[CPD Classification 2.5.3]
[PTS Vol Ud - ] [\z Ud /] [\f I /]
[PTS Page 001] [\q 1/]
[BJT Vol Ud - ] [\z Ud /] [\w I /]
[BJT Page 130] [\x 130/]
Suttantapiṭake

Khuddakanikāyo

(Tatiyo gantho)
Udānapāḷi
Bodhivaggo paṭhamo

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.

1. 1
Paṭhamabodhisuttaṃ

[PTS Page 001] [\q 1/] evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle paṭhamābhisambuddho. Tena kho pana samayena1 bhagavā sattāhaṃ ekapallaṅkena nisinno hoti vimuttisukhapaṭisaṃvedī.

Atha kho bhagavā tassa sattāhassa accayena tamhā samādhimhā vuṭṭhahitvā rattiyā paṭhamaṃ yāmaṃ paṭiccasamuppādaṃ anulomaṃ sādhukaṃ manasākāsi "iti imasmiṃ sati idaṃ hoti, imassuppādā idaṃ uppajjati, yadidaṃ avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti.Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī"ti.

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

Yadā have pātubhavanti dhammā
Ātāpino jhāyato brāhmaṇassa,
Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā
Yato pajānāti sahetudhammanti.

1. Tena samayena, vinayapāḷi

[BJT Page 132] [\x 132/]

1. 2.
Dutiyabodhisuttaṃ

Evaṃ [PTS Page 002] [\q 2/] me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle paṭhamābhisambuddho. Tena kho pana samayena1 bhagavā sattāhaṃ ekapallaṅkena nisinno hoti vimuttisukhapaṭisaṃvedī.

Atha kho bhagavā tassa sattāhassa accayena tamhā samādhimhā vuṭṭhahitvā rattiyā majjhimaṃ yāmaṃ paṭiccasamuppādaṃ paṭilomaṃ sādhukaṃ manasākāsi: "iti imasmiṃ asati idaṃ na hoti, imassa nirodhā idaṃ nirujjhati, yadidaṃ avijjānirodhā saṅkhāranirodho, saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho, saḷāyatananirodhā phassanirodho, phassanirodhā vedanānirodho, vedanānirodhā taṇhānirodho, taṇhānirodhā upādānanirodho, upādānanirodhā bhavanirodho, bhavanirodhā jātinirodho, jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho [PTS Page 003] [\q 3/] hotī"ti.

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

Yadā have pātubhavanti dhammā
Ātāpino jhāyato brāhmaṇassa,
Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā
Yato khayaṃ paccayānaṃ avediti.

1. 3.
Tatiyabodhisuttaṃ

Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle paṭhamābhisambuddho. Tena kho pana samayena1 bhagavā sattāhaṃ ekapallaṅkena nisinno hoti vimuttisukhapaṭisaṃvedi.

Atha kho bhagavā tassa sattāhassa accayena tamhā samādhimhā vuṭṭhahitvā rattiyā pacchimaṃ yāmaṃ paṭiccasamuppādaṃ anulomapaṭilomaṃ sādhukaṃ manasākāsi: " iti imasmiṃ sati idaṃ hoti, imassūppādā idaṃ uppajjati, imasmiṃ asati idaṃ na hoti, imassa nirodhā idaṃ nirujjhati, yadidaṃ avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

1. Tena samayena, vinayamahāvaggo.
[BJT Page 134] [\x 134/]

Avijjāyatveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho, saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho, saḷāyatananirodhā phassanirodho, phassanirodhā vedanānirodho, vedanānirodhā taṇhānirodho, taṇhānirodhā upādānanirodho, upādānanirodhā bhavanirodho, bhavanirodhā jātinirodho, jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanasupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī"ti.

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

Yadā have pātubhavanti dhammā
Ātāpino jhāyato brāhmaṇassa,
Vidhūpayaṃ tiṭṭhati mārasenaṃ
Sūriyo'vaobhāsayamantaḷikkhanti.

1. 4.
Nigrodhasuttaṃ.

Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjānerañjarāya tīre ajapālanigrodhamūle 1 paṭhamābhisambuddho. Tena kho pana samayena bhagavā sattāhaṃ ekapallaṅkena nisinno hoti vimuttisukhapaṭisaṃvedi.

Atha kho bhagavā tassa sattāhassa accayena tamhā samādhimhā vuṭṭhāsi. Atha kho aññataro huhuṅkajātiko2 brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sārāṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho so brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca:

"Kittāvatā nu kho bho gotama brāhmaṇo hoti? Katame ca pana brāhmaṇakaraṇā dhammā?"Ti3

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:
Yo brāhmaṇo bāhitapāpadhammo
Nihuhuṅko4 nikkasāvo yatatto
Vedantagu vusitabrahmacariyo
Dhammena so brahmavādaṃ vadeyya
Yassussadā natthi kuhiñci loketi.

1. Nigrodhe - kesu ci potthakesu 2. Huhuṃkajātiko, machasaṃ. 3. Brāhmaṇakaraṇādhammā, si. Brāhmaṇa kārakā kesuci potthakesu 4. Nihuhuṅkako vima. Nihuṃhuṅko, machasaṃ.

[BJT Page 136] [\x 136/]
1. 5
Therasuttaṃ

Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahāmoggallano āyasmā ca mahākassapo ayasmā ca vahākaccāyano ayasmā ca mahākoṭṭhito ayasmā ca vahākappīno āyasmā ca mahācundo āyasmā ca anuruddho āyasmā ca revato āyasmā ca ānando1 yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu. [PTS Page 004] [\q 4/] addasā kho bhagavā te āyasmante dūrato'va āgacchante. Disvāna bhikkhū āmantesi. "Ete bhikkhave brāhmaṇā āgacchanti, ete bhikkhave brāhmaṇā āgacchantī"ti

Evaṃ vutte aññataro brāhmaṇajātiko bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca: "kittāvatā nu kho bhante, brāhmaṇo hoti? Katame ca pana brāhmaṇakaraṇā dhammā?"Ti.

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

Bahitvā pāpake dhamme ye caranti sadā satā,
Khīṇasaṃyojanā buddhā te ve2 lokasmiṃ brāhmaṇā'ti.

1. 6.
Kassapasuttaṃ.

Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena āyasmā mahākassapo pipphaliguhāyaṃ3 viharati ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho āyasmā mahākassapo aparena samayena tamhā ābādhā vuṭṭhāsi.

Atha kho āyasmato mahākassapassa tamhā ābādhā vuṭṭhitassa etadahosi. "Yannūnāhaṃ rājagahaṃ piṇḍāya paviseyya"nti

Tena kho pana samayena pañcamattāni devatāsatāni ussukkaṃ āpannāni honti āyasmato mahākassapassa piṇḍapātapaṭilābhāya.

Atha kho āyasmā mahākassapo tāni pañcamattāni devatāsatāni paṭikkhipitvā pubbanhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi, yena daḷiddavisikhā kapaṇavisikhā pesakāravisikhā.

Addasā kho bhagavā āyasmantaṃ mahākassapaṃ rājagahe piṇḍāya carantaṃ, yena daḷiddavisikhā kapaṇavisikhā pesakāravisikhā. Atha kho bhagavā etamatthaṃ vidatvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

1. Nando, machasaṃ. 2. Teca, sī 3. Pippaliguhāyaṃ. Syā.

[BJT Page 138] [\x 138/]

"Anaññaposiṃ aññātaṃ1 dantaṃ sāre patiṭṭhitaṃ,
Khīṇāsavaṃ vantadosaṃ tamahaṃ brūmi brāhmaṇa"nti.

1. 7.
Pāvāsuttaṃ.
1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā pāvāyaṃ2 viharati ajakalāpake cetiye ajakalāpakassa yakkhassa bhavane. Tena kho pana samayena bhagavā rattandhakāratimisāyaṃ abbhokāse [PTS Page 005] [\q 5/] nisinno hoti. Devo ca ekamekaṃ phūsāyati, atha kho ajakalāpako yakkho bhagavatā bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavato avidūre tikkhattuṃ ' akkulo pakkulo'ti akkulapakkulikaṃ akāsi, 'eso te samaṇa pisāco'ti.

2. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:
Yadā sakesu dhammesu pāragu hoti buhmaṇo,
Atha etaṃ pisācañca pakkulañcātivattatīti.

1. 8.
Saṅgāmajisuttaṃ.

1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā saṅgāmaji sāvatthiṃ anuppatto hoti bhagavantaṃ dassanāya. Assosi kho āyasmato saṅgāmajissa purāṇadutiyikā ' ayyo kira saṅgāmaji sāvatthiṃ anuppatto'ti. Sā dārakaṃ ādāya jetavanaṃ agamāsi.

Tena kho pana samayena āyasmā saṅgāmaji aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisinno hoti. Atha kho āyasmato saṅgāmajissa pūrāṇadutiyikā yenāyasmā saṅgāmaji tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā āyasmantaṃ saṅgāmajiṃ etadavoca: 'khuddaputtāmhī samaṇa, posa ma'nti. Evaṃ vutte āyasmā saṅgāmaji tuṇhī ahosi.

Dutiyampi kho āyasmato saṅgāmajissa purāṇadutiyikā āyasmantaṃ saṅgāmajiṃ etadavoca: 'khuddaputtāmhi samaṇa, posama'nti. Dutiyampi kho āyasmā saṅgāmaji tuṇhī ahosi. Tatiyampi kho āyasmato saṅgāmajissa purāṇadutiyikā āyasmantaṃ saṅgāmajiṃ etadavoca: 'khuddaputtāmhi samaṇa, posa ma'nti. Tatiyampi kho āyasmā saṅgāmaji tuṇhī ahosi.

2. Atha kho āyasmato saṅgāmajissa purāṇadutiyikā taṃ dārakaṃ āyasmato saṅgāmajissa purato nikkhipitvā pakkāmi 'esa te samaṇa, putto. Posana'nti.

1. Anaññaposiṃ aññātaṃ. Machasaṃ. 2. Pāṭaliyaṃ. I.

[BJT Page 140] [\x 140/]
2. Atha kho āyasmā saṅgāmaji taṃ dārakaṃ neva olokesi, napi alāpi. Atha kho āyasmato saṅgāmajissa purāṇadutiyikā avidūraṃ [PTS Page 006] [\q 6/] gantvā apalokentī addasa āyasmantaṃ saṅgāmajiṃ taṃ dārakaṃ neva olokentaṃ napi ālapantaṃ. Disvānassā etadahosi: 'na cāyaṃ samaṇo puttenapi atthiko'ti. Tato paṭinivattitvā dārakaṃ ādāya pakkāmi. Addasā kho bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena āyasmato saṅgāmajissa purāṇadutiyikāya evarūpaṃ vippakāraṃ.

3. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

Āyantiṃ nābhinandati pakkamantiṃ na socati.
Saṅgā saṅgāmajiṃ muttaṃ tamahaṃ brūmi brāhmaṇa'nti.

1. 9.
Jaṭilasuttaṃ
1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā gayāyaṃ viharati gayāsīse. Tena kho pana samayena sambahulā jaṭilā sītāsu hemantikāsu rattīsu antaraṭṭhake himapātasamaye gayāyaṃ ummujjanti'pi, nimujjanti'pi, ammujjanimujjampi karonti, osiñcanti'pi, aggimpi juhanti iminā suddhī'ti

Addasā kho bhagavā te sambahule jaṭile sitāsu hemantikāsu rattīsu antaraṭṭhake himapātasamaye gayāyaṃ ummujjante'pi nimujjante'pi ummujjanimujjaṃ karonte'pi osiñcante'pi aggimpi juhante 'iminā suddhī'ti.

2. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

Na udakena suci hoti bavhettha nahāyati jano
Yamhi saccañca dhammo ca so sucī so ca brāhmaṇo'ti.

[BJT Page 142] [\x 142/]
1. 10.
Bāhiyasuttaṃ
1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

Tena kho pana samayena bāhiye dāruciriye suppārake paṭivasati samuddatīre sakkato garukato mānito pūjito apacito, lābhī civarapiṇḍapātasenāsana gilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṃ. Atha kho bāhiyassa dārucīriyassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi: ' ye ca kho keci1 loke arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā, ahaṃ tesamaññataro'ti.

Atha kho [PTS Page 007] [\q 7/] bāhiyassa dārucīriyassa purāṇasālalohitā devatā anukampikā atthakāmā bāhiyassa dārucīriyassa cetasā cetoparivitakkamaññāya, yena bāhiyo dārucīriye tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bāhiyaṃ dārucīriyaṃ etadavoca: ' ne va kho tvaṃ bāhiya arahā. Nāpi arahattamaggaṃ vā samāpanno. Sāpi te paṭipadā natthi yāya vā tvaṃ arahā assa, 2 arahattamaggaṃ vā samāpanno'ti. ' Atha ko carahi sadevake loke arahanto vā, arahattamaggaṃ vā samāpanno?'Ti. ' Atthi bāhiya uttaresu janapadesu sāvatthi nāma nagaraṃ. Tattha so bhagavā etarahi viharati arahaṃ sammāsambuddho. So hi bāhiya bhagavā arahā ceva, arahattāya ca dhammaṃ desetī'ti

Atha kho bāhiyo dārucīriyo tāya devatāya saṃvejito tāvadeva suppārakā3 pakkāmi sabbattha ekarattiparivāsena. Yena sāvatthi jetavanaṃ anāthapiṇḍikassa ārāmo4tenupasaṅkami. Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū abbhokāse caṅkamanti. Atha kho bāhiyo dārucīriyo yena te bhikkhū tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca: ' kahannu kho bhante etarahi so bhagavā viharati arahaṃ sammāsambuddho?Dassanakāmamhā mayaṃ taṃ bhagavantaṃ5 arahantaṃ sammāsambuddha'nti. Antaragharaṃ paviṭṭho kho bāhiya, bhagavā piṇḍāyā'ti

2. Atha kho bāhiyo dārucīriyo taramānarūpo jetavanā nikkhamitvā sāvatthiṃ pavisitvā addasa bhagavantaṃ sāvatthiyaṃ piṇḍāya carantaṃ pāsādikaṃ pasādanīyaṃ santidriyaṃ santamānasaṃ uttamadamathasamathamanuppattaṃ6 dantaṃ guttaṃ yatinduriyaṃ nāgaṃ. Disvāna yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṃkamitvā bhagavato pāde sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavoca: 'desetu me bhante bhagavā dhammaṃ, desetu sugato dhammaṃ, yaṃ mamassa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā'ti.

1. Ye kho keci. Machasaṃ 2. Assasi, syā. 3. Suppārakamhā. Machasaṃ. 4. Bhagavāsāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme, sū. 5. Dassanakāmamahā bhagavantaṃ, machasaṃ. 6. Uttamasamathadamathamanuppattaṃ, machasaṃ.
[BJT Page 144] [\x 144/]

Evaṃ vutte bhagavā bāhiyaṃ dārucīriyaṃ etadavoca: ' akālo kho tāva bāhiya. Antaragharaṃ paviṭṭhamhā piṇḍāyā'ti.

Dutiyampi kho bāhiyo dārucīriyo bhagavantaṃ etadavoca: "dujjānaṃ kho panetaṃ bhante bhagavato vā jīvitantarāyānaṃ, mayhaṃ vā jīvitantarāyānaṃ. Desetu [PTS Page 008] [\q 8/] me bhantebhagavā dhammaṃ, desetu sugato dhammaṃ, yā mamassa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā"ti.

Dutiyampi kho bhagavā bāhiyaṃ dārucīriyaṃ etadavoca: " akālo kho tāva bāhiya. Antaragharaṃ paviṭṭhamhā piṇḍāyā"ti.

Tatiyampi kho bāhiyo dārucīriyo bhagavantaṃ etadavoca: " dujjānaṃ kho panetaṃ bhante, bhagavato vā jīvitantarāyānaṃ, mayhaṃ vā jīvitantarāyānaṃ desetu me bhante bhagavā dhammaṃ, desetu sugato dhammaṃ, yaṃ mamassa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā"ti.

Tasmātiha te bāhiya, evaṃ sikkhitabbaṃ: "diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissati, sute sutamattaṃ bhavissati, mute mutamattaṃ bhavissati, viññāte viññātamattaṃ bhavissatī"ti. Evaṃ hi te bāhiya, sikkhitabbaṃ.

Yato kho te bāhiya, diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissati, sute sutamattaṃ bhavissati, mute mutamattaṃ bhavissati. Viññāte viññātamattaṃ bhavissati, tato tvaṃ bāhiya na tena. Yato tvaṃ bāhiya na tena, tato tvaṃ bāhiya na tattha. Yato tvaṃ bāhiya na tattha, tato tvaṃ bāhiya nevidha, na huraṃ, na ubhayamantare1. Esevanto dukkhassā"ti,

3. Atha kho bāhiyassa dārucīriyassa bhagavato imāya saṅkhittāya dhammadesanāya tāvadeva anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci.

Atha kho bhagavā bāhiyaṃ dārucīriyaṃ iminā saṅkhittena ovādena ovaditvā pakkāmi.

Atha kho acirapakkantassa bhagavato bāhiyaṃ dārucīriyaṃ gavī taruṇavacchā adhipātetvā jīvitā voropesi.

1. Ubhayamantahena. Sī.

[BJT Page 146] [\x 146/]

Atha kho bhagavā sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ nagaramhā nikkhamitvā addasa bāhiyaṃ dārucīriyaṃ kālakataṃ. Disvāna bhikkhū āmantesi: " gaṇhatha bhikkhave bāhiyassa dārucīriyassa sarīrakaṃ. Mañcakaṃ āropetvā nīharitvā jhāpetha. Phūpañcassa karotha. Sabrahmacārī vo bhikkhave kālakato"ti.

"Evaṃ bhante"ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā bāhiyassa dārucīriyassa sarīrakaṃ mañcakaṃ āropetvā nīharitvā jhāpetvā phūpañcassa karitvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.

Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhu bhagavantaṃ etadavocuṃ: " daḍḍhaṃ bhante bāhiyassa dārucīriyassa sarīraṃ. Thupo cassa kato tassa kā gati? Ko abhisamparāyo?"Ti.

"Paṇḍito bhikkhave, bāhiyo dārucīriyo paccapādi dhammassānudhammaṃ. Na ca maṃ dhammādhikaraṇaṃ [PTS Page 009] [\q 9/] vihesesi. Parinibbūto bhikkhave bāhiyo dārucīriyo"ti.

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:
"Yattha āpoca paṭhavī tejo vāyo na gādhati.
Na tattha sukkā jotanti ādicco nappakāsati,
Na tattha candimā bhāti tamo tattha na vijjati.

Yadā ca attanā vedī muni monena brāhmaṇo,
Atha rūpā arūpā ca sukhadukkhā pamuccatī"ti.

Ayampi udāno vutto bhagavatā iti me sutanti.

Bodhivaggo paṭhamo.

Tatruddānaṃ bhavati:

Tayo ca bodhi nigrodho te therā kassapena ca,
Pāvāya saṅgāmaji jaṭilā bāhiyena te dasāti.
[BJT Page 148] [\x 148/]

Mucalindavaggo dutiyo
2. 1.
Mucalindasuttaṃ.

[PTS Page 010] [\q 10/] evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre mucalindamūle paṭhamābhisambuddho. Tena kho pana samayena bhagavā sattāhaṃ ekapallaṅkena nisinno hoti, vimuttisukhapaṭisaṃvedi.

Tena kho pana samayena mahā akālamegho udapādi sattāhavaddalikā sītavātaduddinī. Atha kho mucalindo nāgarājā sakabhavanā nikkhamitvā bhagavato kāyaṃ sattakkhattuṃ bhogehi parikkhipitvā upari muddhani mahantaṃ phaṇaṃ vihacca aṭṭhāsi: " mā bhagavantaṃ sītaṃ, mā bhagavantaṃ uṇhaṃ. Mā bhagavantaṃ ḍaṃsamakasavātātapasiriṃsapasamphasso"ti. Atha kho bhagavā tassa sattāhassa accayena tamhā samādhimhā vuṭṭhāsi.

Atha kho mucalindo nāgarājā viddhaṃ vigatavalāhakaṃ devaṃ viditvā bhagavato kāyā bhoge viniveṭhetvā sakavaṇṇaṃ paṭisaṃharitvā māṇavakavaṇṇaṃ abhinimminitvā bhagavato purato aṭṭhāsi pañjaliko bhagavantaṃ namassamāno.

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi.

Sukho viveko tuṭṭhassa sutadhammassa passato
Abyāpajjaṃ1 sukhaṃ loke pāṇabhutesu saṃyamo.

Sukhā virāgatā loke kāmānaṃ samatikkamo
Asmimānassa yo vinayo etaṃ ve paramaṃ sukhanti. 2

2. 2
Rājasuttaṃ.

1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

Tena kho pana samayena sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ [PTS Page 011] [\q 11/] upaṭṭhānasālāyaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi:

"Ko nu kho āvuso imesaṃ dvinnaṃ rājūnaṃ mahaddhanataro vā mahābhogataro vā mahākosataro vā mahāvijitataro vā mahāvāhanataro vā mahabbalataro vā mahiddhikataro vā mahānubhāvataro vā rājā vā māgadho seniyo bimbisāro, rājā vā pasenadi kosalo"ti. Ayañcarahi tesaṃ bhikkhūnaṃ antarā kathā hoti vippakatā.

Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenupaṭṭhānasālā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi: " kāyanuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnā sannipatitā, kā ca pana vo antarā kathā vippakatā?"Ti.

1. Abyāpajjhaṃ - katthaci. 2. Sukho vivekastuṣṭasya śrutadharmasya paśyata:
Avyābādhyaṃ sukhaṃ loke pāṇibhūteṣu saṃyama:
Sukhā cirāgatā loke pāpānāṃ samatikrama:
Asmin mānuṣyaviṣaye etadaiva paramaṃ sukham (lalitacistara)

[BJT Page 150] [\x 150/]
Idha bhante amhākaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ upaṭṭhānasālāyaṃ sannisinnānaṃsannipatitānaṃ ayamantarā kathā udapādi: " ko nu kho āvuso imesaṃ dvinnaṃ rājunaṃ mahaddhanataro vā mahābhogataro vā mahākosataro vā mahāvijitataro vā mahāvāhanataro vā, mahabbalatarovā mahiddhikataro vā mahānubhāvataro vā, rājā vā māgadho seniyo bimbisāro, rājā vā pasenadī kosalo'ti. Ayaṃ kho no bhante antarākathā vippakatā, atha kho bhagavā anuppatto?"Ti.

" Nakhvetaṃ bhikkhave tumhākaṃ patirūpaṃ kulaputtānaṃ saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitānaṃ, yaṃ tumhe evarūpiṃ kathaṃ katheyyātha. Sannipatitānaṃ vo bhikkhave dvayaṃkaraṇīyaṃ dhammī vā kathā ariyo vā tuṇhī bhāvo"ti.

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:
"Yañca kāmasukhaṃ loke yañcidaṃ diviyaṃ sukhaṃ.
Taṇhakkhayasukhassete kalaṃ nāgghanti soḷasi"nti.

2. 3.
Daṇḍasuttaṃ.
Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

Tena kho pana samayena sambahulā kumārakā antarā ca sāvatthiṃ antarā ca jetavanaṃ ahiṃ daṇḍena hananti. Atha kho bhagavā pubanhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi. Addasā kho bhagavā sambahule kumārake antarā ca sāvatthiṃ antarā ca jetavanaṃ ahiṃ daṇḍena hanante. [PTS Page 012] [\q 12/]

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

"Sukhakāmāni bhūtāni yo daṇḍena vihiṃsati,
Attano sukhamesāno pecca so na labhate sukhaṃ.

Sukhakāmāni bhūtāni yo daṇḍena na hiṃsati.
Attano sukhamesāno pecca so labhate sukha"nti.

[BJT Page 152] [\x 152/]

2. 4. Sakkārasuttaṃ
Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

Tena kho pana samayena bhagavā sakkato hoti garukato mānito pūjito apacito, lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānaṃ. Bhikkhusaṅgho'pi sakkato hoti garukato mānito pūjito apacito, lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānaṃ.

Aññatitthiyā pana paribbājakā asakkatā honti agarukatā amānitā apūjitā anapacitā, na lābhino cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānaṃ. Atha kho te aññatitthiyā paribbājakā bhagavato sakkāraṃ asahamānā bhikkhūsaṅghassa ca, gāme ca araññe ca bhikkhū disvā asabbhāhi pharusāhi vācāhi akkosanti paribhāsanti rosenti vihesenti.

Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ:

"Etarahi bhante bhagavā sakkato garukato mānito pūjito apacito, lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccaya bhesajjaparikkhārānaṃ. Bhikkhūsaṅgho'pi sakkato garukato mānito pūjito apacito, lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccaya bhesajjaparikkhārānaṃ. Aññatitthiyā pana paribbājakā asakkatā agarukatā amānitā apūjitā anapacitā, na lābhino1 cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānaṃ.

Atha kho te bhante aññatitthiyā paribbājakā bhagavato sakkāraṃ asahamānā bhikkhūsaṅghassa ca. Gāme ca araññe ca bhikkhū disvā asabbhāhī pharusāhi vācāhi akkosanti paribhāsanti rosenti vihesentī"ti.

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

Game araññe sukhadukkhaphuṭṭho
Nevattato no parato dahetha2
Phusanti phassā upadhiṃ paṭicca
Nirūpadhiṃ kena phuseyyuṃ phassāti.

1. Alābhino. Sī. 2. Rahetha, katthaci

[BJT Page 154] [\x 154/]
2. 5.
Upāsakasuttaṃ
Evaṃ [PTS Page 013] [\q 13/] me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

Tena kho pana samayena aññataro icchānaṅgalako upāsako sāvatthiṃ anuppatto hoti kenacīdeva karaṇīyena. Atha kho so upāsako sāvatthiyaṃ taṃ karaṇīyaṃ tīretvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho taṃ upāsakaṃ bhagavā etadavoca: " cirassaṃ kho tvaṃ upāsakaṃ, imaṃ pariyāyamakāsi yadidaṃ idhāgamanāyā"ti.

"Cirapaṭikāhaṃ bhante bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkamitukāmo, api cāhaṃ kehi ci kehi ci kiccakaraṇiyehi vyāvaṭo. Evāhaṃ nāsakkhiṃ bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkamitu"ntī.

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā kāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

Sukhaṃ vata tassa na hoti kiñci
Saṅkhātadhammassa bahussutassa,
Sakiñcanaṃ passa vihaññamānaṃ
Jano janasmiṃ paṭibaddharūpo1ti.

2. 6
Gabhinīsuttaṃ
Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

Tena kho pana samayena aññatarassa paribbājakassa daharā māṇavikā pajāpatī hoti gabbhinī upavijaññā.

Atha kho sā paribbājikā taṃ paribbājakaṃ etadavoca: "gaccha tvaṃ brāhmaṇa, telaṃ āhāra, yaṃ me vijātāya bhavissatī"ti. Evaṃ vutte so paribbājako taṃ paribbājikaṃ etadavoca: "kuto panāhaṃ bhoti telaṃ āharāmī"ti. Dutiyampi kho sā paribbājikā taṃ paribbājikaṃ etadavoca: " gaccha tvaṃ brāhmaṇa, telaṃ āhara, yaṃ me vijātāya bhavissatī"ti. Dutiyampi kho so paribbājako taṃ paribbājikaṃ etadavoca: "kuto panāhaṃ hoti telaṃ āharāmī"ti. Tatiyampi kho sā paribbājikā taṃ paribbājakaṃ etadavoca: " gaccha tvaṃ brāhmaṇa, telaṃ āhara, yaṃ me vijātāya bhavissatī"ti.

1. Paṭibandharūpo. Sī. Mu.

[BJT Page 156] [\x 156/]
2. Tena kho pana samayena rañño [PTS Page 014] [\q 14/] pasenadissa kosalassa koṭṭhāgāre samaṇasasa vā brāhmaṇassa vā sappissa vā telassa vā yāvadatthaṃ pātuṃ diyyati no nīharītuṃ.

Atha kho tassa paribbājakassa etadahosi-" rañño kho pana1 pasenadissa kosalassa koṭṭhāgāre samaṇassa vā buhmaṇassa vā sappissa vā telassa vā yāvadatthaṃ pātuṃ diyyati no nīharītuṃ. Yannūnāhaṃ rañño pasenadissa kosalassa koṭṭhāgāraṃ gantvā telassa yāvadatthaṃ pivitvā gharaṃ āgantvā uggiritvāna2 dadeyyaṃ, yaṃ imissā vijātāya bhavissatī"ti.

Atha kho so paribbājako rañño pasenadissa kosalassa koṭṭhāgāraṃ gantvā telassa yāvadatthaṃ pivitvā gharaṃ āgantvā neva sakkoti uddhaṃ kātuṃ, na pana adho. So dukkhāhi tibbāhi kharāhi kaṭukāhi vedanāhi phūṭṭho āvaṭṭati. Parivaṭṭati.

Atha kho bhagavā pubbanhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi. Addasā kho bhagavā taṃ paribbājakaṃ dukkhāhi tibbāhi kharāhi kaṭukāhi vedanāhi phūṭṭhaṃ āvaṭṭamānaṃ parivaṭṭamānaṃ.

Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

Sukhino vata ye akiñcanā
Vedaguno hi janā akiñcanā,
Sakiñcanaṃ passa vihaññamānaṃ
Jano janasmiṃ paṭibaddhacitto3ti.

2. 7.
Ekaputtasuttaṃ.
Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvattiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

Tena kho pana samayena aññatarassa upāsakassa ekaputtako piyo manāpo kālaṅkato hoti. Atha kho sambahulā upāsakā allavatthā allakesā divā divassa yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinne kho te upāsake bhagavā etadavoca: " kinnukho tumbhe upāsakā, allavatthā allakesā idhūpasaṅkantā divā divassā"ti.

Evaṃ vutte so upāsako bhagavantaṃ etadavoca: " mayhaṃ kho bhante ekaputtakosi piyo manāpo kālaṅkato. Tena mayaṃ allavatthā allakesā idhūpasaṅkantā divā divassā"ti.

1. Rañño kho. Machasaṃ. 2. Ucchāditvā. Aṭṭhakathā. Ucchaḍḍhitvāna. Machasaṃ 3. Paṭibandhacitto sī. Mu.

[BJT Page 158] [\x 158/]
Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā kāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

Piyarūpassādagathitāse1 [PTS Page 015] [\q 15/] devakāyā puthu manussā ca,
Aghāvino parijunnā maccurājassa vasaṃ gacchanti.

Ye ve divā ca ratto ca appamattā jahanti piyarūpaṃ,
Te ve khananti aghamūlaṃ maccuno āmīsaṃ durativattanti.

2. 8.
Suppāvāsāsuttaṃ.

Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā kuṇḍiyāyaṃ2 viharati kuṇḍadhānavane. Tena kho pana samayena suppavāsā koliyadhītā sattavassāni gabbhaṃ dhāretisattāhaṃ mūḷhagabbhā. Sā dukkhāhi tibbāhi kharāhi kaṭukāhi vedanāhi phūṭṭhā tīhi vitakkehi adhivāseti:

" Sammāsambuddho vata so bhagavā imassa evarūpassa dukkhassa pahānāya dhammaṃ deseti, supaṭipanno vata tassa bhagavato sāvakasaṅgho, yo imassa evarūpassa dukkhassa pahānāya paṭipanno. Susukhaṃ vata taṃ nibbānaṃ yatthidaṃ3 evarūpaṃ dukkhaṃ na saṃvijjatī"ti

Atha kho suppavāsā koliyadhītā sāmikaṃ āmantesi: "ehi tvaṃ ayyaputta, yena bhagavā tenupasaṅkama. Upasaṅkamitvā mama vacanena bhagavato pāde sirasā vandāhi. Appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ puccha: "suppavāsā bhante koliyadhītā bhagavato pāde sirasā vandati. Appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchatī"ti. Evañca vadehi: "suppavāsā bhante koliyadhītā sattavassāni gabbhaṃ dhāreti, sattāhaṃ muḷhagabbhā. Sā dukkhāhi tibbāhi kharāhi kaṭukāhi vedanāhi phuṭṭhā tīhi vitakkehi adhivāseti: "sammāsambuddho vata so bhagavā, yo imassa evarūpassa dukkhassa pahānāya dhammaṃ deseti. Supaṭipanno vata tassa bhagavato sāvakasaṅgho, yo imassa evarūpassa dukkhassa pahānāya paṭipanno. Susukhaṃ vata taṃ nibbānaṃ, yatthidaṃ evarūpaṃ dukkhaṃ na saṃvijjatī"ti

1. Piyarūpā sātagathitāse - sī 2. Kuṇḍakāyaṃ -machasaṃ. 3. Yadidaṃ - machasaṃ.

[BJT Page 160] [\x 160/]
3. Paramanti kho so koliyaputto suppavāsāya koliyadhītāya paṭissuṇitvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so koliyaputto bhagavantaṃ etadavoca:

"Suppavāsā bhante koliyadhītā bhagavato pāde sirasā vandati, appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchatīti. Evañca vadeti: ' suppavāsā bhante koliyadhītā sattavassāni gabbhaṃ dhāreti sattāhaṃ mūḷhagabbhā sā dukkhāhi tibbāhi kharāhi kaṭukāhi vedanāhi phūṭṭhā tīhi vitakkehi adhivāseti: 'sammāsambuddho vata so bhagavā, yo imassa evarūpassa dukkhassa pahānāya dhammaṃ deseti. Supaṭipanno vata tassa bhagavato sāvakasaṅgho, yo imassa evarūpassa dukkhassa pahānāya paṭipanno. Susukhaṃ vata taṃ nibbānaṃ, yatthidaṃ evarūpaṃ dukkhaṃ na saṃvijjatī"ti.

"Sukhinī [PTS Page 016] [\q 16/] hotu suppavāsā koliyadhītā arogā, arogaṃ puttaṃ vijāyatū"ti. Saha vacanā ca pana bhagavato suppavāsā koliyadhītā sukhinī arogā arogaṃ puttaṃ vijāyi.

'Evaṃ bhante'ti kho so koliyaputto bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā sakaṃ gharaṃ paccāyāsi.

Addasā kho koliyaputto suppavāsaṃ koliyadhītaraṃ sukhiniṃ arogaṃ, arogaṃ puttaṃ vijātaṃ. Disvānassa etadahosi: " acchariyaṃ vata bho, abbhūtaṃ vata bho, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, yatura hināmāyaṃ suppavāsā koliyadhītā saha vacanā ca pana bhagavato sukhinī arogā arogaṃ puttaṃ vijāyissatī"ti. Attamano pamudito pītisomanassajāto ahosi.

Atha kho suppavāsā koliyadhītā sāmikaṃ āmantesi: " ehi tvaṃ ayyaputta, yena bhagavā tenupasaṅkama, upasaṅkamitvā mama vacanena bhagavato pāde sirasā vandāhi, suppavāsā bhante koliyadhītā bhagavato pāde sirasā vandatī"ti. Evañca vadehi: " suppavāsā bhante koliyadhītā sattavassāni gabbhaṃ dhāresi, sattāhaṃ mūḷhagabbhā. Sā etarahi sukhinī arogā, arogaṃ puttaṃ vijātā. Sā sattāhaṃ buddhapamukhaṃ bhikkhūsaṅghaṃ bhattena nimanteti. Adhivāsetu kira bhante bhagavā suppavāsāya koliyadhītāya satta bhattāni saddhiṃ bhikkhusaṅghenā"ti.

[BJT Page 162] [\x 162/]

6. Paramanti kho so koliyaputto suppavāsāya koliyadhītāya paṭissuṇitvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so koliyaputto bhagavantaṃ etadavoca: "suppavāsā bhante koliyadhītā bhagavato pāde sirasā vandati. Evañca vadeti: suppāvāsā bhante koliyadhītā sattavassāni gabbhaṃ dhāresi. Sattāhaṃ mūḷhagabbhā. Sā etarahi sukhinī arogā arogaṃ puttaṃ vijātā. Sā sattāhaṃ buddhapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ bhattena nimanteti. Adhivāsetu kira bhante bhagavā suppavāsāya koliyadhītāya satta bhattāni saddhi bhikkhusaṅghenā"ti.

7. Tena kho pana samayena aññatarena upāsakena buddhapamukho bhikkhusaṅgho svātanāya bhattena nimantito hoti. So ca upāsako āyasmato mahāmoggallānassa upaṭṭhāko hoti. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ āmantesi: " ehi tvaṃ moggallāna, yena so upāsako tenupasaṅkameyyāsi: 1 upasaṅkamitvā taṃ upāsakaṃ evaṃ vadehi: "suppavāsā āvuso koliyadhītā sattavassāni gabbhaṃ dhāresi, sattāhaṃ mūḷhagabbhā. Sā etarahi sukhinī arogā arogaṃ puttaṃ vijātā. Sā sattāhaṃ buddhapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ bhattena nimanteti. Karotu suppavāsā koliyadhītā sattabhattāni. Pacchā so karissati. 2 Tuyheso upaṭṭhāko"ti.

8. Evaṃ bhante'ti kho āyasmā mahāmoggallāno bhagavato paṭissuṇitvā yena so upāsako, tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā taṃ upāsakaṃ etadavoca: " suppavāsā āvuso koliyadhītā sattavassāni gabbhaṃ dhāresi. Sattāhaṃ mūḷhagabbhā. Sā etarahi sukhinī, arogā, arogaṃ puttaṃ vijātā. Sattāhaṃ buddhapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ bhattena nimanteti. Karotu suppavāsā koliyadhītā sattabhattāni. Pacchā tvaṃ karissasī2"ti. " Sace me bhante ayyo mahāmeggallāno tiṇṇaṃ dhammānaṃ pāṭibhogo bhogānañca jīvitassa ca saddhāya ca, karotu suppavāsā koliyadhītā sattabhattāni. Pacchā ahaṃ karissāmī"ti. "Dvinnaṃ kho te ahaṃ āvuso dhammānaṃ pāṭibhogo bhogānañca, jīvitassa ca. Saddhāya pana tvaṃyeva pāṭibhogo"ti. "Sace me bhante ayyo mahāmoggallāno dvinnaṃ dhammānaṃ pāṭibhogo bhogānañca, jīvitassa ca. Karotu suppavāsā koliyadhītā sattabhattāni, pacchā ahaṃ karissāmī"ti.

1. Tenupasaṅkama, ma. 2. Pacchā tvaṃ karissasī'ti saññāpehi, ma.

[BJT Page 164] [\x 164/]

Atha kho āyasmā mahāmoggallāno taṃ upāsakaṃ saññāpetvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca:

" Saññatto bhante so upāsako mayā, karotu suppavāsā koliyadhītā sattabhattāni, pacchā so karissatī"ti.

9. Atha kho suppavāsā koliyadhītā sattāhaṃ buddhapamukhaṃ bhikhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi, sampavāresi. Tañca dārakaṃ bhagavantaṃ vandāpesi, sabbañca bhikkhusaṅghaṃ.

10. Atha kho āyasmā sāriputto taṃ dārakaṃ etadavoca: " taccī te dāraka, khamanīyaṃ. Kacci yāpanīyaṃ, kacci na kiñci dukkha"nti. "Kuto me bhante sāriputta, khamanīyaṃ. Kuto yāpanīyaṃ. Sattavassāni me lohitakumhiyaṃ1 vutthānī"ti.

11. Atha kho suppavāsā koliyadhītā "putto me dhammasenāpatinā saddhiṃ mantetī"ti, attamanā pamuditā2 pītisomanassajātā ahosi.

12. Atha kho bhagavā suppavāsaṃ koliyadhītaraṃ attamanaṃ pamuditaṃ3 pītisomanassajātaṃ disvā4 suppavāsaṃ koliyadhitaraṃ etadavoca: " iccheyyāsi tvaṃ suppavāse, aññampi evarūpaṃ putta"nti. "Iccheyyā mahaṃ bhagavā aññāni'pi evarūpāni satta puttānī"ti.

13. Atha [PTS Page 018] [\q 18/] kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

"Asātaṃ sātarūpena piyarūpena appiyaṃ,
Dukkhaṃ sukhassa rūpena pamattamativattatī"ti.

2. 9.
Visākhāsuttaṃ

1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena visākhāya migāramātuyā kocideva attho raññe pasenadīmhi kosale paṭibaddho hoti. Taṃ rājā pasenadī kosalo na yathādhippāyaṃ tīreti.

Atha kho visākhā migāramātā divādivassa yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho visākhaṃ migāramātaraṃ bhagavā etadavoca: " handa kuto nu tvaṃ visākhe, āgacchasi divādivassā"ti.

1. Satta me vassāni lohakumbhiyā - ma. 2. Pamoditā -ma. 3. Pamoditaṃ - ma 4. Vidatvā - ma.

[BJT Page 166] [\x 166/]

"Idha me bhante kocideva attho raññe pasenadimhi kosale paṭibaddho hoti. Taṃ rājā pasenadī kosalo na yathādhippāyaṃ tīretī"ti.

2. Atha kho bhagavā etamatthaṃ vīditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:
"Sabbaṃ paramasaṃ dukkhaṃ sabbaṃ issariyaṃ sukhaṃ,
Sādhāraṇe vihaññanti yogā hi duratikkamā"ti.

2. 10.
Bhaddiyasuttaṃ
1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā anupiyāyaṃ viharati ambavane. Tena kho pana samayena āyasmā bhaddiyo kāḷigodhāya putto araññagato'pi rukkhamūlagato'pi suññāgāragato'pi abhikkhaṇaṃ udānaṃ udāneti: " aho sukhaṃ, aho sukha"nti. Assosuṃ kho sambahulā bhikkhu āyasmato bhaddiyassa kāḷigodhāya puttassa araññagatassa'pi rukkhamūlagatassa'pi suññāgāragatassa'pi abhikkhaṇaṃ udānaṃ udānentassa "aho sukhaṃ aho sukha"nti. Sutvāna nesaṃ etadahosi: "nissaṃsayaṃ kho āvuso āyasmā bhaddiyo kāḷigodhāya putto anabhirato brahmacariyaṃ carati, yaṃ'sa pubbe agāriyabhūtassa rajjasukhaṃ, so tamanussaramāno araññagato'pi [PTS Page 019] [\q 19/] rukkhamūlagato'pi suññāgāragato'pi abhikkhaṇaṃ udānaṃ udāneti: aho sukhaṃ aho sukha"nti.

2. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ: "āyasmā bhante bhaddiyo kāḷigodhāya putto araññagato'pi rukkhamūlagato'pi suññāgāragato'pi abhikkhaṇaṃ udānaṃ udāneti: " aho sukhaṃ aho sukha"nti. Nissaṃsayaṃ kho bhante āyasmā bhaddiyo kāḷigodhāya putto anabhirato brahmacariyaṃ carati, yaṃ' sa pubbe agāriyabhūtassa rajjasukhaṃ, so tamanussaramāno araññagato'pi rukkhamūlagato'pi suññāgāragato'pi abhikkhaṇaṃ udānaṃ udāneti: " aho sukhaṃ aho sukha"nti.

3. Atha kho bhagavā aññataraṃ bhikkhuṃ āmantesi: "ehi tvaṃ bhikkhu, mama vacanena bhaddiyaṃ bhikkhuṃ āmantehi- satthā taṃ āvuso bhaddiya āmantetī"ti.

[BJT Page 168] [\x 168/]

"Evaṃ bhante"ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā yenāyasmā bhaddiyo kāḷigodhāya putto tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā āyasmantaṃ bhaddiyaṃ kāḷigodhāya puttaṃ etadavoca "satthā taṃ āvuso bhaddiya, āmantetī"ti.

"Evamāvuso"ti kho āyasmā bhaddiyo kāḷigodhāya putto tassa bhikkhuno paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ bhaddiyaṃ kāḷigodhāya puttaṃ bhagavā etadavoca: "saccaṃ kira tvaṃ bhaddiya, araññagato'pi rukkhamūlagato'pi suññāgāra gato'pi abhikkhaṇaṃ udānaṃ udānesi: aho sukhaṃ aho sukha"nti. Evaṃ bhante"ti. Kiṃ pana tvaṃ bhaddiya, atthavasaṃ sampassamāno araññagato'pi rukkhamūlagato'pi suññāgāragato'pi abhikkhaṇaṃ udānaṃ udānesi: 'aho sukhaṃ aho sukha'nti.

"Pubbe me bhante agāriyabhūtassa rajjaṃ kārentassa anto'pi antepure rakkhā susaṃvihitā ahosi. Bahi'pi antepure rakkhā susaṃvihitā ahosi. Anto'pi nagare rakkhā susaṃvihitā ahosi bahi'pi nagare rakkhā susaṃvihitā ahosi. Anto'pi janapade rakkhā susaṃvihitā ahosi bahi'pi janapade rakkhā susaṃvihitā ahosi. So kho ahaṃ bhante evaṃ rakkhitagopito santo bhīto ubbiggo ussaṅkī utrāsī1 vihāsiṃ. Etarahi kho panāhaṃ bhante araññagato'pi rukkhamūlagato'pi suññāgāragato'pi eko abhīto anubbiggo anussaṅki anutrāsi2 appossukko pannalomo paradavutto3 migabhūtena cetasā viharāmi. Idaṃ kho ahaṃ bhante atthavasaṃ sampassamāno araññagato'pi rukkhamūlagato'pi suññāgāragato'pi abhikkhaṇaṃ udānaṃ udānemi: 4 " aho sukhaṃ aho sukha"nti.

4. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

" Yassantarato na santi kopā
Iti bhavābhavatañca vītivatto.
,
Taṃ vigatabhayaṃ sukhiṃ asokaṃ
Devā nānubhavanti dassanāyā"ti.

Mucalindavaggo dutiyo.

Tassuddānaṃ:

Mucalindo rājā daṇḍena sakkāro upāsakena ca
Gabhinī ekaputto ca suppavāsā visākhā ca
Kāḷīgodhāya bhaddiyoti

1. Utrāso - ma 2. Anutrāso-ma 3 paravutto - sī. Mu. 4. Udānesi. - Sīmu.

[BJT Page 170] [\x 170/]
Nandavaggo tatiyo
3. 1.
Kammasuttaṃ.

[PTS Page 021 [\q 21/] 1.] Evaṃ mesutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu bhagavato avidūre nisinno hoti, pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya purāṇakammavipākajaṃ dukkhaṃ tibbaṃ1 kharaṃ kaṭukaṃ vedanaṃ adhivāsento sato sampajāno avihaññamāno.

2. Addasā kho bhagavā taṃ bhikkhuṃ avidūre nisinnaṃ pallaṅkaṃ ābhūjitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya purāṇakammavipākajaṃ dukkhaṃ tibbaṃ1 kharaṃ kaṭukaṃ vedanaṃ adhivāsentaṃ sataṃ sampajānaṃ avihaññamānaṃ.

3. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

"Sabbakammajahassa bhikkhuno dhunamānassa purekataṃ rajaṃ,
Amamassa ṭhitassa tādino attho natthi janaṃ lapetaveti"

3. 2.
Nandasuttaṃ.

1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā nando bhagavato bhātā mātucchāputto sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ evamāroceti: " anabhirato ahaṃ āvuso brahmacariyaṃ carāmi. Na sakkomi brahmacariyaṃ sandhāretuṃ, sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissāmī"ti

2. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhū bhagavantaṃ etadavoca: "āyasmā bhante nando bhagavato bhātā mātucchāputto sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ evamāroceti. "Anabhirato ahaṃ āvuso brahmacariyaṃ carāmi. Na sakkomi brahmacariyaṃ sandhāretuṃ. Sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissāmī"ti. [PTS Page 022] [\q 22/]

3. Atha kho bhagavā aññataraṃ bhikkhuṃ āmantesi. "Ehi tvaṃ bhikkhu, mama vacanena nandaṃ bhikkhuṃ āmantehi" satthā taṃ āvuso nanda, āmantetī"ti. 'Evaṃ bhante'ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā yenāyasmā nando tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā āyasmantaṃ nandaṃ etadavoca: " satthā taṃ āvuso nanda, āmantetī"ti.

1. Tippaṃ -sī.

[BJT Page 172] [\x 172/]

4. 'Evamāvuso'ti kho āyasmā nando tassa bhikkhuno paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ nandaṃ bhagavā etadavoca: saccaṃ kira tvaṃ nanda, sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ evamārocesi "anabhirato ahaṃ āvuso buhmacariyaṃ carāmi. Na sakkomi brahmacariyaṃ sandhāretuṃ. Sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissāmīti. " Evaṃ bhante"ti. "Kissa pana tvaṃ nanda, anabhirato brahmacariyaṃ carasi? Na sakkosi brahmacariyaṃ sandhāretuṃ sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissasī?"Ti. " Sākiyānī maṃ bhante janapadakalyāṇī gharā nikkhamantassa upaḍḍhullikhitehi1 kesebhi apaloketvā maṃ etadavoca: "tuvaṭaṃ kho ayyaputta, āgaccheyyāsī"ti. So kho ahaṃ bhante tamanussaramāno anabhirato brahmacariyaṃ carāmi. Na sakkomi brahmacariyaṃ sandhāretuṃ. Sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissāmī"ti.

5. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ nandaṃ bāhāya2 gahetvā seyyathāpi nāma balavā puriso sammiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ sammiñjeyya, evameva jetavane antarahito devesu tāvatiṃsesu pāturahosi.

6. Tena kho pana samayena pañcamattāni accharāsatāni sakkassa devānamindassa upaṭṭhānaṃ āgatāni honti kakuṭapādāni. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ nandaṃ āmantesi: "passasi no tvaṃ nanda, imāni pañca accharāsatāni kakuṭapādāni?"Ti. "Evaṃ bhante"ti.

7. Taṃ kiṃ vaññasi nanda, katamā nu kho abhirūpatarāca dassanīyatarā ca pāsādikatarā ca, sākiyānī vā janapadakalyāṇī imāni vā pañca accharāsatāni kakuṭapādānī?"Ti.

"Seyyathāpi bhante paluṭṭhamakkaṭī kaṇṇanāsacchinnā. Evameva kho bhante sākiyānī janapadakalyāṇī imesaṃ pañcannaṃ accharāsatānaṃ upanidhāya [PTS Page 023] [\q 23/] saṅkhampi na upeti, kalampi na upeti, kalabhāgampi na upeti, 3 upanidhimpi na upeti. Atha kho imāni pañca accharāsatāni abhirūpatarāni ce va dassanīyatarāni ca pāsādikatarānicā"ti.

"Abhirama nanda, abhirama nanda, ahaṃ te pāṭibhogo pañcannaṃ acchārāsatānaṃ paṭilābhāya kakuṭapādāna"nti.

"Sace me bhante bhagavā pāṭibhogo pañcannaṃ accharāsatānaṃ paṭilābhāya kakuṭapādānaṃ, abhiramissāmahaṃ bhante bhagavatī buhmacariye"ti.

1. Upaḍḍhalikhitehi, ma. Aḍḍhullikhitehi, sī. 2. Bāhāyaṃ. Ma. 3. Saṅkhyampi nopeti kalabhāgampi nopeti, ma.

[BJT Page 174] [\x 174/]

8. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ nandaṃ bāhāya gahetvā seyyathāpi nāma balavā puriso sammiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ sammiñjeyya, evameva devesu tāvatiṃsesu antarahito jetavane pāturahosi.

9. Assosuṃ kho bhikkhū " āyasmā kira nando bhagavato bhātā mātucchāputto accharānaṃ hetu buhmacariyaṃ carati, bhagavā kirassa pāṭibhogo pañcannaṃ accharāsatānaṃ paṭilābhāya kakuṭapādāna"nti. Atha kho āyasmato nandassa sahāyakā bhikkhū āyasmantaṃ nandaṃ bhatakavādena ca upakkitakavādena ca samudācaranti. "Bhatako kirāyasmā nando, upakkitako kirāyasmā nando, accharānaṃ hetu brahmacariyaṃ carati. Bhagavā kirassa pāṭibhogo pañcannaṃ accharāsatānaṃ paṭilābhāya kakuṭapādāna"nti.

10. Atha kho āyasmā nando sahāyakānaṃ bhikkhūnaṃ bhatakavādena ca upakkitakavādenaca aṭṭīyamāno harāyamāno jigucchamāno eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpi pahitatto viharanto na cirasseva yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmāanagāriyaṃ pabbajantī. Tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. " Khīṇā jāti, vūsitaṃ brahmacariyaṃ; kataṃ karaṇīyaṃ. Nāparaṃ itthattāyā"ti abbhaññāsi. Aññataro ca kho panāyasmā nando arahataṃ ahosi.

11. Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā bhagavantaṃ etadavoca: "āyasmā bhante nando bhagavato bhātā mātucchāputto āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā [PTS Page 024] [\q 24/] sacchikatvā upasampajja viharatī"ti. Bhagavato'pi kho ñāṇaṃ udapādi: " nando āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī"ti.

12. Atha kho āyasmā nando tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā nando bhagavantaṃ etadavoca: " yaṃ me bhante bhagavā pāṭibhogo, pañcannaṃ accharāsatānaṃ paṭilābhāya kakuṭapādānaṃ. Muñcāmahaṃ bhante bhagavantaṃ etasmā paṭissavā"ti. Mayāpi kho te nanda1 cetasā ceto paricca vidito: "nando āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī"ti

1. Mayāpi kho nanda, ma

[BJT Page 176] [\x 176/]

13. Devatāpi me etamatthaṃ ārocesi: "āyasmā bhante nando bhagavato bhātā mātucchāputto āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvumuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī"ti yadeva kho te nanda anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, 1athāhaṃ mutto etasmā paṭissavā"ti.

14. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:
"Yassa nittiṇṇo paṅko ca 2 maddito kāmakaṇṭako.
Mohakkhayaṃ anuppatto sukhadukkhesu na vedhati sa bhikkhū"ti. 3

3. 3
Yasojasuttaṃ
1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena yasojapamukhāni pañcamattāni bhikkhusatāni sāvatthiṃ anuppattāni honti, bhagavantaṃ dassanāya. Te ca kho4 āgantukā bhikkhū nevāsikehi bhikkhūhi saddhiṃ paṭisammodamānā senāsanāni paññāpayamānā pattacīvarāni paṭisāmayamānāuccāsaddā mahāsaddā5 ahesuṃ. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi: ' ke panete ānanda, uccāsaddāmahāsaddā5 kevaṭṭā maññe macchavilope'?Ti.

"Etāni bhante yasojapamukhāni pañcamattāni bhikkhusatāni sāvatthiṃ anuppattāni bhagavantaṃ dassanāya. Te'te āgantukā bhikkhū nevāsikehi bhikkhūhi saddhiṃ paṭisammodamānā senāsanāni paññāpayamānā pattacīvarāni paṭisāmayamānā uccāsaddā mahāsaddā"ti.

'Tenahānanda mama vacanena te bhikkhū āmantehi " satthā āyasmante āmantetī'ti. 'Evaṃ bhanta'ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā yena te bhikkhū tenupasaṅkami. [PTS Page 025] [\q 25/] upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca: 'satthā āyasmante āmantetī'ti.

'Evamāvuso'ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinne kho te bhikkhū bhagavā etadavoca: "kinnu tumhe bhikkhave uccāsaddā mahāsaddā kevaṭṭā maññe macchavilope"ti.

1. Vimucci, - machasaṃ 2. Yassa tiṇeṇākāmapaṅko, dhammapadaṭṭhakathā 3. Sukhadukkhe na vedhati, machasaṃ 4. Te dha. - Sī. Mū 5. Uccāsadda mahāsaddā. Machasaṃ.

[BJT Page 178] [\x 178/]
2. Evaṃ vutte āyasmā yasojo bhagavantaṃ etadavoca: "imāni bhante pañcamattāni bhikkhusatāni sāvatthiṃ anuppattāni bhagavantaṃ dassanāya. Te'me āgantukā bhikkhu nevāsikehi bhikkhūhi saddhiṃ paṭisammodamānā senāsanāni paññāpayamānā pattacīvarāni paṭisāmayamānā uccāsaddā mahāsaddā"2ti.

"Gacchatha bhikkhave, vo panāmemi. Na vo mama santike vatthabba"nti.

"Evaṃ bhante"ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya yena vajji, tena cārikaṃ pakkamiṃsu vajjisu anupubbena cārikaṃ caramānā yena vaggumudā nadī, tenupasaṅkamiṃsu. Upasaṅkamitvā vaggumudāya nadiyā tīre paṇṇakuṭiyo karitvā vassaṃ upagacchiṃsu.

3. Atha kho āyasmā yasojo vassūpagato bhikkhū āmantesi: "bhagavatā mayaṃ āvuso paṇāmitā atthakāmena hitesinā anukampakena anukampaṃ upādāya. Handa mayaṃ āvuso tathā vihāraṃ kappema, yathā no viharataṃ bhagavā attamano asasā"ti.

'Evamāvuso'ti kho te bhikkhū āyasmato yasojassa paccassosuṃ. Atha kho te bhikkhū vūpakaṭṭhā appamattā ātāpino pahitattā viharantā tenevantaravassena sabbeva tisso vijjā sacchākaṃsu.

4. Atha kho bhagavā sāvatthiyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena vesāli tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena cārikaṃ caramāno yena vesāli tadavasari tatra sudaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho bhagavā vaggumudātīriyānaṃ bhikkhūnaṃ cetasā ceto paricca manasi karitvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi: "ālokajātā viya me ānanda, esā disā. Obhāsajātā viya me ānanda, esā disā. Yassaṃ disāyaṃ vaggumudātīriyā bhikkhū viharanti. Gantuṃ appaṭikulāsi me [PTS Page 026] [\q 26/] manasi kātuṃ. Pahīṇeyyāsi tvaṃ ānanda vaggumudātiriyānaṃ bhikkhūnaṃ santike dūtaṃ, satthā āyasmante āmanteti. Satthā āyasmantānaṃ dassanakāmo"ti.

'Evaṃ bhante'ti khe āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā yena aññataro bhikkhu tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ etadavoca: "ehi tvaṃ āvuso. Yena vaggumudātiriyā bhikkhū, tenupasaṅkameyyāsi1 upasaṅkamitvā vaggumudātiriye bhikkhū evaṃ vadehi: satthā āyasmante āmanteti. Satthā āyasmantānaṃ dassanakāmo"ti.

1. Upasaṅkama, ma.

[BJT Page 180] [\x 180/]

"Evamāvuso"ti kho so bhikkhū āyasmato ānandassa paṭissutvā seyyathāpi nāma balavā puriso sammiñjitaṃ vā bāhaṃ pāsāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ sammiñjeyya. Evameva mahāvane kuṭāgārasālāyaṃ antarahito vaggumudāya nadiyā tīre tesaṃ bhikkhūnaṃ pūrato pāturahosi. Atha kho so bhikkhu vaggumudātiriye bhikkhū etadavoca: "satthā āyasmante āmanteti, satthā āsmantānaṃ dassanakāmo"ti.

'Evamāvuso'ti kho te bhikkhū tassa bhikkhūno paṭissūtvā senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya seyyathāpi nāma balavā puriso sammiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ sammiñjeyya. Evameva vaggumudāya nadiyā tīre antarahitā mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ bhagavato sammukhe pāturahesuṃ.

5. Tena kho pana samayena bhagavā āneñjena samādhinā nisinno hoti. Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi " katamena nu kho bhagavā vihārena etarahi viharatī"ti. Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi: "āneñjena kho bhagavā vihārena etarahi viharatī"ti. Sabbeva āneñjena samādhinā nisīdiṃsu

6. Atha kho āyasmā ānando abhikkantāya rattiyā nikkhante paṭhame yāme uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca: "abhikkantā bhante ratti, nikkhanto paṭhamo yāmo. Ciranisinnā āgantukā bhikkhū. Paṭisammodatu bhante bhagavā āgantukehi bhikkhūhi"ti.

7. Evaṃ vutte bhagavā tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho āyasmā ānando abhikkantāya rattiyā nikkhante majjhime yāme uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ civaraṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ [PTS Page 027] [\q 27/] etadavoca: "abhikkantā bhante ratti, nikkhanto mjjhimo yāmo. Ciranisinnā āgantukā bhikkhū, paṭisammodatu bhante bhagavā āgantukehi bhikkhūhī"ti dutiyampi kho bhagavā tuṇhī ahosi. Tatiyampi kho āyasmā ānando abhikkantāya rattiyā nikkhante pacchime yāme uddhate aruṇe nandimukhiyā rattiyā uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca: "abhikkantā bhante ratti. Nikkhanto pacchimo yāmo. Uddhato aruṇo. Nandimukhī ratti. Ciranisinnā āgantukā bhikkhū, paṭisammodatu bhante bhagavā āgantukehi bhikkhūhī"ti.

Atha kho bhagavā tamhā samādhimbhā vuṭṭhahitvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi: "sace kho tvaṃ ānanda jāneyyāsi, ettakampi te nappaṭibhāseyya. Ahañca ānanda, imāni ca pañca bhikkhusatāni sabbeva āneñjasamādinā nisīdimhā"ti.

[BJT Page 182] [\x 182/]

8. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:
"Yassa jito kāmakaṇṭako
Akkoso ca vadho ca bandhanañca, pabbato viya so ṭhito anejo
Sukhadukkhesu na vedhati sa bhikkhū"ti.

3. 4.
Sāriputtasuttaṃ.

1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto bhagavato avidūre nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhūjitvā ujuṃ kāyaṃ paṇīdhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. Addasā kho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ avidūre nisinnaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇīdhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā.
2. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

"Yathāpi pabbato selo acalo suppatiṭṭhito.
Evaṃ mohakkhayā bhikkhu pabbato: va na vedhatī"ti

3. 5.

Kolitasuttaṃ.

1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena [PTS Page 029] [\q 29/] āyasmā mahā moggallāno bhagavato avidūre nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhūjitvā ujuṃ kāyaṃ paṇīdhāya kāyagatāya satiyā ajjhattaṃ sūpaṭṭhitāya. Addasā kho bhagavā āyasmantaṃ mahā moggallānaṃ avidūre nisinnaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇīdhāya kāyagatāya satiyā ajjhattaṃ sūpaṭṭhitāya.

2. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

"Sati kāyagatā upaṭṭhitā chasu phassāyatanesu saṃvuto.
Sattaṃ bhikkhū samāhito jaññā nibbāṇamattano'ti.

[BJT Page 184] [\x 184/]

3. 6
Pilindivacchasuttaṃ.

1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvano kalandaka nivāpe. Tena kho pana samayena āyasmā pilindivaccho1 bhikkhū vasalavādena samudācarati. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ: 'āyasmā bhante pilindivaccho bhikkhū vasalavādena samudācaratī'ti.

2. Atha kho bhagavā aññataraṃ bhikkhuṃ āmantesi: ehi tvaṃ bhikkhu, mama vacanena pilindivacchaṃ bhikkhuṃ āmantehi: satthā taṃ āvuso pilindiccha āmantetī'ti. 'Evaṃ bhante'ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā yenāyasmā pilindicaccho tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā āyasmantaṃ pilindicchaṃ etadavoca: 'satthā taṃ āvuso āmantetī'ti. 'Evamāvuso'ti kho āyasmā pilindivaccho tassa bhikkhuno paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ pilindicacchaṃ bhagavā etadavoca: 'saccaṃ kira tvaṃ vaccha, bhikkhū vasalavādena samudācarasī'ti. 'Evaṃ bhante'ti.

3. Atha kho bhagavā āyasmato pilindicchassa pubbenivāsaṃ manasi karitvā bhikkhū āmantesi: " mā kho tumhe bhikkhave vacchassa2 bhikkhuno ujjhāyitva. Na bhikkhave vaccho dosantaro, bhikkhū vasalavādena samudācarati. Vacchassa bhikkhave bhikkhuno pañca jātisatāni abbokiṇṇāni brāhmaṇakule paccājātāni. So tassa vasalavādo dīgharattaṃ [PTS Page 029] [\q 29/] samudāciṇṇo. 3 Tenāyaṃ vaccho bhikkhū vasalavādena samudācaratī"ti.

4. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

"Yamhi na māyā vasati4 na māno
Yo vītalobho amamo nirāso
Panunnakodho5 abhinibbutatto
So brāhmaṇo so samaṇo sa bhikkhū"ti.

3. 7.
Kassapasuttaṃ.

1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena āyasmā mahākassapo pipphaliguhāyaṃ6 viharati. Sattāhaṃ ekapallaṅkena nisinno hoti aññataraṃ samādhiṃ samāpajjitvā.

1. Pilindavaccho, ma. 2. Āyasmato vacchassa, sī. 3. Ajjhāciṇṇo, 4. Vattatī. Katthaci. 5. Paṇunnakodho, sī 6. Simbali guhāyaṃ, ma. Pippali guhāyaṃ, katthaci.

[BJT Page 186] [\x 186/]

2. Atha kho āyasmā mahākassapo tassa sattāhassa accayena tambhā samādhimhā vuṭṭhāsi: atha kho āyasmato mahākassapassa tamhā samādhimhā vuṭṭhitassa etadahosi: 'yannūnāhaṃ rājagahaṃ piṇḍāya paviseyya'nti. Tena kho pana samayena pañcamattāni devatāsatāni ussukkaṃ āpannāni honti, āyasmato mahākassapassa piṇḍapātapaṭilābhāya. Atha kho āyasmā mahākassapo tāni pañcamattāni devatāsatāni paṭikkhipitvā pubbanhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi.

3. Tena kho pana samayena sakko devānamindo āyasmato mahākassapassa piṇḍapātaṃ dātukāmo hoti pesakāravaṇṇaṃ abhinimminitvā tantaṃ vināti. Sujā1 asurakaññā tasaraṃ pūreti.

4. Atha kho āyasmā mahākassapo rājagahe sapadānaṃ piṇḍāya caramāno yena sakkassa devānamindassa nivesanaṃ tenupasaṅkami. Addasā kho sakko devānamindo āyasmantaṃ mahākassapaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna gharā nikkhamitvā paccuggantvā hatthato pattaṃ gahetvā gharaṃ pavisitvā ghaṭiyā odanaṃ uddharitvā pattaṃ pūretvā āyasmato mahākassapassa pādāsi. So ahosi piṇḍapāto anekasupo anekabyañjano anekasūparasabyañjano.

5. Atha kho āyasmato mahākassapassa etadahosi: 'ko nu kho ayaṃ satto, yassāyaṃ [PTS Page 030] [\q 30/] evarūpo iddhānubhāvo'ti. Atha kho āyasmato mahākassapassa etadahosi: 'sakko kho ayaṃ devānamindo'ti. Iti viditvā sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca: kataṃ kho te idaṃ kosiya. Māssu punapi evarūpamakāsī'ti.

6. 'Ambhākampi bhante kassapa, puññena attho: amhākampi puññena karaṇīya"nti. Atha kho sakko devānamindo āyasmantaṃ mahākassapaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antaḷikkhe tikkhattaṃ udānaṃ udānesi: " aho dānaṃ paramadānaṃ kassape suppatiṭṭhitaṃ, aho dānaṃ paramadānaṃ kassape suppatiṭṭhita"nti.

7. Assosi kho bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya2 sakkasasa devānamindassa vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antaḷikkhe tikkhattuṃ udānaṃ udānentassa "aho dānaṃ paramadānaṃ kassape suppatiṭṭhitaṃ, aho dānaṃ paramadānaṃ kassape suppatiṭṭhita"nti.

8. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

"Piṇḍapātikassa bhikkhuno attabharassa anaññaposino.
Devā pihayanti tādino upasantassa sadā satimato"ti.

1. Sujātāti, bahūsu 2. Mānusakāya, bahūsu.

[BJT Page 188] [\x 188/]
3. 8.
Piṇḍapātikasuttaṃ.
1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena sambahulānaṃ bhikkhunaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ karerimaṇḍalamāle sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarā kathā udapādi:

"Piṇḍapātiko āvuso bhikkhu piṇḍāya caranto labhati, kālena kālaṃ manāpike cakkhunā rūpe passituṃ. Labhati kālena kālaṃ manāpike sotena sadde sotuṃ. Labhati kālena kālaṃ manāpike ghānena gandhe ghāyituṃ. Labhati kālena kālaṃ manāpike jivhāyarase sāyituṃ. Labhati kālena kālaṃ manāpike kāyena phoṭṭhabbe phūsituṃ. Piṇḍapātiko āvuso bhikkhu sakkato garukato mānito pūjito apacito piṇḍāya carati. Handa āvuso mayampi piṇḍapātikā homa. Mayampi lacchāma kālena kālaṃ manāpike cakkhunā rūpe passituṃ. Mayampi lacchāma kālena kālaṃ manāpike sotena sadde sotuṃ. Mayampi lacchāma kālena kālaṃ manāpiko ghānena gandhe ghāyituṃ. Mayampi lacchāma kālena kālaṃ manāpike jivhāya rase sāyituṃ. Mayampi lacchāma kālena kālaṃ manāpike kāyena pheṭṭhabbe [PTS Page 031] [\q 31/] phūsituṃ. Mayampi sakkatā garukatā mānitā pūjitā apacitā piṇḍāya carissāmā"ti. Ayañcarahi tesaṃ bhikkhūnaṃ antarā kathā hoti vippakatā.

2. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ patisallānā vuṭṭhito yena karerimaṇḍalamālo tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi: "kāyanuttha bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā kā ca pana vo antarā kathā vippakatā"ti.

3. Idha bhante ambhākaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ karerimaṇḍalamāle sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarā kathā udapādi: "piṇḍapātiko āvuso bhikkhu piṇḍāya caranto labhati kālena kālaṃ manāpike cakkhunā rūpe passituṃ labhati kālena kālaṃ manāpike sotena sadde sotuṃ. Labhati kālena kālaṃ manāpike ghānena gandhe ghāyituṃ. Labhati kālena kālaṃ manāpike jivhāya rase sāyituṃ labhati kālena kālaṃ manāpike kāyena poṭṭhabbe phusituṃ. Piṇḍapātiko āvuso bhikkhu sakkato garukato mānito pūjito apacito piṇḍāya carati. Handa āvuso mayampi piṇḍapātikā homa. Mayampi lacchāma kālena kālaṃ manāpike cakkhunā rūpe passituṃ. Mayampi lacchāma kālena kālaṃ manāpike sotena sadde sotuṃ. Mayampi lacchāma kālena kālaṃ manāpiko ghānena gandhe ghāyituṃ. Mayampi lacchāma kālena kālaṃ manāpike jivhāya rase sāyituṃ. Mayampi lacchāma kālena kālaṃ manāpike kāyena phoṭṭhabbe phūsituṃ. Mayampi sakkatā garukatā mānitā pūjitā apacitā piṇḍāya carissāmā"ti. Ayaṃ kho no bhante antarā kathā hoti vippakatā. Atha kho bhagavā1 anuppatto"ti.

4. Nakhvetaṃ bhikkhave tumhākaṃ patirūpaṃ kulaputtānaṃ saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitānaṃ. Yaṃ tumhe evarūpi kathaṃ katheyyāthā " sannipatitānaṃ kho bhikkhave dvayaṃ karaṇīyaṃ, dhammi vā kathā ariyo ca. Tuṇhībhāvo"ti.

1. Atha bhagavā, ma.

[BJT Page 190] [\x 190/]
5. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

"Piṇḍapātikassa bhikkhuno attabharassa anaññaposino,
Devā pihayanti tādino no ce saddasilokanissito"ti.

3. 9
Sippasuttaṃ.

1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ maṇḍalamāle sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarā kathā udapādi: "ko nu kho āvuso sippaṃ jānāti, ko kiṃ sippaṃ sikkhi, kataraṃ sippaṃ sippānaṃ agga"nti.

2. Tatthekacce evamāhaṃsu. "Hatthisippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: "assasippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: "rathasippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: "dhanusippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: "tharusippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: "muddāsippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: "gaṇanasippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: "saṅkhānasippaṃ [PTS Page 032] [\q 32/] sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: "lekhāsippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: "kāveyyasippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: "khattavijjāsippaṃ1 sippānaṃ agga"nti. Ayañcarahi tesaṃ bhikkhūnaṃ antarā kathā hoti vippakatā.

3. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ patisallānā vuṭṭhito yena maṇḍalamālo tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi: "kāyanuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnā, kā ca pana vo antarā kathā vippakatā"ti.

4. Idha bhante amhākaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ maṇḍalamāle sannisinnānaṃsannipatitānaṃ ayamantarā kathā udapādi; "ko nu kho āvuso sippaṃ jānāti, ko kiṃ sippaṃ sikkhi, kataraṃ sippaṃ sippānaṃ agga"nti. Tatthekacce evamāhaṃsu: "hatthisippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: 'assasippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: " rathasippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: "dhanusippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: 'tharusippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: " muddāsippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: "gaṇanasippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu9 " saṅkhānasippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: "lekhāsippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: "kāveyyasippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: "lokāyatasippaṃ sippānaṃ agga"nti. Ekacce evamāhaṃsu: khattavijjā sippaṃ1 sippānaṃ agga"nti. Ayaṃ kho no bhante antarā kathā hoti vippakatā. Atha kho bhagavā2 anuppattoti.

1. Khettavijjāsippaṃ, sī, ma. 2. Atha bhagavā.

[BJT Page 192] [\x 192/]
5. "Nakhvetaṃ bhikkhave tumhākaṃ patirūpaṃ kulaputtānaṃ saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitānaṃ, yaṃ tumhe evarūpiṃ kathaṃ katheyyātha. Sannipatitānaṃ ve bhikkhave dvayaṃ karaṇīyaṃ, "dhammī vā kathā ariyo vā tuṇhībhāvo"ti.

6. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā kāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

Asippajivī lahu atthakāmo yatindriyo sabbadhi vippamutto,
Anokasārī amamo nirāso hitvā mānaṃ ekacaro sa bhikkhū"ti

3. 10.

Lokavolokanasuttaṃ.

1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle paṭhamābhisambuddho. Tena kho pana samayena bhagavā sattāhaṃ ekapallaṅkena nisinno hoti vimuttisukhapaṭisaṃvedī.
2. Atha kho bhagavā tassa sattāhassa accayena tamhā samādhimhā vuṭṭhahitvā buddhacakkhunā lokaṃ volokesi. Addasā kho bhagavā buddhacakkhunā lokaṃ volokento satte anekehi santāpehi santappamāne anekehi ca pariḷāhehi pariḍayhamāne rāgajehipi dosajehipi mohajehipiti.

3. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

"Ayaṃ loko santāpajāto phassapareto rogaṃ vadati attato, yena yena hi maññati tato taṃ hoti aññathā.

Aññathābhāvi bhavasatto loko bhavapareto bhavamevābhinandati.
Yadabhinandati [PTS Page 033] [\q 33/] taṃ bhayaṃ yassa bhāyati taṃ dukkhaṃ.
Bhavavippanānāya kho panidaṃ brahmacariyaṃ vussati.

[BJT Page 194] [\x 194/]

Ye hi keci samaṇā vā
Brāhmaṇā vā bhavena bhavassa
Vippamokkhamāhaṃsu
Sabbe te avippamuttā bhavasmāti vadāmi.

Ye vā pana keci samaṇā vā
Brāhmaṇā vā vibhavena bhavassa nissaraṇamāhaṃsu
Sabbe te anissaṭā bhavasmāti vadāmi.

Upadhiṃ1 paṭicca dukkhamidaṃ sambhoti
Sabbūpādānakkhayā natthi dukkhassa sambhavo
Lokamimaṃ passa puthu
Avijjāya paretā bhūtā bhūtaratā
Bhavā aparimuttā.

Ye hi keci bhavā
Sabbadhi sabbattatāya2
Sabbe te bhavā aniccā
Dukkhā vipariṇāmadhammā.

Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato
Bhavataṇhā pahīyati vibhavaṃ nābhinandati
Sabbaso taṇhānaṃ khayā asesavirāganirodho nibbānaṃ.

Tassa nibbutassa bhikkhuno anupādānā punabbhavo na hoti
Abhibhuto māro vijitasaṅgāmo upaccagā sabbabhavāni tādī"ti.

Nandavaggo tatiyo.

Tassuddānaṃ:

Kammaṃ nando yasojo ca sāriputto ca kolito,
Pilindi kassapo piṇḍo sippaṃ lokena te dasāti.

Meghiyavaggo catuttho
4. 1.
Meghiyasuttaṃ.
1. Evaṃ [PTS Page 034] [\q 34/] me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā cālikāyaṃ viharati cālike pabbate. Tena kho pana samayena āyasmā meghiyo bhagavato upaṭṭhāko hoti. Atha kho āyasmā meghiyo yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho āyasmā meghiyo bhagavantaṃ etadavoca: ' icchāmahaṃ bhante jantugāmaṃ piṇḍāya pavisitu'nti. "Yassadāni tvaṃ meghiya kālaṃ maññasī'ti.

1. Upadhihi. Sī 2. Sabbatthatāya, si

[BJT Page 196] [\x 196/]

2, Atha kho āyasmā meghiyo pubbanhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya jantugāmaṃ piṇḍāya pāvisi. Jantugāme piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena kimikālāya nadiyā tīraṃ tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā kimikālāya nadiyā tīre jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamamāno anuvicaramāno addasā kho ambavanaṃ pāsādikaṃ ramaṇīyaṃ. Disvānassa etadahosi: "pāsādikaṃ vatidaṃ ambavanaṃ ramaṇīyaṃ. Alaṃ vatidaṃ kulaputtassa padhānatthikassa padhānāya. Sace maṃ bhagavā anujāneyya āgaccheyyāhaṃ imaṃ ambavanaṃ padhānāyā"ti.

3. Atha kho āyasmā meghiyo yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā meghiyo bhagavantaṃ etadavoca: " idhāhaṃ bhante pubbanhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāyajantugāmaṃ piṇḍāya pāvisiṃ. Jantugāme piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena kimikālāya nadiyā tīraṃ tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā kimikālāya nadiyā tīre jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamamāno anuvicaramāno addasaṃ ambavanaṃ pāsādikaṃ ramaṇīyaṃ. Disvāna me etadahosi: 'pāsādikaṃ vatidaṃ ambavanaṃ ramaṇīyaṃ, alaṃ vatidaṃ kulaputtassa padhānatthikassa padhānāya. Sace maṃ bhagavā anujāneyya, āgaccheyyāhaṃ imaṃ ambavanaṃ padhānāyāti. Sace maṃ bhante bhagavā anujānāti, gaccheyyāhaṃ taṃ ambavanaṃ padhānāyā'ti. [PTS Page 035] [\q 35/]

4. Evaṃ vutte bhagavā āyasmantaṃ meghiyaṃ etadavoca: 'āgamehi tāva meghiya, ekakamhā yāva añño koci1 bhikkhū āgacchatī'ti. 2 Dutiyampi kho āyasmā meghiyo bhagavantaṃ etadavoca: "bhagavato bhante, natthi kiñci uttari3 karaṇīyaṃ, natthi katassa vā paticayo. Mayhaṃ kho pana bhante, atthi uttari3 karaṇīyaṃ, atthi katassa paticayo. Sace maṃ bhante, bhagavā anujānāti gaccheyyāhaṃ taṃ ambavanaṃ padhānāyā"ti. Dutiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ meghiyaṃ etadavoca: "āgamehi tāva meghiya, ekakamhā yāva añño koci4 bhikkhu āgacchatī"ti. Tatiyampi kho āyasmā meghiyo bhagavantaṃ etadavoca: "bhagavato bhante, natthi kiñci uttari3 karaṇiyaṃ, natthi katassa vā paticayo mayhaṃ kho pana bhante, atthi uttari3 karaṇīyaṃ, atthi katassa paticayo sace maṃ bhante, bhagavā anujānāti, gaccheyyāhaṃ taṃ ambavanaṃ padhāniyā"ti.

5. "Padhānanti kho meghiya, vadamānaṃ kinti vadeyyāma? Yassadāni tvaṃ meghiya, kālaṃ maññasī"ti. Atha kho āyasmā meghiyo uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena taṃ ambavanaṃ tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā ambavanaṃ ajjhogahetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi. Atha kho āyasmato meghiyassa tasmiṃ ambavane viharantassa yebhuyyena tayo pāpakā akusalā vitakkā samudācarantī. Seyyathīdaṃ? "Kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṃsāvitakko"ti. Atha kho āyasmato meghiyassa etadahosi: "acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho, saddhāya ca vatamhi agārasmā anagāriyaṃ pabbajito atha ca panimehi tīhi pāpakehi akusalehi vitakkehi anvāsattā. Seyyathīdaṃ? "Kāmavitakkena, byāpādavitakkena, vīhiṃsāvitakkenā"ti.

1. Aññopi koci, sī 2. Dissatuti navaṅguttarapāḷī 3. Uttariṃ, sī

[BJT Page 198] [\x 198/]
6. Atha kho āyasmā meghiyo sāyanhasamayaṃ patisallānā vuṭṭhito yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā meghiyo bhagavantaṃ etadavoca: "idha mayhaṃ bhante, tasmiṃ ambavane viharantassa yebhuyyena tayo pāpakā akusalā vitakkā samudācaranti. Seyyathīdaṃ: kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṃsāvitakkoti. Tassa mayhaṃ bhante, etadahosi: "acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho, saddhāya ca vatamhi agārasmā anagāriyaṃ pabbajito, atha ca panimehi tīhi pāpakehi akusalehi vitattehi anvāsattā. 1 Seyyathīdaṃ: " kāmavitakkena, byāpādavitakkena, vihiṃsāvitakkenā"ti. [PTS Page 036] [\q 36/]

7. Aparipakkāya meghiya, cetovimuttiyā pañca dhammā paripākāya saṃvattanti. Katame pañca? Idha meghiya, bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko. Aparipakkāya meghiya cetovimuttiyā ayaṃ paṭhamo dhammo paripākāya saṃvattati.

Punacaparaṃ meghiya, bhikkhu sīlavā hoti pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Aparipakkāya meghīya, cetovimuttiyā ayaṃ dutiyo dhammo paripākāya saṃvattati.

Punacaparaṃ meghiya, bhikkhu yāyaṃ kathā abhisallekhikā cetovivaraṇasappāyā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati. Seyyathīdaṃ? Appicchakathā, santuṭṭhikathā, pavivekakathā, asaṃsaggakathā, viriyārambhakathā, sīlakathā, samādhikathā, paññākathā, vimuttikathā, vimuttiñāṇadassanakathā. Evarūpāya kathāya nikāmalābhi hoti akicchalābhī akasiralābhī; aparipakkāya meghīya cetovimuttiyā ayaṃ tatiyo dhammo paripākāya saṃvattati.
Punacaparaṃ meghiya, bhikkhu āraddhaviriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu, aparipakkāya meghīya cetovimuttiyā ayaṃ catuttho dhammo paripākāya saṃvattati.

Punacaparaṃ meghīya, bhikkhū paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā. Aparipakkāya meghiya cetovimuttiyā ime pañca dhammā paripākāya saṃvattati.

Aparipakkāya meghiya, cetovimuttiyā ime pañca dhammā paripākāya saṃvattanti.

1. Anvāsattotipi pāṭho- aṭṭha:

[BJT Page 200] [\x 200/]

8. " Kalyāṇamittassetaṃ meghiya, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa yaṃ [PTS Page 037] [\q 37/] sīlavā bhavissati, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharissati, ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhissati sikkhāpadesu. Kalyāṇamittassetaṃ meghiya, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ1 kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa yāyaṃ kathā abhisallekhikā cetovivaraṇasappāyā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati. 2 Seyyathīdaṃ? Appicchakathā, santuṭṭhikathā, pavivekakathā, asaṃsaggakathā, viriyārambhakathā, sīlakathā, samādhikathā, paññākathā, vimuttikathā, vimuttiñāṇadassanakathā. Evarūpāya3 kathāya nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhī.

Kalyāṇamittassetaṃ meghiya, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ1 kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa yaṃ āraddhaviriyo bhavissati4 akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhūro kusalesu dhammesu.

Kalyāṇamittassetaṃ meghiya, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ1 kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa yaṃ paññavā bhavissati. Udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā.

Tena ca pana meghiya. Bhikkhunā imesu pañcasu dhammesu patiṭṭhāya cattāro dhammā uttari5 bhāvetabbā. "Asubhā bhāvetabbā rāgassa pahānāya, mettā bhāvetabbā byāpādassa pahānāya, ānāpānassati bhāvetabbā vitakkupacchedāya, aniccasaññā bhāvetabbā asmimānasamugghātāya. Aniccasaññino meghiya, anattasaññā saṇṭhāti, anattasaññi asmimānasamugghātaṃ pāpuṇāti, diṭṭheva dhamme nibbānaṃ"ti.

9. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

Khuddā vitakkā sukhumā vitakkā anuggatā manaso uppilāvā, 6
Ete avidvā manaso vitakke hurāhuraṃ dhāvati bhantacitto.
Ete ca vidvā manaso vitakke ātāpi yo saṃvaratī satīmā,
Anuggate manaso uppilāve7 asesamete pajahāsi buddho"ti

1. Pāṭikaṅkhaṃ, sī. 2. Saṃvassati, sī 3. Evarūpiyā, sī. 4. Viharissati, ma. 5. Uttariṃ. Sī. 6. Ubbilāpā, sī. 7. Ubbilāpe. Sī.

[BJT Page 202] [\x 202/]
4. 2.
Uddhatasuttaṃ.
1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā kusinārāyaṃ viharati, upavattane mallanaṃ sālavane. Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū bhagavato avidūre araññakuṭikāyaṃ viharanti, uddhatā1 unnaḷā capalā mukharā vikiṇṇavācā muṭṭhassatino asampajānā asamāhitā vibbhantacittā pākatindriririyā.

2. Addasā kho bhagavā te sambahule bhikkhū [PTS Page 038] [\q 38/] avidūre araññakuṭikāyaṃ viharante uddhate unnaḷe capale mukhare vikiṇṇavāce muṭṭhassatino asampajāne asamāhite vibbhantacitte pākatindriye.

3. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

"Arakkhitena kāyena micchādiṭṭhigatena ca,
Thīnamiddhābhibhūtena vasaṃ mārassa gacchati.
Tasmā rakkhitacittassa sammāsaṅkappagocaro,
Thīnamiddhābhibhū bhikkhū sabbā duggatiyo jahe"ti.

4. 3.
Gopālasuttaṃ

1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu2 cārikaṃ carati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ. Atha kho bhagavā maggā okkamma yena aññataraṃ rukkhamūlaṃ tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho aññataro gopālako yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho taṃ gopālakaṃ bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi, samādapesi, samuttejesi, sampahaṃsesi.

2. Atha kho so gopālako bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṃsito bhagavantaṃ etadavoca: adhivāsetu me bhante, bhagavā svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā'ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho so gopālako bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho so gopālako tassā rattiyā accayena sake nivesane pahūtaṃ appodakapāyāsaṃ paṭiyādāpetvā navañca sappiṃ, bhagavato kālaṃ ārocesi: ' kālo bhante, niṭṭhitaṃ bhattaṃ'ti.

1. Uddhatā hontī, sīṃ 2. Janapadesu. Katthaci.

[BJT Page 204] [\x 204/]

3. Atha kho bhagavā pubbanhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena tassa gopālakassa nivesanaṃ tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho so gopālako buddhapamukhaṃ bhikkhūsaṅghaṃ appodakapāyāsena navena ca sappinā sahatthā santappesi, sampavāresi. Atha kho so gopālako bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcaṃ [PTS Page 039] [\q 39/] āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho taṃ gopālakaṃ bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā, samādapetvā, samuttejetvā, sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Atha kho acirapakkantassa bhagavato taṃ gopālakaṃ aññataro puriso sīmantarikāya jīvitā voropesi.

4. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ: " yena bhante, gopālakena ajja buddhapamukho bhikkhusaṅgho appodakapāyāsena navena ca sappinā sahatthā santappito sampavārito, so kira bhante, gopālako aññatarena purisena sīmantarikāya jīvitā voropito"ti

5. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:
"Diso disaṃ yantaṃ kayirā verī vā pana verinaṃ.
Micchāpaṇīhitaṃ cittaṃ pāpiyo naṃ tato kare"ti.

4. 4.
Juṇhasuttaṃ1

1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati. Veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahāmoggalalāno kapotakandarāyaṃ viharanti. Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto juṇhāya rattiyā navoropitehi kesehi abbhokāse nisinno hoti, aññataraṃ samādhiṃ samāpajjitvā. Tena kho pana samayena dve yakkhā sahāyakā uttarāya disāya dakkhiṇaṃdisaṃ gacchanti, kenacideva karaṇīyena. Addasaṃsu kho te yakkhā āyasmantaṃ sāriputtaṃ juṇhāya rattiyā navoropitehi kesehi abbhokāse nisinnaṃ. Disvāna eko yakkho dutiyaṃ yakkhaṃ etadavoca: "paṭibhāti maṃ samma, imassa samaṇassa sise pahāraṃ dātuṃ"ti. Evaṃ vutte so yakkho taṃ yakkhaṃ etadavoca: " alaṃ samma, mā samaṇaṃ āsādesi. Uḷāro so samma samaṇo mahiddhiko mahānubhāvo"ti dutiyampi kho so yakkho taṃ yakkhaṃ etadavoca: " paṭibhāti maṃ samma, imassa samaṇassa [PTS Page 040] [\q 40/] sīse pahāraṃ dātuṃ"ti. Dutiyampi kho so yakkho taṃ yakkhaṃ etadavoca: "alaṃ samma, mā samaṇaṃ āsādesi. Uḷāro so samma, samaṇo mahiddhiko mahānubhāvo"ti. Tatiyampi kho so yakkho taṃ yakkhaṃ etadavoca: "paṭibhāti maṃ samma, imassa samaṇassasīse pahāraṃ dātuṃ"ti. Tatiyampi kho so yakkho taṃ yakkhaṃ etadavoca: "alaṃ samma, mā samaṇaṃ āsādesi. Uḷāro so samma, samaṇo mahiddhiko mahānubhāvo"ti.

1. Yakkhapahārasutta, machasaṃ.

[BJT Page 206] [\x 206/]
2. Atha kho so yakkho taṃ yakkhaṃ anādiyitvā āyasmato sāriputtattherassa sīse pahāraṃ adāsi: tāva mahāpahāro ahosi, api tena pahārena sattaratanaṃ vā aḍḍhaṭṭharatanaṃ vā nāgaṃ osādeyya1 mahantaṃ vā pabbatakūṭaṃ padāḷeyya. Atha ca pana so yakkho 'ḍayhāmi, ḍayhāmī"ti tattheva mahānirayaṃ avatthāsi. 2

3. Addasā kho āyasmā mahāmoggallāno dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena tena yakkhena āyasmato sāriputtassa sīse pahāraṃ dīyamānaṃ. Disvāna yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca: " kacci te āvuso khamanīyaṃ? Kacci yāpanīyaṃ? Kacci na kiñci dukkhaṃ?"Ti. "Khamanīyaṃ me āvuso moggallāna, yāpanīyaṃ me āvuso moggallāna, api ca me sīse thokaṃ dukkhaṃ"ti.

4. "Acchariyaṃ āvuso sāriputta, abbhūtaṃ āvuso sāriputta, yāva mahiddhiko āyasmā sāriputto mahānubhāvo. Idha te āvuso sāriputta, aññataro yakkho sīse pahāraṃ adāsi. Tāva mahāpahāro ahosi, api tena pahārena sattaratanaṃ vā aḍḍhaṭṭharatanaṃ vā nāgaṃ osādeyya1mahantaṃ vā pabbatakūṭaṃ padāḷeyya. Atha ca panāyasmā sāriputto evamāha: "khamanīyaṃ me āvuso moggallāna, yāpanīyaṃ me āvuso moggallāna, api ca me sīse thokaṃ dukkhaṃ"ti, acchariyaṃ āvuso moggallāna, abbhutaṃ āvuso moggallāna, yāva mahiddhiko āyasmā mahāmoggallāno mahānubhāvo. Yatra hi nāma yakkhampi passissati, mayaṃ panetarahi paṃsupisācakampi na passāmā"ti. Assosi kho bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānussikāya tesaṃ ubhinnaṃ mahānāgānaṃ imaṃ evarūpaṃ kathāsallāpaṃ.

5. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

"Yassa [PTS Page 041] [\q 41/] selūpamaṃ cittaṃ ṭhitaṃ nānūpakampati,
Virattaṃ rajaniyesu kopaneyye na kuppati,
Yassevaṃ bhāvitaṃ cittaṃ kuto taṃ dukkhamessatī"ti.

1, Osāreyya, katthaci 2. Apatāsi, machasaṃ.

[BJT Page 208] [\x 208/]
4. 5.
Nāgasuttaṃ

1. Evaṃ me sutaṃ: ekaṃ samayaṃ bhagavā kosambiyaṃ viharati, ghositārāme. Tena kho pana samayena bhagavā ākiṇṇo viharati bhikkhūhi bhikkhūnīhi upāsakehi upāsikāhi rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi. Ākiṇṇo dukkhaṃ. Na phāsu viharati.

2. Atha kho bhagavato etadahosi "ahaṃ kho etarahi ākiṇṇo viharāmi, bhikkhūhi bhikkhūnīhi upāsakehi upāsikāhi rājūhī rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi. Ākiṇṇo dukkhaṃ, na phāsu viharāmi. Yannūnāhaṃ eko gaṇamhā vupakaṭṭho vihareyyaṃ"ti.

3. Atha kho bhagavā pubbanhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya kosambiyaṃ piṇḍāya pāvisi. Kosambiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto sāmaṃ senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya anāmantetvā upaṭṭhāke, anapaloketvā bhikkhusaṅghaṃ, eko adutiyo yena pārileyyakaṃ tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena cārikaṃ caramāno yena pārileyyakaṃ tadavasari. Tatrasudaṃ bhagavā pārileyyake viharati, rakkhitavanasaṇḍe bhaddasālamūle.

4. Aññataro'pi kho hatthināgo ākiṇṇo viharati, hatthihi hatthinīhi hatthikalabhehi hatthicchāpehi1 chinnaggāni ceva tiṇāni khādati. Obhaggobhaggañcassa sākhābhaṅgaṃ khādanti. Āvilāni ca pānīyāni pivati. Ogāhā cassa uttiṇṇassa hatthiniyo kāyaṃ upanighaṃsantiyo gacchanti. Ākiṇṇo dukkhaṃ, na phāsu viharati. Atha kho tassa hatthināgassa etadahosi: "ahaṃ kho etarahi ākiṇṇo viharāmi, hatthihi hatthinīhi hatthikalabhehi hatthicchāpehi. 1 Chinnaggāni ceva tiṇāni khādāmi. Obhaggobhaggañca me sākhābhaṅgaṃ khādanti, avilāni ca pānīyāni pivāmi. Ogāhā ca me uttiṇṇassa hatthiniyo kāyaṃ upanighaṃsantiyo gacchanti. Ākiṇṇo dukkhaṃ, na phāsu viharāmi. Yannūnāhaṃ eko gaṇamhā vūpakaṭṭho vihareyyaṃ"ti.

5. Atha kho so hatthināgo yūthā apakkamma yena pārileyyakaṃ rakkhitavanasaṇḍo [PTS Page 042] [\q 42/] bhaddasālamūlaṃ, yena bhagavā tenupasaṅkami. Tatra sudaṃ2 so hatthināgo yasmiṃ padese bhagavā viharati, taṃ padesaṃ appaharitañca karoti, soṇḍāya bhagavato pānīyaṃ paribhojanīyañca upaṭṭhapeti3

1. Hatthicchāpakehi, sī. 2. Upasaṅkamitvā, tatrasudaṃ, syā. 3. Upaṭṭhapeti, machasaṃ.
[BJT Page 210] [\x 210/]

6. Atha kho bhagavato rahogatassa patisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādī: "ahaṃ kho pubbe ākiṇṇo vihāsiṃ, bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhī rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi. Ākiṇṇo dukkhaṃ, na phāsu vihāsiṃ. So'mbhi etarahi anākiṇṇo viharāmi, bhikkhūhi bhikkhūnīhi upāsakehi upāsikāhi rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi. Anākiṇṇo sukhaṃ phāsu viharāmī"ti.

7. Tassapi kho hatthināgassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi: ahaṃ kho pubbe ākiṇṇo vihāsiṃ, hatthihi hatthinīhi hatthikalabhehi hatthicchāpehi. Chinnaggāni ceva tiṇāni khādiṃ. Obhaggobhaggañca me sākhābhaṅgaṃ khādiṃsu. Āvilāni ca pānīyāni pivāsiṃ, ogāhā ca me uttiṇṇassa hatthiniyo kāyaṃ upanighaṃsantiyo agamaṃsu. Ākiṇṇo dukkhaṃ na phāsu vihāsiṃ. So'mhi etarahi anākiṇṇo viharāmi, hatthīhi hatthinīhi hatthikalabhehi hatthicchāpehi. Acchinnaggāni ceva tiṇāni khādāmi. Obhaggobhaggañca me sākhābhaṅgaṃ na khādanti. Anāvilāni ca pānīyāni pivāmi. Ogāhā ca me uttiṇṇassa hatthiniyo na kāyaṃ upanighaṃsantiyo gacchanti. Anākiṇṇo sukhaṃ phāsu viharāmī"ti.

8. Atha kho bhagavā attano ca pavivekaṃ viditvā tassa ca hatthināgassa cetasā cetoparivitakkamaññāya tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi:

"Etaṃ nāgassa nāgena īsādantassa hatthino,
Sameti cittaṃ cittena yadeko ramate1 vane"ti.

4. 6