ kathayamāno sammodanīyaṃ kathaṃ kurumāno. Tasmiṃ tāni'pi cattāḷīsapurisasahassāni āgantvā taṃ parivāresuṃ. Tadā thero itarepi jane dassesi. Rājā disvā ime kadā āgatā'ti pucchi. Mayā saddhiṃ ye va mahārājā'ti idāni pana jambudīpe aññepi evarūpā samaṇā santī'ti mahārāja etarahi jambudīpo kāsāvapajjoto isivātapaṭivāto. Tasmiṃ:-

Te vijjā iddhippattā ca ceto pariyakovidā,
Khīṇāsavā arahanto bahū buddhassa sāvakā'ti.

Rājā taṃ sutvā pasanno ahosi. Atha thero rukkhopamādinā tassa paññāveyyattiṃ ñatvā dhammaṃ desesi. Sanarāmarehi sādhukāraṃ kārayamāno. Tena vuttaṃ:-

Paṇḍito'ti viditvāna cullahatthipadopamaṃ,
Suttantaṃ adesesi thero mahīpassa mahīmati.

Desanā pariyosāne saddhiṃ tehi narehi so cattāḷīsasahassehi saraṇesu patiṭṭhahī'ti athassa rājā sve bhante mama gehe bhikkhaṃ gaṇhathā'ti yācitvā gantvā nagaraṃ ca rājagehaṃ ca alaṅkaritvā there nisīdāpetvā paṇitenāhārena parivisitvā anulādevippamukhāhi tāhi pañcasata itthīhi saddhiṃ ekamantaṃ nisīdi. Atha thero dhammaratanavassaṃ vassāpesi. Tato tā pañcasata

[SL Page 100] [\x 100/]

Itthiyo sotāpattiphalaṃ pāpuṇiṃsu. Tato hatthisālāya sahassaṃ nandanavane sahassaṃ'ti evaṃ dutiya divase aḍḍhateyyāni pāṇasahassāni sotāpattiphale patiṭṭhāpesi tatiyadivase aḍḍhanavappamāṇaṃ pāṇasahassaṃ'ti evaṃ anekasatānaṃ anekasahassānaṃ anekasatasahassānaṃ dhammāmataṃ pāyesi. Vuttaṃ hi:-

Mahāmahindasuriyo laṅkāvehāsa majjhago,
Bodhaneyyambuje kāsi vikāsaṃ dhammaraṃsinā.

Mahāmahinda cando so laṅkāvehāsa majjhago,
Bodhesi dhammaraṃsīhi veneyya kumudākare.

Mahāmahinda megho so vassaṃ dhammambu vuṭṭhiyā,
Sādhūnaṃ cittabījesu janesi kusalaṅkure'ti.

Atha rājā sumaṇasāmaṇerena dhammāsokassa hatthato sammāsambuddhaparibhuttapattapūradhātuyo ca sakkassa santikā dakkhiṇakkhadhātu ṃ ca āharitvā cetiyapabbate thūpaṃ ādiṃ katvā sakalalaṅkādīpe yojane yojane thūpāni kāretvā dakkhiṇakkhakadhātuṃ nidahitvā thūpārāme thūpaṃ ca patiṭṭhāpesi. Atha saṅghamittāya theriya ānītaṃ jayamahābodhito dakkhiṇamahāsākhaṃ patiṭṭhāpetvā pūjaṃ kāresi. Sabbo panettha kathā vitthāro mahāvaṃsato veditabbo.

Pāravādika dosena jātevaṃ parasāgare,
Pattānumodanā evaṃ laṅkāyaṃ āsi issaro.
Pāpampi evaṃ phalatī'ti mantvā
Ñatvāna puññassa phalaṃ idanti,
Bho yoniso kubbatha puññakamme
Gantvāna ye yattha na socayantī'ti.

Tebhātika madhuvāṇijakānaṃ vatthuṃ aṭṭhamaṃ.
---------------------------

Bodhirāja dhītāya vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Bhagavati parinibbute laṅkāyaṃ sāsane suppatiṭṭhite tattha hakureḷī'ti eko gāmo ahosi. Tatthekā dārikā gāmadārikāhi saddhiṃ tattha tattha kīlanti viharati. Tadā gāmasamīpe mahāsobbhaṃ hoti. Tattheko maruttarukkho sabbadā pāḷiphullo'va tiṭṭhati. Manussā buddhapūjanatthaṃ pupphāni viciṇantā udakaṃ ogahetvā rukkhamabhiruyha pupphāni ociṇanti, kumārikā te disvā manussā sukhena gantvā pupphāni ocinantū'ti ekaṃ sukkhapālibhaddidaṇḍakaṃ āharitvā setuṃ katvā ṭhapesi. Tato paṭṭhāya manussā tena gantvaṃ pupphāni ociṇanti. Atha sā tato cutā teneva kusalakammena jambudīpe pāṭaliputtanagare somadattarañño dhītā hutvā nibbatti. Uttamarūpadharā devaccharapaṭibhāgā ahosi. Mātāpitaropana'ssa bodhirājakumārikā'ti vohariṃsu. Pubbe kata

[SL Page 101] [\x 101/]

Setu ānubhāvena tassā suvīrako nāme'ko ākāsagāmī sindhavapotako nibbatti. Rājadhītāya pana pitā buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako hutvā mahantaṃ puññaṃ pasavanto sindhavapotakaṃ disvā puññakaraṇassa me sahāyo laddhoti tuṭṭhamānaso assaṃ abhiruhitvā divasassa titkhattuṃ gantvā mahābodhiṃ vandati. Rājadhītā naṃ disvā pitusantikaṃ gantvā abhiṇhaṃ tāta kuhiṃ gacchasī'ti pucchi. Rājā na kiñci kathesi . Atha sā punappunaṃ pitaraṃ nibandhantī pucchi. Tato rājā tassāvikaronto evamāha.

Amhākaṃ bhagavā pubbe pūrento dasapāramī.
Adāsi sīsarattakkhi maṃsaṃ jīvita mevaca.

Puttadāre ca rajje ca datvā pārami matthakaṃ,
Anappakappakoṭīnaṃ khepetvā kapilavhaye.

Sakkarājakule jāto loka appaṭipuggalo,
Sampatta cakkavattittaṃ pahātvāna narādhipo.

Disvā nimitte caturo nikkhamma abhinikkhamaṃ,
Bodhimūlamupāgamma nisinno vajirāsane.

Sahassabāhuṃ māpetvā nānāvudha samākulaṃ,
Mahābhītikaraṃ vesaṃ kālapabbata sādisaṃ.

Māpetvāna samāruyha girimekhala vāraṇaṃ,
Mārasenaṃ samānetvā āgataṃ makaraddhajaṃ.

Pāramitā balene'taṃ mārasenaṃ palāpiya,
Yatthā sīno kilesāri sahassaṃ ghātayī jino,
Nayanaṃ sulasekehi sattāhaṃ jinasevitaṃ.

Pūjitaṃ deva brahmehi siddhoraganarādihī.
Vandituṃ jayabodhiṃ taṃ gacchāmi satataṃ ahaṃ

Upāsati sadā gantvā yo naro bodhipādapaṃ,
Gandhoda dīpadhūpādī nānāpūjāhi sādhukaṃ.

Sanaro nirāmayo hoti paccatthe ca parattha ca,
Pūjito mānito hoti dīghāyu balavā sukhī.

Tadatthaṃ patthayantena atthakāmena jantunā,
Upāsanīyaṃ saddhāya niccaṃ taṃ bodhipādapaṃ'ti.
Taṃ sutvā kumārikā pītiyā phuṭasarīrā pitaraṃ vanditvā ahampi tāta gacchāmī'ti āha. Rājā panassā upaddavabhayena gamanaṃ na icchi. Tato sā yāvatatiyaṃ pitaraṃ yācitvā raññā anuññātā tato paṭṭhāya pitarā saddhiṃ sindhavamāruyha bodhiṃ vandituṃ satataṃ gacchati athāparabhāge rājā maraṇamañce nipanno cintesi. Adhīmo

[SL Page 102] [\x 102/]

Nirantaraṃ bodhi upaṭṭhānaṃ gacchati. Etissā anāgato yaṃ kiñci bhayaṃ uppajjamānaṃ tato uppajjati. Tattha me kiṃ kātabba'nti tato sindhavaṃ pakkosāpetvā tassa kaṇṇamūle mantento evamāha: tāta mama dhītā abhiṇhaṃ tavasahāyaṃ katvā bodhiṃ vandituṃ gacchati. Tatthassā yaṃ kiñci bhayaṃ bhaveyya taṃ nappatirūpaṃ tattha gamanāgamane mama dhītaraṃ rakkheyyāsi'ti tassa dhītaraṃ paṭipādetvā kālamakāsi. Tato rājadhītā pitusarīrakiccaṃ kāretvā divasassa tikkhattuṃ assamabhiruyha bodhi upaṭṭhānaṃ gacchati. Manussā panassā rūpasampattiṃ disvā vimbhitamānasā rājārahaṃ vata no idaṃ paṇṇākāraṃ diṭṭhaṃ gantvā rañño ācikkhissāma. Appevanāma rājā so kiñci no dadeyyā'ti cintetvā rañño santikaṃ gantvā vanditvā ṭhitā evamāhaṃsu.

Bodhimaṇḍaṃ samāgamma abhiṇhaṃ tuṭṭhamānasā.
Vandanti yāti kaññe'kā vijjū'va siriyā jalaṃ.

Nīladhammilla bhārā sā visālāyatalocanā,
Soṇṇadolābhasavaṇā sāmā subha payodharā.

Sataraṃsīhi sammissa sañjhambudasamādharā,
Tuṅaganāsā nīlabhamu hāsabhāsā manoramā.

Īdisaṃ no mahārāja'diṭṭhapubbaṃ kudācanaṃ,
Ehi tassā sirīdeva bodhimaṇḍamhidakkhasī'ti.

Taṃ sutvā rājā savaṇasaṃsaggeneva tāya paṭibaddhacitto caturaṃginiṃ senaṃ gahetvā rājadhītaraṃ bodivandanatthāya āgatakāle bahipākāre senaṃ parikkhikapāpetvā gaṇhatheta'nti manusse niyojesi. Tato senā'pi taṃ gahaṇasajjā aṭṭhāsi. Rājadhītā te disvā sīghaṃ sindhavaṃ upasaṅkamitvā tassa piṭṭhiyaṃ nisinnā paṇhiyā saññaṃ adāsi. So taṃ gahetvā vegena ākāsaṃ pakkhandi. Sā pana dunnisinnabhāvena assassavegaṃ sandhāretumasakkontī assapiṭṭhito parigali. Sindhavo rājadhītaraṃ patamānaṃ disvā rājovādaṃ saramāno vegenāgantvā tassā kese ḍasitvā ukkhipitvā patamānāya tassā piṭṭhiṃ datvā nisīdāpetvā akāsena taṃ netvā pāṭaliputtanagareyeva taṃ patiṭṭhāpesi.

Tiracchānagatā'pevaṃ sarantā upakārakaṃ,
Najahantī'ti mantvāna kataññā̆ hontipāṇino'ti"

Tato paṭṭhāya sā puññakammaṃ katvā saggaparāyano ahosi ti.

Yo yaṃ dumindaṃ yati nandanena
Sampūjitaṃ pūjayate sapañño,
So bhogavā hoti anītiko ca
Sabbattha so hoti pasattharūpo.

Bodhirājadhītāya vatthuṃ navamaṃ
-------------------

[SL Page 103] [\x 103/]

Kuṇḍaliyā vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Laṅkādīpe rohaṇajanapade mahāgāmo nāma ahosi' tattha tissavihāraṃ nāma anekasatabhikkhūhi samākiṇṇaṃ anekapariveṇapatimaṇḍitaṃ vihāraṃ ahosi. Tatthe'ko tissonāma sāmaṇere paṭivasati. So ekasmiṃ samaye janapadacārikaṃ caranto pāsāṇavāpigāme bhikkhaṃ caritvā yāpanamantaṃ bhattaṃ sappinā saddhiṃlabhitvā nikkhamma gāmadvāraṃ patvā mahāgāmābhimukho gacchanto manusse udakaphāsukaṭṭhānaṃ pucchi. Tehi bhante tumhākaṃ abhimukhe avidūraṭṭhāne kakubandakandaraṃ nāma sandamānasītalodakaṃ dhavalavālukā talaṃ tattha tumhe gantvā gantvā sītalacchāyāya vālukātale nisinno bhattakiccaṃ katvā gacchathā'ti vutte sāmaṇero sādhū'ti vatvā tattha gantvā phāsukaṭṭhāne nisinno bhattaṃ bhuṃjitumārabhi. Tadā ekena vanakammikena saddhiṃ araññaṃ gatā ekāsunakhī tasmiṃ kandare ekasmiṃ pabbhāraṭṭhāne dārake vijāyitvā chātajjhattā pavedhamānagattā dārakānaṃ samīpe nipannā sāmaṇerassa patte āhāragandhaṃ ghāyitvā nipannaṭṭhānato vuṭṭhāya pavedhamānā tassa samīpaṃ āgamma naṃguṭṭhaṃ cālentī aṭṭhāsi. Sāmaṇero taṃ disvā kampitamānaso attano bhojanatthāya vaṭṭitaṃ paṭhamālopaṃ tassā purato ṭhapesi. Tato sā somanassā taṃ bhuji taṃ disvā tuṭṭho punappunaṃ ālopaṃ karonto tassa bhattaṃ datvā pattaṃ dhovitvā thavikāya pakkhipitvā agamāsi. Tato sā sunakhī sāmaṇeragatena pasādena tato cutā jambudīpe devaputtanagare rājānaṃ paṭicca tassa mahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhitvā dasamāsaccayena mātukucchito nikkhami. Athassā sikhāmaṅgala divase sampatte mātāpitaro panassā kuṇḍalāvatta ke sattā kuṇḍalā'ti nāmamakaṃsu. Sā anukkameva soḷasavassuddesikā ahosi. Tasmiṃ kira samaye tisso sāmaṇero mahābodhiṃ vandissāmī'ti nāvaṃ abhiruyha jambudīpaṃ gantvā anupubbena devaputtanagaraṃ patvā sunivattho supāruto yugamattadaso bhikkhāya caranto mahāvīthiṃ sampāpuṇi. Rājadhītā sīhapañjaraṃ ugghāṭetvā antaravīthiṃ olokentī bhikkhantaṃ sāmaṇeraṃ disvā pubbasinehaṃ paṭilabhi. Tasmiṃ khaṇe tassā jātissaraṇañāṇaṃ ahosi. Sā kira pubbe bhikkhuṇī hutvā paṇaṇasūciyā saddhiṃ potthakaṃ ca padīpiya telaṃ ca datvā jātissarā bhaveyyaṃ'ti patthanaṃ ṭhapesi. Tato sā jātiṃ anussarantī sāmaṇerena attano katūpakāraṃ disvā somanassā taṃ pakkosāpetvā rājagehe āsanaṃ paññāpetvā tattha nisinnaṃ nānaggarasabhojanena parivisitvā onītapattapāṇiṃ sāmaṇeraṃ upasaṅakamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinnā tena saddhiṃ sallapantī evamāha:-

Na sañjānāsi maṃ dhīra pubbe'haṃ tava dāsikā,
Tenāhaṃ sukhitā āsiṃ tasmā tvamasi issaro'ti.

Taṃ sutvā sāmaṇero āha:-

[SL Page 104] [\x 104/]

Na tthi me tādisī dāsīnaṃ saṃjānāmi taṃ ahaṃ,
Kāsī tvaṃ kassa vā dhītā taṃ me akkhāhi pucchitā ti.

Tato sā taṃ sārāpenti āha.

Sārāpemi tuvaṃ ajja yathā jānāsi maṃ ise.
Bujjhassu bodhito'dāni mayā jātiṃ sarantiyā.

Pāsāṇavāpigāmamhi tabbapaṇṇimhi rohaṇe,
Bhikkhitvāna tuvaṃ bhante yadā kakubandakandare.

Nisīditvāna tvaṃ bhattaṃ bhuttakālaṃ sarissasi.
Tadāhaṃ sunakhī āsiṃ vijātā'laddhagocarā.

Dārake khādituṃ mayhamāsannā khudapīḷitā,
Pavedhamāna sabbaṅgā aṭṭhāsiṃ tava santike.

Disvā taṃ mā tadā bhante vedhamānaṃ bubhukkhitaṃ,
Jinnabhatto tuvaṃ hutvā mamaṃ bhattena tāpayi.

Tadāhaṃ muducittena cittaṃ tahi pasādayiṃ,
Tenāhaṃ puññakammena dutiye attasambhave

Idha rājakule jātā sabbakāma samiddhinī,
Cittappasādamattena lokanāthassa sāsane.

Tadahu pabbajitassā'pi īdisā honti sampadā,
Kīdisaṃ hoti sambuddhe pasādena phalaṃ aho.

Aññāni pana kiccāni pahāyattahite rato,
Atandito divā rattiṃ sarātu ratanattayaṃ'ti.

Evaṃ sāmaṇerena katūpakāraṃ sārāpetvā bhante tava dāsiyā anuggahaṃ paṭicca idhe'va vasathā'ti nimantitvā tena sampaṭichite mahantā vihāraṃ kārāpetvā sāmaṇeraṃ ādiṃ katvā aneka bhikkhusate nimantetvā vihāre vasāpetvā sulabhaṃ katvā catupaccayehi upaṭṭhāsi. Sāmaṇero'pi sunakhiyā dinnadānaṃ anussaritvā tuṭṭho buddhānussatiṃ manasi karonto nacirene'va arahattaṃ patvā tasmiṃ ye'va vihāre vasanto āyupariyosāne tattheva parinibbāyī'ti.

Tiyaddhesu tilokasmiṃ natthi vatthuttayaṃ vinā,
Sattānamaññamicchatthadāyakaṃ surapādapaṃ
Kuṇḍaliyā vatthuṃ dasamaṃ.
Mahāsenavaggo catuttho.
------------------
Ettāvatā jambudīpuppattikathā samattā.

[SL Vol Ras 2] xxx
[SL Page 001] [\x 1/]

Namo mahesino.

Atha laṅkādīpuppatti vatthuni kathīyanti.
------------------------
Migapotakassa vatthumhi ayamānupubbī kathā.

Sīhaladīpe kira uddalolakavihāraṃ nāma ramaṇīyaṃ ekaṃ vihāraṃ ahosi tadā vihāropavane bahū migasūkarā vasanti. Athekasmiṃ gāme nesādaputto tasmiṃ bahū migasūkare disvā eka divasaṃ ekasmiṃ passe koṭṭhakaṃ katvā vanapariyante paṇṇaṃ bandhitvā dhanukalāpaṃ paggayha migāgamanaṃ olokento koṭṭhake aṭṭhāsi. Atheko migo tattha gocaraṃ gaṇhitvā pānīyaṃ pātuṃ titthaṃ gacchanto tasmiṃ assamapade dhammasavaṇatthāya ghuṭṭhasaddaṃ sutvā pasāritagīvo uttugakaṇṇo anikkhittadakkhiṇapādo dhammakathikassa sare nimittaṃ gaṇhitvā aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe nesādo taṃ ekappahāreneva vijjhitvā jīvitakkhayaṃ pāpesi atha so kālaṃ katvā tattheva vihāravāsī mahābhayattherassa kaṇiṭṭhikāya kucchiyaṃ paṭisandhiṃ ganhitvā dasamāsaddhamāsaccayena mātukucchito nikkhamitvā kamena abhivaḍḍhento sattavassiko ahosi tato taṃ mātāpitaro abhayattherassa santikaṃ nesuṃ so nacīrena kālena pabbājesī so pana kumāro pubbe migabhūtenattanā dhammasavanānubhāvena khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi tassa pana mātulatthero paṭiladdha pañcābhiñño appatta arahattamaggaphalo hoti athekasmiṃ divase sāmaṇero padoseva upajjhāyassa santikaṃ agamāsi athassa upajjhāyo hatthaṃ vaḍḍhetvā pāṇinā candamaṇḍalaṃ paramaddanto aṭṭhāsi sāmaṇero taṃ disvā bhante etaṃ rakkhituṃ vaṭṭatīti āha thero pana taṃ aggaphale arahatte patiṭṭhitabhāvaṃ ajānanto tassa vacanaṃ na sammā manasākāsi atha sāmaṇero iddhiyā candasahassaṃ āharitvā therassa dassetvā bhante candasatāvā sahassaṃ vā satasahassaṃ vā ābharaṇaṃ na bhāriyaṃ yo pana ekameva taṇhaṃ pajahati so eva uttamo taṃ yeva bhāriyanti vatvā evamāha.

[SL Page 002] [\x 2/]
Yo gantvā puriso disvā tīraṭṭhova mahāmbudhiṃ,
Samuddo'yaṃ mayā diṭṭho bhāsateva apaññavā

Evamevidhiyo bhikkhū kilese keci attani,
Vikkhambhetvāna bhiññāṇa-balaṃ laddhāna addhuvaṃ.

Appahantvā kilesātaṃ laddhattho'smi'ti maññati
Taṇhādāsavyatho hoti amuttoyeva vattati

Alakkhiṃ asivaṃ bhīmaṃ anapāyiṃ anatthadaṃ,
Yo taṇhaṃ pajahe bhikkhu so mukte mārabandhanā'ti.

Taṃ sutvā thero vipassītvā tadaheva arahattaṃ pāpuṇi. Atha dutiyadivase therakaṇiṭṭhikā sāmaṇerena saddhiṃ theraṃ nimantesi thero bhaginiṃ evamāha upāsike tayajja bahu bhikkhu disvā cittaṃ pasādetabbaṃ, paṭiviṃso pana te ubhinnaṃ yeva hotūti taṃ pesetvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya tiṃsa sahassamattehi bhikkhūhi saddhiṃ agamāsi, sā taṃ disvā dvinnaṃ mātulabhāgineyyānaṃ āsanāni paññāpesi tāni tesaṃ anubhāvena tisasahassamattāni ahesuṃ tesaṃ yeva ānubhāvena tassā gehampi vaḍḍhi bhikkhu pattapattāsaneyeva nisīdiṃsu tesaṃ dvinnaṃ yeva paṭiyāditaṃ sūpabyañjanādi sabbaṃ tiṃsasahassamattānaṃ bhikkhūnaṃ yāvadatthaṃ pahonakaṃ ahosi bhuttāvasāne kho upāsikā bhuttānumodanatthaṃ sāmaṇerassa pattaṃ gaṇhi sopi tesaṃ majjhe maṅgalaṃ vaḍḍhento madhurabhāratiṃ nicchārento dhammaṃ desesi desanāvasāne mātāpitunnaṃ ādiṃ katvā pañcakulasatāni sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu bahuno janassa sā desanā sātthikā ahosi.

Desentevaṃ vipinajamigā saddamatte nimittaṃ
Laddhā dhammaṃ manujavibhavaṃ cāpavaggaṃ labhantī,
Saddhaṃ buddhe vihitamatimā sādhū sutvāna dhammaṃ
Kiṃ no sagge ramati muninā vaṇṇanīye vimāne'ti.

Migapotakassa vatthuṃ paṭhamaṃ.
---------------------

Dhammasuta upāsikāya vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Laṅkādīpe rohaṇajanapade mahāgāmaṃ nāma ramaṇīyaṃ bhikkhu bhikkhuṇīsatasampakiṇṇānekasatavihāraṃ hiraññasuvaṇṇādīneka vibhavasamākiṇṇaissarajanasamuhasamākulaṃ naccagītavāditehi niccaṃ janamanonandanaṃ nirantaradānakīḷāpasutanekajanākulaṃ

[SL Page 003] [\x 3/]

Vatthuttaya pūjāparehi saddhākulehi anuñcaritaṃ tattha tatthānucaritadhamma soṇḍakajanānugītasādhukāraṃ ekaṃgāmaṃ ahosi tattha rājamahāvihāramajjhe dhavalapākāraparikkhittamuttāsattharamiva setapulinatalasamalaṅkatamālakamajjhe bhumaṅgaṇāmatthakābhihita rajatakirīṭamiva sobhaggappattaṃ maṇicetiyaṃ nāma mahācetiyaṃ ahosi tattha mahādvārakoṭṭhakasamīpe sajjitamahādhammamaṇḍapeniccaṃ dhammadeśanā pavattati dhammasavaṇatthaṃ ekā upāsikā attano puttaṃ aṅguliyaṃ gahetvā āgamma parisapariyante nisinnā anaññavihitā sakkaccaṃ dhammaṃsuṇāti athassā putto kīḷamānopākārasamipaṃgantvā vālukaṃ kīḷati atheko sappopākāracchiddena nikkhammataṃ ḍasitvā nilīyi atha sā puttaṃ ḍasantaṃ sappaṃ disvā sace kassaci ācikkhissāmi dhammassa me antarāyo bhavissati puttā pana nadullabhā dullabho hi buddhuppādo tathe'va saṅammasavaṇampi tato manussattapaṭilābho'pi dullabho dullabhattaṃ laddhāyamayādullabhaṃ dhammaṃ sotuṃ varataranti kassaci anārocetvā dhammameva assosi putto 'pissā visavegene saññaṃ vissajjesi tato desanaṃ yathānusandhigate upāsikā uṭṭhāya dārakassa samīpaṃgantvā visavegena thaddhakāyaṃ puttaṃ disvā kimaññehi mantosadhehi saccakiriyosadhamevassa varataranti puttassa sīsaṃ gahetvā saccakiriyaṃ kurumānā evamāha.

Yena sacce nahaṃ buddhasaraṇe suppatiṭṭhitā,
Tena saccena me putto sukhito hotu nibbiso.

Yena saccena'haṃ dhammasaraṇe suppatiṭṭhitā,
Tena saccena me putto sukhito hotu nibbiso.

Yena saccena 'haṃ saṅghasaraṇe suppatiṭṭhitā.
Tena saccena me putto sukhito hotu nibbiso.

Yena saccena'haṃ dhammaṃ suṇamānā khaṇampi ca,
Anaññavihitā āsiṃ tena haññatu kibbisaṃ.

Akkharaṃ vā padaṃ vā'pi kathāmaggaṃ ahāpayaṃ,
Assosi pavaraṃ dhammaṃ tena haññatu kibbisaṃ.

Buddho niyyāṇiko dhammo sandiṭṭhikamakāliko,
Tena saccena me putto sukhito hotu nibbiso.

Saṅgho suppaṭipanno ca catumaggaphale ṭhito,
Tena saccena me putto sukhito hotu nibbiso.

Pañca vassasahassāni sace tiṭṭhati sāsanaṃ
Tena saccena me putto sukhito hotu nibbisoti.

[SL Page 004] [\x 4/]

Athassā putto saccakiriyāvasāne sukhī niddukkho suttappabuddho viya uṭṭhāya mātusantike aṭṭhāsi sā saccakiriyāya puttaṃ arogaṃ katvā gehaṃ gantvā teneva somanassena bahuni puññakammāni katvā tato cutāsaggeyeva nibbattā'ti.

Sutvā dhammaṃ pamuditamanā mātugāmā'pi evaṃ
Uppajjitvā ramati tidive kibbisaṃ cāpahāti,
Saddhābuddhippamukhajanatā sādhu dhamme carantā
Nibbāṇaṃ vā divijamanujaṃ sampadaṃ cānubhontī.

Dhammasuta upāsikāya vatthuṃ dutiyaṃ.
-----------------------

Kuḍḍarajjavāsittherassa vatthumhi ayamānupubbīkathā.

Sīhaladīpe mahāgāme anekabhikkhusatāvāso mahāvāpivihāro nāma ahosi tasmiṃ kāle tattha anusaṃvaccharaṃ ariyavaṃsadhammadesanā pavattati dūrato'pi bahu janā osaranti mahājanasamāgamo hoti tadā kuḍḍarajjavāsī eko mahāthero ahampi ariyavaṃsadhammaṃ sossāmīti tattha gantvā okāsaṃ alabhitvā mahāparisapariyante mālakato bahi ekasmiṃ tiṇatthambhe ṭhānokāsaṃ labhi so tatthaṭhatvā sabbaṃ rattiṃ taṃ dhammaṃ suṇamāno somanassappatto romadvitagatto ahosi tasmiṃ pana tiṇatthambhe eko gonasasappo paṭivasati atha so tato nikkhamitvā therassa pādantaraṃ pavisanto cattāro dāṭhe nimujjetvā nisīdanamaṃsaṃ ḍasi tamatthaṃñatvā thero sace haṃ ito apasarāmi dhammasavaṇāya antarāyo hotīti hatthaṃ otāretvā sappassa sīsaṃ daḷhaṃ gahetvā upāhaṇatthavikāya pakkhipitvā mukhaṃ bandhitvā ekasmiṃ passe ṭhapetvā dhammaṃ assosi dhammasavaṇānubhāvena tassa sarīre visaṃ na patthari tato aruṇe uggate manussānaṃ gatakāle thero sappo mayā gahito'ti sappaṃ dassesi kataravelāya te sappo gahitoti bhikkhūhi puṭṭho nidānakathāya ārambhakāleyevāti āha bhikkhu accharīyambhante abbhutaṃ tayā kataṃ īdisena ghorāsivisena sappe na daṭṭhenāpi visavegena anaññavihitena hutvā dhammaṃsuṇamānenātī āhaṃsu tato so āvuso visaṃ me sāvasesaṃ taṃ sacca kiriyānubhāvena hanissāmīti saccakiriyaṃ karonto evamāha.

Dhammaṃ mayā lokahitassa tassa subhāsitaṃ sassutamajjayasmā,
Saccena metena visaṃ vināsaṃpayātu āpoviyapokkharasmā.

Padakkharaṃtassananāsayanto atthañcadhammaṃmanasikaronto.
Yasmā sutaṃ tena visaṃ vināsaṃpayātu toyaṃviya pokkharasmā.

Guṇānubhāvā paṇidhānato vā jinassa teneva sudassitena,
Dhammānubhāvena'pi saṅghatejā visaṃvināsaṃ samupetu khippanti

[SL Page 005] [\x 5/]

Athassa saccakiriyāvasāne padumiti pattato udakabindūni viya visaṃ vinivaṭṭetvā paṭhaviṃ pāvisī atha so nibbiso somanassajāto bhikkhūnaṃ dhammānubhāvaṃ thomento āha.

Dhammo paneso sugatappasattho tarova saṃsāramahaṇṇavassa
Brahmāsurādīhi namassanīyyo raso rasānaṃ paramo tiloke,

Mahāgado maccujarāpahāṇo sabbitināsāya visesamanto,
Sabbatthadānenacakapparukkho cintāmaṇibhaddaghaṭovadhammo.

Dhammaṃ vinā natthi pitā ca mātā tameva tāṇaṃ saraṇaṃ patiṭṭhā
Tasmāhi bhokiccamaññappahāyasuṇātha dhārethacarāthadhamme'ti

Evaṃ so saddhammathomanena bhikkhūnaṃ ovaditvā sakaṭṭhānameva gantvā ciraṃ vasitvā āyupariyosāne sagge nibbattatiti.

Evambho yo pamuditamano bhikkhu sutvāna dhammaṃ,
Pāpesāghaṃ visamatibhūsaṃ tassa dhammānubhāvā.
Sutvā dhammaṃ bhajatha bhavatā kiccamaññappahāya,
Taṃ vo sagge dadati vibhavaṃ mokkhamaggañca kāmaṃ.

Kuḍḍarajjavāsītherassa vatthuṃ tatiyaṃ.
------------------------

Āraññakamahābhayattherassa vatthumhi ayamānupubbikathā.

Sīhaladīpe kira mahātaḷākavihāraṃ nāma ahosi tatthekoabhayattheronāma parisattīdharo tipiṭako gāmantasenāsanaṃ pahāya tassāsanneyeva ekasmiṃ vanasaṇḍe katapaṇṇasālāya paṭivasati so aparabhāge āraññakamahābhayattheroti pākaṭo ahosi athekasmiṃ samaye eko upāsako taṃ upasaṅkamitvā vanditvā dhammaṃ sutvā pasannamānaso taṃ yācitvā dvādasasaṃvaccarāni paccayehi catuhi paṭijaggi so therassa cīvaratthāya kālena kālaṃ sāṭakaṃ deti dinnadinnāni sāṭakāni tasseva antaragehe harantiko nāmeko coro rattiyaṃ gantvā harati thero dubbalacīvaroyeva hoti athekasmiṃ divase upāsako vihāraṃ gantvā therassa dubbalāni cīvarāni disvā cīvaratthāya sāṭakāni datvā evaṃ cintesi mayā panimassa bahūni cīvarasāṭakāni dinnāni nāpi cīvaraṃ katvā pārupati na sannidhiṭṭhānaṃ vā aññassa dānaṃ vā paññāyati kāraṇenimassa bhavitabbanti āsannaṭṭhāne maggā okkamma nilīno aṭṭhāsi gacchantāgacchante upaparikkhamāno tato coro therassa sāṭakāni upanītabhāvaṃ ñatvā taṃ gaṇhissāmīti rattibhāge vihāraṃ gantvā sāṭakāni gahetvā puna te neva maggena āgacchati tato upāsako sabhaṇḍaṃ coraṃ disvā vegena gantvā tassa cūḷaṃ gahetvā ettakaṃ kālaṃ ayyassa mayā dinnāni sāṭakāni gaṇhanto tvamareti pucchi tena hi āma

[SL Page 006] [\x 6/]

Sāmīti sampaṭicchite upāsako tassa hatthato cīvaratthaṃ gahetvā hatthapādehi taṃ poṭhetvā dubbalaṃ katvā āmakasusānaṃ netvā matamanussaṃ adhomukhaṃ katvā tassa piṭṭhiyaṃ uttānaṃ sayāpetvā hatthapādapiṭṭhito bandhanaṃ amocanaṃ katvā visuṃ visuṃ katvā daḷhaṃ bandhitvā sayāpetvā sayaṃ nahātvā purimataraṃ gāmamāgamma gāmamajjhe ṭhatvā bho gāmavāsīno mama vacanaṃ suṇātha ajja rattibhāge eko amanusso āgacchati so tumhākaṃ mahāvināsaṃ karissati khemaṭṭhānaṃ pavisitvā dvārāni pidhāya nisīdatha ahaṃ asuko asukassa ñātako suhadoti ādīni vatvā sallapante'pi tena saddhiṃ kathā na kātabbāni ugghosesi gāmavāsino taṃ sutvā bhītā tasitā dvārāni pidhāya tattha tattha nilīyiṃsu rattiyaṃ coro matamanussaṃ muñcetumasakkento teneva saddhiṃ ekābaddho attano gehadvāraṃ āgantvā bhariyaṃ āmantesi ahaṃ harantiko nāmāti sā bhītā tasitāyakkhoti saññāya nilīyi coro taṃ anekappakārena saddahāpentopi dvāraṃ vivarāpetuṃ asakkonto tatheva mātāpitunnampi ñātisālohitasahāyakānampi gehaṃ gantvā tatheva dvāraṃ nālattha gatagataṭṭhāne manussā amanusso āgatoti saññāya bhayapattā dvārāni na vivariṃsuvoro sakalagāmaṃ ābhiṇḍitvā aññattha paṭisaraṇaṃ alabhanto therameva paṭisaraṇaṃ karomiti vihāraṃ gantvā sāmi dāsassa vo paṭisaraṇaṃ hoti imaṃ matamanussaṃ mocetvā maṃ sukhi karohīti yāci thero taṃ disvā kampamānahadayo sīghaṃ matamanussaṃ mocetvā dūre pakkhipitvā taṃ uṇhodakena nahāpetvā nāḷikāya telaṃ gahetvā tassa sakalasarīre abbhañjitvā tena poṭhitaṭṭhānaṃ sambāhanto nisīdi pabhātāya rattiyā upāsako coro kattha gatoti pucchanto pariyesanto therassa santikaṃ gantvā tassa piṭṭhiṃ telena sambhāhantaṃ disvā therena saddhiṃ sallapanto āha. Eso mayhaṃ sahāyoti upakāraṃ karoti yo,
Na taṃ so sarate coro natthi core sahāyatā.

Khādanto'pi pivanto'pi sayanto'pi ca ekato,
Na jahātattano dhammaṃ natthi core sahāyatā.

Mukhenekaṃ lapecoro kāyenekaṃ kareti so,
Laddhokāso harantova natthi core sahāyatā.

Mātā pitā ca bandhu ca disvā coraṃ sahāyakā,
Dūrato parivajjenti kaṅkhanti saṅgame sadā'ti.

[SL Page 007] [\x 7/]

Evañca pana vatvā mā bhante evarūpaṃ parassa haraṇaka mittadūśiṃ upakāraṃ karotha palāpethāti. Āha athassa ovajjamāno thero evamāha.

Yo sā yassa ḍase pādaṃ tassa pādaṃ na so ḍase,
Evameva hi dūṭṭhassa adosova pasaṃsito
Akataññussa posassa mettiṃ yo na karissati,
Kassa mettiṃ hi so kayirā tamāhu cariyaṃ budhā'ti.

Evañca pana vatvā mā bho etasmiṃ cittaṃ padūsehi attanā katakammassa vipāko tena laddhoti vatvā upāsakā pesesi tato harantiko katipāheneva laddhabalo theraṃ upasaṅkamitvā vanditvā bhante ahaṃ imināva attabhāvena aññeviyajāto na sakkomi puna gharāvāse vasituṃ anukampaṃ paṭiccamaṃ pabbājetha bhanteti pabajjaṃ yāci tato thero taṃ pabbājetvā upasmādesi so vattapaṭivattakusalo bhāvanamanubrūhanto nacīrasseva arahattaṃ patvā harantikattheroti pākaṭo ahosīti.

Pāpo hutvā paṭhamasamaye pañcakāmānugiddho,
Yove pacchā pajahati madaṃ yonīso lokayanto
Sopāyamho tibhavavibhavaṃ kāmamāsādayitvā
Nibbāṇaggaṃ sivamamatapuraṃ yāti satthuppasatthaṃ.

Āraññakamahābhayattherassa vatthuṃ catutthaṃ.
----------------------------

Sirināgassa vatthumhi ayamānupubbikathā.

Sīhaladīpe kira sirināgo nāmeko brāhmaṇaputto ekadivasaṃ patisallīno evaṃ cintesi dhanaṃ pariyesitvā tena yodhe saṅgaṇahitvā anurādhapure chattaṃ ussāpetvā rājā bhavissāmīti tato so dhanaṃ kuto labhissāmīti dhanāgamanaṃ olokento dakkhiṇamahāvihāre cetiyaṃ addasa imaṃ bhinditvā dhanaṃ gahetvā parisaṃ saṅgaṇhissāmīti so bahumanusse gahetvā tattha tattha vilumpanto dakkhiṇamahācetiyaṃ āgamma thūpaṃ bhindathāti manusse niyojesi manussā cetiyasandhiṃ pariyesantā sandhiṃ napassāma sāmiti āhaṃsu tato sirināgena ko taṃ jānātīti puṭṭhāsāmi helloligāme bahuḷo nāma caṇḍālo atthi so taṃ jānātīti katheseṃ tato so taṃ pakkosāpetvā bhaṇe imasmiṃ cetiye sandhiṃ tayā jānanabhāvaṃ manussā yebhuyyena vadanti sandhiṃ ñatvā cetiyaṃ bhindāti

[SL Page 008] [\x 8/]

Āha atha so ahaṃ bhante sadevake loke samārake sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya aggassa seṭṭhassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa saraṇaṃ āpāṇakoṭiṃ me saraṇanti gato upāsako ahaṃ na sakkomitassa devātidevassa dhātuṃ patiṭṭhāpetvā katacetiyaṃ bhindituṃ ānantariyakammasadisaṃ bhanteti āha.

Athassa evarūpaṃ buddhaguṇaṃ kaṇṇe ayasalākappavesanaṃ viya ahosi so tassa kujjhitvā imaṃ netvā jīvasūle uttāsethā'ti niyojesi te taṃ jīvasūle uttāsetvā tassa satta puttā atthi tepi sandhiṃ jānantī'ti āhaṃsu so'pi te pakkosāpetvā sandhiṃ bhindathāti niyojesi tepi tatheva bhagavato dhātuṃ patiṭṭhāpetvā katacetiyaṃ bhindituṃ nasakkomāti na icchiṃsusirināgo tesampi kuddho tatheva jīvasūle uttāsesi-tathāhi.

Candanāgarugandhesu gandhamāghāya sādhusu
Virajjanti surajjanti kuṇape nīlamakkhikā,
Disvā sutvā ca buddhañca dhammaṃ sotarasāyanaṃ
Janenti na manohāsaṃ tathā saṃsārakhāṇukā'ti.

Tato tesamaṭṭhannaṃ janānaṃ guṇānubhāvena devatā devalokato rathe ānetvā sabbesaṃ passantānaṃyeva rathe āropetvā devasenāhi saddhiṃ tusitanikāyaṃ upanesuṃ tattha samāgatā mahājanakāyā mahantaṃ taṃ acchariyaṃ disvā pasannacittā mā devacetiyaṃ bhindāpethā'ti sirināgaṃ saññāpesuṃ tato so tesaṃ vacanaṃ sutvā cetiyaṃ pahāya pācīnapassaṃ mahāgaṅgāya samīpe madhupiṭṭhikagāmaṃ vilumpitvā tattha madhupiṭṭhiyaṃ nāma cetiyaṃ bhindāpetvā dhanaṃ gahetvā teneva mahantaṃ senaṃ saṅgaṇahitvā yuddhaṃ karonto rajjaṃ gahetvā anurādhapure chattaṃ ussāpetvā rajjasiriṃ pattosi tenevassa akusalena nacireneva kharataro atekiccho udarābādho ahosi tikicchantāpi taṃ rogahārino tikicchituṃ nāsakkhiṃsu atha so dhanaṃ saṃkaḍḍhitvā cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā pākatikaṃ karonto rogaṃ vūpasametuṃ nāsakkhi tetevābādhena mahādukkhappatto kucchiṃ phāletvā kālakiriyaṃ katvā uddhapādo avaṃsiro jalitaṅgāramālāsamākule mahāniraye nibbatti-tathāhi.

Sadhātukaṃ thūpavaraṃ yo bhedamupaneti so,
Sirināgova ce hoti bhāgī dukkhassa kevalaṃ.

Hatthapādādī sambhedaṃ jinabimbassa yo kare
So'pi tādisako hutvā apāyesūpapajjati.

[SL Page 009] [\x 9/]

Chejjabhejjādikaṃ katvā yo ce bodhimahīruhaṃ,
Paccakkhepi vināsā so yātī peccāpi roruvaṃ.

Gaṇaṃ yo tīhi dvārehi narodha aparajjhati,
So bhave caturopāye dukkhabhāgī bhavissati.

Yo narodha vināseti sambuddhāgamapotthakaṃ,
Chinnabhinno'pi so hoti nirayañca nīgacchati.

Mahānatthakaraṃ pāpaṃ itiviññāya paṇḍito,
Dūrato parivajjeyya maggaṃ paṭibhayaṃ yathā'ti.
Pūjentavaṃ katasucaritaṃ sādhu caṇḍālakampi,
Netvā kāmaṃ tidīvamamarā saggasampattidānā.

Gacchantī'tho akatasukatā bhūmipālāpi kāmaṃ,
Ghorāpāyaṃ jahatha bhajāthā puññapuññāni paññā'ti.
Sirināgassa vatthuṃ pañcamaṃ.
------------------

Saddhātissāmaccassa vatthumhi ayamānupubbikathā.

Laṅkāyaṃ kira saddhātissamahārāje rajjaṃ kārente cūlarajjetisso nāmeko amacco ahosi saddhāsampanno tassa saddhābalaṃ nissāya saddhātissāmacco'ti nāmaṃ ahosi tadā so anurādhapuraṃ gantvā rājānaṃ upaṭṭhahamāno paṭivasati athekadivasaṃ so rājupaṭṭhānaṃ katvā attano gehaṃ āgacchante tālacatukkamhi sudassanapadhānasālāya vasantaṃ piṇḍapātikatissattheraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pattaṃ gahetvā attano gehaṃ gantvā bhattamalabhamāno bhattapuṭena saddhiṃ maggapaṭipannaṃ ekaṃ purisaṃ disvā samma kahāpaṇaṃ gahetvā bhattapuṭaṃ me dehīti āha tenāhaṃ dassāmī'ti vutte anupubbaṃ vaḍḍento aṭṭhakahāpaṇe gahetvā me dehi ettakameva mama hatthe'ti āha atha so sādhuti adāsi sotaṃ gahetvā patte ākiritvā therassa adāsi thero piṇḍapātassāgamanaṃ ñatvā attanāva attānaṃ ovadanto āha.

Neso upāsako tissa pitā bhātā ca mātulo,
Na ñāti suhado hoti diṭṭhasambhattako tava.

Kiñci tassa kataṃ natthi upakāraṃ pure tayā,
Sīlavanto'ti taṃ ñatvā tuyhaṃ dassati bhojanaṃ.

Mahantataraṃ ānisaṃsaṃ tassa tvaṃ yadi icchasi,
Sarāgo tvaṃ na bhuñjāhi miyamāno'pi bhojanaṃ.

[SL Page 010] [\x 10/]

Ovaditvāna so attaṃ katvā dukkhakkhayaṃ tadā,
Bhattakiccamakā dhīro buddhasāsanasobhako'ti.

Evaṃ so attānameva odītvā gehaṃ gantvā karajakāyaṃ sammasanto vipassitvā arahattaṃ patvā piṇḍapātaṃ paribhuñji tadā rañño chatte adhivatthā devatā sādhukāraṃ adāsi raññā kimatthāya sādhukāraṃ adāsīti puṭṭhā saddhātissassa dānaṃ nissāya sādhukāramadāsinti sabbaṃ kathesi rājā tava mātāpitaro ca pakkosāpetvā teyaṃ brahmadeyyaṃ katvā vaḍḍhamānanagaraṃ adāsi athāparasmiṃ kāle laṅkā dubbuṭṭhikā ahosi dussassā manussā pānīya malabhantā kīlamanti tadā tassa puññānubhāvena devatā jātassarato panīyaghaṭaṃ āhariṃsu tato so ayyānaṃ pānīyaṃ adatvā paribhogo me na yutto'ti cintetvā āgacchantu ayyā mamānukampāyā'ti kālaṃ ghosesi tato tiṃsasahassamattā bhikkhu samāgamiṃsu atha so te bhikkhu yathākāmaṃ pānīyaghaṭena upaṭṭhāsi tadāpi rañño chatte adhivatvā devatā sādhukāramadāsi rājāpitaṃpakkosāpetvā pucchitvā yathā bhūtaṃsutvā koṭṭhadvāre antaragaṅgaṃ nāma adāsi athekadivasaṃ antaragaṅgaṃ gacchanto kaṇḍadvāraṃ patvā mayuramaṃsaṃ khāditukāmo manusse pucchi tenatthīti āhaṃsu athassa puññānubhāvena devatā mayuramaṃsāni upanesuṃ tato so ayyānaṃ adatvā na paribhuñjissāmī'ti cintetvā āgacchantu ayyā'ti ugghosesi tadāpi bahubhikkhu sannipatiṃsu so tesaṃ yāvadatthaṃmayuramaṃsena parivisi tadāpi devatā tatheva sādhukāramadāsi tadā rājā taṃ pakkosāpetvā bahuvibhavaṃ adāsi athāparabhāge rājā cetiyapabbate ambapphalamahāthūpe manosīlāpaṅkena vilepanaṃ kattukāmo tena tissāmaccena saddhiṃ ambatthalamāgamma thūpaṃ manosilāpaṅkena vilimpitvā pūjaṃ akāsi amacco'pi tadā dvādasasahassānaṃ bhikkhūnaṃ manosilāvaṇṇāni ticivarāni adāsi sabbeva bhonto imāni pārupitvā cetiyaṃ vandantu'ti atha te sunivatthā supārutā manosilāpaṅke nimaggā viya sobhamānā taṃ cetiyaṃ padakkhiṇaṃ karontā paṭipāṭiyā otarantī suvaṇṇahaṃsāviya tato somanassappatto pītiyā phuṭasarīro teneva somanassena tatthaṭhitova sotāpanno ahosi rājaparisāyapi keci sotāpannā ahesuṃ taṃ acchariyaṃ disvā bahu dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā uposathakammaṃ katvā devaloke nibbattiṃsu'ti.

Accheramho katasucarītaṃ nijjarā cāhigantvā,
Mānentetaṃ atha thutimukhā vaṇṇanaṃ vaṇṇayanti,

[SL Page 011] [\x 11/]
Evaṃ ñatvā vibudhamanujā taññamānāya kittiṃ,
Loke puññaṃ kurutha satataṃ mā khaṇaṃ yātu tucchaṃ.

Saddhātissāmaccassa vatthuṃ chaṭṭhaṃ.
----------------------

Samaṇagāmavatthumhi ayamānupubbikathā.

Ekasmiṃ kira samaye cetiyapabbatavāsino dvādasa bhikkhu laṅkāyaṃ tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne bodhiyacetiyāni vandamānā anupubbena samaṇagāmaṃ pāpuṇiṃsu tadā te suriye atthamite rattiyaṃ aññatthagantuṃ asakkontā tassa pubbapasse pabbatapāde chāyāvantaṃ mahantaṃ mātularukkhaṃ disvā rukkhamūlamūpagammasayiṃsu atha kho tesamantare eko bhikkhū rattibhāge uṭṭhāya kassapa dasabalena desitā nandabrāhmaṇena ca amhākaṃ sutasoma bodhisattassa kathitā paramatthavantiyo satārahā gāthāyo parivattetvā devatānaṃ pattiṃ adāsi-kathaṃ?

Sakideva sutasoma sabbhi hoti samāgamo.
Sā naṃ saṅgati pāleti nāsabbhi bahusaṅgamo.

Sabbhireva samāsetha sabbhi kubbetha santhavaṃ,
Sataṃ saddhammamaññāya seyyo hoti na pāpiyo.

Jīranti ce rājarathā sucittā atho sarīrampi jaraṃ upeti,
Satañca dhammo najaraṃ upeti santo bhave sabbhi pavedayanti.

Nahāca dūre paṭhavī ca dūre pāraṃ samuddassa tadāhu dūre,
Tato bhave dūrataraṃ vadanti satañca dhammaṃ asatañca rājā'ti.

Tasmiṃ rukkhe adhivattho devaputto taṃ sutvā pasanno pabhātāya rattiyā bhikkhunaṃ gamanakāle manussavaṇṇena āgamma tesaṃ evamāha mājja bhante gacchatha rukkhamūleyeva nisīdatha ahaṃ vo piṇḍapātaṃ upanessāmīti bhikkhu tassārādhanaṃ sampaṭicchitvānisīdiṃsu tassa kira devaputtassa bhojanuppādane puññaṃ natthi niccaṃ badālatāpaṇṇameva nibbattati so taṃ paribhuñjanto tattha vasati bhikkhunampi tadā so dibbojapuṇṇaṃ badālatāpaṇṇameva upanesi bhikkhupi tena katabhattakiccā thokaṃ vissamitvā gacchāma mayaṃ mārisāti devaputtassa avocuṃ taṃ sutvā devaputto bhadanto khamathajja mamasantikā lūkhapaṇṇa meva paribhuṃjisu mama sahāyo paneko devaputto atthi so divasantarampati idhāgamma sapariso mahatānubhāvenadibbabhojanaṃ paribhuñjissati sve kho panassa āgamanadivaso ayyā bhattakiccaṃ
[SL Page 012] [\x 12/]

Katvā gacchantu'ti nimantesi athassa rattiyā accayena sahāyo devaputto sapariso tassa santika magamāsi nassa kira paribhogatthaṃ tigāvutaṭṭhānamagge dibbayāgubhājanāni gahetvā paṭipāṭiyā aṭṭhaṃsu tato so devaputto there nisīdāpetvā dibbayāguhi parivisitvā pacchā sapariso sayaṃ paribhogamakāsi athantaraṃ khajjakaṃ gahetvā tatheva aṭṭhaṃsu tānipi so tatheva paṭipajja tato upakaṭṭhāya velāya nānāvidhabyajanasahitaṃ dibbabhojanaṃ gahetvā tatheva aṭṭhaṃsu devaputto dibbabhojanehi there sammā parivisitvā sakkāramakāsi atha te therā devaputtassa mahantaṃ dibbasampattiṃ disvā vimbhitamānasā tassa taṃ katakammaṃ pucchantā āhaṃsu.

Deviddhipatto'si mahānubhāvo
Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsati,
Dibbā ca parisā parivārayanti
Nānāyudhā cāmaramorahatthā.

Suraṅganā raṅgagatā samantā naccehi gītehi samaṅgibhūtā,
Naccanti gāyanti layāviyuttaṃ savaṇāmataṃ gītamuḷāravaṇṇā

Paggayha vīṇādivavaṃsa tanti nātikkamaṃ tantisaraṃ sarena
Samajjamajjhamhivakāci kaññā layantiyo taṃ paritosayanti.

Bherī mutiṅgā murajāca deṇḍimā ghanā ca nekā susīrādayoca,
Paggayhavādentipahaṭṭharūpā naccantikīlanti janā anekā.

Dibbannapānehi supuṇṇasoṇṇa
Mayādinānāvidhabhājanāni,

Paggayha tiṭṭhanti tigāvutasmiṃ
Tvaṃ tena modesi sapārisajjo.

Pucchāmi te deva mahānubhāva
Manussabhūto kimakāsi puññaṃ

Kiṃ te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ
Kissa sucinnassa ayaṃ vipāko'ti.

Tato so devaputto tesaṃ attanā atītabhave cetiyapabbate samaṇo hutvā attano vassaggenābhatabhattato upaḍḍhaṃ saṅghassatthāya datvā imaṃ mayā adhigatantī pakāsento āha

Laṅkātale missakapabbato'ti pasiddhanāmo'si mahāvihāro,
Bahūhi thūpehi virocamāno munindabimbālayapanti yutto.

[SL Page 013] [\x 13/]

Vibhusito bodhimahīruhehi virājito sekatamālakehi,
Suphullasītodakasampapuṇṇa samākulāneka jalāsayehi.

Vīsādhike sattasate samantā adhikehi chabbisasatehi satta,
Pariveṇapantīhi sudassanīyo pītiṃ pavaḍḍheti sadā janānaṃ.

Tahiṃ vasantā yatirājaputtā supesalāneka guṇādhivāsā,
Katādarā sabbajanehi sammā karonti attatthaparatthasiddhiṃ.

Ahaṃ bhadantā dutiyattabhāve tahiṃ tadeko samaṇo ahosiṃ,
Saddhādhuraṃ sīladhūraṃ vahanto paṭipattinā vatthutayaṃ mahanto.

Tato'parasmiṃ samaye mahājanā uddissa bhikkhu samupānayitvā,
Sūciṃ paṇītaṃ pacurannapānaṃ bhojenti bhikkhu sumanā sahatthā.

Ahampi laddhā paṭiviṃsakaṃ me saṅghassupaḍḍhaṃ adadiṃ tato'pi,
Phalampi dānassa ca saddahanto buddhānubhāvaṃ manasīkaronto.

Mamidaṃ padānaṃ mamidaṃ vataṃ taṃ anena puññena mayā katena,
Tato cuto bhummadevesu jāto bhujāmahaṃ devasiriṃ anūnaṃ.

Saṅāya ṭhāne pakataṃ padānaṃ appampi hoteva mahāvipākaṃ,
Yathā sukhette vapitappabījaṃ toseticittaṃ khalukassakassāti

Evaṃ so attanā katakusalakammaṃ pakāsesi bhikkhu tassa kathaṃ sutvā gatagataṭṭhāne devaputtena katakammaṃ pakāsentā bahujane dānādīsu dasakusala kammesu niyojesuntī,

Evaṃ bho bho kusalaniratā khettamolokayitvā,
Datvā bījaṃ aṇumapi ahonappabhogaṃ labhanti,
Laddhānekaṃ kabalamapi bho bhattīninnā susīle
Datvā bhogaṃ divijamanujaṃ assa hāgī sivañca.
Samaṇagāma vatthuṃ sattamaṃ.
-----------------

Abhayattherassa vatthumhi ayamānupubbikathā

Laṃkāyaṃ pacchimapasse pupphavāsaṃ nāma ramaṇīyaṃ vihāraṃ ahosi tassāsanne devagāme devo nāma amacco tassa issaraṃ vatteti athekadā amacco tattha āhiṇḍitvā gāmaṃ āgato jātajjhatto veyyāvaccakare āmantetvā bhuñjissāmī'ti āha athassa te bhattaṃ vaḍḍhesuṃ tasmiṃ khaṇe eko chātasuṇakho jighacchāpiḷito kampamāno bhattaṃ disvā apināma ito kiñci labheyyanti so tassa samīpaṃ upasaṃkami tasse ko cullupaṭṭhāko sunakhaṃ palāpessāmī'ti mahantaṃ daṇḍamādāya upadhāvī amacco tasmiṃ kāruññena mā bho taṃ paharā'ti

[SL Page 014] [\x 14/]
Nivāretvā nānāggarasena mahantaṃ bhattapiṇḍaṃ vaṭṭetvā adāsi tato so sunakho bhattaṃ bhuñjituṃ ārabhi taṃ disvā amacco attanā dinnadāne cittaṃ pasādesi so ettake neva puññakammena tato cuto tasmiṃ yeva gāme ekasmiṃ kulagehe nibbatti so anukkamena vuddhimanvāya dārāharaṇena gehamāvasitvā mahallakakāle pupphavāsavihāraṃ gantvā bhikkhunaṃ santike pabbajitvā pariyattisaddhamme uggahetvā mahābhayattheroti, pākaṭo ahosi tathāhi citte pasanne sati tiracchānagatassāpi dinnadānaṃ mahāvipākaṃ hoti

Yo saddhaṃ purato katvā dānaṃ deti naro idha
Kipillakamupādāya tiracchānagatassa'pi.

Vipākaṃ tassa dānassa devamānusikaṃ sukhaṃ,
Datvā nibbānasampatti mante deti'ti nicchitanti.

Athāparasmiṃ samaye laṃkāyaṃ brāhmaṇātiyaṃ corabhayaṃ ahosi tadā dvādasa saṃvaccharaṃ megho na sammā pāvassi dubbhikkhabhayañca corabhayañca ahosi tato vihārāsannesu manussā jīvituṃ asakkontā aññatra gantvā jīvikaṃ kappessāmā'ti theramupasaṃkamma evamāhaṃsu bhante chātakabhayamuppannaṃ na sakkāma ettha vasantehi jīvituṃ tumhe āgacchathā'ti yāciṃsu atha tesaṃ thero evamāha bhagavato dhātuṃ patiṭṭhāpetvā katacetiyañca bodhiñca jīvamānabuddhaṃ viya pariharanto mānento pūjento niccaṃ paṭivasāmi na sakkā mayā taṃ pahāya gantuṃ etthevāhaṃ vasanto āpāṇa koṭintaṃ paṭijaggissāmī'ti mā maṃ gamanāya ussahāthāti taṃ sutvā manussā tattha tattha palāyiṃsu tato thero anāhārova paṭhamadivase vattapaṭivatteneva divasaṃ vītināmesi tathā dutiyadivase tatiyadivase pana cetiya bodhiyaṅganesu sammajjanādinā kattabbakammaṃ katvā āgamma vitakka mālake aṭṭhāsi athassa guṇatejena mālakapariyante ṭhitakarañjakarukkhe adhivutthadevaputto milātasarīraṃ theraṃ oloketvā attano bhariyaṃ āmantetvā svāyaṃ abhayatthero cetiyañca bodhiñca pahāya aññattha nagacchāmī'ti katapaṭiñño evarūpe chātakabhaye katthaci agantvā chinnabhatto vattapaṭivattaṃ karoti aññaṃ tassa bhikkhācāraṭṭhānaṃ natthi yadi so kālaṃ karoti netaṃ patirūpaṃ ajjetassa bhikkhaṃ dassāmā'ti pucchi atha sā sāmi tvaṃ therassahāraṃ dassāmī'ti vadasi tamassa pubbe puññakammaṃ me pakāsehī'ti pucchanti āha.

[SL Page 015] [\x 15/]

Kimesa saṃsāra mahāvidugge
Akāsi puññaṃ bhavabhogahetu.
Kenassa dāne nirato manote
Pucchāmi taṃ deva viyākarohī'ti.

Athassā cikkhanto devaputto āha.

Ayaṃ yatīso dutiyattabhāve
Nāmena devo iti vissuto'si,
Bhottuṃ tadā bhattamupaṭṭhite so
Addakkhi soṇaṃ tasitaṃ kilantaṃ.

Teneva bhattassa mahantapiṇḍaṃ vaṭṭetva'dātassa bubhukkhitassa tenassa dānenidha attabhāve phalaṃ vipaccissati sādhu bhadde appanti dānaṃ nahi cintanīyaṃ parittabijena vaṭovajāto'ti.

Evañca pana vatvā devaputto attabhāvaṃ vijahitvā manussavaṇṇena theramupasaṃkamma vanditvā pattaṃ gahetvā dibbāhāraṃ datvā evamāha yāva jīvaṃ bhante tumhākaṃ bhikkhāhāraṃ dassāmi tumhe appamattā hutvā samaṇadhammaṃ kareyyātha karajarukkhopanāyaṃ mama vimāno niccaṃ tattha tayā gantabbanti ārādhetvā vimānameva agamāsi tato paṭṭhāya thero rukkhamūlamupasaṃkamati devaputto niccaṃ dibbāhārameva dadanto paṭivasati athekadivasaṃ chātakena pīḷitā manussā manussamaṃsaṃ khādantā taṃ vihāraṃ patvā theraṃ dibbāhārena vaḍḍhitasarīraṃ disvā imaṃ māretvā khādissāmā'ti mantetvā theraṃ cetiyaṅganaṃ sammajjitvā nikkhantakāle mahāsaddaṃ karonto daṇḍa muggarādayo paggayha samantā parivārayiṃsu therena kira pubbe amaccakāle sunakhaṃ paharaṇatthāya muggaraṃ ukkhipitvā upagatapuriso nivārito hoti tenassa puññakammena vihāramajjhe mahantaṃ pabbataṃ uggantvā vivaramadāsi tasmiṃ khaṇe thero pabbatantaraṃ pāvisi corā āgantvā ito cito ca oloketvā apassantā arahantasamaṇo ayaṃ bhavissatī'ti cintetvā palāyiṃsu.

Yo yassa daṇḍeti adaṇḍiyassa
Sa daṇḍiyo hoti bhave bhavesu,
Yo hantva kopaṃ na karoti daṇḍaṃ
Sanarāmarā naṃ paripālayanti'ti.

[SL Page 016] [\x 16/]

Thero pana devadinnaṃ sudhannaṃ paribhuñjanto dvādasasaṃvaccharāni puthujjano vihāsi atha pacchā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā tatheva dvādasa saṃvaccharānī vītināmesi evaṃ devaputto catuvīsativassāni dibba bhojanena theraṃ parijaggi thero kira tasmiṃyeva vihāre parinibbāyī'ti.

Datvānekaṃ kabalampi so chātakassekasāno
Dibbāhāraṃ labhi sivamatho sītibhūtaṃ yatindo,

Tumhevepaṃ dadatha satataṃ yassa kassāpi deyyaṃ
Taṃ te vaṭṭe bhavati saraṇaṃ hoti nibbāṇamante'ti.

Abhayattherassa vatthuṃ aṭṭhamaṃ.
------------------

Nāgāya vatthumhi ayamānupubbikathā.

Bhagavati dharamāne laṃkāyaṃ nāgadīpe cūlodaro mahodaroti dvemātulabhāgiṇeyyā maṇipallaṃkassa kāraṇā mahāsaṅgāmaṃ paccupaṭṭhāpesuṃ tadā kira bhagavā bodhito pañcame vasse jetavane viharanto paccūsasamaye lokaṃ olokento te disvā ajja mayā tattha gantvā kalahaṃ vūpasametuṃ vaṭṭatīti cintetvā olokento samaddhisumanaṃ nāma devarājaṃ addasa kopanāyaṃ devarājā'ti so kira anantare attabhāve nāgadīpe aññataro manusso ahosi tadā gandhamādane vasanto eko paccekabuddho piṇḍāya caritvā tasmiṃ rājāyatanassa ṭhitaṭṭhāne nisīditvā bhattakiccaṃ karoti so taṃ disvā tasmiṃ khaṇe cittaṃ pasādetvā pattadhovanasākhaṃ āharitvā adāsi so tena puññakammena tato cuto devaloke nibbattitvā amhākaṃ bhagavato kāle jetavanadvāra koṭṭhakapasse rājāyatana rukkhedevatā hutvā nibbatti bhagavatā taṃ devarājaṃ āmantetvā mayāsaddhiṃ nāgadīpaṃ ehīti āha athānena attano bhavanabhutaṃ rājāyatanaṃ mūlā uddharitvā bhagavato matthake chattaṃvīyadhārayamānena bhagavā nāgadīpamagamāsīti-tena vuttaṃ mahāvaṃse.

Sambuddho cittamāsassa kālapakkhe uposathe,
Pātoyeva samādāya pavaraṃ pattacīvaraṃ.

Saha rukkhena sumanena jalanto nabhasā jino,
Anukampāya nāgānaṃ nāgadīpamupāgamī'ti.

Tato bhagavā dvinnaṃ nāgarājānaṃ saṅgāmamajjhe ākāse nisinno vūṭṭhivātandhakārehi tesaṃ bhayaṃ santāsaṃ uppādetvā

[SL Page 017] [\x 17/]

Tato ghanataratimirapaṭalapāṭanaṃ katvā uggato dasasatakiraṇoviya chabbaṇṇaraṃsīhi virājamāno ākāse attānaṃ dassetvā te samassāsetvā sabbaṃ taṃ bhayaṃ vupasamesi atha nāgā chabbaṇṇaraṃsīhi virocamānaṃ bhagavantaṃ disvā pasanna mānasāgahitagahitāni āyudhāni chaḍḍetvā bhagavato pāde sirasā vandiṃsu atha bhagavā tesaṃ dhammaṃ desesi-vuttaṃ hi tattheva.

Tesaṃ dhammamadesesi sāmaggikaraṇaṃ jino,
Ubho'pi te patitā taṃ pallaṃkaṃ munino aduṃ.

Satthā bhūmigato tattha nisīdiratanāsane,
Tehi dibbannapānehi nāgarājehi tappito.

Te jalaṭṭhe thalaṭṭhe ca bhujage sītikoṭiyo,
Saraṇesu ca sīlesu patiṭṭhāpesi nāyako.

Tañcāpi rājāyatanaṃ pallaṃkañca mahārahaṃ,
Appesi nāgarājunaṃ lokanātho namassituṃ.

Paribhoge cetiye mayhaṃ nāgarājā namassatha,
Taṃ bhavissati vo nāgā hitāya ca sukhāya cā'ti.

Evamādinā dhammaṃ desetvā te samagge katvā samiddhisumanaṃ rājāyatanena saddhiṃ tattheva patiṭṭhāpetvā jetavanavihārameva agamāsi atha nāgā tattha cetiyaṃ katvā niccaṃ vandantā pūjentā vasiṃsu atha bhagavati parinibbute tattha manussā cetiyaṃ akaṃsu tadajjāpi rājāyatanacetiyanti pāṭakaṃ ahosi ayaṃ rājāyatanacetiyassuppatti-ekasmiṃ kira samaye laṃkādīpe saṭṭhimattā bhikkhu samantakūṭakalyāṇikādayo mahāvihāre vandantā pūjentā ābhiṇḍanti tato te nāgadīpe rājāyatanacetiyaṃ vanditukāmā hutvā anupubbena tattha gantvā rājāyatanacetiyaṃ vanditvā pūjetvā pabhātāya rattiyā te sunivatthā supārutā gāmaṃ piṇḍāya pavisitvā sakalagāme carantā kiñci alabhitvā yathā dhotapatteneva nikkhamiṃsu tadātasmiṃ gāme saṭṭhikahāpaṇassadāsī hutvā ekasmiṃ kule vasamānā nāgānāmekā mātugāmo ghaṭamādāya udakatthāya gacchanti gāmadvāre te bhikkhu disvā tesaṃ santikaṃ gantvā vanditvā ayyā bhikkhāhāraṃ labhiṃsū'ti pucchi bhikkhu purebhattameva tāvāyaṃ upāsike'ti āhaṃsu sā tesaṃ kiñci aladdhabhāvaṃ ñatvā domanassā kena nukho upāyena ajja ayyānaṃ dānaṃ dassāmī'ti cintenti pubbe'haṃ saṭṭhikahāpaṇaṃ nissāya parakule bhatiṃ karomi idāni ahaṃ aññatarassa rattiṃ dāsī hutvāpi dānaṃ dassāmevā'ti sanniṭṭhānaṃ katvā bhikkhu upasaṃkamma tesaṃ abhimukhe ghaṭaṃ ṭhapetvā bhante imaṃ pādāragā

[SL Page 018] [\x 18/]

Yāvāhaṃ āgamissāmi tāva āgamethāti vatvā turita turitā tameva kulaṃ upasaṃkamma aññaṃ saṭṭhikahāpaṇaṃ me detha ayyā'ti āha so taṃ sutvā kiṃ tvaṃ bhoti parakule dāsī hutvā purāṇaiṇato muttiṃ na passasi atha tvaṃ punappunaṃ vaḍḍhetvā dhanamme gaṇhāsi kimetanti atha sā sāmī dhanatthāya mā cintesi tumhākaṃ ghare rattiṃ dāsī hutvā kammaṃ karonti iṇato muñcissāmi saṭṭhikahāpaṇaṃ medethā'ti so sādhūti paṇṇe likhitvā kahāpaṇe adāsi-atha sā taṃ gahetvā sakalagāme āhiṇḍitvā ekekassa kulassa ekekaṃ kahāpaṇaṃ dadanti saṭṭhi kahāpaṇe datvā bhattaṃ sampādetvā pattesu ākiritvā patigaṇhāpetvā attanā kataṃ vāyāmaṃ bhikkhūnaṃ kathenti āha.

Pāde vandiya ayyānaṃ pavakkhāmi suṇātha me,
Natthi metādisi aññā kapaṇattena bhūtale.

Iṇaṃ dātumasakkonti iṇadāsi ahosahaṃ,
Aṇāḷhikā appabhegā viharāmi abandhavā.

Dānaṃ dadanti ajjāpi rattidāsīttamāgamiṃ,
Paribhuñjantu ayyā me dinnaṃ duggatapābhatanti.

Iccādinā attanā kataṃ sabbaṃ adhikāraṃ vatvā vanditvā ghaṭaṃ gahetvā agamāsi bhikkhū tassā kathaṃ sutvā aho acchariyanti vimbhitamānasā bhattaṃ gahetvā mahānāmake sare mucalindavanaṃ pavisitvā aṭṭhaṃsu atha tesu saṅghatthero āvuso'ti bhikkhu āmantetvā āyasmanto etissā saddhābījassa khettaṃ sodhentu sarāgino mā imaṃ bhuñjantū'ti vatvā āha.

Bhambho mātā na no esā no cāyaṃ bhaginī ca no,
Na sassu suṇisā esā na ñāti na ca sohadā

Sīlavantā guṇavantā subbatāyatayo ime,
Etesaṃ dinnamappampi anantaphaladaṃ siyā.

Iti mantvāna sā dīnā daliddā pārakammikā,
Attānaṃ vikkiṇitvāna dānamajjhamadāsi no.

Parisodhema attānaṃ ākaṅkhantā mahapphalaṃ,
Sarāgā taṃ na bhuñjāmi appahantvāna āsave'ti.

Evaṃ vatvāna te mucalindavane tattha tattha nisinnā vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇiṃsu atha te tasmiṃ vanasaṇḍe devatāhi sādhukāraṃ pavattayamānā āgantvā bhattaṃ paribhuṃjiṃsu athassāca bhikkhunañca pavattiṃ ñatvā devatānañca sādhukāraṃ sutvā rañño setacchatte adhivatthā devatā santuṭṭhā sādhukāraṃ dadanti.

Sādhu sādhu mahāsaddhe sādhu sādhu tayā kataṃ,
Dānaṃ khettagataṃ āsi pulāhaṃ ajjate ahū'ti.

[SL Page 019] [\x 19/]

Rājā devatāya sādhukārasaddaṃ sutvā kintvaṃ re devate amhākaṃ dānassa sādhukāraṃ adāsi udāhu parassā'ti athassa devatā tavadānaṃ sandhāya na nāgāya sādhukāro'ti vatvā āha.

Chejjabhejjādinā yo tu katvāna parapīḷanaṃ,
Mahāyāgaṃ pavatteti na taṃ hoti mahapphalaṃ.

Anādaraṃ purakkhatvā assaddhāya ayoniso,
Akhette yo dade dānaṃ na taṃ hoti mahapphalaṃ.

Daliddo'pi mahāsaddho sādaro suddhamānaso,
Deti appampi so hoti anantaphalado sadā'ti.

Ādinā dāne mahapphalataṃ vaṇṇetvā mahārāja nāgadīpe nāgānāmekā saṭṭhikahāpaṇadāsi hutvāpi bhikkhūnaṃ evañcevañca dānamadāsī bhikkhu ca tassā dānaṃ nissāya arahattaṃ pattā ahaṃ tassā tussitvā sādhukāraṃ adāsinti sabbaṃ vitthārena kathesi rājā taṃ sutvā somanasso iṇadāyakañca tañca ānāpetvā kahāpaṇe dadanto adāsiṃ katvā sabbaṃ taṃ dīpaṃ brahmadeyyaṃ katvā tassāyeva datvā mahāsampattiṃ adāsi tato paṭṭhāya kira taṃ dīpaṃ nāgadīpanti paññāyī sā tato paṭṭhāya bahuṃ puññakammaṃ katvā jīvitapariyosāne devaloke nibbatti'ti.

Evaṃ paññā yupagatamano ātumaṃ katva dāsaṃ
Datvā dānaṃ payati tidivaṃ hoti pāsaṃsiko ca,

Tasmā dānaṃ suratarusamaṃ icchitatthappadānā
Maccherāriṃ bhanatha bhavatā dānamittaṃ bhajavho.

Nāgāya vatthuṃ navamaṃ.
---------------

Vatthulapabbatassa vatthumhi ayamānupubbikathā.

Ekasmiṃ samaye sīhaladīpe brāhmaṇātiyaṃ nāma bhayaṃ dvādasasaṃvaccharaṃ aṭṭhāsī ettakaṃ kālaṃ laṃkādīpe devo na sammā pāvassi tasmā sasse asampajjante chātakabhayaṃ jātaṃ dubbhojanena upaddutānaṃ manussānaṃ rogabhayañca jātaṃ iti aṭṭhicammāvasesā manussā dukkhitā ahesuṃ itthiyo ghare yakkhiṇiyo viya purisā petapisācā viya ahesuṃ tesu tesukira dvāresu avamaṅgala kolāhaḷasaddena ca parodantānaṃ vilāpasaddena ca eka kolāhalaṃ ahosi tattha tattha matamatānaṃ kuṇapagandhena sannipatitānaṃ amanussānaṃvasenamahabbhayaṃ ahosi evaṃ anekehi bhayehi upaddutā laṃkādīpavāsino pabbata nadi sobbhādisu yattha katthaci gantvā jīvanti tadā vatthulapabbatasamīpe manussā taṃ pabbataṃ saraṇaṃ katvā yebhuyyena pabbatapāde vasanti tadā pabbatapādagāmavāsiko eko attano mātugāmena saddhiṃ jīvanopāyaṃ pariyesanto

[SL Page 020] [\x 20/]

Pabbataṃ abhiruhitvā ābhiṇḍanto pabbatamatthake ekaṃ kārarukkhaṃ disvā tattheva vasissāmī'ti rukkhaṃ upanissāya gehaṃ katvā vasati tasmiṃ pana kārarukkhetisso sākhāyo ahesuṃ so tāsu sākhāsu ekāya āgantukasakkāraṃ karissāma ekāya dānaṃ dassāma ekā amhākaṃ paribhogatthāya bhavissatī'ti vikappetvā attano niyamitasākhāya paṇṇaṃ paribhuñjantā tattha vasanti athekadivasaṃ eko bhikkhu bhikkhāvāraṭṭhānaṃ gavesanto tesaṃ gehe dhūmaṃ disvā dhūmasaññāya tassa gehamagamāsi atha so puriso taṃ disvā somanassappatto aho vatime mayaṃ kārapaṇṇenissāya mahantaṃ puññakammaṃ pasavāma ciradiṭṭho ca ayyo abhivādanañca karissāmī'ti gantvā therassa hatthato pattaṃ gahetvā phāsukaṭṭhāne taṃ nisīdāpetvā paṇṇaṃ āharissāmī'ti kārarukkhasamīpaṃ agamāsi tadā rattibhāge tassa rukkhassa paṇṇaṃ ādiṃ katvā antamaso jalalimupādāya pāṇakā khādiṃsu so taṃ rukkhaṃ disvā dukkhi dummano nivattitvā gehameva agamāsi athassa bhariyā tuccha hatthena āgacchantaṃ taṃ disvā kimajja ayyā tucchahatthena āgatoti pucchi atha so ācikkhanto evamāha.

Yaṃ cintitaṃ puññavataṃ samijjhānaṃ samijjhati,
Na tathā appapuññānaṃ īhantānampi sijjhati.

Ciradiṭṭhassa ayyassa dātumajjatanāyapi,
Paṇṇamattampi noladdhaṃ aho no mandapuññatā'ti.

Evañca pana vatvā bhadde kārarukkhe paṇaṇampi jalalimpi upādāya sabbaṃ pāṇakākhādiṃsū'ti āha sā taṃ sutvā tassa evamāha.

Sabhāvametaṃ lokasmiṃ katapuññassa jantuno,
Sayameva samāyanti muttā veḷuriyādayo

Alakkhinā adhaññena dubbhagenidha mānuse,
Parakkamena yaṃ tattha sañcitañca ganissatī'ti.

Vatvā idāni kiṃ karissāma theraṃ nisīdāpetvā appamattakampi adātuṃ āyuttanti vadanti attano sarīramaṃsaṃ pacitvā theraṃ ajānāpetvā dassāmī'ti cintetvā tāva lekhanasatthaṃ gagetvā attano ūrumaṃsaṃ ukkantitukāmā gabbhaṃ pāvisi athassā sāmiko'pi attanomaṃsaṃ therassa tatheva dassāmī'ti maṃsaṃ ukkantitukāmo tameva paviṭṭho bhariyaṃ tathākarontiṃ disvā kiṃ karosī'ti pucchi sā mama sarīramaṃsaṃ pacitvā therassa dassāmī ayyāti āha taṃ sutvā sāmikopi attano sarīramaṃsaṃ dātukāmo bhadde mātugāmā nāma appabuddhino dukkhaṃ sahituṃ asakkonti mama

[SL Page 021] [\x 21/]

Sarīramaṃsaṃ dassāmī'ti āha athassa bhariyā attano maṃsaṃ dātuṃ icchati tatheva sāmiko'pi aho tesaṃ dāne mahajjhāsayatāvuttaṃ hi.

Evaṃ dānapatinantu dāneva ramate mano,
Dentevajjhattikaṃ dānaṃ bāhiresu kathāvakā.

Ahaṃ ahaṃ padassanti mantentevannubhojane,
Tesaṃ sambalahatthena sakko pāturahū tahiṃ.

Kathā evaṃ tehi maṃsadānassa ussahantena tesaṃ saddhābalena sakkassa paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi so olokento tesaṃ jayampatikānaṃ parisuddha ajjhattikadānajjhāsayā ñatvā bodhisattasseva ajjhāsayā ete'ti tuṭṭhamānaso sālitaṇḍunālaṃ donañca migasatthiñca dadhighaṭañca telaghaṭañca ādāya muhuttena gantvā aññataramanusso viya tesaṃ gharadvāre ṭhatvā tesaṃ anupariyāyanto imasmiṃ gehe manussā kattha gatā'ti pucchite ayyā ayyassa kuto duggatā mayaṃ deyyadhammaṃ labhissāma antamaso paṇṇamattampi natthiti sabbaṃ avocuṃ tato sakko tena hī iminā taṇḍulena bhattaṃ pacitvā iminā upakaraṇena saddhiṃ theraṃ bhojessatha yajjāhaṃ cirāyāmi maṃ anoloketvā tumhepi bhuñjatha yathāpaccayaṃ karothā'ti vatvā taṃ akkhayaṃ katvā adhiṭṭhāya devalokameva agamāsi tato te bhattaṃ sampādetvā theraṃ parivisitvā taṃ āgamayamānā anāgacchante sayampi paribhuṃjiṃsu ukkhaliyā pana ekakaṭacchugahitamattaṭṭhānamevapaññāyi upakaraṇānipi tatheva atha te taṃ acchariyaṃ disvā somanassā tato paṭṭhāya mahantaṃ bhikkhusaṅghaṃ sannipātetvā sakkarontā garukarontā mānentā pūjentā pabbatapāde manusse ca anekakapanaddhikavaṇibbakādayo ca dibbāhārenevasantappentā sīlaṃ rakkhantā uposathakammaṃ karontā dhammena samena yāvajīvaṃ vasitvā āyupariyosāne devaloke nibbattiṃsū'ti.

Saddhābalaṃ passatha bho jayampati samaṃ sadānenapi dānamānasaṃ,
Pūretva dānassa phalaṃ labhiṃsu te tumhepi saddhādhura sevathā'ti.

Vatthulapabbatassa vatthuṃ dasamaṃ.
--------------------

Migapotakavaggo pañcamo.
-------------------

[SL Page 022] [\x 22/]

Uttaroliya vatthumhi ayamānupubbi kathā.

Sīhaladīpe kira bhagavato sāsane patiṭṭhite tattha tattha vibhute dhammavinaye rājaraṭṭhe uttarolīyaṃ nāma ekaṃ mahantaṃ gāmaṃ ahosi tassa khopana gāmassa āsanne gopālagāmake eko gopālaveṭako rajojalalaparikiṇṇagatto kucelo pādadāmadaṇḍahattho pātova yāguṃ pivitvā gāvo pāletuṃ vanaṃ gacchati athassa mātumahallikā putta tava santikaṃ gacchantā natthi araññe imaṃ khādā'ti pārivāsīkaṃ ekaṃ āluvakhaṇḍaṃ adāsi so taṃ ādāya gacchanto antarāpathe ekaṃ piṇḍapātikattheraṃ disvā vanditvā āluvakhaṇḍaṃ patte patiṭṭhāpesi thero taṃ paṭiggahetvā evaṃ sallakkhesi ayaṃ dārako atīva dukkhito tassetaṃ deyyadhammā saphalaṃ karissāmī'ti tattheva ṭhito vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā paribhuṃji. Aho buddhaputtānaṃ karuṇāmahantatā bhavanti ca.

Sādhūnaṃ karuṇānāma īdisesu pavattati,
Eso jinatrajo disvā pillakaṃ'tīva dukkhitaṃ.

Asakkataṃ parivāsaṃ niddhotakarasābhataṃ,
Bhutvā āluvakhaṇḍantaṃ sukhāpeti yatissaro'ti.

Tato so dārako āyupariyosāne kālaṃ katvā tasmiṃ yeva gāme aññatarassa mātugāmassa kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi tadā tassāluvakhaṇḍānubhāvena eko nidhikumbho nibbatti so sabbesaṃ dissamānoyeva uttaroliyavāpiyaṃ ito cito ca pavaṭṭamāno saṃsarati tadā panekā itthi pavaṭṭamānaṃ taṃ nidhikumbhiṃ disvā vegena gantvā taṃ aggahesi tato tattha pariggahitā devatā tassā hatthaṃ mocesi atha sā ekaṃmutte ekena gaṇhāti tato devatā tassā ekaṃ hatthaṃ tasmiṃyeva alliyāpesi sā taṃ hatthaṃ ākaḍḍhituṃ asakkonti nivatthavatthādiṃ katvā sabbaṃ pasādhanabhaṇḍaṃ kumbhiyaṃ eva pakkhipitvā devatārādhanaṃ katvā muttahatthā puna nidhiṃ oloketumpi avisahi athassā hatthato muttamattova so gantvā paṭhaviṃ pāvisi atha sā itthi gantvā taṃ pavattiṃ manussānaṃ ārocesi gāma vāsino manussā nidhiṃ dassanatthāya yebhuyyena vāpiṃ agamaṃsu tato āluvakhaṇḍadinnakumārassā'pi mātā taṃ kucchinā pariharanti aññaṃ puttaṃ aṅke nisīdāpetvā vāpimeva agamāsi tadā'pi so nidhikumbho paṭhavitalato uggamma udakapiṭṭhe aparāparaṃ sañcari tadā manussā amhākaṃ santikaṃ āgacchatū'ti āsiṃsantā aṭṭhaṃsu atha sā kumāramātā'pi tatheva vatvā

[SL Page 023] [\x 23/]

Aṭṭhāsi nidhikumbho thokamāgamma tassā abhimukhaṭṭhāne aṭṭhāsi puna sā mama aṅke puttassānubhāvena āgacchatū'ti āha nāgacchateva tato sā mama kucchigatassa dārakassa puññānubhāvena āgacchatū'ti āha tāya vuttamatteva nidhikumbho sīghamāgamma tassāpurato samīpe aṭṭhāsi atha sā nidhikumbhassa tava yuttaṭṭhānaṃ tvameva jānāhīti tassā vacanasamanantarameva so paṭhaviyaṃ parivattamāno gantvā tassā gehe yuttaṭṭhāne aṭṭhāsi kumārassa kattabbavayakaraṇaṃ ṭhapetvā nāññaṃ nidhikumbho kātuṃ deti athāparabhāge kumāro mātukucchito nikkhamitvā kamena sikkhāgahaṇakāle sampāpuṇi tadā kira dīpavāsino pañcavassikaṃ kumāraṃ vibhavānurūpābharaṇehi alaṃkaritvā maṅgalena sikkhāpadaṃ gaṇhāpenti tadā'pi tassa mātā sikkhāgahaṇamaṅgala nāmagahaṇamaṅgalesu puttaṃ pasādenti nidhikumbhato tadā itthiyā pakkhittavatthaṃ gahetvā nivāsesi tato vatthasāmikā tassagehaṃ āgatā vatthaṃ sañjānitvā imaṃ mama vatthantī aggahesi kumārassa mātā taṃ disvā vatthassāgamanaṃ sabbaṃ kathesi sā taṃ nidhiṃ labhitvā gopetvā paribhuñjasi nidhayo nāmarañño santakabhāvaṃ na jānāsi kiṃ tvaṃ halāhalavisato adhikaṃ nidhiṃ paribhuñjasi'ti vatvā āha.

Na visaṃ visanti akkhātaṃ rājassaṃ visamuccate,
Nāseti visamekaṃva rājassaṃ kevalaṃ kulaṃ.
Tiṭṭhanti dahanā daḍḍhā pādapā nūna kānane,
Rājakopānalādaḍḍhā na tiṭṭhanti narā tathā.

Kālo vā kāraṇaṃ raññā rājā vā kālakāraṇaṃ,
Mā tu te saṃsayo hotu rājā vā kālakāraṇā'ti.

Evaṃ vadanti taṃ santajjesi tato kumāramātā āha.

Yaṃ yena cittaṃ anayena laddhaṃ taṃ deti rājādibhayaṃ hi tassa,
Nayenapappoticayomahādhanaṃsakkonti nāsaṃnahidevatāpīti.

Evaṃ nāsaṃ vatthassa kalahamūlena sā kathā rañño santikamagamāsi rājā taṃ sutvā dhanābharaṇatthāya rājapurise pesesi manussā dhanasāmikassa santikaṃ gantvā nidhikumbhaṃ parāmasiṃsu atha so bhayānakasaddaṃ pavattento ito cito ca apasaranto pasāritahatthe tattheva alaliyāpento gahetuṃ nadāsi rājapurisā taṃ pavattiṃ rañño pesesuṃ rājā taṃ sutvā vmbhito tathāsati dhanasāmikaṃ dhanena saddhiṃ ānetū'ti pesesi te kumbhinā saddhiṃ dhanasāmikaṃ netvā rañño dassesuṃ rājā kumbhīto acchiriyaṃ disvā dhanasāmino evamāha bho tava kumbhīto amhākampi dhanaṃ dehīti tato udakaṃ gahetvā nidhikumbhiṃ abhisiñci taṃ khaṇaṃ

[SL Page 024] [\x 24/]

Yeva kumbhīmukhato uggamma mahādhanarāsi ahosi rājā taṃ disvā ativīya vimbhitamānaso nidhikumbhinā sadasaddhiṃtassa mahantaṃ bhogakkhandhaṃ datvā taṃ janapadaṃ tasseva datvā mahāparivārena pesesi so tato paṭṭhāya dānādīsi puññāni katvā āyupariyosāne saputtadārako gantvā devaloke nibbatti'ti.

Yo ce guṇādhārajinatrajānaṃ appampi sasaddhāya dadāti deyyaṃ.
So pecca saṃsāramahāvidugge sampattināvāya patiṭṭhametī'ti.

Uttaroliya vatthuṃ paṭhamaṃ.
-----------------

Tambasumanattherassa vatthumhi ayamānupubbikathā.

Ekasmiṃ kira samaye laṅkāyaṃ saddhātisso nāma rājā rajjaṃ kāreti tadā eko rājapuriso raññā pesito koṭṭhasālaṃ agamāsi rājakiccappasuto tasmiṃ gāme manussā tassa āgantukasakkāraṃ karontā saghataṃsavyañjanaṃnaṃ bhojanaṃ sampādetvā kālaṃ ārocesuṃ tato taṃ bhojanatthāya nisinnakāle eko bhikkhu bhikkhaṃ caramāno anukkamena taṃ ṭhānaṃ sampāpuṇi so theraṃ disvā pasanno tamupasaṃkamitvā pattaṃ gahetvā ghatasahitabhattaṃ therassa adāsi thero bhattaṃ bhuṃjitvā ghataṃ bhesajjatthāya upanesi so ettakaṃ puññakammaṃ katvā āyupariyosāne kālakato imasmiṃ yeva dīpe vallavahagāme aññatarasmiṃ kule nibbatti athassa mātāpitaro sumano'ti vohariṃsu so kamevuddhimanvāyavāya dārapariggahaṃ katvā gehaṃ ajjhavāsanto gharāvāse ādīnavaṃ pabbajjāya ca ānisaṃsaṃ ñatvā sampattiṃ pahāya brāhmaṇārāma vihāraṃ gantvā pabbajitāraddhaviriyoyo pahitatto vattapaṭivatta sampanto na cireneva kālena vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā tambasumanatthero'ti pākaṭo ahosi athassapuññānubhātasmiṃyeviṃyeva vihāre timbarurukkhe adhivattho devaputto nibaddhaṃbaddhaṃ dibbāhārena upaṭṭheti tassa pana dvodasa dvādasa vassakāle laṃkāyaṃ brāhmaṇātiyaṃ nāma chātakaṃ ahosi tadā pana dubbhikkhabhayehi janesu pīḷiyamānesu thero pañcasate bhikkhu āhārena kilamamāne disvā te āmantetvā āvuso mayaṃ kattha gantvā jīvissāmā'ti mantetvā tehī sabbehi jambudīpe gantvā jīvissāmā'ti vatvā ekajjhāsaye jāte thero gamanasajjo ahosi taṃ disvā devaputto kiṃ bhante gamanākāraṃ paññāyati kuhiṃ gacchathā'ti āha taṃ sutvā thero devaputtassa evamāha.

[SL Page 025] [\x 25/]

Deva'dāni ayaṃ laṅkā dubbhikkhā āsi kevalā,
Sussitvā phalitā āsuṃ taḷākarahadādayo.

Gatā vināsaṃ jalajā pipāsā migasūkarā,
Dhāvanti disvā ārāca marīciṃ toyasaññino.

Sinapaṇṇā vanā āsuṃ bhutiṇosadhā.
Ṇosadhā.
Bhusaṃca vikiriyiṃsu caṇḍānilasamāhatā.

Dubbhojanena dīpasmiṃ pīḷitā pana mānusā,
Aṭṭhi cammāvasesāsuṃ khīṇalohitamaṃsakā.

Jīvitāsā narā deva gahetvā puttadārake,
Tattha tattha gatā āsuṃ yattha sakkonti jīvituṃ.

Yasmā tasmā mahādeva na sakkomidha sīhale,
Jīvituṃ jambudīpassa yāma'abruvī'ti.
Vī'ti.

Taṃ sutvā devaputto tassā'tītakammaṃ pakāsetvā gamanacittaṃ paṭibāhanto evamāha.

Atītamhabhante bhante adāsekassa bhikkhuno,
Saddahanto dānaphalaṃ ghatena saha bhojanaṃ.

Tato cuto tuvaṃ tassa puññakammassa vāhasā,
Dutiyattabhāve etasmiṃ jāyitvāna sukheṭhitopahāya
Pahāya mātāpitaro sahiraññaṃ sakaṃ gharaṃ,
Pabbajisambuddhasāsanleddhamānaso.
Mānaso.

Paṭipattiparo hutvā bhāvetvāna tilakkhaṇaṃ,
So tvaṃ khīṇāsavo āsi tatte dānaphalaṃ tadā.

Yaṃ mayā dīyamānaṃ taṃ dibbannaṃ paribhuñjasi,
Tadidampi tadā dinnadānasseva phalaṃ siyā.

Vūpasammati dubbhikkhabhayaṃ yāvettha sīhale,
Tāvettha vasisissehī vatthabbaṃ karuṇāyacīvaraṃ
Cīvaraṃ piṇḍapātañca bhesajjaṃ sayanāsanaṃ,
Taca puññānubhāvena hoti taṃ vipulaṃ sadā,

Mā gacchantu bhavantā bho jambudīpaṃ kadāci'pi,
Sakīccappasutā hutvā dukkhassantaṃ karontu teevañca

Evañca pana patvā devaputto jambudīpagamanaṃ nivāretvā tato paṭṭhāya theraṃ dibbamayehi cīvarapiṇḍapātaupeṭṭhahati upaṭapañcannaṃṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ yāvadatthaṃ padevarājādvādasasaṃvaccharaṃvaupaṭṭhahiccharaṃ upaṭṭhahi tato vupasante dubbhikkhabhaye thero devaputtaṃ āmantetvā cāpañcasatehino pañcasasaddhiṃbhikkhūhi saddhiṃ
----------------------------------------------- --
* Athāparampi me bhante suṇātha vacanaṃ subhā,

[SL Page 026] [\x 26/]
Anukakaṇḍarājikaṃraṭṭhe kaṇḍarājikaṃ nāma mahāgāmaṃ patvā bhikkhaṃ caritvā ekasmiṃ ṭhāne nisīditvā paribhuñjituṃ ārabhi bhikkhusaṅghopi tadā meghapaṭalacchanne suriyālokaṃ na dassesi athekacce bhikkhu kukkucchāyantā na paribhuñjiṃsu tato thero tesaṃ kukkucca vinodanatthaṃ ekaṃ sakkharapāsāṇaṃ gahetvā nakhaggena ākāse khipi so ākāsamuggantvā suriyo viya jalamāno aṭṭhāsi atha te bhikkhu nikkaṅkhā hutvā paribhuñjiṃsu tasmā taṃ ṭhānaṃ tato paṭṭhāya maṇisuriyanti nāmena pākaṭaṃ ahosi. Tato thero nikkhamitvā gaṅgāsanne cullatavālagāme bhikkhaṃ caritvā gaṅgātīre nisīditvā bhuñjanto te bhalūkhabhattāpasupena lūkhabhattā bhuñjante disvā āvuso mā lūkhaṃ bhatta bhuñjatha sugandhasappi mama puññena nisaddhiṃtissahi tena saddhiṃ bhuñjathā'ti āha taṃ sutvā bhikkhu adhivāsesuṃ tuṇhi bhāvena theropi tadā attanā purimattabhāve ekassa bhikkhuno dinnaparittaghataṃ āvajjitvā idaṃ gaṅgodaadhiṭṭhāsi hotū'ti adhiṭṭhāsi tato cālagāmavihāratitthato yāvabhuttakatitthantare diyojanamatte udakaṃ parivattitvā sugandhasappi ahosi bhikkhu yāvadatthaṃ paribhuṃjiṃsu-bhavati ca.
Parittaghatamattassa dānena phalamidisaṃ,
Yo deti bahubhesajjaṃ ko phalaṃ tassa bhāsatī'ti.

Tato gaṅgāyaṃ ubhato passe gāmavāsino taṃ sutvā ghaṭako lambādayo pūretvā sakasakagehe sannidhimakaṃsū'ti.

Ekavāraṃkkhussa'pi ekavāraṃ dinnassa dānassa phalaṃ idanti,
Mantvā bhavantā satisaddhāyadhadadātha dānaṃ'ti. Dhāya dadātha dānaṃ'ti.
Tambasumanattherassa vatthuṃ dutiyaṃ.
--------Pūvapabbatavāsītissattherassabbatavāsītissattherassa vatthūmhi ayamānupubbikathā.
Amhākaṃ bhagavato pubbe kassapo nāma bhagavā loke udapādi lokaṃ dhammāmatarasapānena nibbāṇamahānagare paripūrayanto tadāeko jānapadiko vāṇijakammena jīvamāno paṭivasati athāparabhāge so manosilācuṇṇaṃ vikkiṇanto gāmanigamajanapadesu vicarati tadā ekasmiṃ gāme yobbanitthi taṃ disvā pakkositvā mūlena manosilācuṇṇaṃ gaṇhi tato vāṇijena chāto'mhi ammā'ti vutte sā tassa mayuramaṃsasaddhiṃca sugandhasappinā saddhiṃ sālibhattaṃ vaḍḍesi tasmaṃ khaṇe eko suṇakho pavedhamānagatto khudābhibhuto parigilantakhelo tassābhimukhaṃ āgañji atha so taṃ dukkhitaṃ disvā karuṇāya kampamānahadayo mayuramaṃsarasena ca telebhattapiṇḍaṃsatvā mahantaṃ bhattapiṇḍaṃ adāsi so bhanaṅguṭṭhaṃvā somanasso naṅguṭṭhaṃaṭṭhāsitaṃtā tassābhimukhe aṭṭhasantuṭṭhosvā vāṇijo'pi santuṭṭho evaṃ patthanāṭhapesi

[SL Page 027] [\x 27/]

Anena puññena bhave bhave'haṃ mayuramaṃsena ghatena missaṃ, labheyyama'ggaṃ sucisālibhattaṃ antetunibbāṇapuraṃ bhajeyya'nta.
So pana vāṇijo ettakaṃ puññakadevaloke jīvitapariyosābeddhantaraṃka nibbattitvā buddhantaraṃ mahantaṃ dibbasampattiṃ anubhavitapañcajātisataṃtomanussaloke pañcajātisataṃ nibbasaddhiṃtvā mayuramaṃsena sappinā saddhiṃ buddhuppāde labhi tato imasmiṃ buddhuppāgaṃgātīre parinibbute sīhaladīpe gaṃgātīre pūvagallagāme aññatarasmiṃ kule paṭisandhiṃ gahetvā anukkamena gabbhaparipākamatvāya mātukucchito nikkhamitassa mātāpitaro tissoti nāmamakaṃsu so vayappatto gharāvāse ādinavaṃ pabbajjāya ca ānisaṃsaṃ sutvā sabbaṃ vibhavajātaṃ pahāya puvagallakavihāraṃ upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yāci bhikkhu taṃ pabbājetvā upasampādesuṃ so nacirena kālena ghaṭento vāsamantoaggaphalaṃ arahattaṃ pāpuṇi puññavā ahosi paññavā pariyattāgamo tissatthero'ti sakalasīhale pākaṭo ahosī tassa pana therassa pattaṃ yo koci aḍḍho vā gaṇhāti daḷiddo vā gaṇhāti so panassa kāmasaddhiṃramaṃsarasena ca sugandhasappinā saddhiṃ sāḷibhattena pasaṭṭhisaṃvaccharāniiminā niyāmenassa saṭṭhisaṃvaccharāni atikkamiṃsu athāparabhāge eko amaccaputtenibaddhaṃ cintesi imassa kira therassa nisaddhiṃ mayuramaṃsarasena ca sugandhasappinā saddhiṃ sāḷibhattameva uppajjatī'ti anekā kathayanti mayā paevaṃ caṃ kāraṇiṃ upaparikkhituṃ vaṭṭa'tīti evaṃ ca pana cintetvā gehaṃ gantvā rattibhāge bhariyāya evamāha bhadde puvapabbata vihāravāsitissattherassa ajmissakataṇḍulenukuddhayāguṃssa idhāgatakāle missaupakaṭṭhāyalana kuddhayāguṃ pacitvā bhojetvā upakaṭṭhāya velāya paṇṇasūpena bilaṅgadutiyena missakabhattameva dehīti vatvā pabhātāya rattiyā sayaṃ vihāraṃ gantvā theraṃ vanditvā bhante ajja amaññatthaanuggahaṃ karothā'ti nimantetvā sayaṃ aññattha agamāsisaddhiṃsa gehe adhivatthadevatā rattibhāge bhariyāya saddhiṃ mantentassa taṃ vacanaṃ sutvā na jānāti nūnāyaṃ iminā therena pubbe katapuññakammavipākassa keneci anivattiyabhāvanasāḷitaṇḍulamevavā tassa gehe mahallakapuriso viya sāḷitaṇḍulameva ca mayuramaṃsaṃ ca ghatakumbhaṃ ca gahetvā gehaṃ āgamma tassa bhariyāya adāsi tāya kuto'yaṃ ānitanni vutte devatā evamāha amma amaccaputto maṃ disvā mayā bho ajjapuvapabbatavāsitissatthero nimantite imaṃ tvaṃ upakaraṇaṃ gahetvā gehaṃ gantvā gharaṇiṃdatvā evaṃ vadeyyāsi imisavyañjanaṃ
[SL Page 028] [\x 28/]

Bhattaṃ sampādetvā savyañjanaṃ theraṃ bhojetuṃ vadeyyāsī'ti maṃ avocā'ti vatvā antaradhāyi sāpī tassā kathaṃ sutvā samaṃsabhatta sampādetvasavyañjanenasa āgatakāle pattaṃ gahetvā nisīdāpetvā savyañjanena bhattena parivisi thero katabhattakicco vihāraṃmeva agamāsi tato amacco āgantvā bhariyaṃ āha tayā therassa bhattaṃ dinnantisā'pi taca pesitena upakaraṇena bhattaṃ sampādetvā theraṃ parivisinti amacco bhadde mayā netaṃ pesitaṃ kenānītaṃ etanti pucchi tāya asukena mahallakenā'tivutte tampi pucchitvā tena'pi mayā īdisadevatānaṃtapubbanti vutte so therassānubhāvena etaṃ devatānaṃ kammantī ñatvā kabuddhasāsane kusalavipākaṃ na sakkā nivāretunti vatvā budaparinibbāṇamañco dānapati ahosi tato aparabhāge thero parinibbāṇamañce nipanno vihāre bheriṃ carāpetvā bhikkhū sannipātetvā attano parinibbāṇabhāvaṃ pakāsesi tasekalalaṅkāyaṃ tumhe mahāpuññāsi tumhākaṃ puññavantataṃ sakalalaṅkāyaṃ pāṭakaṃ jātaṃ atīte kissa kammassa nissandena ayaṃ te vipāko'ti pucchiṃsu taṃ sutvā thero attanā atīte katakammaṃ pakāsento evamāha.

Imasmiṃ bhaddake kappe kassapo nāma nāyako,
Uppajji lokanasano sabbasattahite rato.
Manosilāvikkayiko ahosiṃ vānijo tadā,
Tena kammana jīvāmi āhiḍanto tahi tahiṃ.

Athe'kadā vanijjatthaṃ'gamiṃ janapadaṃ tadā,
Tatthe'kasmiṃ kule jātā disvā mā kuladārikā

Gahetvāna mahābhaṇḍaṃ chātajjhattaṃ mamaddasa,
Tato sā moramaṃsena gandhikena ghatena ca'

Sāḷibhabhattaṃupaṭṭhesi bhuñjituṃ karuṇāya me,
Tatodisvāna'haṃ bhattaṃ bubhukkhaṃ sunakhaṃ tadā.

Saghatena bhattapiṇḍena santappetvāna patthayiṃ,
Tenāhaṃ puññakammena gato devasahavyataṃ.

Ramanto tattha devehi pāsāde ratanāmaye,
Madhurehi naccagītehi vāditehi ca modito.

Devaccharādīghamaddhāna devasenāpurakkhato,
Bhutvāna dibbasampattiṃ dīghamaddhāna mahaddhanoṃ.

Tato cuto manussesu pañcajātisate ahaṃ,
Mahaddhano mahābhogo visālo lokasammato.

[SL P]sampattimanubhuñjāmi ñātisaṅghehi jātohaṃ udite kule,
Sampattimanubhuñjāmi kammānucchaviyaṃ mama.

Saha sampimoramaṃsena sālitaṇḍulakodanaṃ,
Pañcajātisate niccaṃ labheti mama bhojanaṃ.

Carime me bhavedāni tādisaṃ bhojanaṃ sadā,
Labhāmi piṇḍamekassa phalaṃ passatha bho mama.

Puññavato puññaphalaṃ māro'pi paṭisedhituṃ,
Na sakkotidha lokasmiṃ añño ko taṃ nisedhaye.

Tiracchānagatassā'pi yo bho dānaṃ padassati,
Bhikkhusaṅghamajjhe vindate so tisampadanti.

Evaṃ so bhikkhusaṅghamajjhe attanā katakammaṃ pakāsetvā ovaditvā parinibbāyi-therassa vacanaṃ sutvā mahājanā dānādīni puññāni katvā matamatā yebhuyyena devaloke nibbattiṃsū'ti.

Appevadānavidhinā'pi jano panevaṃ
Macche ramabbhutavāṃ labhate vipākaṃ

Dānasaibuddho'ti.
'Pi bahuppadassa
Ko vā vadeyya sucirampi phalaṃ ibuddho'ti.

Puvapabbatavāsitissattherassa vatthuṃ tatiyaṃ.
----------------------------

Cūlatissa vatthumhi ayamānupubbikathā.

Ekasmiṃ kira samaye laṃkāyaṃ duṭṭhagāmiṇīabhayo nāma rājā rajjaṃ kāresi tadā tassa tisso nāmeko culupaṭṭhāko abbhantarīyanigelañcālānañcammaṃ karoti tadā rañño kaṇḍulo nāmavāraṇo nigalañca ālānañca bhinditvā pācīnapassaṃ gantvā vanaṃ pavisitvā mahānijjharavihāraṃ jinditvā bhinditvā khādante anukkameva mahānijjharavihāraṃ gantvā tesu tesu ṭhānesu rukkhamulikasuññāgārikādayo yuttayoge kadhānaṅgadhare bhikkhu disvā pasannamānaso tesaṃ phalāphalādayo āharitvā upaṭṭhānaṃ karonto tattheva vihāsi rājā pana taṃ hatthinaṃ gataṭṭhānaṃ upaparikkhāpento adisvā cattāro amacce catuddisaṃ pesento culupaṭṭhāka tissaṃmaccaṃ pācinapassaṃ pesesi sesadisāsu gatāhatthiṃ na passiṃsu so panesa amacco gāmanigamaparamparāya vicaranto anukkamena tameva vihāraṃ sampāpuṇi yaṃ pana so vihāraṃ sampāpuṇi tasmiṃ vihāre-

Tahiṃ tahiṃ rukkhamūle nisinnā rukkhamūlikā,
Bhāventi bhāvanā yattha vihāropavane subhe.

Tasmiṃ tasmiṃ vihārasmiṃ abbhokāsikabhikkhavo,
Suññāgārebhiramantī gahetvā bhāvanaṃ subhaṃ.

[SL Page 030] [\x 30/]

Ekacārikahatthi'ca maṇivammena vammitā,
Kasiṇādayo vibhāventā ramantibuddhaputtā.

Yattha sosāmaraṇasaññino,
Sane'bhiramanti hi.
Buddhaputtā mahānāgā niccaṃ maraṇasaññino,

Mettākaruṇasambuddhasāvakā.
Ntā piṇḍapātikā,
Ramanti te vihārasmiṃ yattha sambuddhasāvakā.

Nesajbuddhānussatiādikaṃ.
Tvā tahiṃ tahiṃ,
Yahiṃbuddhasāsanakārakā,
Ti buddhānussatiādikaṃ.

Sīlavantā guṇavantā buddhasāsanakārakā,
Nivasanti yahiṃ tattha sampatto cūlatissako'ti.

So panāmacco vihāraṃ gantvābhikkhusaṅghaṃ vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi tato kaṇḍulo nāma vāraṇarājā tadā supakkaṃ kāraphalasahitaṃ kārasākhaṃ bhinditvā bhikkhunaṃ patigaṇhāpesi amacco taṃ disvā evarūpā kira kakkhaḷā pharusā manussamārakā tiracchānā'pi guṇavantānaṃ guṇe pasannā veyyāvaccaṃ karonti ime ca pana bhikkhū nānāvattehi samaṇakiccaṃ matthakaṃ pāsemmāsambuddhassanaṃ ca attano ca paccayā honti aho acintanīyo sammāsambuddhassa guṇānubhāvo'ti viparisuddhasīlinaṃ,
Tathāhi.

Appicchasantuṭṭhavivekakāminaṃ tapodhanānaṃ parisuddhasīlinaṃ,
Disvāna putaṃ madhuraṃ sabhāvaṃ na kassa cittassakaroti pītinti.
Nijjharavihāro bhikkhusaṅghaṃ vanditvā rañño santikaṃ gantvā deva nijjharavihāre bhikkhunā veyyaṃvaccaṃ karonto hatthināgo mayā diṭṭhoti kathesi taṃ sutvā rājā tvameva bhaṇe taṃ hatthiṃ gahetvā āgacchā'ti niyojesi tato so sādhūti, sampaṭicchitvā saṅghassa bahūsakkharānīsaddhiṃpetvā vihāraṃ gantvā supakkaṃ kārapakkaṃ apasannamānaso sakkharāhi saddhiṃ madditvā pānīyaṃ katvā bhikkhūbhojetvā pasannamānaso hatthiṃgahetvā nagarameva agamāsi so pana etambaviṭṭhīnāmammaṃ katvā tato cuto imasmiṃ yeva laṅkādīpe uttarapasse ambaviṭṭhīnāma gāme evuddhimanvāyagahe nibbatti mātāpitasaddhiṃnassa tissotveva nāmamakaṃsu so vuddhimanvāya patirūpikāya kumārikā saddhiṃ saṃvasanto nacireneva gharāvāse ukkaṇṭhito vihāraṃ gantvā bhikkhūnaṃ cittaṃ samārādhetvā pabbajitvā tisso'ti pākaṭo paṭipattisāro paṭivasati tato so aparasaddhiṃ jayamahā bodhiṃ vandanatthāya gacabhiruhi bhikkhuhi ca upāsaka upasikā janehi saddhiṃ nāvaṃ

[SL Page 031] [\x 31/]

Abhiruhi tato tesaṃ nāvāya gacchantānaṃ udakaṃ parikkhaya magamāsī tadā so bhikkhū pipāsito pānīyaṃ pariyesitvā alabhanto pipāsaṃ adhivāsetumasakkonto pattaṃ otāretvā samuddodakaṃ gahetvā pātuṃ ārabhī tasmiṃ yeva khaṇetaṃ khārodakaṃ parivattetvā tassa puññānubhāvena madhurarasaṃsakkharodakaṃ ahosi-hontī cettha,
Aho acchariyaṃ etaṃ abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ,
Appassa paladdhommassa ānubhāvamahantatā.

Atīte bhikkhusaṅghassa datvāna sakkharodakaṃ,
Laddho so dadhipāniyaṃ madhuraṃ parivattītanti.

Tato so bhikkhū pānīyaṃakkhayañcatvā nāvāya sabbesaṃ adāsi taṃ hoti dibbapānīyasadisaṃ rasavantaṃ ojavantaṃ akkhayañca ahosi sabbe'pi kho te mahājanā mahābodhiṃ vandituṃ gamanakāle'pi āgamanadvādasayojanikokaṇakavimāniṃse tato yāvatāyukaṃ puññāni katvā kālakato devaloke dvādasayojanike kaṇakavimāne nibbattitvā accharāsahassaparivuto mahantaṃ dibbasampatti manubhavitassa pana sakkharodakaṃ devamanussalokepi niccaṃ avijahitameva uppajjati tasmā devalokepi tesu tesu ṭhānesu dibbapānīyaṃ vāṭiyopurā hutvā tiṭṭhanti āgatāgatā devā tato pānīyaṃ pivitvā naccantā gāyantā kīḷantā attano attano bhavanampi pānīyaṃ nentī evarūpaṃ ānubhāvasampannaṃ pānīyaṃ ahosīti.

Pānīyamattena'pi keci loke evaṃ mahantaṃ vibhavaṃlabhantī,
Bahuppadānassa narassa loke vadeyya ko nāma mahāvipākaṃ.

Cūlatissa vatasaddhātissamahārājassakāle-----------

Tissāya vatthūmhi amuṇḍagutto kathā.

Saddhātissamahārājassakāle rohaṇa janapade tissambatitthanāmagāme muṇḍagutto nāma eko duggato ahosisaṭṭhikahāpaṇamattaṃssā nāma sā'pi tādisikāyeva te dukkhena kasirena tattha jīvantā parato saṭṭhikahāpaṇamattaṃ iṇaṃ gahetvā taṃ dātumasakkontā yācatā iṇato muttī tāva tassa gehe dāsakammaṃ karontā vītināmenti tasmiṃ samaye gāmavāsikā bahūsaṅghe nimantetvā dānaṃ dentā sīlaṃ rakkhantā puññakammaniratā viharanti atha te jayampatikā'pi sabbe dānaṃ kiñci kevalaṃ mayaṃ

Mahāduggatājātā

Meva dukiñcitā dānaṃ dātuṃ na sakkoma pubbe kiñci akatattā idāni mahāduggatājātā idāni'pi kiñci akatvā anāgate'pi evarūpā bhavianekasūpavyañjaneni upāyena dāsaddhiṃtuṃ vaṭṭatīti mantesuṃ athassā sāmiko bhadde gāmavāsikā anekasūpavyañjanena gorasena ca saddhiṃ dānaṃ denti mayaṃ kathā demā'ti varatarantiyi sā pana ajja sve marananti na paññāyati yaṃ lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā dinnaṃ hoti tameva varataranti vadanti evamāha.

Ajjeva kiccaṃ ātappaṃ ko jaññā maraṇaṃ suve,
Na hi no saṅgarantena mahāsenena maccunā.

Tasmātaṃ sāmi lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā'pi missakataṇḍulabhattena saṅghassa khaṇo ve mā upasaddhiṃ.

Evaṃ vatvā puna divase attānaṃ kapaṇattā missakataṇḍulabhattena seditamattakārapaṇṇena buḍḍhapabbajitaṃpattaṃ pūretvā sīsena vahanti āsanasālaṃ ganpatiṭṭhāpesimahallakakāle pabbajitaṃ ekaṃ buḍḍhapabbajitaṃ vassaggena labhitvā tassa bhikkhuno patte patiṭṭhāpesi so'pi mahallako bhattaṃ disvā va domanasso kujjhitvā taṃ bhattaṃ gahetvā suṇakhadoṇiyaṃ pakkhipi aho mohassa phalaṃtathāhi.

Ucitaṃ nocitaṃ etaṃ nevajānanti mohitā,
Kātabbañca na kātabbaṃ kāraṇākāraṇaṃ tathā.

Passanti ihalokaṃ te na te passanti āyatiṃ
Na passantā tathā mohā garahā tena muccare.

Evaṃ anatthado moho aniṭṭhaphalado sadā,
Sabbesaṃ pana sattānaṃ manasmiṃ neva vattatū'ti.

Tato sā upāsikā taṃ disvā domanassappattā gehaṃ gantvā socantī nipajji atha'ssā sāmiko araññato āgantvā taṃ disvā kiṃbhadde aphāsukanti pucchi sā sāmikena nibandhitvā pucchitā sabbantaṃ kāraṇaṃ kathesi taṃ sutvā so anattamano bhadde kiṃ karissāma amhākaṃ yevesadoso iminā khaṇasamavāyena yadino patiṭṭhaṃ na karissāma amhākaṃ yeva parihāni hoti tasmā dānaṃ dātabbamevā'ti vatvā te ubhopi ekaṃ issarakulaṃ gantvā attano puttaṃ agghāpetvā tassa kulassa datvā aṭṭhakahāpaduhanakāle ekaṃ dhenu aggahesuṃ sā taṃ divasameva ekā vacchaṃ vijadvenālimattaṃ sā tesā dhenuyā khīrā duhanakāle dānajjhāsayānubhāvamāgamma

[SL Page 033] [\x 33/]

Dvenālimattaṃ telameva adāsi atha te telaṃ gahetvā dānaṃ sampādetvā bhikkhūnaṃ dānamadaṃsru tato sā dutiya divasato paṭṭhāya purebhattaṃ cattāri pacaladdhacatassottārī'ti niccaṃ aṭṭhanālimattaṃ sugandhasappimeva deti katoladdhenayampatikā purebhatte laddhacatasso nāliyo gahetvā bhikkhūnaṃ sappibhattaṃ denti pacchābhatte laddhena dīpapūjaṃ karonti bhikkhūnaṃ bhesajjatthāya'pi denti evaṃ kāle gacchante tasmiṃ kira gāme vasanto eko rājapuriso tesaṃ sappilābhaṃ sutvā mayhampi bhaṇe sapaparibhuñjāmathaladdhaniyāmensa pesesi te taṃ manussānaṃ kathaṃ sutvā evamāhaṃsu mayamkiñcinto sappiṃ na paribhuñjāma laddhaniyāmena bhikkhusaṅghassa dānaṃsutvāpapūjādiṃ karomā'ti tato kiñci nādaṃsu tato peribhuñjathariso pesitapurisānaṃ santikā taṃ kathaṃ sutvā are'dāni tumhe rājārahaṃ gorasamuṇḍaguttovā paribhuñjatha rañño kathetvā sappikiñcīmha khādāpessāmī'ti tajjento bhāyāpesi tato muṇḍagutto bhariyaṃ āha mā bhadde manussānaṃ yaṃ kiñcī bhayaṃ uppajjamānaṃ asappuriseyeva nissāya uppajjatī'ti eso moghapuriso rañño vatvā amhākaṃ dānassantarāyaṃ kareyya netaṃ patirūpaṃ tassa aḍḍhanālimattaṃ telaṃ demā'ti vatvā niccaṃ aḍḍhanālimattaṃ telaṃ denti athāparabhāge so rājapuriso rājupaṭṭhānaṃ agamāsi tassa gatabhāvaṃ ñatvā te tassa telaṃ nādaṃsu atha so rājupaṭṭhānaṃ āgantvā bhattadaṇḍenajapahaṭā'sivisoviyaparāpesi bhariyāssa sāmi tumhe gatakālato paṭṭhāya sappi nādaṃsū'ti āha taṃ sutvā daṇḍena pahaṭā'sivisoviya kujjhi tathāhi asappurisā aṭṭhāneyenarādhamabhūjaṅgamā'ti.
Ttaṃ

Kujjhanti bhīmā bhujagā sati hetumhi kāraṇe,
Asante'pi ca kujjhantavalañjatī'tijaṅgamā'ti.

Tato so rañño santikaṃ gantvā deva rājārahaṃ bhaṇḍaṃ eko saṅgopetvā sayaṃ valañjatī'ti āha rāsaddhiṃppurisavacanena tasseva maggaṃ paṭipajjento tena hi bhaṇe ekameva ābhiṇḍantonetaṃ ayuttaṃsaddhiṃmava tāya saddhiṃ kapilagāvīnaṃ sataṃ ānehīti niyojesi so'pi gāmanigamajanapaseddhiṃbhiṇḍanto tāya dhenuyā saddhiṃ dhenusataṃ gahetvā rañño dassesi atha dhealaṅkaritvā sabhariyo dhenuyā saddhiṃ yeva agamāsi rājā taṃ dhenuṃ ānāpetvā attano deviṃ sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā telaṃ dhopakkosathātiviyādhovanakāle ekatelabindumattampithanatealaṅkaritvā[ge 034]

Nāgañji atha rājā dhenusāminiṃ pakkosathāti pakkosāpetvā tampahonniladvorehi alaṅkaritvā telaṃ dhovā'ti āha sā'pi sādhu seddhaṃti vatvā dhenuyā adhotadivasāni bahūni honni dve tayo koḷambe āharāpethā'ti āharāpetcāṭipūraṃnā saddhaṃ āvajjetvā dhenuyā thane aggahesi athassā hatthena pahaṭamattā thanā sayameva telaṃ pagghariṃsu sā cāṭipūraṃ telaṃ rañño dassesi rājā telaṃ oloketvā ettakaṃ kālaṃ iminā sappinā kiṃ akāsīti sā attano dhenulābhañca velaṃjituṃkhusaṃghatthāya dānañca dhenuyā ānītakāraṇañca sabbaṃ kathesi taṃ sutvā rājā eyaṃ satasaddhābalaṃppiṃ amhehi valaṃjituṃ nasakkā'ti vatvā nagare ca pañcamahāvāse bhikkhusaṃghañca sannipātāpetvā tassā saddhābalaṃ pakāsetvā sappiṃ saṃghassa dāpesi tato dhenusāminiṃ pakkosāpetvā taṃ janapadaṃ tassā yeva datvā bhedakārakampi rājapurisaṃ tassā yeva dāsaṃ katvā adāsi tato te jayampatikā tasmiṃsaddhaṃ janapade vasantā yāvajīvaṃ kusalakammaṃ katvā devalokameva agamaṃsū'tisaddhā.
Vaṃ narā appadhanā daḷiddā vaḍḍhetva saddhaṃ ratanattayamhi,
Labhantisampattimanūnamaggaṃ vaḍḍhetha tasmā ratanesu saddhā.

Tissāya vatchagāmadvāreṃ.
----------------

Ariyagālatissassa vatthumhi ayamānupubbikathā

So kira atīte rohaṇajanapade chagāmadvāre aññatarasmiṃ kulagehe nipaṭṭhāyatitvā vayappatto ahosi so kirekadājagāma bodhiyaṅgaṇaṃ gantvā bodhiñca bhikkhusaṅghañca vanditvā tato paṭṭhāya niccameva bodhiyaṅgeṇa vālukaṃ okiranto mālake mattikākammaṃ karonto pupphapūjaṃ karonto bodhiṃ gandhapānīyena siñcanto gamaṅgalavīthiyaṃlikaṃ karonto dānaṃ dadanto bahūni puññakammāni upacinitvā tato cuto tasmiṃyeva rohaṇe mahāgāme maṅgalavīthiyaṃ mahādhanadevaṃ nāma issaraṃ paṭiccatassa bhariyāya kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi so gabbhaparipākamatvāya mātukucchito nikkhami mātāpitaro panassa tibeddhasāsanoma makaṃsu athāparabhāge taṃ catupañcavassikāle kīlanasīlatāyassa keḷīpañcavassāni vohariṃsu tato so aparabhāge buddhasāsane pasanno thabbhamitukāmoke pabbajitvā paṭipattiṃ pūrento pañcavassasaddhenasi tato so sāsanapaṭipattiṃ pūretu masakkonto thabbhamitukāmo ahosi-bhavacakkhusotādidvārāni[Page 035]

Saddhena kulattena pabbajitvasaddheninduruyasaṃvaraṃ.
Sasena pātimokkhaṃ casuddhājīvena cakkhusotādidvārāni rūpasaddādigocare,
Vāretabbaṃ sadā tena saddheninduruyasaṃvaraṃ.

Anesanaṃ pahatvāna suddhājīvena sabbadā,
Ājīvasīlaṃ pātabbaṃ jīvitaṃ viya attano.

Cattāro paccaye niccaṃ sevamānena yoniso,
Paccayasannissitaṃ sīlaṃ pāletabbaṃ sadādarā.

Etaṃ catubbidhaṃ sīlaṃ pūrayanto jinatrajo,
Saggāpavagga sampattima vassamanubhossati.
Yo rāgadosa mohehi apūrento anādarā,
Sīlesvālasiko hutvā nirayaṃ sopapajjati.

Dāyako so nato seti sayaṃ vā so na tussati,
Chavālātasamo hoti nindito hoti viññunā.

Tasmā taṃ paripūretu masakkontena bhikkhunaṃ
Nālimpitvāna mīḷhena gantabbaṃ satthusāsanā'ti.

Evaṃ ca pana so cintetvā senāsanaṃ saṃsāmetvā cīvarāni dhovitvā pattena saha saṃvidhāya ṭhapetvā niravajjasāṭakassa abhāvenanaggohutadveudakapaṭicchannena gaṅgāya patitvā gacchanto udakena vuyhamānaṃ dārukdārukkhandhaṃtvā taranto adhogaṅgaṃ gacchati tadā dve mātugāmā heṭṭhāgaṅgātitthe nahāyanta, gaṅgāsotena vuyhamānaṃ taṃ dārukkhandhaṃ dūrato ādve'pitaṃ disvā tāsu ekā etaṃ dārukkhandhaṃ saddhiṃti āha aparā yaṃ tasmiṃ vijjatītaṃ mayhanti āha tato taṃ samīpamūpagataṃ dve'pi janātarantā gahetvā taṃ dārukkhandhena saddhiṃ tīraṃ pāpesuṃ atha tāsu tasmiṃ vijjamānaṃ mayhanti vuttā taṃ naggaṃ disvā sāṭakamassa āharissāmī'ti vatvā attano gehamagamāsi tassā gakatāle itarā attanā nivatthavatthaṃ majjhena bhinditvā taṃ nivāsāpetvā mātāpitunnaṃ gehaṃ neāgatattāgaṅgātisso'tissa kulavaṃsaṃ pucchagaṅgātissoyeva bhāramakaṃsu sā pana nāmena sumanā nākiñcisi gāmavāsino taṃ gaṅgāya āgatattāgaṅgātisso'ti nāmamakaṃsu ayaṃ pana gaṅgātisso geha'māvasanto kasivaṇijjādisu yaṃ kiñci kammaṃ akaronto tattha tattha vicarati tasmā'ssa akammasilattā nikkammatisso'ti ālapanti atha sumanāya bhātubhagini ādayo saṅgamma mātāpitunnaṃ evamāhaṃsu sumanāya sāmiko nikkammasīlo geheye'va nisīdati kiṃ mayaṃ tassakammaṃkarissamā'ti

[SL Page 036] [\x 36/]

Atha te puttānaṃ saññāpanatthaṃ tissassa bahi gatakāle sumanaṃ pakkositvā evamāhaṃsu.

Kasiṃ cātha vaṇijjaṃ vā akatvā tava sāmiko,
Kulaṃ vaṃsaṃ patiṭṭheti kathaṃ nikkamma sīlako

Puttadārehi ñātīhi kulaṃ vaḍḍhetumicchatā,
Sabbadā nālaso hutvā vatthabbaṃ sabbakammasu.

Khettavatthūsu dāsesu gomahisesuvanesu ca,
Nālaso pūjato hoti sajane parijanehiso

Sītuṇhādimacintento sahanto kāyikaṃ dukhaṃ,
Kālākālaṃ samaññāya kātabbaṃ viriyaṃ sadā

Tathā vaṇijjakamme hi sippuggahaṇadhāraṇe,
Atandite kattabbaṃ amaranto va sabbadā'ti.

Evañca pana vatvā tassā nālimattaṃ taṇḍulañca ekaṃ bhājanaṃ ca datvā ajjādiṃ katvā tumhe visraṃ vasatha amhākaṃ gehe na vasathā'ti vatvā pesesuṃ tathāhi:-

Mātā pitā ca bhātā ca puttadārā ca ñātakā,
Daḷiddaṃ neva kāmenti evaṃ lokesu dhammatā.
Akulīno'pi ce bhogī sadhanī vātha so pabhū,
Taṃ ve sabbe upāsanti evaṃ lokesu dhammatā'ti.

Tato sumanā taṃ gahetvā nimmānusake ekasmiṃ gehe assūni pavattayamānā rodenti nisīdi tato nikkammatisse, attano gataṭṭhānato āgantvā rodamānaṃ bhariyaṃ disvā kiṃ bhadde rodasī'ti pucchi sā mātāpitūhi vuttaṃ sabbaṃ vatvā viyojitabhāvaṃ kathesi taṃ sutvā amhākaṃ visuṃ karontā kiṃ datvā akaṃsū'ti ekaṃ taṇḍulanāliñca padvanabhājanañca adaṃsū'ti vutte so taṃ sutvā mā tvaṃ bhadde cintesi mayaṃ yena kenaci upāyena jīvissāma api ca bhadde mayaṃ visuṃ jātakālato paṭṭhāya bhikkhusaṅghassa kiñci'pi adatvā na paribhuṃjissāmā'ti vatvā sayaṃ mahāvihāraṃ gantvā ekaṃ salākaṃ chindopetvā āgantvā bhariyaṃ āmantetvā bhadde yāvāhaṃ āgacchāmi tāva iṇaṃ gahetvā'pi yena kenaci upāyena appamattā hutvā ayyānaṃ dānaṃ dadeyyāsī'ti vatvā sayaṃ bhatiyā kammaṃ gavesanto agamāsi tadā panassa pituno mahādhanadevassa sahāyo candasuriyonāma eko raṭṭhikaputto cittasarakkhettato pañcasatakarīsa mattiṃ labhitvā yassaṃ kāresi taṃ tadā pakkaṃ nikkammatisso bhatiyā

[SL Page 037] [\x 37/]

Kammaṃ gavesanto tassa raṭṭhikassa gehaṃ gantvā taṃ addisaraṭṭhiko taṃ disvā kimatthāya āgatosī'ti pucchi bhatiyā lācanakammaṃ pariyesamāno āgatomhi'ti vutte raṭṭhiko taṃ oloketvā tāta tvaṃ sahatthena kammaṃ akatapubbo kiṃ tvaṃ lāyituṃ sakkhissasī'ti āha tena lāyissāmī'ti vutte tava viriyaṃ na jānāmi'ti na sampaṭicchi atha tisso tena hi mama viriyaṃ passathā'ti lācanaṃ gahetvā khettaṃ otaritvā purebhattameva taṃ pañcasatakarīsamattaṃ lāyi taṃ disvā raṭṭhiko acchariyappatto tassa tussitvā attano ābhatabhattabhājanāni ca dāsadāsiyo'ca adāsi tato tisso sabbaṃ taṃ khettaṃ sayameva rāsiṃ katvā madditvā palālaṃ uddharitvā sayameva poṭhetvā mahantaṃ vihirāsiṃ akāsi tato raṭṭhiko tassa purisassa viriyākāraṃ passitvā atippasanno tasmiṃ khette sabbantaṃ dhaññaṃ tasseva adāsi tisso tato paṭṭhāya bhikkhūnaṃ aṭṭhasalākabhattaṃ deti dadamāno pana udakaloṇamattena asappāyaṃ deti tasmāssa bhikkhu udakaloṇatisso'ti vohariṃsu tesaṃ pana bhikkhunaṃ buḍḍhapabbajitā mahallakā yebhuyyena taṃ bhattaṃ gahetvā sunakhadoṇiye yeva pakkhipanti tato udakaloṇatisso bhikkhūnaṃ taṃ kiriyaṃ disvā tato paṭṭhāya soḷasa khīrasalāka bhattaṃ paṭṭhapesi tasmā'ssa bhikkhu khirabhattatisso'ti nāma makaṃsu tato tesaṃ bhikkhūnaṃ cirakālaṃ khīrabhattameva bhuñjantānaṃ aruci uppajji tena khīrabhatte na cittaṃ na pasādeti atha khīrabhattattatisso taṃ kāraṇaṃ ñatvā dhenusataṃlabhitvā attano saddhaṃ āvajjetvā thane aggahesi sugandhasappimeva pagghari so tato paṭṭhāya soḷasannaṃ bhikkhunaṃ telullopakaṃ nāma bhattaṃ adāsi tatotassa kalyāṇabhattatisso'ti nāmaṃ ahosi tato kalyāṇabhattatisso anupubbena dānaṃ vaḍḍhento pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ nibaddhameva telullopakaṃdānaṃ deti so panekadivasaṃ bhikkhusaṅghassa mayā kandamūladānaṃ adinnapubbanti cintetvā bahū manusse gahetvā kumbūlapabbatamāruyha kandamūlaṃ khaṇanto saṭṭhi nidhikumhiyo disvā sakagehe nidhāpetvā tato paraṃ atirekataraṃ dānaṃ dento paṭivasati tasmiṃ samaye anurādhapurato pañcasatabhikkhu tattha tattha bodhipaṭimādayo vandantā anukkamena mahāgāmaṃ agamaṃsutato kalyāṇabhattitisso te disvā somanassappatto nimantetvā mahādānaṃ datvā bhuttānumodanāvasāne kuto āgatattha ayyā'ti pucchi te anurādhapurato āgatamha upāsakā'ti vadiṃsu so bhante etarahi katarasmiṃ ṭhāne bahu bhikkhū upavasantī'ti pucchi atha kho te

[SL Page 038] [\x 38/]

Bhikkhu mārisa idāni laṅkādīpe cetiyambavihāre anurādhapure nāgadīpe cā'ti imesu tīsu ṭhānesu anekasatabhikkhu upavasantī'ti āhaṃsu tesaṃ taṃ sutvā somanasso tattha gantvā mayā dānaṃ dātuṃ vaṭṭatī'ti cintetvā paṭhamaṃ cetiyambavihāraṃ gantvā tattha bhikkhunaṃ dānaṃ datvā tato anurādhapure pañcamahāvāse anekasahassānaṃ bhikkhūnaṃ dānaṃ datvā raññova paṇṇākāraṃ datvā tena anuggahīto nāgadīpaṃ gantvā tattha bhikkhunaṃ mahādānaṃ datvā tato nikkhamma ariyagālatitthe paṭivasati tadā so attano mātugāmaṃ āmantetvā bhadde bhikkhusaṅghassa dānavaṭṭaṃ anupacchindanti dānaṃ dehi ahaṃ gaṃgāya ito cito orimapārimatīraṃpāpento puññaṃ pasavāmī'ti ovaditvā sayaṃ manusse nāvāya tīraṃ pāpento divasaṃ vītināmeti-taṃ ariyagālatitthe niyuttattā tassa ariyagālatisso'ti nāmamakaṃsu evaṃ taṃ tena puññakammena vītināmentai sakko tassa saddhābalaṃ jānanto'pi taṃ vīmaṃsitukāmo mahallaka brāhmaṇavaṇṇena āgantvā nāvāya nisīdi ariyagālatisso taṃ gahetvā pājento paratīrasamīpaṃ pāpuṇi atha brāhmaṇo bho kattarayaṭṭhiṃ na sarinti āha so puna pājetvā taṃ gahetvā āgañji puna pādabbhañjana telanāliṃ na sarinti vutte punagantvātampi ānesi evaṃ so yaṃ yaṃ vadati taṃ taṃ āharanto manaṃ nappadūsitvā aparāparaṃ saṃsaranto sakko evaṃ taṃ vīmaṃsitvā tassa saddhāya niccalabhāvaṃ ñatvā santuṭṭho attānaṃvijahitvā ākāse attano sakkavilāsena ṭhatvā ovaditvā ariyagālasamīpe ekasmiṃ sare bahu sayañjātasālivīhayo māpetvā sattaratanehi tassa gharaṃ pūretvā appamādena ovaditvā devalokameva agamāsi tato ariyagālatisso hiraññasuvaṇṇaṃgharamāvasanto anekavidhaṃ dānādi puññaṃ karonto tattheva paṭivasati-athāparabhāge piyaṅgudīpavāsi bhikkhusaṅgho ekadā ekattha sannipatitvā nisinnā evaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ idāni dasayojanasahassesu jambudīpesu kattha kho manussā saddhāvantā'ti atha tesaṃ bhikkhunaṃ antare satisambodhitthero etarahi sīhaladīpavāsino saddhāsampanno'ti āha yonakarājaputto mahābuddharakkhitatthero yonakaraṭṭhavāsinosaddhāvantā'ti āha taṃ sutvā bhikkhusaṅgho ajjeva taṃ kāraṇaṃ vimaṃsissāmā'ti te thereyeva taṃ taṃ raṭṭhaṃ pesesuṃ tesu buddharakkhitatthero upakaṭṭhāya velāya yonakalokaṃ agamāsi satisambodhitthero pana laṅkāyaṃ ariyagālatissassa

[SL Page 039] [\x 39/]

Gehadvāraṃ sampāpuṇi tadā kira ariyagālatissassa bhariyā sumanā nāma sā dvādasannaṃ bhikkhusahassānaṃ dasasu vāresu dānaṃ datvā attano dānaṃ āvajjamānā cullamañcake nisīdi.

Idañcidañca kho ajja dinnamme cīvarādikaṃ,
Sukhumaṃ sukhasamphassaṃ mañca pīṭhādikaṃ tathā.

Madhurehi annapānehi khajjabhojjehi tappito,
Tambulamukhavāsādi bhesajjehi ca sādhukaṃ.

Ito'dhikaṃ kathaṃ sve'haṃ sampādetvāna sādhukaṃ,
Dassāmī'ti vicārenti acchi dāsigaṇehi sā'ti.

Evaṃ nisinnā sampattaṃ theraṃ disvā kālaṃ oloketvā na sakkā'dānibhattaṃ pacitvā dātunti turita turitā telakapallakaṃ uddhānā ārepetvā sugandhasappiṃ pakkhipitvā bilaṅgabhājane sitthaṃ parissācetvā dhovitvā sappīhi bhajjitvā tattha catumadhuraṃ pakkhipitvā dibbabhojanamiva pattaṃ pūretvā vatthacumbaṭake ṭhapetvā therassa upanāmesi thero tassā pasādasaṃvaḍḍhanatthāya pattaṃ bhagini ākāse vissajjehī'ti āha sā bhayena na vissajjesi therena tava saddhāguṇaṃ āvajjetvā vissajjehi'ti vutte sā tathā katvā ākāse pattaṃ vissajjesi thero imaṃ bhattaṃ paribhuñjante bhikkhū esā passatū ti adhiṭṭhāya buddharakkhitatthere anāgate yeva paṭhamaṃ gantvā bhikkhūnaṃ patte piṇḍapātaṃ datvā bhojesi sā bhuñjante bhikkhu disvā uppannasomanassā sādhukāraṃ dadantī gehaṃ gantvā sāmike āgate tassa attanā ca therena ca kataṃ sabbaṃ kathesi so taṃ sutvā atīva pasanno ahosi evaṃ acchariyāvahaṃ puññakammaṃ upaciṇanto aparabhāge maraṇamañcaparāyano ahosi-tathāhi, puññavantānaṃ maraṇavedanā na hoti suttappabuddhoviya icchitaṭṭhāne nibbattati-tenāhu poraṇā.

Katapuñño yadā maccuvegena adadito pana,
Phandanto sayito hoti sayane māraṇantike.

Yānissa tamhi samaye kalyāṇāni kathāni hi,
Tānissa tamhi samaye ajjholambanti mānasaṃ.

Tadā iṭṭha nimittāni anukūlāni dissare,
Aggayānavimānādi saggagāmissa jantuno.

Accharāgaṇa sasaghuṭṭhe accherasatamaṇḍite,
Vimānayāne disvāna hotitassa udaggatā.

[SL Page 040] [\x 40/]

Tadā so paramassāsaṃ labhate dāyako naro,
Vajitvā jiṇṇakaṃ sālaṃ pāsādārohaṇe viya.

Sukataṃ vata kalyāṇaṃ bhīruttāṇaṃ kataṃ mayā,
Uḷāraṃ anubhossāmi sagge kusalajaṃ phalaṃ.

Iti so sampahaṭṭhoca abhito sampamodito,
Sakena puññakammena accantamūpalālito.

Puññakammaratāvāsaṃ saggaṃ nīyyāti paṇḍito,
Amūḷhamaraṇaṃ tassa niyataṃ puññakammino'ti.

Evaṃ nipannassa tassa hi devatā'pi chadevalokato cha rathe ānetvā attano attano devaḷokaṃ vaṇṇesuṃ so taṃ sutvā saddhammassa sutapubbattā tusitapurato āhaṭarathaṃ ṭhapetvā itare gahetvā gacchathā'ti āha taṃ sutvā tassāsanne ṭhitā sumanā kiṃ sāmi ettakaṃ kusalaṃ katvā iti maraṇāsanne vilāpaṃ karohī'ti tisso taṃ sutvā ahaṃ bhadde vilāpaṃ na karomi devaloke devatā cha rathe ānesuṃ ahaṃ tehi saddhiṃ sallapāmī'ti āha taṃ sutvā sumanā nāhaṃ taṃ passāmi kuhinti puṭṭho pupphadāmaṃ āharāpetvā ākāse khipāpesi taṃ gantvā rathasīse olambi taṃ disvā sumanā sayaṃ gabbhaṃ pavisitvā sayanāgatā nāsikāvātaṃ sannirumbhitvā kālakatā sāmikassa paṭhamataraṃ gantvā rathe pāturahosi sā tattha ṭhitā sāmikassa sāsanaṃ pesentī evamāha.

Kiṃ virāyasī tattheva nissāre mānuse bhave,
Gahetvā asuciṃ pūtiṃ dehaṃ kimikulālayaṃ.

Āgacchathāsu etthedaṃ sukhaṃ deva siriṃ caraṃ,
Ahamāgatā pure yeva tusitaṃ yāmi dāni bho'ti.

Taṃ sutvā so'pi kālakiriyaṃ katvā tasmiṃ yeva rathe nibbatti te ubho pi samaggā sammodamānā devaparisāya parivutā mahājane olokente yeva tusitapuraṃ agamaṃsūti.

Paramacaritametaṃ dhīmatānaṃ viditvā
Divimanujasukhaṃ vā nibbutiṃ patthayantā,
Dadatha vimalasīle buddhaputtesu dānaṃ
Suratarusadisaṃ bho kāmadaṃ ābhavaggaṃ'ti.

Ariyagālatissassa vatthuṃ chaṭṭhaṃ.
---------------------

Gāmadārikāya vatthumhi ayamānupubbikathā.

Laṅkāyaṃ kira dakkhiṇapassebrahmacolaṃ nāma gāmaṃ ahosī tattha manussā mahantaṃ vatthuṃ kasitvā tattha māsevapiṃsu tato temāse

[SL Page 041] [\x 41/]
Pakkakāle māse luñcissāmā'ti pānīyaṃ gahetvā mahānidāghe vattamāne tattha agamaṃsu tasmiṃ samaye eko gāmavāsiko bhikakhu pipāsābhibhuto manussānaṃ santikaṃ agamāsi ettha pānīyaṃ labhissāmī'ti tadā ekā gāmadārikā kilantindriyaṃ pipāsābhibhutaṃ bhikkhuṃ disvā uppannasaddhā manussānaṃ ajānāpetvā ghaṭeṭhapitaṃ pāniyaṃ gahetvā tassa bhikkhuno datvā tattha attamanā cittaṃ pasādetvā gacchantaṃ theraṃ vandamānā aṭṭhāsi atha māse luñcantā āgamma ghaṭe pāniyaṃ adisvā pānīyaṃ kena gahitanti pucchiṃsu sā sāmi mayā gahetvā pipāsitassa ekassa bhikkhuno dinnanti āha tadā manussā taṃ sutvā pipāsitānaṃ no pātumānitaṃ pānīyaṃ amhe ajānāpetvā bhikkhusaṅghassa sayaṃ adāsī'ti aho etissā saddhā'ti paribhavitvā kuddhā mayaṃ cā tātapehi sussantā māse luñcantā pipāsitamha sīghaṃ no pānīyaṃ āharā'ti tāya saddhiṃ kalahaṃ akaṃsu atha sā tesaṃ akkosante'pi paribhāsante'pi asaṃkuddhā dānasomanassaṃ manasikaronti ghaṭaṃ gahetvā tesaṃ pānīyaṃ āharissāmī'ti ṭhitā attano saddhaṃ āvajjetvā māsakkhettaṃ olokesi tassā saddhābalamāgamma mahāpaṭhaviṃ bhinditvā maṇivaṇṇaṃ mahantaṃ udakabubbulaṃ upaṭṭhāya paṭhaviyaṃ pattharitvā pavatti aho tassā saddhāmahantā bhikkhussa pānīyamattaṃ datvā tadaheva akkhayaṃ pānīyaṃ labhi-bhavantettha.
Saddhāva mūlaṃ dānassa saddhāmūlā bhi sampadā,
Saddhena katamappampi dānaṃ hoti akālikaṃ.

Dānaṃ nidānaṃ saggassa nidhānaṃ anugāmikaṃ,
Sabbalokavasikāraṃ mantaṃ taṃ paramosadhaṃ.

Āpadāsu sahāyo taṃ kāmado maṇimuttamo,
Dānaṃ bhaddaghaṭo kāmaṃ dānaṃ ve surapādapaṃ.

Pānīyamattaṃ saddhāya datvānesā kumārikā,
Muhutteneva sā'lattha akkhayaṃ sītalodakaṃ.

Dātabbaṃ hi sadā dānaṃ uttamādhamamajjhime,
Ādimajjhāvasānamhi saddhaṃva purato kare'ti.

Tato sā kumārikā sandamānaudakaṃ disvā tuṭṭhamānasā yathākāmaṃ nahātvā pānīyaṃ pivitvā ekaṃ pānīyaghaṭaṃ ādāya pipāsitānaṃ manussānaṃ pānīyaṃ adāsi tampana tathāvidhampi udakakkhandhaṃ aññe napassanti esā evapassati tasmā sā punappuna tattha gantvā nahāyati pānīyaṃ pivati ghaṭena udakamāharitvā

[SL Page 042] [\x 42/]

Manussānaṃ deti taṃ disvā manussā na no pubbe ettha pānīyaṃ diṭṭhaṃ kuto tvaṃ amma sinānapānaṃ karosi amhākampi taṃ dassehī'ti yāciṃsu sā tesaṃ taṃ kathaṃ sutvā muditamanā sace imaṃ udakaṃ mama puññānubhāvena nibbattaṃ taṃ sabbesaṃ manussānañca migasūkara vihaṅga mādīnañca paribhogayuttaṃ hutvā paññāyatū'ti adhiṭṭhāsi taṅkhaṇeyevassā saddhābalena taṃ vuyhamāna phenāvalībhaṅgamānatuṅgataraṅgamālā vikiṇṇajalakaṇikākiṇṇa sambhinna jalavegajanitanigghosaghositaṃ sandamānaṃ mahantaṃ udakakkhandhaṃ disvā acchariyabbhutacittā aho panimissā dānānisaṃsā sakkaccaṃ panesā sīlavantesu patiṭṭhāpesiti taṃ pasaṃsantā nahātvā pānīyaṃ pivitvā agamaṃsu athāparabhāge tattha manussā gāmaṃ nivesesuṃ tassa māsapiṭṭhigāmanti nāmaṃ ahosi pacchā tameva udakaṃ nissāya tattha mahantaṃ vihāraṃ kāresuṃ sā pana kumārikā yāvatāyukaṃ ṭhatvā puññakammaṃ katvā devaloke nibbatti tattha sā nānātarusaṇḍamaṇḍita uyyānañca vibhūsita pañcavaṇṇapadumasañchannaṃ madhurodakasampuṇṇa jalālaya samākulaṃ nekaccharāsahassasampavāditabherituriyanādasamākulaṃ naccantānanta devanāṭikākiṇṇaṃ dvādasayojanikaṃ devavimānaṃ nibbatti tassā puññapakāsanatthaṃ dibbodakaparipuṇṇaṃ ekaṃ suvaṇṇaghaṭaṃ tattheva nibbatti taṃ panassā gatagataṭṭhānaṃ gacchati dvīsu'pi devalokesu devatānaṃ paribhuñjantesu akkhayaṃ ahosī'ti.

Saddhāya evaṃ sujanā padānaṃ datvāna vindanti mahāvibhūtiṃ,
Sakkoti ko vattumasesayitvā abuddhasatto bahudāyakassā'ti.

Gāmadārikāya vatthuṃ sattamaṃ.
--------------------

Dhammāya vatthūmhi ayamānupubbikathā.

Sīhaladīpe lajjitissamahārāje rajjaṃ kārente rohaṇajanapade hiritimbilatissapabbatamahāvihāravāsīnaṃbhikkhācāraṭṭhāne sīvaṃ nāma gāmaṃ ahosi tatthekā kapaṇā dhammā nāma mātugāmo paresaṃ dārupaṇṇodakādīni āharantī vīhayo koṭṭenti palālaṃ vālentī khalaṃ puṇanti kicchena kasirena jīvikaṃ kappentī paṭivasati sā aparabhāge bhatiyā kammaṃ katvā dukkhena ekaṃ vatthaṃ uppādetvā evaṃ cintesi-tathāhi.

[SL Page 043] [\x 43/]

Rāganalena saṃdaḍḍhā dosarakkhasapīḷitā,
Mohena mucchitā hutvā saṃsāre saṃsariṃ ciraṃ.

Nākataṃ nu pure puññaṃ kiñci āyatikāraṇā,
Kataṃ nūna mayā pāpamappabhogassa kāraṇā.

Tasmāhaṃ paragehesu bhatiṃ katvāna kicchato,
Jīvissāmi sukhaṃ mayhaṃ nahāto paṭhavī yathā.

Buddhuppādo ayaṃ'dāni dhammo lokesu dippati,
Buddhaputtā ca lokasmiṃ vattanti guṇasāgarā.

Khaṇo kāmaṃ mayā laddho idānattaṃ na uddhare.
Saṃsāresu nimuggāhaṃ kadā sīsaṃ samukkhpe.

Dukkhenuppāditaṃ ekaṃ sāṭakaṃ mama vijjati,
Tena'dāni karissāmi patiṭṭhaṃ bhavasāgare.

Iti cintiya sā dhammā saṅghamuddissa taṃ tadā,
Adā saddhāya dānassa saddahanti mahapphalanti.

Tadā giritimbilatissapabbatavihāre pañcasatā bhikkhū vassaṃ upagamiṃsu tato bhikkhū sīvagāmaṃ bhikkhācāratthāya yebhuyyena upagacchanti tadā sā uppannasaddhaṃ ahāpetvā vatthaṃ gahetvā āsanasālaṃ gantvā ekassa bhikkhussa evamāha bhante imaṃ vatthaṃ ekasmiṃ vihāre bhikkhūnaṃ vassāvāsikaṃ katvā dassāmi tumhe tattha gantvā mama duggatabhāvañca idañca sāṭakaṃ dukkhena uppāditabhāvañca bhikkhunaṃ vatvā dethā'ti tassa vatthaṃ datvā paripuṇṇasomanassā agamāsī tato so taṃ vatthaṃ gahetvā vihāraṃ gantvā sannipatitānaṃ bhikkhūnaṃ tāya vuttavacanaṃ vatvā bhante imaṃ vatthaṃ paridahituṃ samatthassa dethā'ti bhikkhusaṅghassa vatthaṃ adāsi taṃ sutvā tesamantare eko bhikkhū mayhaṃ bhante tiṇṇaṃ māsānaṃ detha ahaṃ taṃ paridahissāmī'ti āha taṃ sutvā aparo mayhaṃ dvinnaṃ māsānaṃ detha eko mayhaṃ māsassa pakkhassa dasāhassa pañcāhassā'ti evaṃ kālaṃ hāpetvā kamena eko bhante mayhaṃ ekāhassa detha ahaṃ taṃ paridahissāmī'ti āha tato bhikkhū tassa taṃ sāṭakaṃ adaṃsu se taṃ vatthaṃ gahetvā dasā chinditvā sībbitvā kappabiṃduṃ datvā cīvaraṃ pārupitvā vaṅkamaṃ āruyha sattapadaṃ vītihārento gantvā avasāne kilesasattuṃ jinanto arahattaṃ patvā cīvaraṃ dhovitvā dutiyadivase bhikkhūnaṃ adāsi aparo'pi bhikkhū taṃ gahetvā tatheva arahā ahosī'ti eteneva upāyena tameva cīvaraṃ nissāya anto

[SL Page 044] [\x 44/]

Vasse yeva pañcasatā bhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsu * tato lajjitissamahārājā mahāpavāraṇadivase rājagehato nānāvirāga vatthāni gāhāpetvā vitānebandhathatoraṇe ussāpetha dhajapatākādayo bandhatha vihāraṃ alaṅkarothā'ti manusse niyojesi tato te vihāraṃ alaṅkariṃsu bhikkhū'pi vihāraṃ alaṅkarontā taṃ cīvaraṃ gahetvā ayaṃ bahunnaṃ bhikkhūnaṃ kilesaviddhaṃsanāya paccayo jāto'ti mālakadvāre dhajaṃ katvā ussāpesuṃ atha rājā vihāraṃ gantvā mālakadvāre ussāpitaṃ taṃ arahaddhajaṃ disvā mayā nānāvaṇṇāni vatthāni pesitāni yattha katthavi bandhitvā kasmā imaṃ nantakaṃ abhimukhe bandhiṃsū'ti ārāmike pucchite mahārāja ayyā attānaṃ upakārako ayanti bandhiṃsū'ti āhaṃsu raññā ko tesaṃ iminā upakāro'ti vutte mayaṃ deva najānāma ayyā eva jānantī'ti āhaṃsu atha rājā bhikkhusaṅghaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinno imaṃ bhante vatthaṃ saṅghassa bahūpakāranti vadanti kimassa kāraṇanti pucchi bhikkhu saṅgho mahārāja etaṃ vatthaṃ nissāya imasmiṃ antovasse pañcasatā bhikkhū arahattaṃ pattā tasmā bhikkhūnaṃ taṃ bahūpakāranti cīvare guṇaṃ vadanto āha-tenettha.

Makkhitaṃ malamuttehī apavidhaṃ pilotikaṃ,
Disvā isiddhajaṃ yattha karaṇīyo na'nādaro.

Pāpetvā pana taṃ khemaṃ vandamānena jantunā,
Ādaro eva kātabbo taṃ hoti arahaddhajaṃ.

Yoyaṃ so nantako rāja ussito arahaddhajo,
Paribhutto 'rahantehi tasmā so pūjānāraho'ti.

Evamādinā dhammaṃ desesi taṃ sutvā somanasso rājā kenetaṃ vatthaṃ dinnanni pucchi taṃ sutvā bhikkhū mahārāja sivagāme daḷiddekaṃ dhammā nāma mātugāmo atthi tāya dinnaṃ etanni āhaṃsu taṃ sutvā rājā taṃ pakkosāpetvā tassā bahuṃ sāpateyyaṃ datvā sivagāmaṃ tassā bhattagāmaṃ katvā adāsi tato paṭṭhāya so gāmo dhammasivagāmo nāma ahosi rājā'pi taṃ attano dhītuṭṭhāne ṭhapetvā mahantaṃ yasaṃ adāsi sā tato paṭṭhāya dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā āyupariyosāne gantvā devaloke nibbattī'ti.
---------------------------------------------? Vicāretabbaṃ.

[SL Page 045] [\x 45/]

Ahonubhāvaṃ kapaṇāya dinna vatthassa saṅghassa supesalassa,
Laddhaṃsi dhammā bhavabhogasampadaṃ bhikkhū'pi khīṇāsavataṃ gatāsunti.

Dhammāya vatthuṃ aṭṭhamaṃ.
-----------------

Kiñcisaṅghāya vatthūmhi ayamānupubbikathā.

Laṅkāyaṃ kira kākavaṇṇatissamahārājini rajjaṃ kārente anurādhapure saṅghonāma mahāmacco ahosi rājā tassa rohaṇe mahāgāmaṃ bhattagāmaṃ katvā adāsi so pana attano cullasaṅghaṃ nāma kaṇiṭṭhaṃ āmantetvā tvaṃ rañño pādamūliko hutvā upaṭṭhānaṃ karohī'ti rañño santike nivattetvā sayaṃ mahāgāmaṃ gantvā paṭivasati tadāssa ekā dhītā ahosi nāmena kiñcisaṅghā nāma uttamarūpadharā devaccharapaṭibhāgā tāya kira mātāpitaro supasatthaṃ uggaṇhāpetvā pacanakammaṃ uggaṇhāpesuṃ atha te tāya paṭhamapakkopakaraṇaṃ bhikkhusaṅghassa adaṃsu sā tato paṭṭhāya yebhuyyena saṃghassa bhattabyañjanāni pacitvā upaṭṭheti tenassā saṃghupaṭṭhāyikāti'pi voharanti aparabhāge saṃghāmacco janapadaṃ pīḷento vilopaṃ khādanto ullolaṃ karoti taṃ pavattiṃ manussā gantvā rañño kathesuṃ rājā taṃ sutvā tassa kaniṭṭhaṃ pakkosāpetvā bhātiko kira janapadaṃ saṃgaṇhanatthāya pesito idāni janapadaṃ pīletvā ullolaṃ karoti etamatthaṃ tava bhātu pesetvā vārehī'ti āha so taṃ sutvā bhātu santikaṃ sāsanampesento evamāha. -
Bhātuno me bhivādetvā pavattiṃ idha patthaṭaṃ,
Kathemi bhātu rājāno sevitabbā avañcayā.

Nimmitā viya rājāno caranti chahi bhūtale,
Yamādiccindumaccūhi kuveradahanehi ca.

Puññāpuññānurūpena saggāpāyaṃ yathā yamo,
Pāpeti satte rājā'pi tatheva yamasādiso.

Bodhetabbe pabodheti soseti sosanārahe,
Lokamālokaye bhānu rājā'pi bhānusādiso

Pattharaṃ disi sītaṃsu gahāliparicārito,
Lokaṃ toseta sītaṃsu vandaṃ'ca bhuvi bhupati.

Māretabbaṃ yathā maccu māreti adayāparo,
Maccu'ca jagatipālā naggahesuṃ asādhunaṃ.

Dhanadānena toseti sosetacchindanena taṃ,
Mittāmatte sadā evaṃ kuvero yeva bhupati.

[SL Page 046] [\x 46/]

Yathā dahati lokasmiṃ sabbabhūtāni pāvako,
Aggīva dahate rājā paduṭṭhaṃ sakalaṃ pajaṃ.

Ekamevaggi dahati naraṃ so dūrūpāsitaṃ
Kulaṃ dahati rājaggi sabandhaṃ savarācaraṃ.

Tiṭṭhanti keci taravo dahanā daḍḍhakānane,
Rājakopānalādaḍḍhā na tiṭṭhanti parādhino.

Dūreti nāvamantabbā rājāno dighabāhukā,
Gaṇhanti nabhasā daḷhaṃ dīsaṃ lokopapīḷitaṃ.

Mā paccantaṃ pīḷetha māvilumpatha gāmike,
Mā parassa haro bhotha mūlaṃ mā khaṇathattano.

Pakkhapātaṃ ca sappemi upakārī hitāvahaṃ,
Abhivaḍḍhanti rājāno yassadānādinā naranti.

Evaṃ ca pana vatvā kiṃ amhe'pi na oloketha appamattā hutvā janaṃ saṃgaṇhantā vasathā'ti sāsanaṃ pesesi so taṃ sutvā mama kaṇiṭṭho rañño ajjhāsayaṃ ñatvā sāsana sāsanaṃ pesesi rañño kuddhakālato paṭṭhāya amhehi idha vasituṃ na sakkā'ti sadhītaraṃ bhariyaṃ ca hatthasāre ca gahetvā palāyanto anupubbena nigrodhasālakhaṇḍaṃ pāpuṇi tattha so evaṃ cintesi ahampana rañño bhayena palāyissāmi puna taṃ daṭṭhuṃ na sakkā anurādhapuraṃ āgantvā malayaṃ gantvā yattha katthavi vasitvā jīvissāmī'ti etamatthaṃ attano bhariyaṃ vatvā tāya sampaṭicchite attano dhītuyā rūpasampadaṃ sallakkhetvā yadi no bhayaṃ uppajjati imaṃ nissāyeva uppajjatī'ti cintetvā bhadde kiñcisaṃghaṃ nissāya upari no bhayaṃ uppajjati yadi te ruccati taṃ pahāya gamissāmā'ti āha taṃ sutvā sā tumhe yaṃ icchatha taṃ karotha ahaṃ te manaṃ na bhindissāmī'ti āha atha so dhītaraṃ āmantetvā amma mayaṃ antogāmaṃ gantvā yāvāhāraṃ pariyesitvā āgacchāma tāvettha acchāti dhītaraṃ nivattetvā palāyiṃsu aho bhayappattānaṃ sattānaṃ lokepemanīyesu pemaṃ vā lobhanīyesu lobhaṃ vā parikkhayaṃ gacchati-tathāhi.

Tathāvidhesu dukkhesu uppannesu janā ime,
Pemaṃ jahanti puttānaṃ nakkakacchapasādisā'ti.

Tato tattha ṭhitaṃ kumārikaṃ gacchantā ca āgacchantāca disvā ayaṃ kumārikā abhirūpā sukumāḷā kimatthāyettha ṭhitā'ti vimbhitā upasaṅkamitvā amhehi saddhiṃ āgacchi ammā'ti vadanti sā tesaṃ kathaṃ sutvā mama mātāpitunnaṃ vacanaṃ na bhindissāmī'ti cintetvā tuṇhī hutvā tasmiṃ yeva aṭṭhāsi evaṃ ṭhānaṃ kappentiyā tassā

[SL Page 047] [\x 47/]

Sattadivasāni atikkantāni ettakaṃ kālaṃ nirāhāraṃva aṭṭhāsī tadā sakko devamanussesu cārikaṃ caranto taṃ tathā dhītaṃ disvā mahāguṇāyaṃ kumārikā vimaṃsissāmi nanti cintetvā abhirūpaṃ mānavakavaṇṇaṃ nimmiṇitvātassā santikamupagamma tāya saddhiṃ sallapanto evamāha.

Nīlavellītadhammillā phullupaṃkajakānanā,
Nīlāyatavisālakkhā tvamāsi nayanussavā.

Hemavalliva līlāya devakaññāva nandane,
Candalekhā viyākāse bhadde tvamidha tiṭṭhasi.

Kā vā tvaṃ kassa vā dhītā kuto tvami āgatā,
Kimatthāyettha aṭṭhāsi ko te bhattā manorame.

Yuvatiṃ yuvoca kāmeti yuvānaṃ yuvatī tathā,
Tvamabhadva bhaddedānidha samānamhīvaye ṭhitā.

Posemi bhariyantena tuvamajjatanā sadā,
Ahaṃ te pati hessāmi tuvaṃ me bhariyā bhavā'ti.

Taṃ sutvā kumārikā evamāha.

Yaṃ tvaṃ me bhaṇasī samma kāraṇaṃ viya dissati,
Na sobhantitthiyo loke purisābharaṇaṃ vinā.

Yasmā natthi dhavo tā tu vīdhavā'ti pavuccati,
Vidhavā sabbadukkhassa bhāgī bhavati sabbadā.

Mayhaṃ atthi pitā mātā mamevante nusāsayuṃ.
Yāvāyāma mayaṃ puratti tāva ettheva he hi'ti.

Mātāpitunnaṃ vacanaṃ na karontā narā idha,
Vināsaṃ idha lokesu yanti pecca'pi duggatiṃ.

Yadimātāpitā mayhaṃ anujānanti mānava,
Tathā te sagamo hoti neva ve bhavatu sagamo'ti

Atha sakko tassā kathaṃ sutvā tenahi hoti ativiya tvaṃ chātāsi imaṃ bhattaṃ bhuñjā'ti ekaṃ bhattapuṭaṃ tassā datvā agamāsi sā bhattaṃ gahetvā kālaṃ oloketvā purebhattaṃ tāvāyāti, ñatvā dānaṃ datvā bhujissāmī'ti kālaṃ ghosesi tato tatiya saddāvasāne cittalapabbatavihāre vasanto eko khīṇāsavo taṃ sutvā ākāsenā gantvā tassā'bhimukhe pāturahosi sā theraṃ disvā tuṭṭhamānasā padvapatiṭṭhitena vanditvā pattaṃ gahetvā bhattassa pūretvā therassa datvā thokaṃ tiṭṭhatha bhante'ti vatvā turitaturitā gacchantaraṃ pavisitvā sākhābhaṅgaṃ nivāsetvā valliyā bandhitvā nivatthavatthakaṃ dhovitvā cumbaṭakaṃ katvā therassa adāsi thero taṃ pattaṃ cumbaṭake ṭhapetvā ayaṃ maṃ passatūti adhiṭṭhāya

[SL Page 048] [\x 48/]

Passantiyā'vassā ākāsaṃ uggantvā vihārameva agamāsi sā taṃ disvā pasannamānasā hutvā dānāvasesaṃ bhutvā attano dānaṃ āvajjetvā gacchantare paṭicchannā nisīdi tadā rañño chatte adhivatthā devadhītā tassā dāne somanassā hutvā chattapiddhavivarato nikkhamma sādhukāraṃ karonti evamāha.

Sādhū sādhū kumārike saddhā'si dhammajīvini,
Sādhu dānaṃ adāyi tvaṃ sādhu pūjā sadā bhavā'ti.

Rājā taṃ sutvā kassa bho sādhukāraṃ adāsī'ti pucchi sā mahārāja mahāgāme saṃghāmaccassa dhītā kiñcisaṃghā nāma nigrodhasālakhaṇḍamhi dānaṃ adāsi tassā'haṃ sādhukāraṃ adāsi'ntī āha rājā taṃ sutvā amacce āṇāpesi sīghaṃ bho tattha gantvā taṃ sakaṭayogge nisīdāpetvā alaṃkaritvā ānethā ti āha te gantvā gacchantare nisinnaṃ kumārikaṃ disvā amma amhākaṃ rājā taṃ ānetuṃ amhe pesesi ehi gacchāmā'ti yāciṃsu atha sā mama mātāpitunnaṃ anāgacchantānaṃ sattaṃ'haṃ jātaṃ idāni maṃ pahāya gatehi vā matehi vā bhavitabbanti vintetvā tesaṃ vacanaṃ sādhū'ti sampaṭicchi athāmaccehi ussāhitā udakaṃ pavisitvā nahātvā sākhābhagaṃ udake pahāya nivāsanatthāya vatthāni ā