[Sasana Wanso or History of the Sangha.]

[Edited by]
[Rajaguru Pannasamikavidhaja Maha Thero]
[Of Burma]

[At the request of]
[Sasanawansa Kavidhaja Siri Saddhammachariya Yathi Sanghapti]
[Indasabhawara Nana Sami Mahanayaka Thero]
[And]
[Founder of the Ramanna Nikaya in Ceylon]

[Revised by]
[Ven'ble Kotmale Siri Saddammawansa Maha Thero]
[Of Sudarsana Pirivena, Kalutara]

[Published by]
[P.A. Coorey Esq.]
[Alutgama.]

Sāsanavaṃsappadīpikā
Nāma
Sāsanavaṃso.
---------
Sirilaṅkā rāmaññanikaya samuṭṭhāpakena
Siri saddhammācariya yatisaṅghapati
Indāsabhavara ñāṇasāminā mahānāyakattherapādena
Samārādhitena aparantaraṭṭhe maṇḍalenagare
Saṅgharājārāme mahāgaṇavācakācariyenāyasmatā tipiṭaka
Pariyatti visāradena mahāganthakārena
Paññasāmi sirikavidhaja mahādhammarājādhi rājagurunā
Mahātheravarena paṇīto.
---------

Kāḷatitthapure sudassanārāma mahāvihāra majjhāvasatā
Kotmalē sirisaddhammavaṃsattherapādena
Visodhīto.
-----

Sogatena alutgama
Pī. ē. Kurē nāmikena

Saddhammappakāya yantālaye muddāpetvā.
Pākaṭīkato.
-----
Sirisambuddha vassato
2474.

[SL Page --i] [\x /]

Sāsanavaṃsa
Nāmavatiyā
-----
Sāsanavaṃsappadīpikāya
Mukhabandho.
-----
Sakalalokaggasāsinā yathā dhammatthadesinā'mhākaṃ mahesinā arahatā sammāsambuddhena ceneyyahitesinā pāramīsambāra sambhūtena sabbaññuta ñāṇenānuviddhehi sīlasamādhipaññā saṃkhātehi tīhi dhammehi pañcacattāḷīsa saṃvacchārāti devamanusse pubbabuddhesu katādhikāre samanusāsanto nibbāṇāmatarasaṃ pāyesi. So'va bhagavā pariyatti paṭipatti paṭivedhavasā tividhaṃ sāsana midaṃ anekesaṃ devamanussānaṃ gahṭhapabbajitānañca sāvakānaṃ hadaye patiṭṭhāpanena sabbapaṭhamo sāsanapatiṭṭhāpako ahosi. Taṃ bhagavaṃ pahavamidaṃ sāsanavaraṃ tassa parinibbāṇato paraṃ yāva pañcavassasahassāti anavacchittāya ācariyappaveṇiyā pavattissate. Avicchinnā'cariya paramparalakkhaṇā hi sāsanavaṃsappaviṭṭhā paveṇipālakā vinayadharā vuttañehataṃ vinayaṭṭhakathāyaṃ: "ācariyaparamparā ca'ssa suggahītā hoti sumanasikatā" iccādi. Sāsanavaṃsappadīpikāya massaṃ ayamattho (16 phalake) suvitthārato vutto. Ācariya paramparā ca nāma adhammavādī alajjīgaṇe'pi hoti, dhammavādī lajjīgaṇe'pi. Tatthaadhammavādī alajjīgaṇo nāma vajjīputtaka mahasaṅghikā'dayo aṭṭhārasa vidhā, ete ca'ññe ca ye anācariyavaṃsā alajji bhikkhu paramparāyo, na te sāsanavaṃse saṃgahaṃ gacchantī. Sammāsambuddhappabhavo so upālidāsakādi theraparamparāyāto dhammavādī lajjigaṇo sāsanamanurakkhamāno tamaṭṭhārasavidhamadhammavādīgaṇaṃ lavaṇodaka taraṅgaṃ maddanto jaladhimajjhago viya mandākinī jalappavāho yāvajjatanā ārogo sampavattate, yādeva paccenti sāsanaññuno viññuno paralokabhayadassāvino. Tassācariyavaṃsa sāsanakathādi vuttanta paridīpikāyaṃ sāsanavaṃsappadīpikā'ti veditabbā. Sammā sambuddhassa antevāsīnaṃ vinayadharānamaggaṭṭhāne

[SL Page -ii] [\x /]

Ṭhitaṃ mahāsāvaka'mupālittheramupādāya tassissānusissa paramparāya dāsaka soṇakādīhi mahārahantehi ābhatamidaṃ sāsanaṃ tassa bhagavato bhavantagatassa parinibbāṇato pañcatiṃsādhike dvisate vasse moggaliputtatissatthera pamukhehi tatiyasaṅgīti kārakehi siridhammāsoka sahāyehi sīhaḷādisu navasu paccantimesu janapadesu patiṭṭhāpitaṃ hoti. Tato kālātikkamene'vaṃ nānādesa desantaresu patthaṭaṃ sākhita pasākhitaṃ rājarājamahāmaccādīhi sambhāvita manuggahītaṃ catuhi parisāhi uggahadhāraṇa paṭipajjana paṭivedhavasā vijjotamānaṃ nabhamabbhuṭṭhito viya suriyo pajjali. Taṃ panatthaṃ dīpetuṃ "ekavāraṃ puthujjana bhikkhu nāma natthī" ti vuttaṃ.

Evaṃ pariyatti paṭipatti paṭivedhadhammehi vijjotamānesu sävakagaṇesu tappasādajanita saddhāpīti somanassabahulehi mahaddhanīhi kārāpita vivitta cetiyārāma pāsādādi anekasahassehi āmisūpahārehābhirāmaṃ sāsanaṃ sabbapāliphulla'mivamahāsālavanaṃ samupasobhitaṃ hoti evamudayābhinataṃ pana sammāsambuddha sāsanaṃ sātirekāni pañce'va vassasatāni majjhimadese arogo sampavatti. Gacchante pana kāle navaṭṭhānagataṃ sāsanaṃ vijātīyānaṃ sāsana paccatthikānaṃ diṭṭhigatikānaṃ ceva veta0llavādikānaṃ mahāsaṅghikādīnaṃ ca usannatāya'ccanta mupaddūtaṃ ahosi. Evaṃ theravāda saṅkhāta maccanta parisuddhaṃ sammāsambuddhasāsanaṃ sagaṇaṃ sācariya paramparaṃ anukkamenāgate sāyaṇhe milātapadumeva paduminī jinaparinibbutayā anuppatte vassasahasse katthaci titthiyadūsita mupakkiliṭṭhaṃ katthaci paccatthikehi ummulīkataṃ diṭṭhandhakāro'tthaṭaṃ vināsamapāpuṇi. Laṅkādīpe pana mahāmahindādīhi vasīgaṇehi suppatiṭṭhitaṃ vuddhiṃ virūḷhī' māpannaṃ ācariyaparamparāyānītaṃ sambuddhasāsanaṃ rājarājamahāmaccādīhi sakahadayami va pālitaṃ chasatādhika vassasahassameva arogo aṭṭhāsi. Tassa pano'daya vaḍḍhanādikathā mahāvaṃse suvitthāraṃ dissate. Ācariya paramparā ca'ssa paṇṇā sādhika navasate vasse yāvaṭṭhakathākaraṇaṃ tāva vinayaṭṭhakathāyaṃ vuttaniyāmena sāsanavaṃsappadīpikāyaṃ (15 phalake) pakāsitāhoti. Tatoparaṃ laṅkābhisittassa catutthassa mahindabhūpatino chattiṃsatime coḷapāṇḍavādyanekaraṭṭhikehi diṭṭhigatikehi laṅkādīpamakkamitehi vassasataṃ lokasāsanamaccantākulitaṃ vilulītaṃ vināsita mahosi-tadante pana mahāmahindattherappabhavo sāsanavaṃso

[SL Page iii] [\x /]

Ācariyaparamparā ca luttapāyo accantadubbalaṭṭhāneṭhito,katipayehi bhikkhūhi saddhiṃ sāsaṅkitehi. Bhikkhuṇī sāsanaṃ pana nimmūlataṃ gataṃ nāmamattassa bhāgī ahosi. Tato pulatthipure purogo damiḷamaddanaṃ katvā laṅkādīpādhipaccaṃ patto mahā vijayabāhurājā sāsanaṃ paggaṇhanto upasampadakammassa gaṇapūrake bhikkhu alabhanto arimaddanapurā saṃghaṃ anetvā upasampadaṃ kārāpetvā sāsanaṃ jotesi. Tato paṭṭhāya laṅkādīpe soṇuttaravaṃso patiṭṭhito mahāvihāravaṃso upacchinto hoti, sahevā'cariya paramparāya tallikhita ganthamattampi anavasesetvā.

Mahāvijayabāhurājā jetavanā'bhayagirike sādhāraṇenānuggahena anuggaṇhanto'pi attanā saṃvaḍḍhitaṃ soṇuttarappabhavaṃ rāmaññabhikkhuvaṃsa maccantaṃ saṃgaṇhi. Tadā abhikkhuke ceva jiṇṇe ca anurādhapura mahāvihārappamukhānekavihāre paṭisaṃkharitvā navecavihārekāretvā te bhikkhu tesu vasāpento navaṃmahāvihāravaṃsaṃ paṭṭhapesi. Mahāvihāriyānaṃ vihāresu sāmipadatta mupāgatattā'va te tato paṭṭhāya mahāvihāra vaṃso bhikkhusaṅgho'ti pākaṭā ahesuṃ. Tato yeva purā gaṇa pūraṇamattassā'pi appahonakaṭṭhāne ṭhito mahāvihāravaṃso tato satavassato paraṃ mahāparakkamabāhurañño nikāyattaya sāmaggiyaṃ mahāgaṇohutvā jetavanābhayagirike sesadvayanikāye pariharitvā sayameva sāsanaṃ dhāresi.

Eva māraddho'rucārusāsanāvaliyaṃ kassapasāriputta dhammakitti vanaratana rāhulādayo tepiṭaka pariyattidharā'neke ganthakārā paramparāya catussatavassaparimitaṃ sāsanaṃ dhāresuṃ; yāva pitughātakassa rañño rājasīhassā'navasse sāsanopacchedo. Nahevaṃ dīghāyuno'pi tassa suddhā sāsanavaṃsakathā dissate nācera paramparā vā ganthantaresu, yadā pana ñāṇavimalatissatthero sāsanaṃ paggaṇhanto dvisahassatisatādhike catucattāḷisame vasse aparantaraṭṭho amarapura rājadhāniyaṃ upasampajjitvā gato theravaṃsaṃ patiṭṭhāpesi, tāvā'yaṃ suññolaṅkādīpo ahositherataraṅgena ācariya paramparāya.

Iti kho sāsanetihāsa manussarantānaṃ viññūnaṃ hadayaṃ khijjate'va yato sīśaḷadīpo panā'yaṃ sabbalokassā 'sahāya

[SL Page -iv] [\x /]

Sāsana paññācakkhuppadāyako lokasāsana vilopakehi sattūhi vīlutto khaṇḍitā 'cera sāsanavaṃso'ti.

Rāmaññā'paranta saṃkhātesu maramma raṭṭhesu pana sattūpaddavādi māgamma anekakkhattuṃ osakkitā' pasakkitampi sāsanaṃ natveva nimmūlataṃ agamāsi. Soṇuttara tthera pabhavo sāsana vaṃso suparisuddho ācariyaparamparā ca aparisaṅkanīyaṃ yāvajjatanā dharateva. Aparantaraṭṭha sāsanavaṃsa kathāya massattho sāsana vaṃsappadīpikā savitthāramāvīkaroti. Ayameva'dāni jagati sammā sambuddhato paṭṭhāya anavacchinna thera taraṅga mālālaṅkatā ekā sāsanā'cera paramparā asaṅkanīyā tiṭṭhati. Sā'yaṃ sadevamanussānaṃ pītipāmujjāvahā hoti. Tassā pana chappadattherasissappabhavādve mahāsākhāyo sattasatavassato paraṃ ācariyaparamparato sāsanabhāra māvahanti. Tā dāni sudhammavaṃso svejin vaṃso'ti voharīyante. Tesañcā'variyavaṃsānaṃ vitthārakathā sāsanavaṃsappadīpikāyaṃ (130 phalakato paṭṭhāya) ceva'ssa upagganthe va dassitā honti. Pasākhavaṃsā pana marammasīhaḷa syāmavisayesu patthaṭā te sveko dvāranikāyo svejiṃ vaṃsappagavo heṭṭhā marammesu sāsanaṃ sobhayamāno tiṭṭhati. Mūlavaṃsika saddhammavaṃsika dhammarakkhita dhammayuttikādi gaṇappabhinno maramma nakāyo ceva rāmaññanikāyo ca sudhammavaṃsappabhavo laṅkādīpe sāsanaṃ padīpenti. Syāma raṭṭha pana dhammayuttikanikāyo'pi sudhammavaṃsa ppabhavo yeva, cirakālāgataṃ mahāgaṇaṃ sabbattha patthaṭaṃ mahānikāya mupādāya so pana cūḷanikāyoti vuccati. Tassa vinayācārānuloma paṭipattidassanena pasanno vajirañāṇo rājā tasmiṃ pabbajitvā pariyattidharo sikkhākāmo mahāpaṇḍito saṅgharājā hutvā sāsanaṃ sobhesi. Tena so cūḷanikāyo pariyatti paṭipattīhi saṃvaḍḍhīto rājakulupagaṭṭhāne ṭhapito hoti. So yeva dāne'ko theravaṃso jagati rāja pūjito rājarakkhāya surakkhitoca tiṭṭhati.

Yathāvuttassa pana mahānikāyassa syāmavisaye dīghamaddhānaṃ pavattino nevācariya paramparā ñāyate. So pana maramma raṭṭhe "mahāyan" (mahāyāna) iti voharitattā mahāsaṅghikānañce'va theravādīnañca antareṭhito vimissitasambhavo nikāyantaroti vadanti viññuno. Tassa panekā sākhāsīhaḷadīpe pupphārāma bhayagiri kaḷyāṇi kōṭṭē'ti nāmehi gaṇato pabhinnā syāmopāli nikāyoti voharīyate.

[SL Page --v] [\x /]

Iti imesaṃ sadatthānaṃ sampādikā sāsanācera vaṃsappakāsikā cā'yaṃ sāsanavaṃsappadīpikā ito sattati vassāna mupari laṅkāsāsanasso'sakkane jātasaṃvegena tassa'bbhudaye pariccatta jīvitena āyasmatā saraṇaṅkaroti pubbanāmavatā indāsabhavarañāṇasāmīti garūhigahita nāmadheyyena amhākaṃ pāceravarena sirilaṅkārāmaññanikāya samuṭṭhāpakena mahāvinayācariyena suparisuddhaṃ sāsanācera paramparaṃ gavesantena sapariyaṃ paviṭṭhāparanta maṇḍalena maṇḍale nagaravare saṅgharājārāme vasantena yācitena saṅakgharaññāāṇattena sāsanālaṅkāra rājamaṃsādisu dīpabhāsāganthesu sāramādāya paññāsāmisirikavidhaja mahādhamma rājādhirājagurunā satthusāsana pariyantidharena gaṇācariyena māgadhikāya niruttiyā katā pubbāparesu nānāraṭṭhantaresu vyāpitā vattate. So panāyamattho imissā kattu sandassana mukhena racitāsu nigamanagāthāsu pakāsito. Muttaṃhi tattha:-

"Laṅkāgatena santena - citrañāṇena bhikkhunā
Saraṇaṅkaranāmena - saddhammaṭṭhītikāminā"

Iccādi.

Pāḷibhāsāya parivattita mattā hesā paṭīsaṅkharaṇa maladdhāyeva padavākyādī dosākulā pi nānā desantaraṃ gatā bahujana sambhāvitā ahosi. Tasmā tayo iṃlīsi maramma sīhaḷa potthake samāharitvā upaparikkhantena atthassadunnīte kismici eva padese vākyapadādayo gāthāsuca chandovutti viruddhāni ṭhānāni paṭisaṅkharimha. Nānāvidhāsu ca vassa saṅkhyāsu yāyā mahāvaṃsādīnaṃ samīpatarātāyeva payojitā-

Amhehi parivattite sīhaḷabhāsāmaye sāsanavaṃsaganthe sākhā pasākhānaṃ sabbāsaṃ ācariya paramparānaṃ nikāyappabhedānañca vitthāro āvībhavissati. Tasmā imissā ūṇapūraṇa mukhenā raddho parisiṭṭhākathamaggo ubhinnaṃ mahāsākhānaṃ paridīpanamattena niṭṭhāpito. Suddhipaṇṇañca āvassakaṭṭhāna dassana mukhena sampāditanti daṭṭhabbaṃ.

Kotmalē sirisaddhammavaṃsatthero.

2474 Sogate'ssayujamāsassa
Juṇhe paṭhamiya masita vāsare kāḷatittha
Nagare sudassana pariveṇato'ti.

[SL Page -vi] [\x /]

Ācariya paramparā.
-----
1 Sambuddha sāvaka mahāthaviro 1 upāli
Tassā'si 2 dāyaka yatī atha 3 soṇakā'khyo
Sisso'si 4 siggava yatī pana tassa sisso
Tisso'hu 5 moggalisuto pana majjhadese.
2 Tassa 6 soṇuttarā soṇa, sisso 7 sobhita nāmavā
8 Somadatto'tha 9 sumanatisso 10 sobhāga saññito.
3 Punāpi 11 somadatto'cā 12 nomadassī yatissaro
Tassā' 13 dhisilo tassisso, 14 byānadassī yatuttamo.
4 15 Sīlabuddhi yatī tassa ete rāmañña desikā
16 Arahā dhamma dassītu 17 guṇasāro tadantiko.
5 Tassa'18 ggapaṇḍito sisso 19 aggavaṃso mahākavī
Thero kho 20 uttarājivo, tassisso 21 chappadavhayo.
6 22 Saddhammakittittherotu 23 tisāsanadhajo tathā
24 Dhammarājagurutthero tassa saddhi vihāriko.
7 Tassa sisso 25 munindādighosa nāmo mahāyaso
26 Mahātisso 27 candapañño sisso 28 guṇasirivhayo.
8 Sisso 29 ñāṇadhajā taissa, sisso 30 dhammadharo tathā
31 Indobhāso'tha 32 kalyāṇacakko'si tadanantarā.
9 Tassāsi 33 vimalācāro 34 guṇasāro tadantiko
Tassisso 35 candasāro'tha 36 varaesī tadatvayo.
10
Tassā'sikho 37 guṇasirī yati puṅgavo yo
38 Ñāṇābhivaṃsa visuto pana tassa sisso
Therosikho 39 suriyavaṃsa yati'ssasisso
40 Ñeyyādidhammathaviro aparantikā'me.

Sambuddhagiri sambhutā ninnagā sāsanavhayā
Pavāho theriyo tassā, jalataṃ jaladhīsamaṃ.

[SL Page vii] [\x /]

1 Āsī bhuvissuta yano'ru parakkamo yo
Saddho ca sāsanahite pahitattabhāvo
Indāsabhādivarañānpatī yatindo
Rāmaññavaṃsudaya mettha makāsi dhīro.
2 Āciṇṇakappa paṭipanna madhammabhāṇiṃ
Sikkhā'garuṃ yatigaṇaṃ nihatā'dhisikkhaṃ
Disvāna so dupaṭipatti tamottharantaṃ
Saṃvejito parigato'ca davānalena.
3 Anvissa sāsanadharaṃ pana theravaṃsaṃ
Laddhupasampadaguṇo'cariyānuyātaṃ
Sobhessa'matra munisāsana mityudāra-
Cintāparo sapariso gatavā marammaṃ.
4 Svā'yaṃ parantapa parakkamavā'paranta-
Bhumaṇḍalamhī nagare pana paṇḍalākhye
Laddhāna meṇḍu mavanīsa patiṃ sahāyaṃ
Taṃ ñeyyadhamma yatinātha makāsi nāthaṃ.
5 So theravaṃsa kusalo yatisaṅgharājā
Tassā'didesa suthiraṃ pana theravaṃsaṃ
Sikkhāratesu pariyatti dharesu tesu
Sammāṭhitesu vinaye susamāgatesu.
6 Indāsabho yativaro supasannaceto
Sandālanāya tibhavaṃ vibhavekahetuṃ
Rājādhi rājagurutheravaraṃ upajjhaṃ
Katvo'pasampada malattha sapārisajjo.
7 Taṃ saṅgharājapavaraṃ pavarāsayo so
Nissāya dhammavinayesu vīnītapañño
Āgamma sīhaḷa mavāsayi theravaṃsaṃ
Rāmaññasaññita manomaka bhikkhusaṃghaṃ.
8 Sissāli saṅghanivutassa tu tassa thera-
Pādassa pādarajaso'kirito nivāto
Sisso'si kho sumanasāra yatindacando
Yo sāsanaddhaja vihāra malaṅkatāvī.
9 Sisso'si tassa munisāsanavaṃsa viññū
Dhammetihāsa nayasattha niruttivedī
Yo jāgaratthaviravaṃsabhavā'dhisikkho
Sikkhārato'tra nagare pana kāḷatitthe.
10
Sudassana vihāramhi-vasaṃ sajjana sevite
Sirisaddhammavaṃso'yaṃ-thero upanibandhi so.

[SL Page viii] [\x /]

Anukkamaṇikā.
---------
Paricchedo piṭṭhe

Ganthāramho 1

1 Navaṭṭhānāgata sāsana vaṃsakathā:-
Paṭhama dutiyattiya saṅgītiyo-therapesanathā-nava raṭṭha viveko-ācariya
Parampara kathā

2 Sīhaḷadīpika sāsana vaṃsakathā:-12
Yāvapotthakārohaṇaṃ sāsanavuddhikathā-osakkanakathā-
Punaruṭṭhānaṃ-buddhaghosuppatti-aṭṭhakathādī ganthtarakaraṇaṃ.

3Suvaṇṇabhūmi sāsana vaṃsakathā:-27
Rāmaññadese yāva jaṭṭhaṃ sāsanassapatiṭṭhānaṃ- Ganthakaraṇādayo

4 Yonakaraṭṭhe sāsana vaṃsakathā:- 38
paṭhamaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ-mahārakkhita-nāgasena-dvepattalaṅke-
Mahāmedhaṅkaratthere paṭicca sāsana patiṭhānāni-ganthakathā.

5 Vanavāsiraṭṭha sāsana vaṃsakathā:- 41
Paṭhama sāsana patiṭṭhāna kathā-sirikhettanagare dutiyaṃ-
Paramparābhatavasena tatiyaṃ sāsanapatiṭṭhānaṃ-

6 Aparantaraṭṭha sāsana vaṃsakathā:- 42
saccabandhādīnaṃ paṭicca paṭhamaṃ sāsanassa patiṭṭhā-tattha tamba dīparaṭṭhe
Arahantattheraṃ paṭicca sāsanappatiṭṭhānaṃ-anuruddha rañño sāsana
Saṃgaho- uttarājīva chappadattherā-arahantatthera vaṃso-ganthakathā-
Musalaṅkuruṭṭhāpana buḍḍhattherakathā-ketumatīnagare sāsanakathā-
Surāvādavinicchayo-khandhapure sāsanakathā- vijayapure sāsana kathā-
Samaṇakuttakamalla yuddhaṃ-ganthakathā-sājo thero-mahāariyavaṃsatthero-
Mahāsīlavaṃsatthero-mahābhikkhughātanakathā- tisāsanadhajatthero-
Tiriyapabbate tipeṭakālaṅkārathero- tilokagarutthero jambudhaja
Tiriyapabbatattherā- ekaṃsikapārupana gaṇuppatti- gñāṇavaratthero-
Ratanasikhanagaramāpanaṃ-

[SL Page ix] [\x /]

Paricchedo piṭṭhe

Atulatthero- munindaghosattero- ekaṃsikānaṃ parājayo-
Ñāṇāhi vaṃsa saṃgharājā- atulatthera parājayo- cattāḷisa
Jinadantavinicchayo-cetiyādīsantakakhetta vatthūnaṃ vinicchayo-
Suriya vaṃsa saṅgharājā- ñeyyadhamma saṃgharājā-ganthakathā-
Bhikkhusāmaṇerānaṃ sikkhāpadāviko pana paṭiññāta karaṇa
Vinicchayo-ācariya paramparākathā-

7 Kasmiragandhāra raṭṭha sāsana vaṃsakathā- 133
8 Mahiṃsakaraṭṭha sāsana vaṃsakathā- 136

9 Mahāraṭṭha sāsana vaṃsakathā- 136

10 Cīnaraṭṭha sāsana vaṃsakathā- 137
Kattvādī saṃdassanaṃ 138

11 Upaggattho- 139
(Ka) svejiṃvaṃse theraparamparā-ācariyavaṃsakathā-puññārambha,
Candimālaṅkāratherā- jāgaratthero- sāsana so dhanādi-(kha)
Sudhammavaṃse theraparamparā-mālālaṅkārasaṃgha rājā-
Nikāyappabhedo-sāsanadīpanādippavatti-

---------------------------------------

[SL Page 001 ] [\x 1/]
Sāsanavaṃso.
---------
Namo tassa bhagavato arahato sammā sambuddhassa.
---------
Buddha'ṃsumālī dīpa duttamo tamo
Hantvāna bodhe sidha paṅkajaṃ pajaṃ
Magga'ggaselamhi suvuṭṭhito ṭhito
So maṃ ciraṃ pātu sukhaṃ sadā.

Sīhaḷa dīpato yeva āgatehi disantaraṃ
Bhikkhūhi yācito kassaṃ sāsanavaṃsappadīpikaṃ.

Porāṇehicakāmaṃ yā sāsanavaṃsappadīpikā
Vitthāra vācanā maggā viracitā savinicchayā.

Katattāyeva etissā mumma bhāsāya sā pana
Dīpantara nivāsīnaṃ suṭṭhu atthaṃ na āvahe.

Tasmāhi mūla bhāsāya karissāmi ahaṃ bhave
Saṃsanditvāna gandhehi taṃ sallakkhentusādhavo'ti.

Tatrā'yaṃ mātikā.
---------
1. Navaṭṭhānāgata sāsanavaṃsa kathā maggo.
2. Sīhaḷa dīpika sāsanavaṃsa kathā maggo.
3. Suvaṇṇa bhūmi sāsanavaṃsa kathā maggo.
4. Yonakaraṭṭha sāsanavaṃsa kathā maggo.
5. Vanavāsī raṭṭha sāsanavaṃsa kathā maggo.
6. Aparanta raṭṭha sāsanavaṃsa kathā maggo.
7. Kasmiragandhāra raṭṭha sāsanavaṃsa kathā maggo.
8. Mahiṃsakaraṭṭha sāsanavaṃsa kathā vaggo.
9. Mahāraṭṭha sāsanavaṃsa kathā maggo.
10. Cīnaraṭṭha sāsanavaṃsa kathā maggovā'ti.

Tattha ca navaṭṭhānāgata sāsanavaṃsa kathā maggo evaṃ vedītabbo kathaṃ?

Amhākaṃ hi bhagavā sammā sambuddho veneyyānaṃ hitatthāya attano hattha gataṃ sukhaṃ anādiyitvā dīpaṅkarassa bhagavato pādamule vyākaraṇaṃ nāma mañjūsaka pupphaṃ piḷandhitvā kappasata sahassādhikāni cattāri asaṅkheyyāni anekāsu jātīsu attano khedaṃ anapekkhitvā samatiṃsapāramiyo pūretvā vessantarattabhāvato cavitvā tusitapure deva sukhaṃ anubhavati.

Tadā devehi uyyojiyamāno hutvā kapila vatthumhi mahā sammatarañño pabhūti asambhinna khattiya vaṃsikassa suddhodanassa nāma mahā rañño aggamahesiyā khattiya vaṃsikassa suddhodanassa nāma mahā rañño aggamahesiyā asambhīnna khattiya vaṃsikāya māyāya kucchismiṃ āsāḷhi māsassa puṇṇamiyaṃ guruvāre paṭi sandhiṃ gahetvā dasamāsaccayena vesākhāmāsassa puṇṇamiyaṃ sukkavāre saṃjāto soḷasa vassīka kāle rajja sampattiṃ patvā ekūna tiṃsa vassāni anikkamitvā maṅgala uyyānaṃ nikkhamaṇa kāle devehi dassitāni vattāri nimittāni passitvā saṃvegaṃ āpajjitvā mahābhinikkhamaṇaṃ nikkhamitvā anomāya nāma nadiyā tīre bhamara vaṇṇasantibhāni kesāni chinditvā devadattiyaṃ kāsāvaṃ paṭicchādetvā nerañjarāya nāma nadiyā tīre bhamara vaṇṇasannibhāni kesāni chinditvā devadattiyaṃ kāsāvaṃ paṭicchādetvā nerañjarāya nāma nadiyā tīre vesākha māsassa puṇṇamiyaṃ paccusakāle sujātāya nāma seṭṭhi dhītāya dinnaṃ pāyāsaṃ ekuna paññāsa vārena paribhuñjitvā purimikānaṃ sambuddhānaṃ dhammatāya suvaṇṇapātiṃ nadiyā otāretvā mahā bodhimaṇḍaṃ upasaṅkamitvā aparājita pallaṅke nisīditvā anamitagga saṃsārato paṭṭhāya attano chāyāviya anuyattānaṃ aneka sata kilesa verīnaṃ sīsaṃ catūhi magga sattīhi chinditvā tilokagga mahā dhammarājataṃ patvā pañca cattāḷīsa vassāni tesu tesu ṭhānesu tesaṃ tesaṃ sattānaṃ mahākaruṇāsamāpattijālaṃ pattharitvā desanā ñāṇaṃ vijambhetvā dhammaṃ dese tvā sāsanaṃ patiṭṭhāpesi.

Patiṭṭhāpetvā ca pana asīti vassāyukakāle vijjotayitvā nibbāyana padīpa jālaṃ viya anupādisesa nibbāṇa dhātuyā pari nibbāyi. Maccu dhammassaca nāma tīsu lokesu atimamāyi tabbo esa, atigarūkātabbo esa, atibhāyitabbo esoti vijānana sabhāvo natthi. Bhagavantaṃ yeva tiloka'gga puggalaṃ ādāya gacchati; kimaṅga pana amhe yevā tevā. Ahovata acchariyo saṃkhāra dhammoti.

[SL Page 003] [\x 3/]

Honti vettha:

Nillajjoca anottappī maccudhammoca nāmaso
Tilokaggaṃva ādāya pagevaññesu gacchi no.

Yathā goghātako coro māretuṃ yeva ārabhī
Goṇaṃ laddhāna lokamhi ettakaṃpayojanaṃca.

Tatheva maccūrājāca idha nindā guṇāguṇaṃ
Na vijānāti eso hi māretuṃ yeva ārabhīti.
---------
Sattāha parinibbutoca bhāgavati āyasmā mahākassape tiyaḍḍha satādhikehi sahassa mattehi bhikkhūhi saddhiṃ pāvāto kusinārāyaṃ āgacchante antarā magge bhagavā sammāsambuddho parinibbutoti sutvā avītasoke bhikkhu rodante disvā vuḍḍha pabbatito subhaddo nāma bhikkhu evaṃ vadati. Mā āvuso paridevittha, natthettha sovitabbo nāma koci. Pubbe mayaṃ bhavāma samaṇena gotamena upaddutaṃ, idaṃ karotha idaṃ tumhākaṃ kappatīti, seyyathāpi iṇa sāmikena dāsoti, idāni pana mayaṃ yaṃ yaṃ icchāma, taṃ taṃ sakkā kātuṃ, yaṃ yaṃ pana na icchāma, taṃ taṃ sakkā akātunti. Taṃ sutvā īdisaṃ pana cerī puggalaṃ paṭicca sammāsambuddhassa sāsanaṃ khippaṃ antarādhāyeyya, idāni suvaṇṇakkhandhasadise sarīre saṃvijjamāne yeva dukkhena nipphādite sāyane mahābhayaṃ uppajji, īdiso puggalo aññaṃ īdisaṃ puggalaṃ sahāyaṃ kalabhitvā vuddhiṃ āpajjanto sāsanaṃ hāpetuṃ sakkuṇeyya maññe'ti citta khedaṃ patvā dhamma saṃvegaṃ labhitvā imaṃ bhikkhuṃ idhe'ca setavatthaṃ nivāsāpetvā sarīre bhasmena vīkiritvā bahiddhā karissāmiti cintesi; tadāāyasmato mahākassapassa etadahosi "idāni samaṇassa gotamassa sarīraṃ saṃvijjamānaṃyeva, parisāca vivādaṃ karontī"ti manussā upavadissantī"ti tato pacchā imaṃ vitakkaṃvupasametvā khamitvā sammāsambuddho bhagavā pakarinibbāyamānopi tena pana desito dhammo saṃvijjati; tena desitassa dhammassa thiraṃ patiṭṭhāpanatthāya saṃgāyiyamānaṃ īdisehi puggalehi sāsanaṃ na antaradhāyissati. Ciraṃ ṭhassati yevā'ti manasikaritvā bhagavato dinna paṃsukūla cīvarādivasena dhammānuggahaṃ anussaritvā bhagavato parinibbāṇato tatiye māse āsāḷhimāsassa puṇṇamito pañcame divase rājagahe sattapaṇṇa guhāyaṃ ajātasattuṃ nāma rājānaṃ nissāya pañcahi arahantasatehi saddhiṃ satka māsehi paṭhamaṃ saṅghāyanaṃ akāsi.

[SL Page 004] [\x 4/]

Tadā aṭṭhacattāḷīsādhika satakaliyugaṃ anavasesato apanetvā kaliyugena sāsanaṃ samaṃ katvā ṭhapesi. Yadā pana ajātasattu rañño rajjaṃ patvā aṭṭha vassāni honti. Tadā marammaraṭṭhe takauṃsaṭve pure jambudīpa dhajassa nāma rañño rajjaṃ patvā atireka pañca vassāni ahesunti.

Imissaṃ ca paṭhama saṃgītiyaṃ āyasmā mahākassapo, āyasmā upāli āyasmā ānando āyasmā anuruddhovā'ti evamādayo pañca satappamāṇā mahātherā paṭhamaṃ saṅgāyitvā sāsanaṃ anuggahesu.

Evaṃ subhaddassa buḍḍha pabbajitassa duṭṭhavacanaṃ sāsanassa anuggahe kāraṇaṃ nāma ahosi. Subhaddoca nāma buḍḍha pabbajito ātumanagaravāsī hoti kappaka kuliko. So yadā bhagavā ātumanagaraṃ agamāsi. Tadā attano putte dve sāmaṇere kappaka kammaṃ kārāpetvā laddhehi taṇḍula telādīhi yāguṃ pavitvā sasaṃghassa buddhassa adāsi. Bhagavā pana tāni apaṭāggahetvā kāraṇaṃ pucchitvā vigarahitvā akappiya samādāna dukkaṭāputtiṃ kappaka puttassa bhikkhussa buradhāraṇa dukkavāpattiñca paññāpesi. Taṃ kāraṇaṃ paṭicca veraṃ bandhitvā sāsanaṃ viddhaṃsitu kāmatāya tattaka ayoguḷaṃ giḷitvā uggiraṇako viya īdisaṃ duṭṭha vacanaṃ vadī'ti.

Ajātasattu rājāca tumhākaṃ bhante dhamma cakkaṃ hotu, mama āṇācakkaṃ pavattissati vissatthā hutvā saṅgāyantūti anuggahesi tenesa paṭhamaṃ sāsanānuggaho rājāti veditabbo mahākassapādinañca arahantānaṃ pañcasatānaṃ sissaparamparā anekā honti gaṇana pathaṃ vītivattā. Yamettha ito paraṃ vattabbaṃ taṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena veditabbaṃ, te pana mahātherā saṅgāyitvā parinibbāyiṃsu'ti.

Iddhimantoca yetherā katvā paṭhama saṅgahaṃ
Vasaṃ maccuvasaṃ patvā nibbāyiṃsu sahiddhiyā.
Chinnapakkhāva te therā gatā maccu mukhaṃ tadā
Jahitvāna sakaṃ iddhiṃ amhesu pana kā kathā
Maccuno natthi gāroca evaṃ dhāreyya paṇḍito'ti.

Ayaṃ paṭhama saṅhīti kathā saṃkhepo.
---------

[SL Page 005] [\x 5/]

Tato paraṃ vassasataṃ tesaṃ sissa paramparā sāsanaṃ dhāretvā āgamaṃsu athānukkamena gacchantesu rattiṃ divasesu vassasata parinibbute bhagavati vesālikā vajjiputtakaṃ bhikkhu vesāliyaṃ kappati siṅgīloṇakappo, kappati dvaṅgula kappo, kappati jalogipātuṃ, kappati adasakaṃ nisīdanaṃ, kappati jāta rūpa rajatanti, imāni dasavatthuni dīpesuṃ. Tesaṃ susunāga putto kālāsoko nāma rājā pakkho ahosi. Tena kho pana samayena āyasmā yaso kākaṇḍaputto vajjīsucārikaṃ caramāno vesālikā kira vajjiputtakā bhikkhu vesāliyaṃ dasa vatthūni dīpentīti sutvā nakho panetaṃ patirūpaṃ svāhaṃ dasa vatthūni dīpentīti sutvā nakho panetaṃ patirūpaṃ svāhaṃ dasa balassa sāsanavipattiṃ sutvā appossukko bhaveyyaṃ, bhandāhaṃ adhammavādino niggahetvā dhammaṃ dīpessāmiti. Cintayanto yena vesālī tadavasari. Tadā āyasmā mahāyaso revata sabbakāmī ādīhi sattasatehi arahantehi saddhiṃ saṃgāyissāmīti vesāliyaṃ vālukārāmaṃ āgacchi. Vajjiputtakāca bhikkhu uparamha cittā kālāsokaṃ nāma rājānaṃ upasaṅkamitvā "mayaṃ kho mahārāja imasmiṃ mahāvanārāme gandhakuṭiṃ rakkhitvā vasāma. Idānimahārāja adhammavādino aññe bhikkhu vilumpitukāmā viddhaṃ situkāmā āgatā"ti ārocesuṃ. Kālāsokoca mahārājā "āgantukānaṃ bhikkhūnaṃ appavisanatthāya nivārethā"ti amacce pesesi amaccāca nivāretuṃ gacchantā devatānaṃ ānubhāvena bhikkhu napassiṃsu. Tadaheva rattibhāge kālāsoka mahā rājā lohakumbhīniraye paccanākārena supinaṃ passi tassa rañño bhaginī nandā nāma therī ākāsena āgantvā dhammavādino mahāthere niggaṇhitvā adhammavādīnaṃ bhikkhūnaṃ paggahaṇe dosa bahalattaṃ pakāsetvā sāsanassa paggahanatthāya ovādaṃ akāsi.

Kālāsoka rājā saṃvegappatto hutvā āyasmante mahāyasattherādayo khamāpetvā ajātasattu rājā viya saṅgāyane paggahaṃ akāsi. Āyasmā mahāyasattherādayoca kālāsokaṃ rājānaṃ nissāya vāḷukārāme vajjiputtakānaṃ bhikkhūnaṃ pakāsitāni adhammavatthūni bhinditvā aṭṭhahi māsehi dutiyaṅgāyanaṃ akaṃsu. Tadāca majjhima dese pāṭaliputtanagare susunāga rañño puttabhutassa kālāsoka rañño abhisekaṃ pattassa

[SL Page 006] [\x 6/]

Dasavassāni ahesuṃ. Marammaraṭṭhe pana sirikhettanagare dvatta poṅkassa nāma rañño abhisittakālato pure ekavassaṃ ahosi. Jinasāsanaṃ pana vassasataṃ ahosi.

Imissañca dutiya saṃgītiyaṃ mahāyasa revata sabbakāmi ppamukhā sattasatappamāṇā mahātherā saṅgāyitvā dutiyaṃ sāsanaṃ paggahesuṃ āyasmā mahāyasattheroca nāma pañcahi etadaggaṭṭhānehi bhagavatā thomitassa ānandattherassa saddhivihāriko ahosi. Vajjiputtakānaṃ bhikkhūnaṃ adhammavatthudīpanaṃ dutiya saṃgītiyaṃ kāraṇameva. Kālāsoka rājāvapageva adhammavādi bhikkhūnaṃ sahāyo'pi samāno punadhammavādi bhikkhūnaṃ sahāyo hutvā anuggahaṃ akāsi. Tasmā dutiya sāsana paggaho rājāti veditabbo.

Dutiya saṃgītiyaṃ pana mahayasatthera revata sabbakāmi pamukhānaṃ sattasatānaṃ mahātherānaṃ sissa paramparā anekāhonti, gaṇanapathaṃ vītivattā yamettha ito paraṃ vattabbaṃ taṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena veditabbaṃ. Te pana mahātherā dutiyaṃ saṃgāyitvā parinibbāyiṃsūti.

Hontī vettha:

Buddhimantoca ye therā katvā dutiyasaṃgahaṃ
Sāsanaṃ paggahitvāna pattā maccuvasaṃ vasaṃ

Iddhimantopi ye therā maccuno ce vasaṃgamuṃ
Kathaṃ yeva mayaṃ muttā maccunā ārakā tato'ti.

Ayaṃ dutiya saṃgīti kathā saṅkhepo.
---------
Tato paraṃ aṭṭhatiṃsādhikāni dve vassasatāni sammāsambuddhassa bhagavato sāsanaṃ nirākulaṃahosi nirabbudaṃ. Aṭṭhatiṃsādhike pana dvivassa sate sampatte pāṭali putta nagare siridhammāsokassa nāma rañño nigrodha sāmaṇeraṃ paṭicca buddha sāsane pasādena bhikkhu saṅghassa lābha sakkāraṃ bāhullaṃ ahosi. Tadā saṭṭhi sahassa mattā titthiyā lābhasakkāraṃ apekkhitvā apabbajitāpi pabbajitāviya hutvā uposatha pavāraṇādi kammesu pavissanti, seyyathāpi nāma haṃsānaṃ majjhebakā, yathāca bhunnaṃ majejhagacchā, yathāca sindhavānaṃ majjhe gadrabhāti.

[SL Page 007] [\x 7/]

Tadā bhikkhusaṅgho idāni aparisuddhā parisā'ti manasikaritvā uposathaṃ na akāsi. Sāsane abbudaṃ hutvā sattavassāni uposatha pavāraṇāni jijjiṃsu. Siridhammāsokoca rājātaṃ sutvā "kaṃ adhikaraṇaṃ vupasamehi uposathaṃ kārāpehī"ti ekaṃ amaccaṃ pesesi. Amacco va "bhikkhu uposathaṃ akattukāme kiṃ karissāmi"ti rājānaṃ paṭipucchituṃ avisahatāya sayaṃ muḷho hutvā aññena muḷhena mantetvā sace bhikkhu saṅgho na uposathaṃ kareyya, bhikkhusaṅghaṃ ghātetukāmo kamahārajā'ti muḷhavacanaṃ sutvā vihāraṃ gantvā uposathaṃ akattukāmaṃ bhikkhu saṅghaṃ ghātesi. Rājāca taṃ sutvā ayaṃ bālo mayā anāṇatto'va hutvā īdisaṃ ḷuddakammaṃ akāsi ahaṃ pāpakammato muñcissāmi vā māvāti dveḷhaka jāto hutvā mahāmoggali puttatissatheraṃ gaṃgāyapaṭisotato ānetvā taṃ kāraṇaṃ theraṃ pucchi. Theroca dīpakatittira jātakena acetanatāya pāpakammato muñcissatīti vissajjesi. Sattāhampititthiyānaṃ vādaṃ siridhammāsokarañño sikkhāpesi. Vādena vādaṃtulayitvā saṭṭhi sahassamatte titthīye sāsanābāhiraṃ akāsi. Tadā pana uposathaṃ akāsi. Bhagavatā vuttiniyāmenava kathā vatthuñca bhikkhu saṃghamajjhe byākāsi. Asokārāmeva sahassa mattā mahātherā navahi māsehi saṃgāyiṃsu. Tadā majjhima dese pāṭaliputtanagare kasiridhammāsokarañño rajjaṃ patvā aṭṭhārasa vassāni ahesu. Marammaraṭṭhe pana sirikhettanagare rampoṅkassa nāma rañño rajjaṃ patvā dvādasavassāni ahesunti.

Imissañca tatiya saṃgītiyaṃ mahāmoggaliputtatissa thero nāma dutiya saṃgāyakehi mahātherehi brahmalokaṃ gantvā sāsanassa paggahaṇatthaṃ tissaṃ nāma mahā brahmānaṃ āyācita nīyāmenatato cavitvā idha moggaliyā nāma brahmaṇiyā kucchimhinibbatto. Lābha sakkāraṃ apekkhitvā saṭṭhimattānaṃ titthiyānaṃ samaṇālayaṃ katvā uposatha pavaraṇādisu kammesu upasevanenaparisāya asuddhattā satta vassāni uposathassa akaraṇañcasāsanassa paggahaṇe kāraṇaṃ eva. Mahāmoggaliputtatissamajjhantikamahādeva pamukhā mahātherā tatiyaṃ saṃgāyitvā sāsanaṃ paggahesuṃ.

[SL Page 008] [\x 8/]

Siridhammāsoka rājāva titthiyānaṃ vādaṃ sallakkhetvā titthiye bahisāsanakaraṇādīhi sāsanassa paggaho rājāti veditabbo. Mahāmoggaliputtatissa majjhantika mahādeva pamukhānaṃ sahassamattānaṃ mahātherānaṃ sissa paramparā anekāhonti gaṇanapathaṃ vītivattā. Yamettha ito paraṃ vattabbaṃ taṃ aṭṭha kathāyaṃ vutta nayena veditabbaṃ. Te pana namahātherā tatiyaṃ saṃgāyitvā parinibbāyiṃsūti.

Honti cettha:

Mahiddhikāpi ye therā saṃgāyitvāna sāsane
Maccuvasaṃ'va gacchiṃsu abbhāgabbhaṃ'va bhākaro.

Yathā eteva gacchanti gacchissāma mayaṃ tathā
Konāma maccunā mucce sattā maccūparāyaṇā.

Tasmāhi paṇḍito poso nibbāṇaṃ pana accutaṃ
Tasseva sacchikaṭṭhāya puññaṃ kayirātha sabbadā'ti.

Ayaṃ tatiya saṃgīti saṃkhepo.
---------
Tato paraṃ kattha sammāsambuddhassa bhagavato sāsanaṃ suṭṭhu patiṭṭhahissatī'ti vīmaṃsitvā mahāmoggaliputtatissa tthero paccantadese jinasāsanassa supatiṭṭhiyamānabhāvaṃ passitvā navaṭṭhāni jinasāsanassa patiṭṭhāpanattāya visuṃ visuṃ mahāthere pesesī. "Vaṃ etaṃ dīpaṃ gantvā tattha sāsanaṃ patiṭṭhāpehīti soṇa ttheraṃ uttarattherañca suvaṇṇabhumiṃ, mahārakkhita ttheraṃ yonakalokaṃ, yonakarakkhita ttheraṃ vanavāsiraṭṭhaṃ, dhammarakkhitattheraṃ aparantaraṭṭhaṃ, majjhantikatheraṃ kasmīra gandhāraraṭṭhaṃ, mahārevatattheraṃ mahiṃsaka maṇḍalaṃ,mahādhammarakkhitattheraṃ mahāraṭṭhaṃ, majjhimattheraṃ cīnaraṭṭhanti tattha upasampadapahonakena saṃghena saddhiṃ pesesi. Teca mahā therā visuṃ visuṃ gantvā sāsanaṃ tattha tattha patiṭṭhāpesuṃ ca tesu tesu ca ṭhānesu bhikkhūnaṃ kāsāvapajjo tena vijjotamānaṃ abbhamahīdhumarajo rāhu saṃkhātehi vimutto viya nisā katanātho jinasāsanaṃanantarāyaṃ hutvā patiṭṭhāsi.

[SL Page 009] [\x 9/]

Tesu pana navasuṭṭhānesu suvaṇṇabhumināma adhunā sudhamma nagaraṃ eva. Kathaṃpanetaṃ viññāyatīti ce? Maggānumānato ceva ṭhānānumānatoca, kathaṃ maggānu mānato? "Itokira suvaṇṇabhumi sattamattāni yojanasatānihonti ekena vātena gacchantī +nāvā sattahi ahorattehi gacchati athe kasmiṃ samaye evaṃ gacchantī nā vā sattāhaṃ pīna dīghāvaṭṭa maccha piṭṭhena eva gatā"ti aṭṭhakathāyaṃ vuttena sīhaḷa dīpato suvaṇṇa bhumiṃ gatamaggappamāṇaṃ sameti, sadhamma purato kīrahi sīhaḷa dīpaṃ sattamattāni yojana satāni honti, ujuṃvāyu āgamana kāle gacchantīvāyunāvā sattahi ahorattehi sampāpuṇāti evaṃ maggānumānato viññāyati. Kathaṃ ṭhānānumānato? Suvaṇṇa bhumikīra mahāsamuddasamīpe tiṭṭhati. Nānāverajjakānaṃ'pi vāṇijānaṃ upasaṅkamanaṭṭhāna bhutaṃ mahātitthaṃhoti. Teneva mahājanakakumārādayo campā nagarādito saṃvohāratthāya nāvāya suvaṇṇabhumiṃ āgacchiṃsu. Sudhammapurampi adhunā mahāsamudda samīpe yeva tiṭṭhati. Evaṃ ṭhānānumānato viññāyatī'ti.

Aparepana suvaṇṇa bhumināma haribhuñja raṭṭhaṃyevā'ti vadanti. Tatthasuvaṇṇassa bāhullattā'ti vadanti. Aññepana sayāmaraṭṭhaṃ yevāti vadanti. Taṃsabbaṃ vimaṃsitabbaṃ.

Aparantaṃnāma visuṃ ekaraṭṭhaṃ evāti aparevadanti, aññepana aparantaṃnāma sunāparantaṃ evāti vadanti. Taṃ yuttaṃevākasmā aparantaṃnāma sūnāparantaṃ evā'ti viññāyatī'ti ce? Aṭṭhakathāsudvīhi nāmehi vuttattā, uparipaṇṇāsaṭṭhakathāyaṃhi saḷāyatana saṃyuttaṭṭha kathāyaṃca aṭṭhakathācariyehisūnā paranta raṭṭhe koṇḍadhānattherena salākadānādhīkāreladdhe tadaggaṭṭhānataṃ dassentehi aparanta raṭṭhaṃ sūnasaddena yojetvā vuttaṃ dhammapadaṭṭhakathāyaṃ pana aṅguttaraṭṭhakathāyañca tamevaraṭṭhaṃ vīnā suna saddena vuttaṃ sunasaddovetthaputtapariyāyo, mandhāturañño jeṭṭhaputato catudīpavāsino pakkositvātesaṃ visuṃ visuṃ nivāsaṭāṭhānaṃ niyyādesi.

Tattha uttaradīpavāsīnaṃ ṭhānaṃ kururaṭṭhaṃnāma, pubbadīpavāsīnaṃ panavideha raṭṭhaṃnāma,pacchimadīpavāsīnaṃ aparantaṃnāma, tattha pacchimadīpe jātattā te sunasaddena vuttā. Tatra jātāpihi tesaṃ puttā'ti vā sunativā vuttā, yathāvajjiputtakā bhikkhūti

[SL Page 010] [\x 10/]

Vatticchāvasenavā idamevaka sunasaddena visesetvā voharantīti daṭṭhabbaṃyonakaraṭṭhaṃnāmasavana manussānaṃ nivāsaṭṭhānaṃ eva. Yaṃ jemme iti vuccati, vanavāsī raṭṭhaṃnāma sirikhetta nagaraṭṭhānaṃ evahi vanavāsīraṭṭhaṃ nāma, ekaṃ raṭṭhaṃ eva na sirikhetta nagaraṭṭhānanti vadanti. Taṃ na sundaraṃ. Sirikhetta nagaraṭṭhānaṃ evahi vanavāsīraṭṭhaṃ nāma, kasmāpanenaṃ viññāyatītive? Imassaammāhakaṃ rañño bhātikarañño kāle sirikhetta nagaregumbehi paṭicchādite ekasmiṃ paṭhavīvajjhe anto nimmujjitvā ṭhitaṃ porāṇikaṃ ekaṃ lohamaya buṅa paṭibimbaṃ paṭilabhi. Tassaca pallaṅke "idaṃ vanavāsī raṭṭhavāsinaṃ pūjanatthāyā"ti ādinā porāṇaka lekhanaṃ dissati, tasmāye vetaṃ vaññāyatīti,

Kasmīra gandhāraraṭṭhaṃnāma kasmīra raṭṭhaṃ gandhāra raṭṭhañca. Tāni pana raṭṭhāni ekābaddhānihutvā niṭṭhanti. Tene'va majjhantikattheraṃ ekaṃ dvisu raṭṭhesu pesesi. Janapadattā pana napuṃsakekattaṃ bhavati, tadāpana ekassarañño āṇāya patiṭṭhāna visayattā ekatta vacanena aṭṭhakathāyaṃ vuttantī'pi vadanti-mahiṃsaka maṇḍalaṃ nāma andhaka raṭṭhaṃ yaṃ yakkhapuraraṭṭhanti vuccati. Mahāraṭṭhaṃ nāma mahānagara raṭṭhaṃ adhunāpi mahāraṭṭhaṃ eva, nagarasaddena yojetvā mahānagara raṭṭhanti voharanti'ti siyāma raṭṭhantipi vadanti ācariyā.

Cīna raṭṭhaṃ nāma himavantena ekābaddhaṃ hutvā ṭhitaṃ cīna raṭṭhaṃ yevāti.

Idaṃ sāsanassa navasu ṭhānesu visuṃ visuṃ patiṭṭhāpanaṃ-idāni ādito paṭṭhāya theraparamparā kathā vattabbā sammā sambuddhassa hi bhagavato saddhivihāriko upālithero. Tassa sissodāsakathero, tassasisso soṇakathero, tassa sisso siggavathero, caṇḍavajji theroca, tesaṃ sisso moggaliputta tissa theroti ime pañcamahātherā sāsanavaṃse ādibhutā ācariya paramparā nāma, tesaṃhi sissa paramparābhutā theraparamparā yāvajjatanā na upacchindanti ācariya paramparāya ca lajjibhikkhu yeva pavesetvā kathetabbā no alajjibhikkhu. Alajji bhikkhunāma hi bahussutāpi samānā lābha garu (si) lokagaru ādihi dhammatantiṃ nāsetvā sāsanacare mahā bhayaṃ uppādentīti. Sāsanarakkhana kammaṃ nāma hilajji

[SL Page 011] [\x 11/]

Naṃ yeva visayo, no alajjīnaṃ. Tenāhu (porāṇā) mahā therā anāgate sāsanaṃkonāma rakkhissatīti anupekkhitvā anāgate sāsanaṃ lajjino rakkhissanti, lajjino rakkhissanti, lajjino rakkhissantī'ti tikkhattuṃ vācaṃ nicchāresuṃ.

Evaṃ majjhimadesepi alajji puggalā bahusantīti veditabbā parinibbāṇatohi bhagavato vassasatānaṃ upari pubbe vutta nayaneva vajjiputtakā bhikkhu adhamma vatthuni dīpetvā kapaṭhama saṃgītikāle bahikatehi pāpabhikkhuhi saddhiṃ mantetvā sahāyaṃ gavesetvā mahāsaṃgīti vohārena mahātherā viya saṃgītiṃ akaṃsu, katvāca visuṃ gaṇā ahesuṃ. Ahovata idaṃhasitabbaṃ kammaṃ, seyyathāpināma jarasiṅgālo catuppada sāmaññena mānaṃ jappetvā attānaṃ sīhaṃ viya maññitvā sahoviya sīha nādaṃ nadīti-te'pāvacanaṃ yathābhūtaṃ jonitvāsadda cchāyā mattena yathābhūtaṃ atthaṃ nāsiṃsu kiñci kiñci pāvacanampi apanesuṃ tañca sakagaṇeyeva hoti nadhammavādī gaṇe. Dhammavinayaṃ vikopetvā yathicchitavaseneva variṃsu. Ayampana mahāsaṃgīti nāma eko adhammavādigaṇo tato pacchākāle atikkante tato yeva aññamaññaṃ vādato vibhijjitvā gokuliko nāma ekogaṇo ekavyohāronāma ekoti dve gaṇā bhijjiṃsu. Tato pacchāgokulikaguṇatoyeva aññamaññaṃ bhijjitvā bahussutikonāma ekogaṇo, paññatti vādo nāma ekotidvegaṇābhijjiṃsu. Punapitehiyeva gaṇehi cetiya vādo nāma ekogaṇo bhijji, tatopacchā cirakāle atikkante dhammavādigaṇehi visabhāga gaṇaṃ pavisitvā mahiṃsāsako nāma ekogaṇo vajjiputtakonāma ekoti dvegaṇābhijjiṃsu tato pacchāpivajjiputtakagaṇato yeva aññamaññaṃ bhijjitvā dhammuttarikonāma eko gaṇo, bhaddayāniko nāma eko gaṇo channāgārikonāma eko sammitti nāma ekoti cattārogaṇā bhijjiṃsu punapi mahiṃsāsakagaṇato aññamaññaṃ bhijjitvā sabbatthivādo nāma eko gaṇo dhammaguttiko nāma eko kassapiyo nāma eko saṅkantiko nāma eko suttavādonāma ekoti pañcagaṇā bhijjiṃsu-evaṃ majjhimadese dutiya saṃgītiṃ saṅgāyantānaṃ mahātherānaṃ dhammavāditheragaṇato visuṃ visuṃ bhijjamānā adhammavādīgaṇā sattarasavidhā ahesuṃ teva adhammavādi gaṇā sāsane thera paramparāya anattogadhā. Tehi sāsane upa

[SL Page 012] [\x 12/]

Kārā na honti. Theraparamparāyaca pavesetvā gaṇetuṃ na sakkā, yathā haṃsagaṇe bako yathāca gogaṇegavajo yathāca suvaṇṇagaṇe hārakūṭo'ti. Mahākassapa therādito pana āgatā thera paramparā upālidāsakovevāti ādinā parivāra bandhake samantapāsādikā aṭṭhakathāyañca āgatanaye neva veditabbā. Upālitherādīnaṃ parisuddhāvārādīni anumānetvā yāva moggaliputtatissa therotāva tesaṃ therānaṃ parisumbācārādīni sakkāñātuṃ, seyyathāpi nadiyā uparisote meghe vassante anumānetvā adhosote nadiyā udakassa māhullabhāvo viññātuṃ sakkāti. Ayaṃ kāraṇānumāna nayonāma yāva pana moggaliputtatissatthero tāvatherānaṃ parisuddhā cārādīni anumānetvā upālitherassa parisuddhācārādīni sakkāñātuṃ, seyyathāpināma uparidhūmaṃ passitvā anumānetvā aggi atthiti sakkāñātunti. Ayaṃ phalānumānanayonāma ādibhutassa pana upālitherassa avasānabhutassaca moggali puttatissattherassa parisuddhāvārādīni anumānetvāmajjhedāsaka soṇasiggavādīnaṃ therānaṃ parisuddhācārādīnī sakkāñātuṃ.

Seyyathāpināma silāpaṭṭassa orahāge pārabhāgeva miga padavalañjanaṃ disvā anumānetvā majjhe apākaṭaṃ padavalañjanaṃ atthīti sakkāñātuṃ'ti ayaṃ migapadavalañjanayo nāma. Evaṃ tīhinayehi ayaṃ theravādīgaṇo dhammavādi lajjipesaloti veditabbo. Evamuparinayo netabbo, thera paramparācayāva potthakārūḷhā parivāra bandhake samantapāsādikāyañca "tato mahindo uttiyoti" ādinā vuttanayena veditabboti,

Iti sāsanavaṃse navaṭāṭhānāgata sāsanavaṃsakathā maggo
Nāma
Paṭhamo paricchedo.
---------
Idāni sīhaḷadīpa sāsanavaṃsakathāmaggaṃ vattuṃ okāso anuppatto, tasmātaṃvakkhāmi. Sīhaḷadipaṃhi sāsanassa patiṭṭhāna bhutattā cetiyagabbhasadisaṃ hoti, sammāsambuddho kira sīhaḷa dīpaṃ dharamānakālepi tikkhattuṃ agumāsi, paṭhamaṃ yakkhānaṃ damananthaṃ ekakova gantvā yakkhedametvā mayi parinibbute sīhaḷadīpe sāsanaṃ patiṭṭhāpessatīti tambapaṇṇidīpe ārakkhaṃ karonto tikkhattuṃ dīpaṃ āviñchi dutiyaṃ mātula bhāgīne

[SL Page 013] [\x 13/]

Yyānaṃ nāgarājūnaṃ damanatvāya ekakovagantvā te dametvā agamāsi,tatiyaṃ pañcabhikkhusataparivāro gantvā mahācetiyaṭṭhāneva thūpārāma cetiyaṭṭhāneva mahābodhi patiṭṭhita taṭṭhāneva mahiyaṅgana cetiyaṭṭhāneca mutiyaṅgana cetiyaṭṭhāneva dīghavāpi cetiyaṭṭhāneva kaḷyāṇiyācetiyaṭṭhāneva nirodhāsamāpattiṃ samāpajjitvā nisīdi.

Tadāpana sāsanaṃ ogāhetvā na tāvatiṭṭhati. Pacchāpana yathā vutta theraparamparāya samabhiniviṭṭhena mahā moggaliputta tissa therena pesito mahāmahindatthero jinavakke pañcatiṃsādhikedvīsate sampatte dutiya kattikamāse iṭṭiyena uttiyena sambalena bhaddasālenavāti etehi therehi saddhiṃ sīhaḷadīpaṃ agamāsi, soṇuttarattherādayo jinacakke pañcatiṃsādhikedvisate sampatte dutiyakattikamāse yeva sāsanassa patiṭṭhāpanatthāya attanoattano sampattabhārabhūtaṃ taṃ taṃ ṭhānaṃ agamaṃsu, mahāmahinda ttheropana sattamāsāni āgametvā jinacakkeka chattiṃ sādhike dvisate sampatte ceṭṭhamāsassa puṇṇamiyaṃ sīhaḷadīpaṃ sāsanassa patiṭṭhāpanatthāya agamāsi. Teneva tesunavasu ṭhānesu sīhaḷadīpaṃ chattiṃsādhike dvisate agamāsi. Aññānipana aṭṭhaṭhānāni pañcatiṃ sādhikadvīsate yeva agamāsīti visuṃ vacatthapetabbo, kasmāpana mahāmahinda tthero sattamāsāni āgametvā sabbapacchā sīhaḷadīpaṃ āgañchīti? Tadā sīhaḷadīpe muṭasīvonāmarājā jarā dubbalo agosi, sāsanaṃ paggahetuṃ asamatthotassa pana putto devānaṃpiyatisso nāma rājakumāro daharo sāsanaṃ paggahetuṃ samatthā bhavissati, soca devānaṃpiyatisso rajjaṃtāva labhatu vedissaka girinagare mātuyā saddhiṃ ñātaketāvapassāmīti apekkhitvā sattamāsāni āgametvā chattiṃ sādhikadvīsate yeva jinacakke mahāmahindatthero sīhaḷadīpaṃ agañjīti veditabbaṃ, mahāmahindattheroca iṭṭhiyādīhi therehi catuhi bhāgiyyena sumaṇa sumaṇerena bhaṇḍukena nāma upāsakena cātietehi saddhiṃ chattiṃ sādhikedvisate jinadvakke jeṭṭhamāsassa puṇṇamiyaṃ suvaṇnahaṃsā vakiya kanabhaṃ uggantvā ākāsamaggena anurādhapurassa puratthimadisābhāge missata pabbata kūṭe patiṭṭhāsi.

Jeṭṭhamāsassa ca puṇṇamiyaṃ laṅkādīpe jeṭṭhamūlyākkhatta sabhāhutvā manussājanaṃ akaṃsu. Tenevāha, sāratthadīpaniyaṃ

[SL Page 014] [\x 14/]

Nāmavinaya ṭīkāyaṃ, "jeṭṭhamāsassapuṇṇamayaṃ jeṭṭhanakkhantaṃ vā hoti mulanakkhattaṃ vā"ti. Tathāvapakuṇṇaminakkhattaṃrājamittaṇḍe puṇṇaminakkhatta vicāraṇa nayena vuttanti daṭṭhabbaṃ-devānaṃpiyatissova rājā nakkhattaṃnāma ghosāpetvā chaṇaṃkārethā'ti amacce āṇāpetvācattāḷīsa purisasahassa parivuto nagaramhā nikkhamitvā yenamissaka pabbato tenapāyāsi migavaṃ kīḷitukāmo. Athatasmiṃ pabbate adhivatthā ekā devatā migarūpetu rājānaṃ pakalobhetvā pakkositvā therassa abhimukhaṃ akāsi, thero rājānaṃ āgacchantaṃ disvā mamaṃ yeva rājāpassatu mā itareti adhiṭṭhahitvā "tissatissa itoehī"ti āha. Rājātaṃsutvā cintesi" imasmiṃ dīpejāto sakalopi manusso maṃtissoti nāmaṃ gahetvā ālapituṃ samattho nāma natthi ayampanachinna bhinna paṭadharo bhaṇḍukāsācavasano maṃ nāmena ālapati, konukho ayaṃ bhavissati manusso vā amanusso vā"ti. Theroāha-

"Samaṇāmayaṃ mahā rāja dhammarājassasāvakā
Tameva anukampāya jambudīpaṃ idhāgatā"ti

Tadāca devānaṃpiyatisso rājā asokaraññāpesitena abhisekena ekamāsābhisitto hoti. Visākha puṇṇamāyaṃ hissa abhisekaṃ akaṃsu soca asokaraññā pesite dhamma paṇṇākāre ratanattaya guṇapaṭisaṃyuttaṃ sāsana pavattiṃ acirasutaṃ anussaramāno taṃ therassa"samaṇāmayaṃ mahārāja dhammarājassa sāvakā"ti vacanaṃsutvā ayyānukho āgatāti tāva deva āyudhaṃ nikkhipitvā ekamantaṃ vanisīdi. Sammodanīyaṃ kathaṃ kathayamāno:yathāha-

"Āyudhaṃ nikkhipitvāna ekamantaṃ upāvisi
Nisajjarājā sammodi bahuṃ atthupanissitanti"

Sammodanīyaṃ kathaṃca kurumāneyeva tasmiṃ tānipicattāḷīsa purisasahassāni āgantvā sampivāresuṃ tadāthero itarepi chajanedassosi, rājadisvā imekadā āgatāti āha" mayā saddhiṃ evamahārājāti, idāni panajambudīpe aññapi evarūpā samaṇā santī'ti santimahārāja etarahi jambudīpo kāsāvapajjo to isivātapaṭivāto tasmiṃ-

"Te vijjā iddhipattāca vetopariyakovidā
Khīṇāsavā arahanteṃ bahubuddhassa sāvakāti"

[SL Page 015] [\x 15/]

Bhante tena āgatatthāti? Neva mahārāja udakena na thalenāti. Rājāākāsena āgatāti aññāsi. Thero atthinukho rañño paññā veyyattiyanti vīmaṃsanatthāya āsannaṃ ambarukkhaṃ ārabbha pañhaṃ pucchi. Kinnāmo mahārāja ayaṃ rukkho'ti? Ambarukkho kanāma bhante ti imampana mahārāja ambaṃmuñcitvā añño ammo atthivā natthivāti? Atthi bhante aññepi bahū ambarukkhāti, imañca ambaṃ teca ambe muñcitvā atthinukho mahārāja aññeva ambe anambeva muñcitva atthipana añño rukkhoti? Ayameva bhante ämbarukkhoti, sādhu mahārāja paṇḍitosīti atthi pana mahārājateñātakāti?, Atthibhantebahujanāti, te muñcitvā aññekeci aññāta kāpi atthi mahārājāti? Aññātakābhante ñātakehi pahūta tarāti, tavañātakeca aññātakeca muñcitvā atthaññokoci mahārājāti? Ayameva bhanteti. Sādhumahārāja attānāma attano neva ñātako na aññātakoti. Atha thero paṇḍitorājā sakkhissati dhammaṃ aññātunti. Cūḷahatthipado pamapūttaṃ kathesi.

Kathā pariyosāne rājā tīsu saraṇesu patiṭṭhahi saddhiṃ cattāḷīsāya prāṇasahassehīti tatoparaṃyaṃ saṃvattabbaṃ taṃ taṃ samanta pāsādikādisu vuttanayena veditabbaṃ, iccevaṃ sīśaḷadīpe sāsanānuggāha mahāmahinda therato āgatā sissa paramparā bahū honti gaṇanapathaṃ vītivattā, kathaṃ mahāmahindattherassa sissoariṭṭho nāma thero, tassasisso dīgho, tassasisso dīghasumano, tassasisso kāḷasumano, tassasisso nāgo, tassasisso buddharakkhito, tassasisso tisso, tassa sisso revato, tassasisso sumano, tassasisso cūḷanāgo, tassasisso dhammapālito, tassasisso khemo, tassasisso upatisso, tassasisso phussadevo, tassasisso sumano, tassasisso mahāpadumo, tassasisso mahāsīvo, tassasisso upāli, tassasisso mahānāgo, tassa sisso abhayo, tassasisso tisso, tassasissosumano, tassasisso cūḷābhayo, tassasissotisso, tassasisso cūḷadevo, tassasisso sīvoti; ayaṃ yāva potthakārūḷha saṃkhātā catutthasaṃhītikātāva theraparamparā 'ti daṭṭhabbo. Vuttampetaṃ aṭṭhakathāyaṃ "yāvajjatanātesaṃ yeva antevāsika paramparā bhutāva ācariya paramparāya ābhatantī'ti veditabbaṃ"ti.

[SL Page 016] [\x 16/]

Evaṃ tesaṃ sissaparampara bhūtā ācariya paramparā yāvajja tanāsāsane pākaṭāhutvā āgacchantīti veditabbaṃ. Sāsane vinayadharehi nāma tilakkhaṇa sampannehi bhavitabbaṃ, tīṇihi vinayadharassa lakkhaṇāni icchitabbāni. Katamānitīṇi? Suttañcassa svāgataṃ hoti suvavatthitaṃ suvinicchitaṃ suttato anubyañcanato; idamekaṃ lakkhaṇaṃ vinayekhopana ṭhito hoti asaṃgīroti idaṃ dutiyaṃ, ācariya paramparā khopanassa suggahitā hoti sumanasikatā supadhāritātiidatatiyaṃ. Tattha ācariya paramparā khopanassa suggahītā hotīti theraparamparā * sissaparamparācassa suṭṭhugahitā hoti sumanasikatāti suṭṭhumanasikatā āvajjitamatte ujjalita padīpoviya hoti, supadhāri tāti suṭṭhuupadhāritā pubbāparānusandhito atthato kāraṇatoca upadhāritā attanomatiṃ pahāya āvariya suddhiyā vattā hoti. Mayhaṃ ācariyo asukācariyassa santike uggaṇhi so asukassāti evaṃ sabbaṃ ācariyaparamparaṃtheravādaṅgaṃ āharitvā yāva upālitthero sammāsambuddhassa santike uggaṇhīti pāpetvā ṭhapeti, tatopi āharitvā upāli tthero sammāsambuddhassa santike uggaṇhi, dāsakatthero attano upajjhāyassa upāli ttherassa, soṇakatthero attano upajjhāyassa dāsakattherassa, siggavatthero attano upajjhāyassa soṇa kattherassa, moggaliputtatissa tthero attano upajjhāyassa siggavattherassa caṇḍavajjittherassa cāti evaṃ sabbaṃ ācariya paramparātheravādaṅakgaṃ āharitvāattanoācariyaṃpāpetvā ṭhapeti evaṃ uggahitāhi ācariya paramparā suggahitā hoti. Evaṃ asakkontenapana dvetayo parivaṭṭā uggahetabbā sabbapacchimenahi nayena yathā ācariyoca ācariyā, cariyova pāḷiñca paripucchañca vadanti tathā ñātuṃ vaṭṭatī'ti. Yathāvutta theraparamparāpana bhagavato dharamānakālato paṭṭhāya yāva potthakārūḷhā mukhapāṭhe nevapiṭakattayaṃ dhāresuṃ. Paripuṇṇampana katvā potthake likhitvā na ṭhapesuṃ. Evaṃ mahātherā dukkarakammaṃ katvā sāsanaṃ paggaṇhiṃsu. Tatrīdaṃvatthu-sīhaḷadīpe kira caṇḍālatissa bhayena saṃkhuhitvā devoca avassitvā dubbhikkhabhayaṃ uppajji, tadāsakko devānamindo āgantvā tumhe bhante tepiṭakaṃ dhāretuṃ na sakkhissatha. Nāvampana āruhitvā jambudīpaṃ gacchatha. Sacenāvā appahonakā bhaveyya
---------------------------------------
* Vaṃsa-katthaci

[SL Page 017] [\x 17/]

Kaṭṭhenavā vethanāvātaratha. Abhayatthāya pana mayaṃ rakkhissāmāti āha. Tadāsaṭṭhimattānaṃ bhikkhūnaṃ samuddatīraṃ gatānaṃ puna etadahosi, mayaṃ jambudīpaṃ na gacchissāma idheva vasitvā tepiṭakaṃ dhāressāmāti. Tatopacchānāvā titthato nivattitvā sīhaḷa dīpekadesaṃ malayajanapadaṃ gantvā mulaphalādīhi eva yāpetvā sajjhāyaṃ akaṃsu. Chātakabhayena atiphīḷitā hutvā evampi kātuṃ asakkottā vāḷukatale uraṃ ṭhapetvā sīsena sīsaṃ abhimukhaṃ katvāvācaṃ anicchāretvā kamanasāyeva sajjhāyamakaṃsu. Evaṃ dvādasa vassāni saddhiṃ aṭṭhakathāya tepiṭakaṃ rakkhitvā sāsanaṃ anuggahesuṃ. Dvādasavassesu pana atikkantesu tasmiṃ bhaye vupasante pubbe jambudīpaṃ gataṃsattabhikkhusataṃ āgantvā sihaḷadīpeka dese rāmajanapade maṇḍalārāma vihāraṃ āpajji. Tepisaṭṭhi mattā bhikkhu taṃ eva vihāraṃ gantvā aññamaññaṃ sammantetvā sajjhāyiṃsu tadāaññamaññaṃ sametti, navirujjhanti. Gaṅgodakena viya yamunodakaṃ saṃsandati. Evaṃ piṭakattayaṃ mukhapāṭheneva dhāretvā mahātherā dukkarakammaṃ akaṃsuti veditabbaṃ.

Yampi pariyattiṃ ekapadamattampi acirajajhitvā dhārenti taṃ dukkarakamma meva sīhaḷadīpe kira punabbasukassa nāma kuṭumbiyassaputto tissatthero buddhavacanaṃ uggaṇhituṃ imaṃ jambudīpaṃ āgantvā yonaka dhammarakkhita ttherassa santike buddha vacanaṃ uggaṇhitvā gacchanto nāvaṃ abhirūhana titthe ekasmiṃ pade uppanna kaṃkho yojanasatamattaṃ nivattitvā ācariyassasantikaṃ āgacchanto antarāmagge ekassakuṭumbi kassa pañhaṃ kathesi. Sopasiditvā satasahassagghanakaṃ kambalaṃ pādāsi. Sopitaṃ āharitvā ācariyassa adāsi. Thero vāsiyā koṭṭetvā nisīdanaṭṭhāne paribhaṇḍaṃ kāresi. Kimatthāyāti? Pacchimāya janatāya anuggahatthāya. Evaṃ kirassa ahosi, amhākaṃ gatamaggaṃ āvajjitvā anāgate sabrahmacārino paṭipattiṃ puretabbaṃ maññissantīti tissattheropi ācariyassa santike kaṅkhaṃ chinditvā sīhaḷadīpaṃ yeva sakaṭṭhānaṃ agamāsīti. Iccevaṃ pariyattiṃ ekapadamattampi acirajjhitvā dhāraṇampi dukkarakammaṃ evāti daṭṭhabbaṃ. Yampiyebhuyyena paguṇaṃ kanakaronti tassaanantaradhānatthāya asammosatthāya uggahadhāraṇādivasena rakkhaṇampikaronti taṃpu dukkarakamma meva. Sīhaḷa dīpeyeva kiramahābhaye ekasseva bhikkhuno mahāniddeso paguṇo ahosi. Atha catunikāyikatissattherassa upajjhāyo

[SL Page 018] [\x 18/]

Mahātipiṭaka thero nāma maharakkhitattheraṃ āha. "Āvuso mahārakkhita asukassasantike mahāniddesaṃ gaṇhāhī'ti, pāpo kirāyaṃ bhante na gaṇhissāmi"ti "gaṇhāvuso ahaṃ tesantike nisīdissāmi"ti "sādhu bhante tumhesu nisinnesu gaṇhissāmī"ti. Paṭṭhapetvā rattiṃ divaṃ nirantaraṃ pariyāpuṇatto osānadivase heṭṭhāmañce itthiṃ disvā "bhante su taṃyevame pubbesavāhaṃ evaṃ jāneyyaṃ, na īdisassa santike dhammaṃ pariyā puṇeyyanti"āha. Tassapana santike bahū mahā therā uggaṇhitvā mahāniddesaṃ patiṭṭhāpesuṃ. Evaṃ yaṃ ye bhuyyena paguṇaṃ na karonti tassa anantaradhānatthāya asammosatthāya uggahadhāraṇādi vasena rakkhaṇampi dukkarakammaṃ yevāti daṭṭhabbaṃ. Iccevaṃ bhagavato dharamānakālato ppa bhuti cirakālaṃ yathāvutta mahātheraparamparā pariyattiṃ mukha pāṭheneva dhāresuṃ. Aho vata porāṇīkānaṃ mahātherānaṃ sati paññā samādhi vepullatāya hi te mukhapāṭheneva dhāretuṃ asakkhiṃsuti. Mukhapāṭhenaca porāṇikatherānaṃ pariyatti dhāranaṃ pañcanavutādhikāni catusatāni ahosi. Bhagavato parinibbāṇato mahāvaṃsa sāratthasaṃgahesu āgatanayena jinacakke paññāsādhike catusate sampatte tabba paṇṇidīpe rājūnaṃ aṭṭhamake saddhātissa nāmarañño putte vaṭṭagāmaṇī nāma raññe rajjaṃ patvā chavassakāle anāgate sattā hīna satipaññā samādhikāhutvā na sakkhissanti mukha pāṭhena dhāretunti upaparikkhitvā pubbevuttehi mahātherehi anupubbena āgatā pañcamattā mahātherasatā paṭṭagāmaṇī rājānaṃ nissāya tambapaṇṇidīpe padesemalaya janapade āloka leṇe aṭṭhakathāya saha piṭakattayaṃ potthake āropesuṃ. Tañca yathāvutta saṅgītiyo upanidhāya catuttha saṅgītiyeva nāmāti veditabbaṃ-vuttaṃpive taṃ sāratthadīpaniyaṃ nāma vinaya ṭīkāyaṃ. "Catuttha saṅgiti sadisāhi potthakāroha saṅgitī"ti. Sīhaḷadīpe pana vaṭṭagāmiṇī rājā marammaraṭṭhe sirikhetta nagare eko nāma kukkuṭasīsarājāca eka kāle rajjaṃ kāresi.

Amarapura māpakassa raññokāle sīhaḷa dīpa bhikkhūhi idha pesita sandesa kathāsaṃ pana tettiṃsādhikacatusate sampatte potthakārūḷhaṃ akaṃsūti āgataṃvuttaṃhitattha; "tettiṃ sādhikacatuvassasata parimāṇa kāla"nti.

Idaṃ sīhaḷadīpe yāvapotthakārūḷhāsāsanassa patiṭṭhānaṃ.

[SL Page 019] [\x 19/]

Athāparaṃ jambudīpe sīhaḷa dīpeva bhikkhu visuṃ visuṃ gaṇavasena bhijjiṃsu. Yathā anotattadahato nikkhamana nadiyo gaṅgā yamunādi vasena bhijjiṃsuti, tattha jambudīpe gaṇanaṃbhijjamānataṃ upariyeva cakkhāma. Sīhaḷadīpe gaṇānaṃ bhijja mānatā evaṃ veditabbā.Kathaṃ? Sīhaḷadīpehi sāsanassa patiṭṭhāpita kālato aṭṭhārasādhika dvivassa satesampatte vaṭṭagāmaṇī rañño kārāpite abhayagiri vihāre parivārabandhakaṃ pāṭhato atthatoca vipallāsaṃ katvā mahā vihāravāsī gaṇato puthuhutvā eko gaṇo bhijji. So abhayagirivāsi gaṇonāma. Dhammaruci gaṇotica tasseva nāmaṃ. Abhayagirivāsī gaṇassa bhijja mānato+ chasaṭṭhādhike tivassa sate sampatte mahāsena nāma raññākārāpite jetavana vihāre bhikkhū ubhato vibhaṅgapāṭhe viparīta vasena abhisaṃkharitvā abhayagirivāsī gaṇato visuṃ eko gaṇo ahosi. So jetavanavāsī gaṇonāma. Sāgaliya gaṇotica tasseva nāmaṃ. Jetavanavāsī gaṇassa bhijjamāna kālato pañcasaṭṭhādhikānaṃ dvinnaṃvassa satānaṃ * upari kurundavāsino koḷambavāsinoca bhikkhū bhāgineyya dāṭhāpabhutiṃ nāma rājānaṃ nissāya ubhato vibhaṅga parivārabandhakapāṭhe viparīta vasena abhisaṃkharitvā yathā vuttehi dvīhi gaṇehi visuṃ hutvā mahāvihāravāsī gaṇuttamaṃ tulayitvā upadhāretvā mahāvihāra nāmaṃ gahetvā eko gaṇobhijji. Evaṃ sīhaḷa dīpe mahā mahinda therādīnaṃ vaṃsabhutena mahāvihāravāsī gaṇena saddhiṃ cattārogaṇā bhijjiṃsu. Tattha mahāvihāravāsi gaṇo yeva ekodhammavādī ahosi. Sesā tayo adhammavādino teca pana adhammavādino gaṇā bhutatthaṃ pahāya abhutatthena dhammaṃ agaruṃ katvā cariṃsūti vacanato sīhaḷadīpe adhammavādino tayopi alajjino gaṇā parimaṇḍala supaṭicchannādi sikkhāpadāni anādiyitvā cariṃsu. Tato paṭṭhāyasāsane ekaccānaṃ bhikkhūnaṃ nānappakāra vasena nivāsana pārupanādīni dissantīti veditabbaṃ.

Aparabhāge vohāra tissassa nāmaraññokāle kapilena nāma amaccena saddhiṃ mantetvā mahāvihāra vāsino bhikkhu adhammavādī gaṇe niggaṇhitvā jinasāsanaṃ paggaṇhiṃsu. Tato pacchāca goṭhābhayassa nāma raññokāle abhayagiri
---------------------------------------
+ Dvacattāḷīsādhika tivassa satesampatte.
* Ekapaññā sādhikānaṃ tiṇṇaṃ vassasatānaṃ

[SL Page 020] [\x 20/]

Vāsino bhikkhu parasamuddaṃ pabbājetvā mahāvihāravāsī bhikkhū nissāya sāsanaṃ visodhayī. Tato pacchāpana goṭhābhaya rañño bhātubhutassa mahāsenassa nāma rañño kāle abhayagiri vāsīnaṃ bhikkhūnaṃ abbhantare saṅghamitto nāma eko bhikkhurañño padhānācariyo hutvā mahāmahinda ttherādīnaṃ arahantānaṃ nivāsaṭṭhāna bhutaṃ mahāvihārārāmaṃ vināsetuṃmahāsena raññā mantetvā ārabhī. Tadānava vassāni vihāro bhikkhusuñño ahosi. Ahovata mahātherānaṃ mahiddhikānaṃ nivāsaṭṭhānaṃ alajjino bhikkhū vinassāpesuṃ. Suvaṇṇahaṃsānaṃ nivāsaṭṭhānaṃ kākāviyā'ti. Jecavana vāsīnaṃca bhikkhunaṃ abbhantare eko tisso nāma bhikkhu teneva raññā mantetvā mahāvihāra sīmaṃ samūhani.Achekattā pana tesaṃ sīmā samūhana kammaṃnasampajjiti. Ahovata dussīlānaṃ pāpakānaṃ kammaṃ acchariyaṃ, seyyathāpināma sākhāmigo appaggho kā sikavatthaṃ mahagghaṃ bhindati. Eva meva bhinditabba vatthunā bhedaka puggalo ativiyadūre ahosīti. Bhavantivettha:

Yathā sākhāmigo pāpo, appaggho yeva kāsikaṃ
Mahagghaṃ kaccha jiṇṇampi, mahussāhena chindati.

Adhammavādī pāpevaṃ, dhammavādī gaṇaṃ subhaṃ
Mahussāhena bhindeyya aho acchariyo ayaṃ

Ārakā durato āsuṃ bhindi tabbehi bhedakā
Bhumitovā bhavagganto ahokammaṃ ajānataṃ'ti.

Iccevaṃ adhammavādī gaṇassa balavatāya dhammavādī gaṇo parihāyati. Yathāhi gijjha sakuṇassa pakkhavātena suvaṇṇahaṃsā pakatiyā ṭhātuṃ na sakkonti. Eva'meva adhammavādīnaṃ balavatāya dhammavādī parihāyati. Byagghavaneviya suvaṇṇamigo nīlīyitvā gocaraṃ gaṇhāti. Yathārucivasena dhammaṃ carituṃ okāsaṃ nalabhati.

Aparabhāge pana cirakāle atikkante micchādiṭṭhikānaṃ vijātīyānaṃ bhayena laṅkādīpe sāsanaṃ osakkitvāka gaṇa pūraṇa mattassāpi sīlavato bhikkhu saṅghassa avijjamānatāya mahāvijaya bāhu rañño kāle rāmañña desato saṅghaṃ ānetvā sāsanaṃ patiṭṭhāpesi. Soca mahā vijayabāhurājā amhākaṃ marammaraṭṭhe arimaddana nagare anuruddhena nāmaraññā samakālavasena

[SL Page 21] [\x 21/]

Rajjasampattiṃ anubhava. Tato adhammavādī gaṇānaṃ bhijjamāna kālato catupaññāsādhikānaṃ dvinnaṃ vassa satānaṃ vassasahassānaṃca uparisirisaṅghabodhi mahāparakkamabāhu nāmarājā rajjaṃkāresi. Sopana rājā udumbaragirivāsī mahākassapatthera pamukhassa mahāvihāragaṇassa pakkhohutvā adhammavādino tetayo gaṇe niggaṇhitvā jinasāsanaṃ paggahesi. Soca sirisaṅghabodhirājā amhākaṃ marammaraṭṭhe arimaddana nagare narapati śītūnā nāma raññāsamakālavasena rajjaṃ kāresīti veditabbo. Mahāvihāravāsinobhikkhu tamevarājānaṃnissāya aññe adhammavādino sabbena sabbaṃ uppabbājetvā sāsanamalaṃ visodhesuṃ, yathā heraññiko hiraññemala'nti. Tato paṭṭhāyamahāvihāravāsī gaṇoyeva ekopatiṭṭhahi, yathā abbhādi upakkilesa malehi vimutto nisānāthoti. Vohārikatissa goṭhābhayādīnaṃ rājūnaṃ sāsana visodhane tāva sabbena sabbaṃ adhammavādīgaṇānaṃ avinassitattā sāsanaṃ neva parisuddhaṃ ahosi. Parakkamabāhurañño kālepana adhammavādino sīsaṃ ukkhipitumpināsakkhiṃsu. Yathā suriyuggamane kosiyā'ti.

Tato pacchāca vimaladhammasuriyassanāma raññekāle rakkhaṅgapuraraṭṭhato saṅghaṃ ānetvā sāsanaṃ patiṭṭhāpesi. Tato paraṃ aparassa vimaladhammasuriyassa nāmaraññokāle tatoyevasaṅgaṃ ānetvā sāsanaṃ patiṭṭhāpesi. Tato pacchāva kittissiri rājasihassanāma raññokāle syāmaraṭṭhato saṅakghaṃ ānetvā tatheva akāsī'ti.

Ayaṃ sīhaḷa dīpe sāsanassa gaṇappabheda
Osakkana dīpanādi kathā.
---------
Jinasāsane + dvayāsītyadhike aṭṭhavassasate sampatte buddhadāsassanāmaraññokāle ekodhammakathikathero ṭhapetvā vinayapiṭakaṃ abhidhammapiṭakañca avasesaṃ suttanta piṭakaṃ sīhaḷa bhāsāya parivattetvā abhisaṅkharitvā ṭhapesi. Tassakira buddhadāsassaraññoputtā asītimattā asītimahāsāvakānaṃ nāme neva voharitā ahesuṃ. Tesu puttesu sāriputtattherassa nāmena voharito eko upatissonāma rājakumāro pitaridivaṃgate dve cattāḷīsa vassānirajjaṃ kāresi. Tato pacchā
---------------------------------------
+ Navutādhike

[SL Page 022] [\x 22/]

Kaṇiṭṭho mahānāmonāma rājakumāro dve vīsati vassāni rajjaṃ kāresi. Tassaraññokāle jinavakke tipaññāsādhika navutisatavasse sīhaḷadīpe catusaṭṭhimattānaṃ rājūnaṃ pūraṇa kāle buddhaghoso nāmathero sīhaḷa dīpaṃ gantvā sīhaḷa bhāsāya likhite aṭṭhakathāganthe māgadha bhāsāya parivattetvālikhi, so pana mahārājā amhākaṃ marammaraṭṭhe siripaccaya nagare teṅlichṅ nauāmakena raññāsamakālo hutvā rajjaṃkāresi. Parittanidānepana pyumenti nāmakena raññāsamakālo hutvā rajjaṃ kāresitivuttaṃ taṃ nayujjatiyeva. Sīhaḷa dīpepasa kittissiri meghonāma rājāhutvā tassanavamevasse tasmiṃ yeva dīpe rājūnaṃ saṭṭhimattānaṃ pūraṇakāle jinacakke catupaññāsādhike aṭṭhasatavasse jambudīpe kāliṅga purato guhasīvassanāmarañño jāmātā dantakumāro hemamālāyanāma rāja dhītuyāsaha dāṭhādhātuṃ gahetvā nāvāya taritvā sīhaḷadīpaṃ agamāsi. Jinavakke tesattatādhika aṭṭhasate jeṭṭhatissarājā navavassāni rajjaṃkāresi buddhadāsa rājā ekūnavīsati vassāni. Upatissarājā dvecattāḷīsa vassāni. Mahānāmarājā dvācīsavassānīti. Sabbāni sampiṇḍetvā jinasāsanaṃ pañcasattakādhika navavassasatappamāṇaṃ hoti. Tasmiṃcakāle yadādvīhi vassehi ūnaṃ ahosi, tadāmahānāmarañño kālato sattatādhika navavassasata matte sāsane buddhaghosonāma thero laṅkādīpaṃ agamāsi, amarapura māpakassaraññokāle sīhaḷa dīpakehi bhikkhūhi pesita sandesapaṇṇepana dvipaññasādhika navavassa satātikkantesūti vuttaṃ.

Evaṃ ettha ṭhatvā buddhaghosattherassa aṭṭhuppattiṃ saṃkhepa mattaṃ vakkhāma. Kathaṃ? Sīhaḷabhāsakkharehi parivattitaṃ pariyatti sāsanaṃ māgadhabhāsakkharena konāma puggalo parivattituṃ sakkhissatīti mahātherāmantayitvā, tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā ghosaṃnāma devaputtaṃ disvā saddhiṃ sakkena devanamīndena taṃ yācitvā bodhirukkhasamīpe ghosagāme kesassanāma brāhakanmaṇassa kesiyānāma brāhmaṇiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhāpesuṃ, "khādathabhonto pivatha bhonto"ti ādi brāhmaṇānaṃ aññamaññaṃ ghosita kāle vijātattā ghosotināmaṃ akāsi. Sattavassika kāle sotiṇṇaṃ vedānaṃ pāragu ahosi. Atha kho ekena arahantena saddhiṃ vedakathaṃ sallapanto ta kathaṃ niṭṭhapetvā kusalādhammā akusalādhammā abyākatā dhammāti

[SL Page 023] [\x 23/]

Ādinā paramattha vedaṃ nāmabuddhamantaṃ pucchi. Tadā so taṃ sutvā aggaṇhitu kāmo hutvā tassa arahantassa santike pabbajitvā devasikaṃ piṭakattayaṃ saṭṭhimattehi padasahassehi sajjhāyanto vāvuggataṃ akāsi. So ekamāsenevatiṇṇaṃ piṭakānaṃ pāragu ahosi. Tato raho ekakova nisinnassa etadahosi. Buddhabhāsite piṭakattaye mamavā paññāadhikā udāhu upajjhāyassavāti? Taṃ kāraṇaṃ ñatvā upajjhācariyo niggahaṃ katvā ovadi. So saṃvegappatto hutvā khamāpetuṃ vandī. Upajjhācariyo "tvaṃ āvuso sīhaḷadīpaṃ gantvā piṭakattayaṃ sīhaḷa dīpakkharena likhitaṃ māgadhabhāsakkharena likhāhi.Evaṃ sati ahaṃ khamissāmitiāha. Buddhaghoso ca pitaraṃ macchā diṭṭhito movetvā ācariyassavacanaṃ sirasā paṭiggahetvā piṭakattayaṃ likhituṃ sīhaḷa dīpaṃ nāvāya agamāsi.

Tadā samuddamajjhe tīhi kivasehi taranto buddhadattattherova sīhaḷadīpato na vāya āgacchanto antarāmagge devānaṃ ānubhāvena aññamaññaṃ passitvā kāraṇaṃ pucchitvā jāti tnṃ evamāha. "Mayā āvuso kato jinālaṅkāro appasāroti maññitvā piṭakattayaṃ parivattetvā likhituṃ okāsaṃ nādaṃsu. Tvaṃ pana piṭakattayaṃ saṃvaṇṇehī"ti catvā attanosakkena devānamindena dinnaṃ harītakīphalaṃ ayomaya lekhanīdaṇḍaṃ nisita silañca buddhaghosattherassa adāsi. Evaṃ tesaṃ dvinnaṃ therānaṃ aññamaññaṃ sallapattānaṃyeva dve nāvā sayameva apanetvā gamiṃsu. Buddhaghosattheroca sīhaḷa dīpaṃ patvā paṭhamaṃ saṅghapālattheraṃ passitvā piṭakattayaṃ māgadha bhāsakkharena parivattituṃ āgatomhīti kāraṇeārocite sīhaḷa bhikkhūca "sīlepatiṭṭhāyā"ti ādigāthaṃ niyyādetvā imissāgāthāya atthaṃ piṭakattayaṃ āḷoletvā saṃvaṇṇehī" ti uyyojesuṃ.

Tasmiṃ yeva divase sāyaṇha kālato paṭṭhāya yathāpittaṃ gāthā pamukhaṃ katvā visuddhimaggaṃ nipphādetvā ṭhapesi. Atha tassa ñāṇappabhāvaṃ vīmaṃsitukāmo devānamindo taṃ ganthaṃ antara dhāpesi punatthero akāsi. Tatheva devānamindo antaradhāpesi punāpithero akāsi, evaṃ tikkhattuṃ kārāpetvā sabbaganthe dassesi. Tiṇṇampi ganthānaṃ aññamaññaṃ ekapada mattenapi visesatānāhosi saṅghapālattheroca ārādhito piṭakattayaṃ niyyādesi. Evaṃ visuddhimaggo saṅghapālattherassa

[SL Page 024] [\x 24/]

Āyācanaṃ ārabbhakatoti āgataṃ. Ayaṃ buddhaghosuppatti kathaṃ yaṃ āgatanayena dassitā buddhaghosuppatti kathā saṃkhepo.

Cūḷavaṃsepanevaṃ āgato: "buddhaghosattheronāma mahā bodhirukkhasamīpe ekasmiṃ brāhmaṇagāme jāto tiṇṇampi vedānaṃ pāraguahosi, tesu tesuvādesuca atijeko. So aññehica saddhiṃ pucchābyākaraṇa kammaṃ kattukāmo jambudīpa tale āhiṇḍanto ekaṃvihāraṃ patvā tasmiṃ āgantuka bhāvena nisīdi, tasmiṃca vihāre revatonāma therovasi. Tena therena saddhiṃ sallapato so brāhmaṇamānavo tīsu vedesu āloḷetvā pañhaṃ pucchi. Pucchitaṃ pucchitaṃthero vyākāsi, therassa pana pucchitaṃ pañhaṃ mānavo nāsakkhivyākātuṃ. Athamānavo pucchi. Konāmāyaṃ bhante mantoti? Buddhamanto kanāmā yaṃ'ti vutte uggaṇhitu kāmo hutvā therassa santike pabbajitvā piṭakattayaṃ uggaṇhi. Avireneva tiṇṇampi piṭakānaṃ pāragu ahosi. Buddhasseva ghosoyassa atthīti buddhaghosoti nāmena pākaṭo ahosi.

Buddhaghosoca āyasmato revatassasantike nisīdanto ñāṇodayaṃ nāma ganthaṃ atthasāḷiniṃca ganthaṃ akāsi, tato pacchā parittaṭṭhakathaṃ kattukāmo hutvā ārabhi, tadāācariyo evamāha, "jambudīpe panāvuso pāḷimattaṃyeva atthi, aṭṭhakathāpana natthi, ācariyavādoca bhinno hutvā atthi, teneva mahā mahindattherena nītā aṭṭhakathā tīsuca saṅgitīsu āruḷhāpāḷiyoka sāriputtattherādīhi desito kathāmaggo sīhaḷa dīpe atthi, tvaṃ gantvā māgadhabhāsakkharenalikhāhi"ti uyyojiyamāno buddhaghosatthero sīhaḷadīpaṃ gantvā anurādhapure mahā vihāraṃ pavisitvā saṅghapālattherassa santike saddhiṃ. Sīhaḷaṭṭha kathāya theravādesutvā aṭṭhakathaṃ karissāmīti ārocesi. Sīhaḷa bhikkhūca pubbe kavuttanayeneva "sīlepatiṭaṭhāyā"ti ādigāthaṃ niyyādesuṃ, buddhaghosoca saddhiṃ aṭṭhakathāya piṭakattayaṃ kasaṃkhipitvā visuddhimaggaṃ akāsi. Pubbe vuttanayeneva sakko antaradhāpetvā tikkhattuṃ kārāpesi, saṅghapālattheropi ārādhito piṭakattayaṃ niyyādesīti.

Kiñcāpi nānāganthesu nānākārehi buddhaghosupakpatti kaāgatā, tathāpi buddhaghosattherassa sīhaḷadīpaṃ gantvā piṭakattayassalikhanaṃ aṭṭhakathānaṃca karaṇaṃ'yeva pamāṇaṃ'ti mano kiliṭṭhaṃnauppādetabbanti. Buddhaghosatthero piṭakattayaṃ likhitvā pacchā jambudīpaṃ agamāsīti.

[SL Page 025] [\x 25/]
Iccevaṃ pāḷibhāsāya pariyatti parivattitā pacchāācariya paramparāsissā'nusissavasena sīhaḷadīpe jinacakkaṃ majjhanti kaṃsumālīviya atidibbati. Aneka koṭippamāṇehi sotāpanna sakadāgāmi anāgāmi arahantehi laṃkādīpaṃ atisobhati, sabbapāliphullena tiyojanika pāricchattakarukkhena tāvatiṃsa bhavanaṃviya satapatta padumādīhi mahā pokkharaṇīviya tesu tesu ṭhānesu maggamahāmagga āpaṇa ghara dvāra titthavana pabbata guhāmandira vihārasālādīsu aladdhamaggaphalaṭhānaṃ nāma kiñcinatthi, thokaṃ āgametvā piṇḍāyapatiṭṭhamāna padesepi maggaphalāni labhiṃsuyeva-

Magga phalāni sacchikarontānaṃ puggalānaṃ bāhullatāya ayaṃ puthujjano ayaṃ puthujjanoti aṅguliṃ pasāretvā dasse tabbo ahosi-

Ekasmiṃcakāle sīhaḷadīpe puthujjana bhikkhunāma nāhosi, tathāhi vuttaṃ vibhaṅgaṭhakathāyaṃ "ekavāraṃ puthujjana bhikkhunāma natthī"ti.

Abhiññā lābhīnaṃ kira mahiddhikānaṃ gamanā'gamanavasena suriyo'bhāsaṃ alabhitvā dhaññakoṭṭanakā mātugāmā dhaññaṃ koṭṭituṃ okāsaṃ na labhiṃsu. Devalokato sumana sāmaṇero dakkhiṇakkhakaṃ sīhaḷadīpaṃ ānesi. Tassa pāṭihāriya dassana vasena udaka bindūhi tiyojana sataṃ sakalopi laṅkādīpo vyāpito bhagavatā paribhutta cetiyaṅgaṇaṃ viya ahosi. Nāvāya gacchantā mahāsamudde nāḷikera mattampi disvā sakalaṃ laṅkādīpaṃ pūjenti yeva.

Mahā mahinda ttherassa santike ariṭṭhattherena saddhiṃ pañcamattāni bhikkhusatāni paṭhamaṃ tāva vinaya piṭakaṃ ugaṇhiṃsūtiimehi kāraṇehi laṅkādīpaṃ jinavakkassa patiṭṭhānaṃ hutvā varadīpanti nāmaṃ paṭilabhi. Sīhaḷadīpe yeva piṭakattayaṃ potthakārūḷhavasena patiṭṭhāpitaṃ. Tato pacchā coranāgassa nāma rañño kāle sakala laṅkādīpasmiṃ dubbhikkha bhayena pīḷite piṭakattayaṃ dhārentā bhikkhu jambudīpaṃ āgamiṃsu. Anāgantvā tattheva ṭhitāpi bhikkhu chātaka bhayena pīḷitā udarapaṭalaṃ bandhitvā kucchiṃ vāḷukārāsimhi ṭhapetvā piṭakattayaṃ dhāresuṃ,kālakaṇṇitissassa rañño kāleyeva dubbhikkha bhaye vūpasante jambudīpato bhikkhu puna gantvā

[SL Page 026] [\x 26/]

Sīhaḷadīpe ṭhitehi bhikkhūhi saddhiṃ mahāvihāre piṭakattayaṃ avirodhetvā samasamaṃ katvā ṭhapesuṃ. Ṭhapetvā ca pana sīhaḷadīpe yeva suṭṭhu dhāresuṃ. Tattheva aṭṭhakathāyo buddhaghosatthero māgadhabhāsāya parivattetvā viraci, pacchā ca yebhuyyena tattheva aṭṭhakathā ṭīkā anumadhu lakkhaṇa gaṇṭhi gandhantarāni akaṃsu puna sāsanaṃ nabhe ravinduva suppakāsitaṃ ahosi. Tattha buddhavaṃsaṭṭhakathaṃ buddhadattatthero akāsi. Iti vutto'dānacariyāpiṭaka thera-theri-vimānavatthu petavatthu-netti aṭṭhakathāyo ācariya dhammapālatthero akāsi. So ca ācariyadhammapāla tthero sīhaḷadīpassa samīpe damiḷaraṭṭhe padaratitthamhi nivāsitattā sīhaḷa dīpe yeva saṃgahetvā vattabbo. Paṭisambhidā maggaṭṭha kathaṃ mahānāmo nāma thero akāsi. Mahā niddesaṭṭhakathaṃ upaseno nāmathero akāsi. Abhidhamma ṭīkaṃ pana ānandatthero akāsi. Sā ca sabbāsaṃ ṭīkānaṃ ādibhutattā mūlaṭikāti pākaṭā-visuddhi maggassa mahāṭīkaṃ dīghanikāyaṭṭhakathāya ṭīkaṃ majjhimanikāyaṭṭhakathāya ṭīkaṃ-saṃyuttanikāyaṭṭhakathāya ṭīkañcā'ti imāyo ācariya dhammapālatthero akāsi. Sārattha dīpaniṃ nāma vinaya ṭīkaṃ aṅguttara nikāya ṭīkañca parakkamabāhuraññā yācito sāriputtatthero akāsi. Vimati vinodaniṃ nāma vinaya ṭīkaṃ damiḷaraṭṭhavāsi kassapatthero akāsi. Anuṭīkampana ācariya dhammapālatthero. Sā ca mūlaṭākāya anuttanatthāni uttanāni katvā saṃvaṇṇitattā anuṭīkāti vuccati. Visuddhimaggassa cūḷaṭīkaṃ madhu dīpaniñca aññatarattherā akaṃsu sāvamūlaṭikāya atthā'vasesānī ca anuttānatthānicauttānāni katvāmūlaṭīkāya saddhiṃ saṃsanditvā katattā madhu rasattā ca madhu dīpanīti vuccati.

Mohavicchedaniṃ pana lakkhaṇa gandhaṃ kassapatthero akāsi. Abhidhammāvatāraṃ pana rūpārūpa vibhāgaṃ vinayavinicchayañca buddhadattatthero. Vinaya saṃgahaṃ sāriputtatthero buddasikkhaṃ dhammasiri tthero-paramattha vinicchayaṃ nāmarūpaparicchedaṃ abhidhammattha saṃgahañca anuruddhatthero. Saccasaṃkhepaṃka dhammapāla tthero. Khemaṃ khematthero. Te ca saṃkhepato saṃvaṇṇitattā sukhena ca lakkhaṇiyattā lakkhaṇa gavdhanti vuccati. Tesampana saṃvaṇṇanāsu abhidhammattha saṃgahassa porāṇaṭīkaṃ navavimalabuddhi tthero akāsi. Saccasaṃkhepa nāmarūpapariccheda khema abhidhammāvatārānaṃ porāṇa ṭīkā

[SL Page 027] [\x 27/]

Vācissara mahāsāmi tthero. Paramattha vinicchayassa porāṇa ṭīkaṃ mahābodhi tthero.Abhidhammattha saṃgahā'bhidhammāvatārā bhinava ṭīkāyo sumaṅgala sāma tthero. Saccasaṃkhepābhinava ṭīkaṃ mahā sāmi tthero paramattha vinicchayā'bhinavaṭīkaṃ aññataratthero.Vinaya vinicchaya ṭīkaṃ revatatthero. Buddasikkhāya purāṇa ṭīkaṃ mahāyasatthero. Tāya yeva abhinava ṭīkaṃ saṃgharakkhitatthero'ti. Vajirabuddhiṃ nāma vinaya gaṇṭhipadatthaṃ vajirabuddhitthero cūḷa gaṇṭhi majjhima gaṇṭhi mahā gaṇṭhiñca sīhaḷa dīpavāsino therā teca padakkamena asaṃvaṇṇetvā anuttāna tthānameva saṃvaṇṇitattā gaṇṭhipadatthā ti vuccanti.

Abhidhānappadīpikaṃ pana mahāmoggallāna tthero. Attha vyākhyānaṃ cūlabuddhitthero. Vuttodayaṃ sambandhacintaṃ subodhālaṅkārañca saṅgha rakkhitatthero vyākaraṇaṃ moggallānattero mahāvaṃsaṃ cūḷavasaṃ dīpavaṃsaṃ thūpavaṃsaṃ bodhivaṃsaṃ dhātuvaṃsañca sīhaladīpavāsino therā dāṭhādhātuvaṃsaṃ pana dhammakittitthero akāsi. Eteva pāḷimuttakavasena vuttattā gandhantarā'ti vuccanti iccevaṃ buddhaghosādīhi theravarehi yathābalaṃ yathāsatti pariyanti sāsanaṃ upatthambhiyamānaṃ bahūhi mūlehi bahūhi sākhāhi bahuhi va viṭapehi vepullaṃāpajja māna mahā nigrodha rukkho viya thiraṃ hutvācarakālaṃ tiṭṭhatīti veditabbaṃ-

Idaṃ sīhaḷa dīpe potthakā'rūḷhato pacchā sāsanassa saṃgaha patiṭṭhāna dīpanādi kathā.

Ete pi ca mahā therā-yathā satti yathā balaṃ
Aṭṭhakathā'dayo katvā-maccu mukhaṃ upāgamuṃ.

Seyyathāpi ca lokasmiṃ-obhāsitvāna candīmā
Āvahitvāna sattānaṃ-hitaṃ atthañca gacchati.

Evameva mahā therā-ñāṇo'bhāsehi bhāsiya
Āvahitvāna sattānaṃ-hitaṃ maccu mupāgamunti

Iti sāsana vaṃse sīhaḷa dīpika sāsanavaṃsa kathā maggo
Nāma dutiyo paricchedo.
---------
Idāni yathā ṭhapita mātikā vasena suvaṇṇa bhumi raṭṭhe sāsanavaṃsa kathā maggassa vattuṃ okāso anuppatto tasmā suvaṇṇabhumiraṭṭhe sāsanavaṃsa kathā maggaṃ ārahissāmi-tattha

[SL Page 028] [\x 28/]

Suvaṇṇa bhūmiti tīsu rāmañña raṭṭhesu ekassa nāmaṃ. Tīnihi rāmaññaraṭṭhānihonti. Haṃsāvatī muttima suvaṇṇabhumi vasena. Eka desena sabbampi rāmañña raṭṭhaṃ gahetabbaṃ. Tattha pana uklāpa janapade taphussa bhallike ādiṃ katvā bhagavato abhi sambujjhitvā sattasattāhesu atikakantesu yeva āsāḷhi māsassa juṇha pakkhaka pañcama divasato paṭṭhāya rāmañña raṭṭhe sāsanaṃ patiṭṭhāsi.

Idaṃ rāmañña raṭṭhe paṭhamaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

Bhagavato abhisambuddha kālato pubbe yeva aparantaka raṭṭhe subhinna nagare tissa rañño kāle ekassa amaccassa tisso jayo vāti dve puttā ahesuṃ. Te gihī bhāve saṃvegaṃ labhitvā mahā samuddassa samīpe gajjagirimhi nāma pabbate isi pabbajjaṃ pabbajitvā nisīdiṃsu. Tadā nāginiyā vijjādharo santhavaṃ akāsi. Dveaṇḍāni vijāyitvā sā nāgini lajjāya tāni vijahitvāgacchi tadā jeṭṭho tissa kumāro tāni labhitvā kaṇiṭṭhenasaddhiṃvibhajitvā ekaṃ ekassa santike ṭhapesi. Kāle atikkante tehi aṇḍehi dve manussā jāyiṃsu. Tesu dasavassavayo sampattesukaṇiṭṭhassaaṇḍato vijāta daharo kālaṃ katvā majjhimadese mithilā nagare gavampatīnāma kumāro hutvā uppajji. So satta vassika kāle budhassa bhagavato santike pabbajitvā acireneva arahā ahosi. Jeṭṭhassa pana aṇḍato vijāta daharassa vādasa vassika kāle sakko devānamīndo āgantvā rāmañña raṭṭhe sudhammapuraṃ nāma nagaraṃ māpetvā sīharājāti nāmena tatra rajjaṃ kārāpesi. Silālekhaṇe pana sirimāyokoti nāmenātivuttaṃ.

Gavampatī thero ca attano mātaraṃ daṭṭhukāmo mithilā nagarato āgantuṃ ārabhi. Tadādibba cakkhunā mātuyā kālaṃ katabhāvaṃ ñatvā idāni me mātā kuhiṃ uppajjitī āvajjento bāhullena nesāda kevaṭṭānaṃ nivāsanaṭṭhāna bhute dese uppajjitī ñatvāsace'haṃ gantvā naovadeyyaṃ mātā me apāya gamanīyaṃ apuññaṃ vicinitvā catusu apāyesu uppajjeyyāti cintetvā bhagavantaṃ yācitvā rāmaññaraṭṭhaṃ vehāsa maggena āgañchi. Rāmañña raṭṭhe sudhammapuraṃ patvā attano bhātunā sīharājena samāgantvā raṭṭha vāsīnaṃ dhammaṃ desetvā pañcasu sīlesu patiṭṭhāpesi. Sīharājā "āha lokesu bhante tvamasi aggataro puggaloti? Namahā rāja ahaṃ aggataro, tīsu

[SL Page 029] [\x 29/]

Panabhavesu sabbesaṃ sattānaṃ makuṭasaṃkāso gotamo nāma mayhaṃ satthā atthi. Idāni majjhima desaṃ rājagahaṃ paṭivasatī" ti "evaṃpana bhante sati tumhākaṃ ācariyaṃ mayaṃ'daṭṭhuṃ arahāma vā no vā"ti pucchi. Gavampatī thero ca "āma mahā rāja arahatha bhagavantaṃ daṭṭhuṃ, ahaṃ yācitvā āgacchāmī"ti vatvā gantvā bhagavantaṃ yāci. Bhagavā caabhisambujjhītvā aṭṭhame vasse saddhiṃ aneka sata bhikkhūhi rāmañña raṭṭhe sudhammapuraṃ ākāsena agamāsi. Rājavaṃse pañcahi bhikkhusatehi agamāsī'ti vuttaṃ silā laikhaṇe pana vīsati sahassa mattehi bhikkhūhīti vuttaṃ. Ettha va yasmā bhagavā saparisoyeva āgacchi. Naekakoti ettakameva icchitabbaṃ.

Tasmā nānā vādataṃ paṭicca cittassa ākulatā na uppādetabbā'ti. Athā' gantvā ratana maṇḍape nisīditvā parājikānaṃ raṭṭhavāsīnaṃ amatarasaṃ adāsi. Tīsu saraṇesu pañcasuca sīlesupatiṭṭhāpesi. Atha bhagavā dassanatthāya āgatānaṃ channaṃ tāpasānaṃ cha kesadhātuyo pūjanatthāya adāsi. Tato pacchā satta tiṃsavassāni pūretvā parinibbāna kālepi bhagavato adhiṭṭhānānurūpena citakaṭṭhānato tettiṃsa dante gahetvā gavampatīthero sudhammapuraṃ āgantvā sīharaññe datvā tettiṃsa cetiyāni patiṭṭhāpesi. Evaṃ bhagavato parinibbānato aṭṭhameyeva vasse gavampatithero rāmañña raṭṭhe sudhammapure sāsanaṃ patiṭṭhāpesi.

Idaṃ rāmañña raṭṭhe dutiyaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ

Bhagavato parinibbuta pañcatiṃsādhikānaṃ cinnaṃ vassa satānaṃ upari suvaṇṇabhumiṃnāma rāmaññaraṭṭhaṃ āgantvā soṇatthero uttaratthero cāti dve therā pañca vagga kammārahehi bhikkhūhi saddhiṃ sāsanaṃ patiṭṭhāpesuṃ. Teca therā mahā moggali puttatissa ttherassa saddhivihārikāti aṭṭhakathāyaṃ āgatā taphussa bhallike gavampatittherañca paṭicca sāsanaṃ tāvapatiṭṭhahi.

Tañca na sabbena sabbaṃ ogāhetvā, ye ye pana saddhā sampannā te te attano attano icchā vaseneva sāsane pasidiṃsu. Pacchā pana soṇuttara therā mahussāhena ācariya āṇattiyā ussukkaṃ āpannā sāsanaṃ patiṭṭhāpesuṃ. Tena aṭṭhakathāyaṃ" etaṃ raṭṭhaṃ gantvā etthasāsanaṃ patiṭṭhā

[SL Page 030] [\x 30/]

Pehī"ti kāritappaccaya vasena āṇatti vibhatti vasena ca vuttaṃ. Tadā pana suvaṇṇabhumi raṭṭhe sudhamma pure sirimāso ko nāma rājā rajjaṃ kāresi. Tañca sudhammapuraṃ nāma kelāsa pabbatassa dakkhiṇāya anudisāya pubbaddha bhāgena pabbata muddhati aparaddha bhāgena bhumithaletiṭṭhati. Tasmā yeca guḷapācakānaṃ manussānaṃ geha sadisāni gehāni yebhuyyena saṃvijjanti. Teneva goḷa mittika nāmenā'pi voharīyati. Tassa pana nagarassa mahāsamudda samīpe ṭhitattā dakayakkhinī sabbadā āgantvā rājagehe jāte jāte kumāre khādi. Soṇuttarattherānaṃ sampatta divase yeva rājagehe ekaṃ puttaṃ vijāyi. Dakayakkhinī ca khādissā'mīti saha pañca yakkhinī satehi āgatā. Taṃ disvā manussā gāyitvā mahā viravaṃraviṃsu. Tadā therābhayānakaṃ sīha sīsa vasena eka sīsaṃ sarīra dvaya sambandha saṇṭhānaṃmanusīharūpaṃ māpetvā dassetvā taṃ yakkhiniṃ saparisaṃ palāpesuṃ. Therā ca puna yakkhiniyā anāgamanatthāya parittaṃ akaṃsu. Tasmiṃ ca samāgame āgatānaṃ manussānaṃ brahmajāla suttaṃ adesayuṃ. Saṭṭhṛsahassa mattā so tāpannādi parāyanā ahesuṃ. Kuladārakānaṃ aḍḍuḍḍhāni sahassāni pabbajiṃsu. Kuladhītānaṃ pana diyaḍḍha sahassaṃ, rāja kumārānaṃ pañcasatādhika sahassamattaṃ pabbajiṃsu. Avasesā manussā saraṇe patiṭṭhahiṃsu. Evaṃ te tattha sāsanaṃ patiṭṭha pesunti vuttaṃ ca aṭṭhakathāyaṃ.

Suvaṇṇa bhumiṃ gantvāna soṇuttarā mahiddhikā
Pisāce niddhamitvāna brahmajālaṃ adesayu'nti.

Tato paṭṭhāya rājakumārānaṃ soṇuttara nāmehi yeva nāmaṃ akaṃsu. Avasesa dārakānampi rakkhasa bhayato dvimoca natthaṃ tāla patta bhujapattesu therehi māpitaṃ manusīharūpaṃ dassetvā matthake ṭhapesuṃ. Manussā ca silāmayaṃ manusīha rūpaṃ katvā sudhamma purassa āsanne padese ṭhapesuṃ. Taṃ yāvajjatanā atthī'ti iccevaṃ bhagavato parinibbānato pañcatiṃsādhike dvivassasate sampatte soṇuttara therā āgantvā sāsanaṃ patiṭṭhāpetvā anuggahaṃ akaṃsuti.

Idaṃ rāmañña raṭṭhe tatiyaṃ sāsanassa patiṭṭhānaṃ.

Tato pacchā chasatādhike sahasse sampatte pubbe vuttehi tīhi kāraṇehi sāsanassa uppatti ṭhānabhutaṃ rāmaññaraṭṭhaṃ dāmarika cora bhayena pajjara rogabhayena

[SL Page 031] [\x 31/]

Sāsanapaccatthika bhayena cā'ti tīhibhayehi ākulitaṃ ahosi. Tadā ca tattha sāsanaṃ dubbalaṃ ahosi. Yathā udake mande tatra jāta muppalaṃ dubbalanti.

Tattha bhikkhūpi sāsanaṃ yathā kāmaṃ kapūretuṃ nasakkhiṃsu sūriyakumārassa nāma manohāri rañño pana kāle sāsanaṃ ativiya dubbalaṃ ahosi. Jinacakke ekacha satādhike vassa sahasse sampatte kaliyuge ca ekūna vīsatādhike catuvassa sate sampatte arimaddana nagare anuruddho nāma rājā tato saha piṭakena bhikkhu saṅghaṃ ānesi. Tato pacchā jinavakke navādhike sattasate sahasse ca sampatte laṅkādīpe sirisaṅghabodhi parakkama bāhu mahārājā sāsanaṃ sodhesi. Tato channaṃ vassānaṃ upari kaliyuge dvattiṃsādhike pañcasate sampatte uttarājivo nāma thero sāsane pākaṭo ahosi. So pana rāmañña raṭṭha vāsino ariyavaṃsa therassa saddhivihāriko ariyavaṃsa thero pana kappuṃga nagara vāsino mahākāḷatherassa saddhivihāriko. Mahākāla tthero pana sudhamma pura vāsino prāṇadassī ttherassasaddhivihāriko ayaṃ pana uttarājīva chapadatherānaṃ vaṃsadīpanatthaṃ vuttā so pana prāṇadassī thero lokiyā'bhiññāyo labhitvā abhiṇhaṃ pātovamagadha raṭṭhe uruvela nigame mahābodhiṃ gantvā mahā bodhisaṅgaṇaṃ sammajjitvā puna āgantvā sudhammapure piṇḍāya cari. Idaṃtherassa nibaddha vattaṃ. Imaṃca atthaṃ sudhammapurato magadharaṭṭhaṃ gantvā uruvela nigame vāṇija kammaṃ karontā tadā kāraṃ passitvāpaccāgamana kāle sudhammapura vāsīnaṃ kathesuṃ. Tasmā viññāyati.

Tasmiṃca kāle uttarājīvatthero paripuṇṇavīsativassena jappadena nāma sāmaṇerena saddhiṃ sīhaḷadīpaṃ gacchi. Sīhaḷadīpa vāsino ca "bhikkhu mayaṃ mahā mahindattherassa vaṃsikā bhavāma tumhe pi soṇuttara therānaṃ vaṃsikā bhavatha, tasmā mayaṃ eka vaṃsikā bhavāma samānavādikā"ti vatvā chappada sāmaṇerassa upasampadakammaṃ aka